Kwas cholowy – porównanie substancji czynnych

Kwas cholowy, chenodeoksycholowy i ursodeoksycholowy to naturalne kwasy żółciowe, stosowane w różnych chorobach wątroby i dróg żółciowych, różniące się wskazaniami i bezpieczeństwem.

Podstawowe informacje o porównywanych substancjach czynnych

Kwas cholowy, kwas chenodeoksycholowy i kwas ursodeoksycholowy to substancje należące do grupy naturalnych kwasów żółciowych. Są one wykorzystywane w leczeniu chorób wątroby i dróg żółciowych, a ich działanie opiera się na uzupełnianiu lub zastępowaniu niedoborów tych związków w organizmie. Wszystkie te substancje wykazują działanie wspomagające procesy trawienia tłuszczów i usuwania toksycznych metabolitów, a także wpływają na poprawę funkcjonowania wątroby¹²³.

• Kwas cholowy to główny pierwotny kwas żółciowy u ludzi, odgrywający istotną rolę w metabolizmie tłuszczów i witamin rozpuszczalnych w tłuszczach¹.
• Kwas chenodeoksycholowy również jest pierwotnym kwasem żółciowym, który naturalnie występuje w organizmie człowieka i bierze udział w trawieniu².
• Kwas ursodeoksycholowy to naturalny kwas żółciowy, który występuje w niewielkich ilościach w żółci i jest mniej toksyczny od innych kwasów żółciowych³.

Wszystkie trzy substancje zaliczane są do tej samej grupy leków stosowanych w leczeniu chorób wątroby i dróg żółciowych, jednak każda z nich ma nieco inny zakres działania i specyficzne wskazania.

Wskazania do stosowania – podobieństwa i różnice

Chociaż kwas cholowy, chenodeoksycholowy i ursodeoksycholowy są stosowane w leczeniu chorób wątroby i dróg żółciowych, ich wskazania terapeutyczne są odmienne i zależą od mechanizmu działania oraz rodzaju schorzenia⁴⁵⁶.

• Kwas cholowy jest wykorzystywany głównie do leczenia wrodzonych zaburzeń syntezy pierwotnych kwasów żółciowych, wynikających z niedoboru określonych enzymów. Może być stosowany u niemowląt od 1 miesiąca życia, dzieci, młodzieży oraz dorosłych⁴.
• Kwas chenodeoksycholowy znajduje zastosowanie w leczeniu wrodzonych błędów syntezy pierwotnych kwasów żółciowych, zwłaszcza u osób z niedoborem 27-hydroksylazy sterolowej (np. ksantomatoza mózgowo-ścięgnista – CTX). Lek ten może być stosowany u niemowląt od 1 miesiąca życia, dzieci, młodzieży i dorosłych⁵.
• Kwas ursodeoksycholowy jest szeroko stosowany w leczeniu różnych chorób wątroby i dróg żółciowych, takich jak rozpuszczanie cholesterolowych kamieni żółciowych, pierwotna marskość żółciowa wątroby, zaburzenia związane z mukowiscydozą u dzieci, a także w leczeniu cholestazy ciężarnych⁶⁷.

Kwas cholowy i chenodeoksycholowy są zarejestrowane do stosowania u bardzo wąskiej grupy pacjentów z rzadkimi wrodzonymi zaburzeniami, natomiast kwas ursodeoksycholowy ma znacznie szersze wskazania i jest dostępny także dla dzieci od 1 miesiąca lub 6 lat (w zależności od postaci leku), kobiet w ciąży oraz osób z innymi chorobami wątroby⁶⁷.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie trzy kwasy żółciowe biorą udział w regulacji syntezy i wydzielania żółci, ułatwiając trawienie tłuszczów i usuwanie toksycznych substancji z organizmu. Jednak ich mechanizm działania i losy w organizmie nieco się różnią¹²³.

• Kwas cholowy uzupełnia niedobór naturalnych kwasów żółciowych, przywracając prawidłowy przepływ żółci i usuwanie toksycznych metabolitów. Wpływa na enzymy odpowiedzialne za syntezę kwasów żółciowych, poprawiając metabolizm tłuszczów i wchłanianie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach¹.
• Kwas chenodeoksycholowy działa głównie jako terapia zastępcza, przywracając hamowanie zwrotne syntezy nieprawidłowych kwasów żółciowych, które powstają w wyniku defektu genetycznego. Pomaga to ograniczyć powstawanie toksycznych metabolitów i poprawia stan metaboliczny pacjenta².
• Kwas ursodeoksycholowy nie tylko zastępuje toksyczne kwasy żółciowe, ale także wykazuje działanie ochronne na komórki wątroby, poprawia wydzielanie żółci i zmniejsza ryzyko powstawania kamieni żółciowych. Wpływa również na procesy immunologiczne w wątrobie³.

Różnice występują także w farmakokinetyce:

• Kwas cholowy jest częściowo wchłaniany w jelicie cienkim, a jego reszta jest wydalana z kałem lub przekształcana przez bakterie jelitowe¹⁰.
• Kwas chenodeoksycholowy po podaniu doustnym jest wchłaniany w jelicie cienkim, a następnie sprzęgany w wątrobie i wydalany z żółcią. Część jest przekształcana w inne kwasy żółciowe¹¹.
• Kwas ursodeoksycholowy szybko wchłania się w jelicie, sprzęgany jest w wątrobie i wydzielany do żółci, a jego część przekształcana jest w mniej toksyczne metabolity i wydalana z kałem¹²¹³.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – porównanie

Stosowanie każdego z omawianych kwasów żółciowych wiąże się z określonymi przeciwwskazaniami i wymaga zachowania środków ostrożności¹⁴¹⁵¹⁶.

• Kwas cholowy: przeciwwskazany u osób uczulonych na substancję czynną lub pomocniczą, a także podczas jednoczesnego stosowania fenobarbitalu i prymidonu. Wymaga ostrożności u osób z zaburzeniami czynności wątroby lub hipertriglicerydemią rodzinną¹⁴¹⁷.
• Kwas chenodeoksycholowy: przeciwwskazany przy uczuleniu na substancję czynną lub pomocniczą. Nie zaleca się stosowania z cyklosporyną, sirolimusem, fenobarbitalem i niektórymi lekami zobojętniającymi kwas solny. Kobiety w wieku rozrodczym powinny stosować skuteczną antykoncepcję¹⁵¹⁸.
• Kwas ursodeoksycholowy: przeciwwskazany u osób z ostrym zapaleniem pęcherzyka żółciowego, niedrożnością dróg żółciowych, częstymi kolkami żółciowymi, zwapniałymi kamieniami, zaburzeniami czynności pęcherzyka żółciowego oraz nadwrażliwością na kwasy żółciowe¹⁶¹⁹.

Wspólne przeciwwskazania to nadwrażliwość na substancję czynną lub pomocniczą. Kwas ursodeoksycholowy ma jednak najwięcej przeciwwskazań związanych z chorobami dróg żółciowych i pęcherzyka żółciowego, podczas gdy kwas cholowy i chenodeoksycholowy są przeciwwskazane głównie przy określonych lekach lub w przypadku nadwrażliwości.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Porównanie bezpieczeństwa stosowania kwasu cholowego, chenodeoksycholowego i ursodeoksycholowego w wybranych grupach pacjentów ukazuje istotne różnice²⁰²¹²²:

• Dzieci: Kwas cholowy i chenodeoksycholowy mogą być stosowane od 1. miesiąca życia, natomiast kwas ursodeoksycholowy w zależności od postaci od 1. miesiąca lub od 6 lat⁴⁵⁷.
• Kobiety w ciąży: Kwas cholowy może być stosowany w ciąży, ale wymaga dokładnego monitorowania. Kwas chenodeoksycholowy nie jest zalecany w ciąży ze względu na brak danych i potencjalne ryzyko. Kwas ursodeoksycholowy nie powinien być stosowany w pierwszym trymestrze ciąży bez wyraźnej konieczności, choć w drugim i trzecim trymestrze uznaje się go za względnie bezpieczny²⁰²¹²².
• Karmienie piersią: Kwas cholowy i ursodeoksycholowy przenikają do mleka kobiecego, ale nie przewiduje się szkodliwego wpływu na dziecko w dawkach leczniczych. W przypadku kwasu chenodeoksycholowego brak jest danych – nie można wykluczyć ryzyka dla noworodków²³²⁴²⁵.
• Kierowcy: Wszystkie trzy substancje nie mają wpływu lub mają nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn²⁶²⁷²⁸.
• Osoby z zaburzeniami funkcji wątroby lub nerek: Dawkowanie każdego z tych leków powinno być dostosowane indywidualnie, a pacjenci powinni być ściśle monitorowani. W przypadku kwasu cholowego i chenodeoksycholowego brak jest pełnych danych dotyczących stosowania w tych grupach²⁹³⁰.

Zalecenia dotyczące stosowania w szczególnych grupach są najbardziej restrykcyjne dla kwasu chenodeoksycholowego (szczególnie u kobiet w ciąży i karmiących piersią), natomiast kwas cholowy i ursodeoksycholowy mają potwierdzone bezpieczeństwo w niektórych sytuacjach, przy odpowiednim nadzorze.

Podsumowanie: Kwas cholowy, chenodeoksycholowy i ursodeoksycholowy – różnice w praktyce