Ranitydyna – porównanie substancji czynnych

Porównanie ranitydyny, famotydyny i lanzoprazolu – podobieństwa i różnice w działaniu, wskazaniach, bezpieczeństwie stosowania u dzieci, kobiet w ciąży i kierowców.

Ranitydyna, famotydyna i lanzoprazol – co je łączy?

Ranitydyna, famotydyna oraz lanzoprazol to substancje czynne stosowane w leczeniu chorób przewodu pokarmowego, przede wszystkim w łagodzeniu objawów takich jak zgaga, niestrawność, bóle w nadbrzuszu czy choroba wrzodowa. Ranitydyna i famotydyna należą do grupy tzw. antagonistów receptora H2, które blokują wydzielanie kwasu żołądkowego poprzez wpływ na określone receptory w żołądku. Lanzoprazol z kolei jest inhibitorem pompy protonowej, co oznacza, że hamuje wydzielanie kwasu na innym etapie procesu trawienia¹²³. Wszystkie te leki mają na celu zmniejszenie ilości kwasu w żołądku i złagodzenie dolegliwości z nim związanych.

• Wskazane są w objawowym leczeniu zgagi, niestrawności, nadkwaśności i choroby wrzodowej⁴⁵⁶.
• Mogą być stosowane w profilaktyce i leczeniu powikłań związanych z nadmiernym wydzielaniem kwasu żołądkowego.
• Stosowane są zarówno w leczeniu doraźnym, jak i przewlekłym.

Choć ich podstawowe działanie jest zbliżone, różnią się mechanizmem działania oraz szczegółowymi wskazaniami i przeciwwskazaniami.

Kiedy stosuje się ranitydynę, famotydynę i lanzoprazol?

Ranitydyna i famotydyna mają podobne wskazania – obie są wykorzystywane w objawowym leczeniu zgagi, niestrawności, nadkwaśności, a także w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy oraz w leczeniu refluksu żołądkowo-przełykowego⁴⁵. Lanzoprazol stosuje się natomiast przede wszystkim w leczeniu i profilaktyce choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy, refluksowego zapalenia przełyku, a także w eradykacji Helicobacter pylori (czyli w leczeniu zakażenia tą bakterią), a także w zespole Zollingera-Ellisona⁶.

• Ranitydyna jest dostępna w różnych postaciach: tabletki, tabletki musujące, roztwory do infuzji i wstrzykiwań⁷⁸.
• Famotydyna występuje w tabletkach do stosowania doustnego oraz w połączeniach z lekami zobojętniającymi⁹¹⁰.
• Lanzoprazol podaje się w formie kapsułek doustnych¹¹.

Wskazania mogą się różnić w zależności od postaci leku i dawki, a także od wieku pacjenta. Na przykład ranitydyna i famotydyna w leczeniu doraźnym zgagi są przeznaczone dla osób dorosłych, a stosowanie u dzieci jest ograniczone lub niewskazane¹²¹³. Lanzoprazol nie jest zalecany do stosowania u dzieci, ponieważ nie ma wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności w tej grupie wiekowej¹⁴.

Mechanizm działania i różnice farmakokinetyczne

Ranitydyna i famotydyna działają poprzez blokowanie receptorów H2 na komórkach okładzinowych żołądka, co powoduje zahamowanie wydzielania kwasu solnego. Famotydyna wykazuje nieco silniejsze i dłuższe działanie niż ranitydyna – efekt pojedynczej dawki utrzymuje się do 10–12 godzin². Ranitydyna blokuje wydzielanie kwasu przez około 12 godzin po przyjęciu 150 mg¹. Lanzoprazol działa w inny sposób – hamuje tzw. pompę protonową, która odpowiada za końcowy etap wydzielania kwasu w żołądku. Jego działanie jest silniejsze i dłużej utrzymuje się w organizmie, pozwalając na skuteczniejsze zahamowanie wydzielania kwasu nawet przez całą dobę³.

• Ranitydyna i famotydyna są wydalane głównie przez nerki, dlatego u osób z niewydolnością nerek konieczne jest dostosowanie dawki lub nawet unikanie stosowania (zwłaszcza famotydyny)¹⁶¹³.
• Lanzoprazol jest wydalany przez wątrobę i nerki, ale nie wymaga modyfikacji dawki u pacjentów z niewydolnością nerek, natomiast należy zachować ostrożność u osób z zaburzeniami wątroby¹⁵.

Warto też zaznaczyć, że wszystkie trzy leki mogą wpływać na wchłanianie innych leków poprzez zmianę pH w żołądku, ale lanzoprazol wykazuje silniejszy efekt w tym zakresie¹⁷.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – porównanie

Wszystkie omawiane substancje nie powinny być stosowane w przypadku nadwrażliwości na dany lek lub inne substancje pomocnicze. Istnieją jednak różnice dotyczące przeciwwskazań i szczególnych środków ostrożności:

• Ranitydyna: przeciwwskazana u dzieci poniżej 16 lat (w niektórych postaciach od 3 lat), osób z ostrą porfirią, marskością wątroby z nadciśnieniem wrotnym oraz u pacjentów z dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy¹²¹⁸.
• Famotydyna: nie powinna być stosowana u pacjentów z niewydolnością nerek, a także u osób uczulonych na inne leki z grupy antagonistów H2. Jest przeciwwskazana u dzieci i młodzieży¹⁹.
• Lanzoprazol: nie należy stosować u osób uczulonych na substancję czynną. Wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami wątroby i nie jest zalecany u dzieci²⁰.

Wszystkie trzy leki mogą maskować objawy raka żołądka, dlatego przed rozpoczęciem leczenia należy wykluczyć jego obecność, zwłaszcza u osób starszych lub z nowymi, niepokojącymi objawami²¹²²²³.

Bezpieczeństwo u dzieci, kobiet w ciąży, karmiących piersią i kierowców

Pod względem bezpieczeństwa stosowania u szczególnych grup pacjentów, omawiane substancje różnią się istotnie:

• Dzieci: ranitydyna może być stosowana u dzieci od 3 lat (w niektórych postaciach), ale zwykle nie zaleca się jej w leczeniu doraźnym zgagi u osób poniżej 16 lat. Famotydyna nie jest przeznaczona dla dzieci i młodzieży. Lanzoprazol nie jest zalecany u dzieci²⁴¹³¹⁴.
• Kobiety w ciąży: zarówno ranitydyna, jak i famotydyna oraz lanzoprazol mogą być stosowane w ciąży tylko wtedy, gdy jest to absolutnie konieczne, a korzyści przewyższają ryzyko. Jednak famotydyny nie zaleca się w ciąży oraz podczas karmienia piersią, ponieważ przenika do mleka matki²⁵²⁶²⁷.
• Karmienie piersią: ranitydyna i famotydyna przenikają do mleka kobiecego, dlatego nie zaleca się ich stosowania w okresie karmienia piersią, chyba że lekarz uzna to za konieczne. Lanzoprazol również nie jest zalecany w tym okresie²⁵²⁶²⁷.
• Kierowcy: żaden z leków zwykle nie upośledza zdolności prowadzenia pojazdów, ale w przypadku wystąpienia zawrotów głowy, senności czy zaburzeń widzenia należy zachować ostrożność i nie prowadzić pojazdów²⁸²⁹³⁰.
• Osoby z zaburzeniami nerek lub wątroby: ranitydyna i famotydyna wymagają ostrożności i dostosowania dawki u pacjentów z niewydolnością nerek, a famotydyna jest w tej sytuacji przeciwwskazana. Lanzoprazol nie wymaga zmiany dawki przy niewydolności nerek, ale ostrożność jest wskazana w zaburzeniach wątroby¹⁶¹³¹⁵.

Podsumowanie: różnice i podobieństwa w praktyce