Amitraz

Ogólna charakterystyka amitrazu

Amitraz to związek chemiczny należący do grupy amidów kwasu formamidowego. Szeroko stosowany jest w medycynie weterynaryjnej jako środek owadobójczy i akarobójczy (zwalczający roztocza oraz kleszcze). Substancja ta została opracowana w latach 60. XX wieku i od tego czasu znalazła zastosowanie przede wszystkim w leczeniu i profilaktyce pasożytów zewnętrznych u zwierząt, zarówno domowych, jak i gospodarskich.

Amitraz nie jest wykorzystywany bezpośrednio w lecznictwie ludzi ze względu na swoją toksyczność i potencjalne działania niepożądane. Zawsze stosuje się go wyłącznie powierzchniowo, na skórę lub sierść zwierząt, zgodnie z zaleceniami lekarza weterynarii.

Właściwości lecznicze i zastosowania amitrazu

Amitraz wykazuje bardzo silne działanie przeciwpasożytnicze. Jego główne właściwości to:

• Aktywność akarobójcza – skutecznie zwalcza roztocza, w tym Demodex canis (nużeniec psi), odpowiedzialnego za nużycę u psów;
• Działanie insektycydalne – zwalcza kleszcze, wszy i inne pasożyty zewnętrzne atakujące zwierzęta domowe i gospodarskie.

Najważniejsze wskazania do stosowania amitrazu w praktyce weterynaryjnej to:

• Leczenie nużycy u psów – objawiającej się zapaleniem skóry, świądem i łysieniem;
• Profilaktyka i terapia zakażeń kleszczami u psów;
• Kontrola populacji wszy u bydła;
• Zwalczanie pasożytów u innych zwierząt gospodarskich, takich jak owce czy konie.

Amitraz jest dostępny głównie jako składnik preparatów weterynaryjnych – np. szamponów leczniczych, płynów do kąpieli, sprayów oraz obroży przeciwkleszczowych.

Mechanizm działania amitrazu na organizm pasożytów i zwierząt

Działanie amitrazu opiera się na wpływie na receptory alfa2-adrenergiczne układu nerwowego pasożytów. Mechanizm ten wygląda następująco:

• Amitraz pobudza receptory alfa2-adrenergiczne u stawonogów, co prowadzi do zahamowania wydzielania neuroprzekaźników, takich jak noradrenalina.
• Efektem jest paraliż mięśni pasożyta, co uniemożliwia mu poruszanie się i prowadzi do jego śmierci.
• Dodatkowo amitraz blokuje enzym monoaminooksydazę (MAO), co nasila zaburzenia w przekaźnictwie nerwowym insektów.

Działanie to jest wysoce selektywne wobec pasożytów, jednak u ssaków (np. zwierząt domowych) może wywoływać niepożądane skutki, jeśli zostanie zastosowany w nadmiarze lub niewłaściwie.

Schematy dawkowania amitrazu

Dawkowanie amitrazu zależy od zwierzęcia, rodzaju pasożyta oraz formy preparatu. Przykładowe schematy obejmują:

• Psy (leczenie nużycy): kąpiele lecznicze lub miejscowa aplikacja roztworu zawierającego 0,025–0,05% amitrazu, powtarzane co 7 dni przez kilka tygodni, aż do ustąpienia objawów;
• Bydło: preparaty aplikowane metodą opryskową lub kąpielową, z dawką dostosowaną do masy ciała;
• Konie, owce: stosowanie preparatów zgodnie z zaleceniami producenta i lekarza weterynarii.

Nie istnieją schematy dawkowania dla ludzi, gdyż amitrazu nie stosuje się w medycynie ludzkiej.

Dawkowanie w szczególnych grupach

• Dzieci: amitraz nie jest przeznaczony do stosowania u dzieci;
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: brak danych o bezpieczeństwie – nie zaleca się stosowania;
• Osoby starsze, pacjenci z chorobami przewlekłymi: brak danych klinicznych, brak wskazań do stosowania.

Środki ostrożności i bezpieczeństwo stosowania amitrazu

Ze względu na potencjalną toksyczność amitrazu dla ssaków, należy zachować szczególną ostrożność podczas jego stosowania:

• Unikać kontaktu ze skórą, oczami i błonami śluzowymi u ludzi, zwłaszcza dzieci oraz osób z uszkodzoną skórą;
• Podczas aplikacji produktów zawierających amitraz należy stosować rękawice ochronne i dokładnie myć ręce po użyciu;
• Preparaty przechowywać w miejscu niedostępnym dla dzieci, w chłodnym miejscu, chronionym przed światłem słonecznym;
• W przypadku przypadkowego kontaktu ze skórą lub spożycia należy natychmiast zasięgnąć porady lekarskiej.

Objawy zatrucia amitrazu mogą obejmować:

• senność,
• spadek ciśnienia krwi,
• bradykardię (wolne bicie serca),
• nudności,
• drgawki,
• depresję oddechową.

W przypadku zatrucia konieczna jest natychmiastowa pomoc lekarska i hospitalizacja.

Podsumowanie

Amitraz to skuteczny środek przeciwpasożytniczy szeroko stosowany w weterynarii. Jego działanie polega na blokowaniu układu nerwowego pasożytów, co prowadzi do ich śmierci. Ze względu na potencjalną toksyczność dla ssaków, substancję należy stosować ściśle według zaleceń weterynarza i z zachowaniem środków ostrożności. Amitraz nie jest przeznaczony do stosowania u ludzi ani do użytku wewnętrznego.