Adapalen – ogólna charakterystyka działań niepożądanych
Adapalen (Adapalenum) to lek stosowany głównie miejscowo w leczeniu trądziku. Jego działania niepożądane dotyczą przede wszystkim skóry, a ich występowanie zależy od postaci leku (krem, żel), drogi podania oraz obecności innych substancji czynnych, takich jak benzoilu nadtlenek123. Najczęściej są to objawy łagodne lub umiarkowane, które ustępują po pewnym czasie, jednak u niektórych osób mogą pojawić się także poważniejsze reakcje. Działania niepożądane nie muszą wystąpić u każdego pacjenta, ale są naturalnym ryzykiem związanym z leczeniem. Zawsze należy rozważyć korzyści płynące ze stosowania adapalenu oraz możliwe ryzyko, zwłaszcza u osób o wrażliwej skórze, w starszym wieku, czy przy jednoczesnym stosowaniu innych leków na skórę4.
Najczęstsze działania niepożądane
Najczęściej zgłaszane działania niepożądane po zastosowaniu adapalenu dotyczą skóry i mają charakter miejscowy. Pojawiają się zwłaszcza w początkowej fazie leczenia, a ich nasilenie zwykle jest niewielkie lub umiarkowane. Częstość występowania tych objawów zależy od stężenia adapalenu i obecności innych substancji czynnych, np. benzoilu nadtlenku56.
- Suchość skóry – objawia się uczuciem napięcia i łuszczeniem naskórka127.
- Podrażnienie skóry – zaczerwienienie, lekki obrzęk, czasem uczucie pieczenia38.
- Uczucie pieczenia skóry – szczególnie po nałożeniu leku, może być odczuwane jako piekący ból9.
- Rumień – czyli zaczerwienienie leczonej skóry10.
- Działania niepożądane adapalenu pojawiają się głównie na początku terapii i zazwyczaj z czasem ustępują.
- Stosowanie kremu nawilżającego lub ograniczenie częstości aplikacji może pomóc złagodzić objawy podrażnienia.
- W przypadku nasilonych objawów należy rozważyć przerwę w stosowaniu leku i powrót do leczenia po ustąpieniu podrażnienia.
- Reakcje skórne są bardziej nasilone przy wyższych stężeniach adapalenu lub w preparatach złożonych z benzoilu nadtlenkiem.
Działania niepożądane występujące niezbyt często
Niektóre działania niepożądane pojawiają się rzadziej i zwykle mają łagodny przebieg. Najczęściej dotyczą skóry, ale mogą obejmować także inne układy.
- Kontaktowe zapalenie skóry – objawia się zaczerwienieniem, swędzeniem i obrzękiem w miejscu podania1112.
- Wyprysk z podrażnienia – drobne grudki, zaczerwienienie i świąd10.
- Uczucie dyskomfortu skóry – ogólne nieprzyjemne doznania w miejscu stosowania leku1.
- Oparzenie słoneczne – skóra staje się bardziej wrażliwa na słońce, łatwiej o poparzenie2.
- Świąd – swędzenie skóry, czasem bardzo uciążliwe9.
- Łuszczenie się skóry – nadmierne złuszczanie naskórka12.
- Trądzik – paradoksalnie, czasem na początku leczenia może nastąpić nasilenie zmian trądzikowych1.
- Rumień powiek – zaczerwienienie powiek oczu9.
- Parestezje – mrowienie w miejscu podania13.
Działania niepożądane o nieznanej częstości lub rzadkie
Niektóre objawy są bardzo rzadkie lub ich częstość nie została dokładnie określona. Mogą one być poważniejsze i wymagają szczególnej uwagi.
- Ból skóry – kłujący, piekący ból w miejscu podania7.
- Obrzęk skóry – miejscowy obrzęk, czasem wokół oczu (obrzęk powiek)12.
- Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry – reakcja alergiczna objawiająca się wysypką, świądem i obrzękiem8.
- Oparzenie w miejscu aplikacji – najczęściej powierzchowne, ale odnotowano również przypadki oparzeń drugiego stopnia14.
- Hipopigmentacja i hiperpigmentacja skóry – zmiany koloru skóry w miejscu podania, jaśniejsze lub ciemniejsze plamy11.
- Pokrzywka – drobne bąble i świąd na skórze15.
- Obrzęk twarzy – obrzmienie, szczególnie wokół oczu i ust12.
- Pęcherzyki na skórze – pojawienie się drobnych pęcherzy lub pęcherzyków w miejscu podania7.
- Reakcje anafilaktyczne i obrzęk naczynioruchowy – bardzo rzadkie, ale potencjalnie groźne reakcje alergiczne objawiające się obrzękiem twarzy, trudnościami w oddychaniu, uciskiem w gardle lub dusznością. W razie ich wystąpienia należy niezwłocznie zwrócić się o pomoc medyczną12.
- Ucisk w gardle, duszność – objawy mogące świadczyć o reakcji alergicznej9.
Różnice w działaniach niepożądanych – postać leku i preparaty złożone
Profil działań niepożądanych adapalenu może się różnić w zależności od postaci leku (krem, żel) oraz od tego, czy jest stosowany samodzielnie, czy w połączeniu z innymi substancjami czynnymi, takimi jak benzoilu nadtlenek1617. W preparatach złożonych częściej dochodzi do nasilenia reakcji miejscowych – rumienia, podrażnienia, złuszczania i suchości skóry. Wyższe stężenia adapalenu (np. 0,3% zamiast 0,1%) wiążą się z większym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych, zwłaszcza reakcji skórnych14. Objawy te zwykle pojawiają się na początku terapii i z czasem ustępują, ale mogą być bardziej dokuczliwe w przypadku stosowania żeli złożonych lub przy wrażliwej skórze.
- Stosując adapalen należy unikać nadmiernej ekspozycji na słońce oraz używać filtrów przeciwsłonecznych, ponieważ skóra staje się bardziej wrażliwa.
- W razie wystąpienia silnego podrażnienia, obrzęku lub reakcji alergicznej, należy niezwłocznie przerwać stosowanie preparatu i skonsultować się z lekarzem.
- Niektóre działania niepożądane mogą być związane z obecnością substancji pomocniczych, takich jak glikol propylenowy czy parabeny.
- Działania niepożądane mogą być łagodniejsze przy stosowaniu kremów niż żeli, ale jest to zależne od indywidualnej wrażliwości skóry.
Możliwość zgłaszania działań niepożądanych
Każde działanie niepożądane, które pojawi się po zastosowaniu adapalenu, można zgłosić do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL) lub bezpośrednio do producenta leku. Zgłaszanie takich przypadków pozwala na lepsze monitorowanie bezpieczeństwa stosowania leku oraz szybszą reakcję w razie pojawienia się nowych, nieznanych dotąd objawów1819.
Tabela podsumowująca działania niepożądane adapalenu
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Rzadko | Bardzo rzadko | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Skóra i tkanka podskórna | – | Suchość skóry, podrażnienie skóry, uczucie pieczenia, rumień, atopowe zapalenie skóry, wyprysk | Kontaktowe zapalenie skóry, wyprysk z podrażnienia, uczucie dyskomfortu, oparzenie słoneczne, świąd, łuszczenie się skóry, trądzik, wysypka, parestezje | – | – | Ból skóry (piekący ból), obrzęk skóry, alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, oparzenie w miejscu aplikacji (czasem drugiego stopnia), hipopigmentacja, hiperpigmentacja, obrzęk twarzy, pęcherzyki, pokrzywka |
| Oczy | – | – | Rumień powiek | – | – | Obrzęk powiek, podrażnienie powiek, świąd powiek |
| Układ immunologiczny | – | – | – | – | – | Reakcja anafilaktyczna, obrzęk naczynioruchowy |
| Układ oddechowy, klatka piersiowa i śródpiersie | – | – | – | – | – | Ucisk w gardle, duszność |
Adapalen – bezpieczeństwo stosowania w praktyce
Adapalen jest substancją o dobrze poznanym profilu bezpieczeństwa, jednak jak każdy lek, może wywołać działania niepożądane. Najczęściej są one łagodne i mijają samoistnie, zwłaszcza gdy stosuje się zalecane dawki i zachowuje ostrożność przy ekspozycji na słońce. W przypadku silniejszych objawów lub reakcji alergicznych należy przerwać stosowanie i skonsultować się z lekarzem. Stosowanie adapalenu w preparatach złożonych lub przy wyższych stężeniach wymaga szczególnej ostrożności ze względu na zwiększone ryzyko podrażnień i innych działań ubocznych1416.


















