Asenapina – mechanizm działania

Czym jest mechanizm działania substancji czynnej?

Mechanizm działania substancji czynnej, takiej jak asenapina, to sposób, w jaki wpływa ona na organizm, aby przynieść zamierzony efekt terapeutyczny¹². W przypadku leków przeciwpsychotycznych, takich jak asenapina, oznacza to przede wszystkim oddziaływanie na określone substancje chemiczne w mózgu. Zrozumienie tego mechanizmu jest ważne, ponieważ wyjaśnia, dlaczego lek jest skuteczny w leczeniu określonych zaburzeń i jak może wpływać na samopoczucie pacjenta.

Warto przy tym wspomnieć o dwóch pojęciach:

• Farmakodynamika – opisuje, jak lek działa na organizm, czyli jakie wywołuje efekty i w jaki sposób to robi.
• Farmakokinetyka – to wiedza o tym, jak organizm przetwarza lek: jak jest on wchłaniany, rozprowadzany, rozkładany i usuwany z ciała.

Dzięki temu możemy lepiej zrozumieć zarówno korzyści, jak i ewentualne działania niepożądane związane z terapią.

Jak asenapina działa w organizmie?

Asenapina należy do grupy leków przeciwpsychotycznych i jej działanie opiera się głównie na blokowaniu (antagonizmie) wybranych receptorów w mózgu, które odpowiadają za przekazywanie sygnałów między komórkami nerwowymi¹². Najważniejsze z nich to:

• Receptory dopaminowe (D2, D3, D4, D1) – ich blokowanie pomaga zmniejszać objawy manii, nadmiernego pobudzenia oraz zaburzeń nastroju¹².
• Receptory serotoninowe (5-HT2A i inne) – wpływ na te receptory pomaga w stabilizacji nastroju i redukcji objawów psychotycznych¹².
• Receptory adrenergiczne (α1 i α2) oraz histaminowe (H1, H2) – ich blokowanie może odpowiadać za niektóre działania uboczne, takie jak uspokojenie czy wpływ na ciśnienie krwi¹².

W praktyce oznacza to, że asenapina reguluje działanie neuroprzekaźników – substancji, które przekazują sygnały w mózgu. Dzięki temu pomaga zmniejszać nadmierną aktywność niektórych obszarów mózgu, która pojawia się w czasie epizodów maniakalnych w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej¹³².

Przebieg asenapiny w organizmie – jak jest wchłaniana i wydalana?

Asenapina jest dostępna w postaci tabletek podjęzykowych, co oznacza, że rozpuszcza się pod językiem, a substancja czynna wchłania się bezpośrednio przez błonę śluzową jamy ustnej do krwiobiegu⁶⁷. Dzięki temu działanie leku pojawia się szybko – maksymalne stężenie we krwi osiągane jest już po 0,5 do 1,5 godziny od podania.

• Biodostępność (czyli ilość leku, która rzeczywiście trafia do krwi) po podaniu podjęzykowym wynosi ok. 35%. Jeśli lek zostałby połknięty, wchłania się bardzo słabo (poniżej 2%)⁶⁷.
• Lek jest silnie wiązany z białkami osocza, co oznacza, że większość asenapiny krąży we krwi w połączeniu z białkami.
• Asenapina jest szybko rozkładana w organizmie przez różne enzymy, a jej główne produkty rozkładu są usuwane z moczem i kałem⁸⁹¹⁰¹¹.
• Ostatecznie większość leku wydalana jest przez nerki, a mniejsza część przez przewód pokarmowy.
• Okres półtrwania, czyli czas, po którym stężenie leku we krwi zmniejsza się o połowę, wynosi około 24 godziny⁹¹¹.

W przypadku pacjentów z zaburzeniami wątroby lub nerek, przebieg leku w organizmie może się nieco różnić. U osób z ciężkimi zaburzeniami wątroby ekspozycja na lek jest znacznie większa, dlatego w takich przypadkach stosowanie asenapiny może być niewskazane¹²¹³. U osób starszych poziom leku we krwi może być o ok. 30% wyższy niż u młodszych dorosłych¹²¹³. U dzieci i młodzieży farmakokinetyka jest podobna do tej obserwowanej u dorosłych¹⁴¹⁵.

Tabela: Mechanizm działania i parametry farmakokinetyczne asenapiny

Badania przedkliniczne asenapiny

Przedkliniczne badania asenapiny, czyli badania prowadzone na zwierzętach i w laboratoriach przed rozpoczęciem testów na ludziach, wykazały, że lek nie stanowi szczególnego zagrożenia dla człowieka w zakresie ogólnego bezpieczeństwa¹⁶¹⁷. W badaniach na szczurach i psach obserwowano działania takie jak uspokojenie czy wpływ na gruczoły piersiowe, a bardzo wysokie dawki podawane doustnie u psów prowadziły do problemów z wątrobą, czego nie obserwowano po podaniu dożylnym¹⁶¹⁷.

Asenapina nie wykazała działania uszkadzającego materiał genetyczny ani nie zwiększała ryzyka nowotworów u zwierząt. W badaniach na płodność i rozwój płodu u szczurów i królików nie wykazano działania teratogennego, czyli nie powodowała wad rozwojowych. Przy bardzo wysokich dawkach obserwowano jednak pewne działania toksyczne na płód, takie jak spadek masy ciała czy opóźnione kostnienie^18192021.

Asenapina – skuteczny lek stabilizujący nastrój

Asenapina to nowoczesna substancja czynna, której mechanizm działania polega na blokowaniu wielu różnych receptorów w mózgu, zwłaszcza dopaminowych i serotoninowych. Dzięki temu skutecznie zmniejsza objawy manii i stabilizuje nastrój u osób z chorobą afektywną dwubiegunową typu I¹³². Szybkie wchłanianie po podaniu podjęzykowym oraz korzystny profil bezpieczeństwa potwierdzony w badaniach klinicznych i przedklinicznych sprawiają, że asenapina jest wartościową opcją terapeutyczną w leczeniu epizodów maniakalnych. Każdy pacjent powinien jednak pamiętać, że reakcja na lek może być indywidualna, a dobór terapii powinien uwzględniać wszystkie cechy osobnicze i współistniejące choroby.