Tioguanina – przeciwwskazania

Tioguanina – czym jest i kiedy należy zachować ostrożność?

Tioguanina to substancja czynna należąca do grupy leków przeciwnowotworowych, zwanych analogami puryn. Jest wykorzystywana głównie w leczeniu ostrych białaczek, takich jak ostra białaczka szpikowa i ostra białaczka limfoblastyczna¹. Działa poprzez zakłócanie wzrostu i podziału komórek nowotworowych, co prowadzi do zahamowania ich namnażania².
Stosowanie tioguaniny wymaga jednak szczególnej uwagi, ponieważ może ona być przeciwwskazana w określonych sytuacjach. W niektórych przypadkach jej stosowanie jest całkowicie zabronione, natomiast w innych możliwe jest jedynie po dokładnej ocenie ryzyka przez lekarza. Istnieją także okoliczności, w których konieczna jest zwiększona ostrożność i monitorowanie pacjenta podczas terapii³.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować tioguaniny?

• Nadwrażliwość na tioguaninę lub którykolwiek składnik pomocniczy leku – osoby uczulone na tioguaninę lub inne składniki leku nie powinny jej przyjmować, ponieważ może to prowadzić do wystąpienia ciężkich reakcji alergicznych, takich jak wysypka, obrzęk czy nawet wstrząs anafilaktyczny⁴.

W dokumentacji produktu leczniczego wskazano, że – ze względu na ciężkość chorób, w których stosuje się tioguaninę – poza nadwrażliwością na lek, nie ma innych bezwzględnych przeciwwskazań do jej stosowania⁴.

Przeciwwskazania względne – kiedy tioguanina może być stosowana tylko wyjątkowo?

Są sytuacje, w których stosowanie tioguaniny wymaga bardzo dokładnej oceny korzyści i ryzyka przez lekarza. Należą do nich:

• Stosowanie szczepionek zawierających żywe drobnoustroje u pacjentów z obniżoną odpornością – tioguanina powoduje obniżenie odporności, co może sprawić, że szczepionki z żywymi drobnoustrojami wywołają u pacjenta ciężką infekcję. Dlatego nie zaleca się ich podawania podczas leczenia tioguaniną, ani przez co najmniej 3 miesiące po zakończeniu terapii³.
• Leczenie podtrzymujące lub długotrwałe, ciągłe stosowanie tioguaniny – w takich przypadkach znacząco wzrasta ryzyko ciężkiego uszkodzenia wątroby, znanego jako uszkodzenie śródbłonka naczyń. To powikłanie może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, takich jak wodobrzusze, nadciśnienie wrotne czy żylaki przełyku³⁵.

W jakich sytuacjach zachować szczególną ostrożność?

Tioguanina jest silnym lekiem cytotoksycznym, dlatego powinna być stosowana wyłącznie pod ścisłym nadzorem lekarza z doświadczeniem w prowadzeniu tego typu terapii³. Szczególną ostrożność należy zachować w następujących przypadkach:

• Pacjenci z niedoborem enzymu TPMT (S-metylotransferazy tiopuryny) – osoby z wrodzonym niedoborem tego enzymu są bardzo wrażliwe na działanie tioguaniny i mogą szybko rozwinąć ciężkie zaburzenia krwi (mielosupresję), takie jak spadek liczby białych krwinek czy płytek krwi. Może to prowadzić do poważnych infekcji lub krwawień. W przypadku tych pacjentów konieczne jest bardzo ścisłe monitorowanie parametrów krwi i odpowiednie dostosowanie dawki⁶.
• Pacjenci z mutacją genu NUDT15 – u osób z tą mutacją, zwłaszcza pochodzenia azjatyckiego, istnieje zwiększone ryzyko ciężkich działań niepożądanych, takich jak spadek liczby białych krwinek czy łysienie. Często konieczne jest znaczne zmniejszenie dawki, a przed rozpoczęciem leczenia warto wykonać badania genetyczne w kierunku tej mutacji⁷.
• Pacjenci stosujący inne leki hamujące TPMT – przyjmowanie jednocześnie takich leków jak olsalazyna, mesalazyna czy sulfasalazyna może zwiększać ryzyko mielosupresji⁶.
• Ryzyko zahamowania czynności szpiku kostnego – podczas leczenia tioguaniną może dojść do obniżenia liczby białych krwinek, płytek krwi, a czasem również czerwonych krwinek. Zmiany te są zwykle odwracalne po odstawieniu leku, jednak wymagają ścisłego monitorowania podczas terapii⁸⁶.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Tioguanina – bezpieczeństwo stosowania w praktyce

Tioguanina to skuteczny lek stosowany w leczeniu ostrych białaczek, jednak jej użycie wymaga szczególnej ostrożności i dokładnej kontroli ze względu na możliwość wystąpienia poważnych działań niepożądanych. Najważniejszym bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki pomocnicze. W innych przypadkach, takich jak długotrwałe leczenie, niedobór enzymu TPMT, mutacja genu NUDT15 czy jednoczesne przyjmowanie leków hamujących TPMT, konieczne jest indywidualne podejście i regularne monitorowanie stanu zdrowia pacjenta. Stosowanie szczepionek z żywymi drobnoustrojami jest niewskazane podczas terapii oraz przez kilka miesięcy po jej zakończeniu. Dzięki odpowiedniej kontroli i przestrzeganiu zaleceń, ryzyko powikłań związanych ze stosowaniem tioguaniny można znacząco ograniczyć⁴³⁵⁸⁶⁷.