Menu

Wpływ na płodność, ciążę i laktację

Ciąża

Stosowanie diklofenaku jest przeciwwskazane w trzecim trymestrze ciąży ze względu na możliwe poważne działania niepożądane na płód i matkę.[1]

Hamowanie syntezy prostaglandyn przez diklofenak może niekorzystnie wpływać na przebieg ciąży i rozwój zarodka/płodu. Dane z badań epidemiologicznych wskazują na zwiększone ryzyko poronienia, wad rozwojowych serca i wytrzewienia po zastosowaniu inhibitorów syntezy prostaglandyn we wczesnym okresie ciąży. Całkowite ryzyko wad rozwojowych układu sercowo-naczyniowego wzrosło z poniżej 1% do około 1,5%.[2]

Od 20. tygodnia ciąży stosowanie diklofenaku może powodować małowodzie wskutek zaburzeń czynności nerek płodu. Może ono wystąpić krótko po rozpoczęciu leczenia i jest zwykle odwracalne po jego przerwaniu. Ponadto zgłaszano przypadki zwężenia przewodu tętniczego po leczeniu w drugim trymestrze.[3]

W pierwszym i drugim trymestrze ciąży nie należy podawać diklofenaku, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. Jeśli diklofenak jest stosowany przez kobietę starającą się o ciążę lub w pierwszym lub drugim trymestrze ciąży, należy podawać jak najmniejszą możliwą skuteczną dawkę przez możliwie jak najkrótszy okres czasu.[4]

Należy rozważyć przedporodowe monitorowanie w kierunku małowodzia oraz zwężenia przewodu tętniczego po ekspozycji na diklofenak przez kilka dni od 20. tygodnia ciąży. W przypadku stwierdzenia małowodzia lub zwężenia przewodu tętniczego należy zaprzestać stosowania diklofenaku.[5]

Wpływ na płód w trzecim trymestrze ciąży

W trzecim trymestrze ciąży wszystkie inhibitory syntezy prostaglandyn mogą działać na płód w następujący sposób:

  • Toksyczne działanie dotyczące płuc i serca (w tym przedwczesne zwężenie/zamknięcie przewodu tętniczego i nadciśnienie płucne)
  • Zaburzenia czynności nerek, które mogą prowadzić do niewydolności nerek z małowodziem

U matki i noworodka pod koniec ciąży mogą prowadzić do:

  • Wydłużenia czasu krwawienia w wyniku działania antyagregacyjnego, które może wystąpić nawet po zastosowaniu bardzo małych dawek
  • Hamowania czynności skurczowej macicy powodującego opóźnienie lub przedłużanie się porodu
[6]

Karmienie piersią

Tak jak inne NLPZ, diklofenak przenika do mleka kobiet karmiących piersią w niewielkich ilościach. Z tego względu, diklofenaku nie należy podawać kobietom karmiącym piersią w celu uniknięcia wystąpienia działań niepożądanych u dziecka.[7]

Płodność

Stosowanie diklofenaku może niekorzystnie wpływać na płodność u kobiet i nie jest ono zalecane u kobiet, które planują ciążę. W przypadku kobiet, które mają trudności z zajściem w ciążę lub które są poddawane badaniom w związku z niepłodnością, należy rozważyć zakończenie stosowania diklofenaku.[8]

Mechanizm działania sugeruje, że stosowanie NLPZ, w tym diklofenaku, może opóźnić lub uniemożliwić pękanie pęcherzyków Graafa, co wiązano z odwracalną bezpłodnością u niektórych kobiet.[9]

Kobiety w wieku rozrodczym

Przed rozpoczęciem stosowania diklofenaku kobietę w wieku rozrodczym należy koniecznie poinformować o ryzyku działania teratogennego. Nie rozpoczynać stosowania produktu do czasu upewnienia się, że kobieta nie jest w ciąży i że została w pełni poinformowana o znaczeniu stosowania odpowiedniej antykoncepcji w okresie przyjmowania produktu. Jeśli podejrzewa się, że kobieta jest w ciąży, leczenie należy natychmiast przerwać.[10]

Szczegółowe zalecenia dotyczące stosowania diklofenaku w ciąży

Pierwszy i drugi trymestr ciąży

Stosowanie diklofenaku w pierwszym i drugim trymestrze ciąży nie jest zalecane, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. Jeśli diklofenak jest stosowany przez kobietę starającą się o ciążę lub w pierwszym lub drugim trymestrze ciąży, należy zastosować najmniejszą skuteczną dawkę przez możliwie najkrótszy okres czasu.[1]

Należy rozważyć przedporodowe monitorowanie w kierunku małowodzia oraz zwężenia przewodu tętniczego po ekspozycji na diklofenak przez kilka dni od 20. tygodnia ciąży. W przypadku stwierdzenia małowodzia lub zwężenia przewodu tętniczego należy zaprzestać stosowania diklofenaku.[2]

Trzeci trymestr ciąży

Stosowanie diklofenaku jest przeciwwskazane w trzecim trymestrze ciąży ze względu na możliwe poważne działania niepożądane na płód i matkę.[3]

Potencjalne ryzyko dla płodu

Stosowanie diklofenaku w ciąży, szczególnie w późnym okresie, może wiązać się z następującymi zagrożeniami dla płodu:

  • Toksyczne działanie na płuca i serce, w tym przedwczesne zwężenie/zamknięcie przewodu tętniczego i nadciśnienie płucne
  • Zaburzenia czynności nerek, które mogą prowadzić do niewydolności nerek z małowodziem
  • Zwiększone ryzyko krwawień u noworodka ze względu na działanie przeciwpłytkowe diklofenaku
[4]

Potencjalne ryzyko dla matki

Stosowanie diklofenaku w późnej ciąży może również wiązać się z następującymi zagrożeniami dla matki:

  • Wydłużenie czasu krwawienia w wyniku działania przeciwpłytkowego
  • Hamowanie czynności skurczowej macicy, co może prowadzić do opóźnienia lub przedłużenia porodu
[5]

Zalecenia dotyczące monitorowania

W przypadku konieczności stosowania diklofenaku w ciąży, szczególnie po 20. tygodniu, zaleca się:

  • Regularne monitorowanie objętości płynu owodniowego
  • Ocenę drożności przewodu tętniczego płodu
  • Monitorowanie funkcji nerek płodu
  • W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości – natychmiastowe przerwanie stosowania diklofenaku
[6]

Wpływ na laktację

Diklofenak przenika do mleka kobiet karmiących piersią w niewielkich ilościach. Chociaż ryzyko działań niepożądanych u niemowląt karmionych piersią jest niskie przy stosowaniu dawek terapeutycznych, nie zaleca się stosowania diklofenaku u kobiet karmiących piersią, aby uniknąć potencjalnego narażenia dziecka.[7]

Jeśli stosowanie diklofenaku jest konieczne w okresie karmienia piersią, należy rozważyć przerwanie karmienia piersią lub odstawienie leku, biorąc pod uwagę znaczenie leku dla matki.[8]

Wpływ na płodność

Stosowanie diklofenaku może niekorzystnie wpływać na płodność kobiet i nie jest zalecane u kobiet planujących ciążę. Mechanizm działania sugeruje, że diklofenak może opóźniać lub hamować owulację poprzez wpływ na pękanie pęcherzyków Graafa.[9]

U kobiet, które mają trudności z zajściem w ciążę lub są poddawane badaniom w związku z niepłodnością, należy rozważyć odstawienie diklofenaku. Wpływ na płodność jest zwykle odwracalny po przerwaniu stosowania leku.[10]

Szczególne zalecenia dla kobiet w wieku rozrodczym

Kobiety w wieku rozrodczym powinny być świadome potencjalnego ryzyka związanego ze stosowaniem diklofenaku podczas ciąży. Przed rozpoczęciem leczenia należy:

  • Poinformować pacjentkę o ryzyku teratogennym związanym ze stosowaniem diklofenaku
  • Upewnić się, że pacjentka nie jest w ciąży przed rozpoczęciem leczenia
  • Zalecić stosowanie skutecznej metody antykoncepcji podczas całego okresu leczenia
  • Poinformować pacjentkę o konieczności natychmiastowego przerwania leczenia w przypadku podejrzenia ciąży
[1]

Postępowanie w przypadku niezamierzonej ekspozycji na diklofenak w ciąży

W przypadku niezamierzonego zastosowania diklofenaku u kobiety w ciąży należy:

  • Natychmiast przerwać stosowanie leku
  • Poinformować pacjentkę o potencjalnym ryzyku dla płodu
  • Przeprowadzić dokładną ocenę stanu płodu, w tym badanie ultrasonograficzne
  • Monitorować objętość płynu owodniowego i drożność przewodu tętniczego płodu, szczególnie jeśli ekspozycja miała miejsce po 20. tygodniu ciąży
  • Rozważyć konsultację z lekarzem specjalistą w dziedzinie perinatologii
[2]

Wpływ diklofenaku na przebieg porodu

Stosowanie diklofenaku w okresie okołoporodowym może mieć następujące konsekwencje:

  • Hamowanie czynności skurczowej macicy, co może prowadzić do opóźnienia lub przedłużenia porodu
  • Zwiększone ryzyko krwawień u matki i noworodka ze względu na działanie przeciwpłytkowe
  • Potencjalne zwiększenie ryzyka powikłań poporodowych

Z tego powodu stosowanie diklofenaku jest przeciwwskazane w okresie okołoporodowym.[3]

Wpływ diklofenaku na noworodka

Noworodki matek, które stosowały diklofenak w późnej ciąży, mogą być narażone na następujące ryzyko:

  • Przedwczesne zamknięcie przewodu tętniczego i nadciśnienie płucne
  • Zaburzenia czynności nerek
  • Zwiększone ryzyko krwawień
  • Potencjalne opóźnienie adaptacji pourodzeniowej

Noworodki te powinny być uważnie monitorowane w okresie pourodzeniowym.[4]

Długoterminowe skutki ekspozycji na diklofenak w okresie prenatalnym

Chociaż dane na temat długoterminowych skutków prenatalnej ekspozycji na diklofenak są ograniczone, należy wziąć pod uwagę potencjalne ryzyko:

  • Zaburzeń rozwoju układu sercowo-naczyniowego
  • Zaburzeń funkcji nerek
  • Potencjalnego wpływu na rozwój układu nerwowego

Dzieci matek, które stosowały diklofenak w ciąży, szczególnie w późnym okresie, mogą wymagać długoterminowej obserwacji i oceny rozwoju.[5]

Podsumowanie

Stosowanie diklofenaku w ciąży wiąże się z potencjalnym ryzykiem dla płodu i noworodka. Lek jest przeciwwskazany w trzecim trymestrze ciąży i powinien być stosowany z dużą ostrożnością w pierwszym i drugim trymestrze, tylko jeśli potencjalne korzyści dla matki przewyższają ryzyko dla płodu. Kobiety w wieku rozrodczym powinny stosować skuteczną antykoncepcję podczas leczenia diklofenakiem. W przypadku konieczności stosowania leku w ciąży, należy ściśle monitorować stan płodu i noworodka. Długoterminowe skutki prenatalnej ekspozycji na diklofenak wymagają dalszych badań.