Wprowadzenie do działań niepożądanych pseudoefedryny

Pseudoefedryna jest substancją czynną często stosowaną w lekach na katar, przeziębienie i zatoki. Choć jej działanie jest skuteczne w udrażnianiu nosa, może powodować różne działania niepożądane. Najczęściej mają one łagodny przebieg, ale w niektórych przypadkach mogą być poważniejsze123.
Działania te są zależne od wielu czynników, takich jak postać leku (tabletki, syrop, kapsułki), droga podania, stosowana dawka oraz czas trwania terapii. Ponadto, profil działań niepożądanych może się zmieniać w zależności od tego, czy pseudoefedryna występuje samodzielnie, czy w połączeniu z innymi substancjami, takimi jak paracetamol, ibuprofen, leki przeciwhistaminowe czy dekstrometorfan45.
Nie każdy pacjent doświadczy działań niepożądanych, ale zawsze warto rozważyć korzyści i ryzyko związane ze stosowaniem pseudoefedryny2. Pamiętaj, że działania niepożądane mogą się różnić u dzieci, osób starszych, osób z chorobami przewlekłymi oraz przy jednoczesnym przyjmowaniu innych leków1.

Najczęstsze działania niepożądane pseudoefedryny

W badaniach klinicznych i obserwacjach po wprowadzeniu leków do obrotu, najczęściej zgłaszane działania niepożądane po przyjęciu pseudoefedryny to:

Działania niepożądane o częstotliwości „często”

  • Bezsenność, zaburzenia snu, trudności z zasypianiem16
  • Zawroty głowy1
  • Nerwowość, niepokój1
  • Suchość w jamie ustnej1
  • Zmęczenie6
  • Ból głowy6
  • Pragnienie6
  • Zaparcia, nudności6

Działania niepożądane o częstotliwości „niezbyt często” i „rzadko”

Działania niepożądane o częstotliwości „bardzo rzadko” i „nieznanej”

Ważne:

  • Niektóre działania niepożądane mogą występować częściej u osób starszych, dzieci, a także u pacjentów z chorobami serca, nadciśnieniem lub rozrostem gruczołu krokowego28.
  • Działania niepożądane mogą być bardziej nasilone, jeśli pseudoefedryna jest stosowana razem z innymi substancjami, np. paracetamolem, ibuprofenem, lekami przeciwhistaminowymi czy dekstrometorfanem45.
  • W przypadku wystąpienia ciężkich objawów, takich jak duszność, silny ból głowy, zaburzenia widzenia, obrzęk twarzy lub trudności z oddawaniem moczu, należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza28.

Różnice w działaniach niepożądanych zależnie od postaci leku i połączeń substancji czynnych

Pseudoefedryna jest stosowana zarówno samodzielnie, jak i w połączeniu z innymi lekami, co może wpływać na profil działań niepożądanych. Na przykład, w lekach złożonych z ibuprofenem, paracetamolem, dekstrometorfanem czy lekami przeciwhistaminowymi mogą pojawić się dodatkowe objawy niepożądane, związane z tymi substancjami456.
Postać leku (tabletki, kapsułki, syrop, granulat) i droga podania także mogą wpływać na częstość i nasilenie działań niepożądanych. Przykładowo, działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego mogą być częstsze przy stosowaniu tabletek, natomiast objawy ze strony układu nerwowego mogą być bardziej wyraźne u dzieci lub osób starszych42.

Przykłady działań niepożądanych przy różnych połączeniach:

  • Połączenie pseudoefedryny z ibuprofenem: częściej występują zaburzenia żołądkowo-jelitowe (np. nudności, ból brzucha, biegunka), reakcje skórne, bóle głowy, a także zaburzenia rytmu serca510.
  • Połączenie z paracetamolem: mogą wystąpić reakcje alergiczne, zaburzenia nerek, a także skórne reakcje uczuleniowe4.
  • Połączenie z lekami przeciwhistaminowymi (np. triprolidyna, chlorfenamina): mogą pojawić się senność, zawroty głowy, zaburzenia widzenia i suchość w ustach411.
  • Połączenie z dekstrometorfanem: możliwe są omamy, drgawki, zmiany nastroju, nadmierne uspokojenie lub pobudzenie1213.

Możliwość zgłaszania działań niepożądanych

Każde działanie niepożądane, które wystąpi podczas stosowania pseudoefedryny, należy zgłosić odpowiednim instytucjom, takim jak Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL), lub producentowi leku. Zgłaszanie działań niepożądanych pozwala na bieżące monitorowanie bezpieczeństwa stosowania leków i umożliwia szybką reakcję w przypadku wykrycia nowych zagrożeń1415.

Wskazówka:

  • Jeśli zaobserwujesz nietypowe lub nasilone objawy po zażyciu leku z pseudoefedryną, zanotuj dokładnie, kiedy wystąpiły i jakie miały nasilenie.
  • Możesz zgłosić działanie niepożądane poprzez stronę internetową https://smz.ezdrowie.gov.pl lub skontaktować się telefonicznie z URPL.
  • Zgłaszanie nawet łagodnych objawów pomaga poprawić bezpieczeństwo stosowania leków.

Tabela – działania niepożądane pseudoefedryny według układów narządowych i częstotliwości

Układ narządowy Bardzo często Często Niezbyt często Rzadko Bardzo rzadko Częstość nieznana
Układ nerwowy i psychiczny Bezsenność, zawroty głowy, nerwowość, niepokój Pobudzenie, lęk, drażliwość, senność Omamy, euforia, zaburzenia nastroju, pobudzenie psychoruchowe Drgawki, udar mózgu Zespół PRES, RCVS, splątanie
Serce i naczynia Tachykardia, kołatanie serca Kołatanie serca, nadciśnienie Zaburzenia rytmu serca Zawał serca, arytmia
Układ pokarmowy Suchość w jamie ustnej, nudności, zaparcia Dyskomfort w jamie brzusznej, niestrawność Biegunka, wymioty, ból brzucha Niedokrwienne zapalenie jelita grubego
Skóra i tkanka podskórna Świąd, wysypka Obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka Ciężkie reakcje skórne (AGEP, zespół Stevensa-Johnsona)
Nerki i drogi moczowe Bolesne oddawanie moczu Zatrzymanie moczu Ostra niewydolność nerek
Oczy Suchość oczu, niewyraźne widzenie Niedokrwienna neuropatia nerwu wzrokowego
Układ immunologiczny Nadwrażliwość, reakcje alergiczne Obrzęk naczynioruchowy, anafilaksja

162798

Pseudoefedryna – profil bezpieczeństwa w praktyce

Pseudoefedryna, stosowana zgodnie z zaleceniami, zwykle powoduje działania niepożądane o łagodnym nasileniu, takie jak bezsenność, suchość w ustach czy zawroty głowy. Jednak w przypadku osób z chorobami serca, nadciśnieniem, jaskrą, rozrostem gruczołu krokowego lub przyjmujących inne leki, ryzyko wystąpienia poważniejszych działań niepożądanych może być wyższe28. Warto pamiętać, że w przypadku wystąpienia nietypowych lub nasilonych objawów należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Zgłaszanie działań niepożądanych jest ważne dla bezpieczeństwa wszystkich pacjentów14.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są najczęstsze działania niepożądane pseudoefedryny?

Najczęściej występują bezsenność, zawroty głowy, nerwowość, suchość w ustach, ból głowy i zmęczenie.12

Czy pseudoefedryna może powodować poważne działania niepożądane?

Tak, choć rzadko, mogą wystąpić poważne reakcje, takie jak ciężkie reakcje alergiczne, zaburzenia rytmu serca, niedokrwienne zapalenie jelita grubego czy ciężkie reakcje skórne.29

Czy działania niepożądane pseudoefedryny są zależne od postaci leku?

Tak, działania niepożądane mogą różnić się w zależności od postaci leku, drogi podania oraz połączenia z innymi substancjami czynnymi.45

Jak zgłosić działanie niepożądane pseudoefedryny?

Działania niepożądane należy zgłaszać do URPL lub producenta leku, np. przez stronę https://smz.ezdrowie.gov.pl.14

Czy każdy może doświadczyć działań niepożądanych pseudoefedryny?

Nie, nie u każdego pacjenta wystąpią działania niepożądane, ale ryzyko wzrasta u osób starszych, dzieci i przy chorobach przewlekłych.2