• Które tabletki na ból głowy przy wysokim ciśnieniu są bezpieczne, a których unikać
• Czy paracetamol obniża ciśnienie i czy ibuprom podnosi ciśnienie
• Gdzie boli głowa przy wysokim ciśnieniu i przy niskim ciśnieniu
• Co pomaga na ciśnieniowy ból głowy poza lekami
• Kiedy ból głowy od ciśnienia wymaga pilnej konsultacji lekarskiej
• Jakie metody niefarmakologiczne skutecznie łagodzą ciśnieniowy ból głowy

Tabletki na ból głowy przy wysokim ciśnieniu – co warto wiedzieć?

Czy kiedykolwiek zastanawiałeś się, jakie tabletki na ból głowy możesz bezpiecznie przyjmować, gdy masz wysokie ciśnienie? To ważne pytanie, ponieważ niektóre popularne leki przeciwbólowe dostępne bez recepty mogą podnosić ciśnienie krwi lub zakłócać działanie leków przeciwnadciśnieniowych. Jeśli masz wysokie ciśnienie, wybór odpowiednich tabletek na ból głowy przy wysokim ciśnieniu może mieć duży wpływ na Twoje zdrowie.¹

Wiele osób myśli, że skoro lek jest dostępny bez recepty, to musi być całkowicie bezpieczny. Niestety, to nieprawda – zwłaszcza dla osób z nadciśnieniem, które szukają skutecznych tabletek na ból głowy. Leki przeciwbólowe to substancje chemiczne, które mogą powodować różne skutki uboczne, w tym podwyższenie ciśnienia krwi. Dlatego tak ważne jest, aby wiedzieć, które leki są dla Ciebie odpowiednie, a których lepiej unikać.² Co więcej, środki przeciwbólowe jak aspiryna, paracetamol i ibuprofen mogą pojawiać się w najmniej oczekiwanych miejscach. Wiele leków na przeziębienie, problemy z zatokami, a nawet zgagę również zawiera dawki środków przeciwbólowych. Upewnij się, że wiesz, co przyjmujesz, sprawdzając składniki wszystkich leków.¹

Gdzie boli głowa przy wysokim ciśnieniu?

Nadciśnienie tętnicze to często “cichy zabójca” – większość osób nie odczuwa żadnych objawów, dopóki ciśnienie nie wzrośnie do bardzo wysokich wartości. Jeśli ciśnienie gwałtownie wzrośnie do niezwykle wysokiego poziomu, mogą pojawić się objawy takie jak ból głowy, ból w klatce piersiowej, problemy z oddychaniem, długotrwałe zmęczenie, zawroty głowy, zmiany w widzeniu czy krwawienia z nosa.³ W takiej sytuacji kluczowe jest szybkie zastosowanie odpowiednich tabletek na ból głowy przy wysokim ciśnieniu.

Ważne jest, aby pamiętać, że nie zawsze to wysokie ciśnienie powoduje ból głowy od ciśnienia. Czasami może być odwrotnie – to ból głowy może spowodować wzrost ciśnienia. Jest to swego rodzaju sytuacja “kura czy jajko” – nie zawsze wiadomo, co było pierwsze.⁴ Regularne monitorowanie ciśnienia w domu jest kluczowe, zwłaszcza po rozpoczęciu stosowania nowego leku. Jeśli zauważysz wzrost wartości ciśnienia po przyjęciu tabletek na ból głowy, powinieneś natychmiast zgłosić to lekarzowi. Jest to szczególnie ważne dla osób z nadciśnieniem, które stosują leki przeciwbólowe.

Nie ma konkretnego miejsca, gdzie boli głowa przy wysokim ciśnieniu – badania nie wykazały, że ciśnieniowy ból głowy różni się lokalizacją od zwykłego bólu głowy. Ważne jest jednak, aby zwracać uwagę na inne objawy, które mogą towarzyszyć bólowi głowy przy wysokim ciśnieniu, takie jak ból w klatce piersiowej, niewyraźne widzenie, nudności czy duszność.⁴ Jeśli zauważysz skok ciśnienia, sama podwyższona wartość nie oznacza, że musisz iść do szpitala. Jednak jeśli towarzyszy temu coś nowego, jak silny ból głowy, silny ból w klatce piersiowej lub duszność, powinieneś poddać się ocenie lekarskiej.⁴

Ciśnieniowy ból głowy – co pomaga?

Zanim przejdziemy do konkretnych leków, warto zaznaczyć, że sam ból może podnosić ciśnienie krwi poprzez reakcję stresową i zmiany w układzie nerwowym. Pomiar ciśnienia podczas bólu może dawać wyższe niż zwykle odczyty, co należy mieć na uwadze.³ Jeśli cierpisz na ciśnieniowy ból głowy, masz kilka opcji leczenia. Pamiętaj jednak, że jeśli doświadczasz nagłego, intensywnego bólu głowy, który jest znacznie gorszy niż zwykle, a Twoje ciśnienie jest podwyższone, powinieneś natychmiast szukać pomocy medycznej. Może to być objaw poważniejszego problemu, takiego jak udar.⁴

Większość osób z lekkim lub umiarkowanym nadciśnieniem nie odczuwa żadnych objawów, w tym bólów głowy. Jednak przy znacznym skoku ciśnienia do niezwykle wysokiego poziomu mogą pojawić się objawy, w tym ból głowy od ciśnienia. Nie ma jednak badań wysokiej jakości pokazujących, że ból głowy spowodowany skokiem ciśnienia różni się od zwykłego bólu głowy.⁴ Czasami niektórzy na ból głowy polecają środki miejscowe. Co mamy na myśli? Np. zimne okłady lub maści z olejkami eterycznymi czy chłodzące. Czasami oczywiście mogą pomóc, ale podstawą będzie tutaj stosowanie bezpiecznych tabletek na ból głowy przy wysokim ciśnieniu.

Tabletki na ból głowy przy wysokim ciśnieniu – bezpieczne opcje

Dla osób z wysokim ciśnieniem wybór odpowiednich tabletek na ból głowy jest kluczowy. Istnieje wiele środków na ból głowy, ale musimy pamiętać, że nie wszystkie będą dobre jako tabletki na ból głowy przy wysokim ciśnieniu. Istnieje kilka bezpiecznych opcji oraz takich, które lepiej omijać. Oto, co warto wiedzieć o najczęściej stosowanych lekach przeciwbólowych. W Tabeli 1. prezentujemy zestawienie bezpiecznych leków przy nadciśnieniu, które można stosować na ciśnieniowy ból głowy. W dalszej części tekstu omawiamy także inne substancje i zwracamy uwagę, których należy unikać.

Czy paracetamol obniża ciśnienie?

Paracetamol (znany również jako acetaminofen) przez długi czas był uważany za bezpieczniejszą alternatywę dla osób z wysokim ciśnieniem. Eksperci uważają, że paracetamol jest bezpieczny dla osób z nadciśnieniem, zwłaszcza gdy jest stosowany okazjonalnie.⁵ Jednak najnowsze badania, w tym badanie opublikowane w lutym w Circulation, sugerują, że paracetamol przyjmowany regularnie może podnosić ciśnienie skurczowe o około 5 mmHg u osób z nadciśnieniem. Co więcej, efekt ten był podobny do efektu NLPZ. Badanie to było najbardziej rygorystycznym badaniem na ten temat do tej pory.²

Paracetamol jest także bezpieczniejszy pod innym względami jako tabletki na ból głowy przy wysokim ciśnieniu. Nie ma tutaj praktycznie ryzyka, że spowoduje problemy żołądkowo-jelitowe w przeciwieństwie np. do NLPZ. Jest również bezpieczny dla kobiet w ciąży i karmiących piersią. Jednak bardzo wysokie dawki paracetamolu mogą powodować poważne uszkodzenie wątroby. Długotrwałe stosowanie paracetamolu w wysokich dawkach – szczególnie w połączeniu z kofeiną lub kodeiną – może powodować choroby nerek.⁵ Odpowiadając na pytanie czy paracetamol obniża ciśnienie – nie, paracetamol nie obniża ciśnienia, ale przy okazjonalnym stosowaniu nie powoduje również jego istotnego wzrostu.

A co można powiedzieć o różnych formach paracetamolu? Tutaj mamy dość duży wybór. Są zwykłe tabletki, ale znajdziemy także syropy, tabletki musujące, czopki lub granulat do rozpuszczania. Każdy znajdzie coś odpowiedniego dla siebie jako tabletki na ból głowy przy wysokim ciśnieniu.

Paracetamol w połączeniu z innymi substancjami

Warto dodać krótkie wyjaśnienie na temat preparatów z paracetamolem z dodatkiem innych substancji. Jak one mogą wpływać na ciśnienie krwi? Jeśli masz nadciśnienie to najbezpieczniej stosować zwykły paracetamol jako tabletki na ból głowy przy wysokim ciśnieniu, ale czasami ból jest tak silny, że potrzeba czegoś mocniejszego. Co wtedy? Unikaj dodatków substancji takich jak pseudoefedryna (np. Gripex Max, Tabcin trend) lub fenylefryna. To częste składniki popularnych saszetek i tabletek na przeziębienie (np. Gripex HOT, Gripex HOT MAX, Theraflu ExtraGRIP). Druga gama tabletek przeciwbólowych to te, które mają dodatek kodeiny (np. Antidol, Solpadeine Forte Tabs) lub kodeiny i kofeiny (Solpadeine, Solpadeine Max) bądź samej kofeiny (np. Apap Extra). Tu należy być ostrożnym. Sama kodeina nie spowoduje problemów. Jedynie jej przedawkowanie może za mocno obniżyć ciśnienie krwi. Preparaty z dodatkiem kofeiny mogą być niekorzystne dla wrażliwych osób i spowodować przemijający skok ciśnienia. Dla bezpieczeństwa lepiej ich unikać.

Aspiryna na ciśnieniowy ból głowy

Czy tabletki na ból głowy przy wysokim ciśnieniu z aspiryną to dobre rozwiązanie? Aspiryna jest NLPZ. Blokuje działanie chemikaliów, które zwiększają uczucie bólu. Aspiryna łagodzi ból i obniża gorączkę.⁵ Aspiryna obniża również ryzyko zawałów serca i udarów, szczególnie u osób o wysokim ryzyku tych problemów. Zwykle zaleca się tylko bardzo niskie dzienne dawki – zwykle od 75 mg do 150 mg – dla ochrony sercowo-naczyniowej. Inne NLPZ (takie jak ibuprofen, ketoprofen lub naproksen sodu) i paracetamol nie mają tego efektu. Jednak nigdy nie powinieneś zaczynać codziennie przyjmować aspiryny bez wcześniejszej rozmowy z lekarzem.⁵

Jednak niestety aspiryna nie będzie dobrym rozwiązaniem na ciśnieniowy ból głowy. Aspiryna może osłabiać działanie powszechnych leków na ciśnienie krwi, takich jak inhibitory ACE i beta-blokery. Jeśli stosujesz jakikolwiek lek na wysokie ciśnienie krwi, to unikaj wysokich dawek aspiryny (np. 1 g), które są niezbędne, aby działać przeciwbólowo. Takie dawki mogą spowodować niekorzystne wahania ciśnienia i osłabić chwilowo działanie leków na ciśnienie. Aspiryna może również powodować zgagę, rozstrój żołądka, ból lub wrzody, nawet w bardzo małych dawkach.⁵

Czy ibuprom podnosi ciśnienie?

Dla osób z wysokim ciśnieniem krwi niektóre rodzaje niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) mogą być ryzykowne. Należą do nich ibuprofen (w tym Ibuprom), naproksen, deksketoprofen, diklofenak, nimesulid i ketoprofen. Nie powinieneś używać ibuprofenu, jeśli masz wysokie ciśnienie krwi, chyba że lekarz wyraźnie powiedział, że możesz. Ibuprofen może również osłabiać skuteczność powszechnych leków na ciśnienie krwi, takich jak inhibitory ACE i beta-blokery.⁵ Odpowiadając na pytanie czy Ibuprom podnosi ciśnienie – tak, ibuprofen (składnik Ibupromu) może podnosić ciśnienie krwi, dlatego nie jest zalecany jako tabletki na ból głowy przy wysokim ciśnieniu.

Ibuprofen może powodować zgagę, rozstrój żołądka, ból i wrzody. Może również zwiększać ryzyko zawałów serca i udarów.⁵ Dlatego osoby z nadciśnieniem powinny unikać stosowania Ibupromu i podobnych leków jako tabletek na ból głowy przy wysokim ciśnieniu. Zamiast tego lepiej sięgnąć po paracetamol lub skonsultować się z lekarzem w sprawie alternatywnych opcji leczenia.

Gdzie boli głowa przy niskim ciśnieniu?

Nie tylko wysokie ciśnienie może powodować ból głowy – również niskie ciśnienie (hipotonia) może być przyczyną dolegliwości. Gdzie boli głowa przy niskim ciśnieniu? Podobnie jak w przypadku wysokiego ciśnienia, nie ma specyficznej lokalizacji bólu głowy związanego z niskim ciśnieniem. Ból może występować w różnych częściach głowy i często towarzyszy mu zawroty głowy, osłabienie, zmęczenie czy uczucie omdlenia. Osoby z niskim ciśnieniem mogą bezpiecznie stosować większość dostępnych tabletek na ból głowy, jednak zawsze warto skonsultować się z lekarzem, szczególnie jeśli bóle głowy są częste i intensywne.

W przypadku niskiego ciśnienia ważne jest również, aby nie stosować leków, które mogą dodatkowo obniżyć ciśnienie krwi. Niektóre leki przeciwbólowe z kodeiną w wysokich dawkach mogą mieć taki efekt. Jeśli cierpisz na hipotensję i często doświadczasz bólów głowy, najlepiej skonsultować się z lekarzem w sprawie odpowiednich tabletek na ból głowy, które nie wpłyną negatywnie na Twoje już niskie ciśnienie.

Ciśnieniowy ból głowy – niefarmakologiczne metody łagodzenia

Oczywiście, tabletki na ból głowy przy wysokim ciśnieniu nie są jedyną odpowiedzią na ciśnieniowy ból głowy. Istnieje wiele skutecznych i bezpiecznych alternatyw, które nie mają żadnych skutków ubocznych i mogą skutecznie pomóc w łagodzeniu dolegliwości.⁵ Oto kilka niefarmakologicznych metod, które mogą pomóc w łagodzeniu bólu bez wpływu na ciśnienie:

• okłady z lodu na ostre urazy, takie jak skręcona kostka, mogą zmniejszyć obrzęk i złagodzić ból;
• ciepło – za pomocą gorącego ręcznika lub poduszki grzewczej – może być pomocne w leczeniu przewlekłych urazów przeciążeniowych. (Jednak nie powinieneś używać ciepła na świeże urazy);
• aktywność fizyczna może pomóc zmniejszyć niektóre rodzaje dolegliwości, takie jak ból związany z zapaleniem stawów;
• relaksacja – za pomocą technik takich jak joga lub medytacja – może zmniejszyć ból. Biofeedback może również pomóc. Te podejścia są najlepsze dla bólu, który jest wzmacniany przez stres, jak bóle napięciowe głowy;
• nietradycyjne techniki o niskim ryzyku – jak akupunktura – przynoszą korzyści niektórym osobom.

Te metody mogą być szczególnie pomocne jako uzupełnienie lub alternatywa dla tabletek na ból głowy przy wysokim ciśnieniu. Wiele osób odkrywa, że połączenie niefarmakologicznych technik z okazjonalnym stosowaniem bezpiecznych leków przeciwbólowych daje najlepsze rezultaty w leczeniu ciśnieniowego bólu głowy. Ważne jest jednak, aby pamiętać, że jeśli ból głowy jest częsty, intensywny lub towarzyszy mu wzrost ciśnienia, konieczna jest konsultacja lekarska.

Ciśnieniowy ból głowy – kiedy do lekarza?

Jeśli masz wysokie ciśnienie i często cierpisz na bóle głowy, ważne jest, aby wiedzieć, kiedy szukać pomocy medycznej. Oto kilka sytuacji, w których powinieneś skontaktować się z lekarzem, szczególnie gdy standardowe tabletki na ból głowy przy wysokim ciśnieniu nie przynoszą ulgi.

1. Jeśli masz nagły, intensywny ból głowy, który jest znacznie gorszy niż zwykle, a Twoje ciśnienie jest podwyższone, powinieneś szukać pomocy medycznej. Może to być objaw poważniejszego problemu, takiego jak udar.⁴
2. Jeśli zauważysz skok ciśnienia, sama podwyższona wartość nie oznacza, że musisz iść do szpitala. Jednak jeśli towarzyszy temu coś nowego, jak silny ból głowy, silny ból w klatce piersiowej lub duszność, powinieneś poddać się ocenie lekarskiej.⁴
3. Jeśli regularnie stosujesz tabletki na ból głowy przez więcej niż 10 dni, powinieneś skonsultować się z lekarzem. Żaden lek dostępny bez recepty nie powinien być przyjmowany przez dłuższy czas bez zgody lekarza.¹

Poinformuj swojego lekarza o wszystkich lekach, ziołach i suplementach, które stosujesz, w tym o tablekach na ból głowy przy wysokim ciśnieniu. Interakcje stanowią realne zagrożenie. Dlatego twój lekarz musi wiedzieć o wszystkich lekach, które przyjmujesz, zanim przepisze ci nowy lek. Nie zapomnij wspomnieć o lekach dostępnych bez recepty, ziołowych środkach i witaminach. ¹

Podsumowanie

Przy wysokim ciśnieniu wybór tabletek na ból głowy wymaga szczególnej ostrożności – niektóre leki, jak ibuprofen czy aspiryna, mogą pogarszać stan zdrowia i nie nadają się jako tabletki na ból głowy przy wysokim ciśnieniu. Bezpieczniejszą opcją jest paracetamol, choć nawet jego długotrwałe stosowanie może mieć skutki uboczne. Ciśnieniowy ból głowy – co pomaga? Oprócz bezpiecznych leków, warto łagodzić dolegliwości także metodami niefarmakologicznymi, jak zimne okłady czy techniki relaksacyjne. Ważne jest również, aby wiedzieć gdzie boli głowa przy wysokim ciśnieniu i gdzie boli głowa przy niskim ciśnieniu – choć lokalizacja może być różna, kluczowe są towarzyszące objawy. Gdy ból głowy od ciśnienia jest silny i towarzyszą mu inne niepokojące objawy, konieczna jest natychmiastowa konsultacja lekarska. Regularna kontrola leków i ciśnienia to podstawa bezpiecznej terapii bólu przy nadciśnieniu.

Najczęściej zadawane pytania

Aronia jest rośliną z rodziny różowatych, wyróżnia się aronię czarną (łac. Aronia melanocarpa), aronię czerwoną (łac. Aronia arbutifolia) oraz mieszańca, czyli aronię śliwolistną (łac. Aronia prunifolia). Aronia czerwona jest wykorzystywana głównie dekoracyjne. Jadalne i bogate w składniki potrzebne człowiekowi owoce posiada z kolei aronia czarna (odmiany m.in. hugin, nero czy viking). Jej owoce wykorzystuje się nie tylko w przemyśle farmaceutycznym, ale przede wszystkim w spożywczym. Produkuje się m.in. soki, nalewki, dżemy czy konfitur. Co ważne, owoce aronii są niskokaloryczne, sto gramów tych owoców to tylko ok. 47 kcal. Mają one niski indeks glikemiczny oraz zawierają m.in. błonnik, żelazo, mangan czy kwas foliowy [1]. 

Czy aronia jest trująca?

Aronia nie należy do roślin trujących. Owoce są w pełni jadalne. Należy jednak uważać, ponieważ liście, łodygi oraz pestki zawierają toksyczny kwas pruski, czyli kwas cyjanowodorowy, dlatego nie należy spożywać innych części tej roślinny, poza owocami [2]. 

Jakie właściwości lecznicze ma aronia?

Owoce aronii wykazują przede wszystkim silne działanie antyoksydacyjne. Jest to związane z zawartością w nich m.in. polifenoli, antocyjanów, flawonoidów, garbników czy kwasów fenolowych. To działanie jest silniejsze niż wielu innych owoców np. truskawek, borówek czy żurawiny. Aronia ma korzystny wpływ na wiele chorób, takich jak:

• cukrzyca – prace naukowe potwierdziły jej korzystny wpływ w cukrzycy typu II, poprzez obniżanie poziomów glukozy, hemoglobiny glikowanej (HbA1c) czy cholesterolu we krwi;
• schorzenia układu sercowo-naczyniowego – działanie m.in. hipotensyjne, przeciwzakrzepowe i kardioochronne ze względu na zawartość polifenoli;
• zaburzenia widzenia – zawartość antocyjanów poprawia widzenie kolorów, widzenie zmierzchowe oraz rejestrację obrazów, zmniejszają degenerację plamki żółtej i spowalnia rozwój zaćmy;
• wrzody żołądka – wykazuje właściwości ochronne na błonę żołądka;
• uszkodzenia wątroby – może być pomocniczo stosowany w leczeniu niealkoholowego stłuszczenie wątroby;
• nowotwory – ze względu na wysoką zawartość przeciwutleniaczy może posłużyć w profilaktyce nowotworów [1,2].

Jakie właściwości ma sok z aronii?

Najlepszymi właściwościami mogą się pochwalić świeże owoce z aronii. Czy sok jest również warty uwagi? Oczywiście, że tak. Trzeba jedynie uważać, aby wybrany sok nie miał dużego dodatku cukru, który może być dodawany, aby wydłużyć trwałość produktu. Tego typu sok, można przygotować również samodzielnie, np. używając wyciskarki niskoobrotowej. Im świeższy sok, tym lepiej. Warto po niego sięgać, ponieważ jest to istna bomba witaminowa [1].

Jakie są przeciwwskazania do stosowania aronii?

Literatura nie podaje zbyt wielu przeciwwskazań do stosowania aronii. Oczywiście jak w przypadku każdego produktu, tak samo i w tym należy zachować ostrożność. Może ona prowadzić do zaparć, więc osoby z tym schorzeniem, nie powinny spożywać dużych ilości tego owocu. Ma ono również działanie hipotensyjne, wiec osoby z niskim ciśnieniem również powinny spożywać aronię ostrożnie [2]. 

Jakie preparaty zawierające aronię są dostępne w aptece?

W aptece można znaleźć wiele preparatów zawierających aronię czarną. Może być ona jedynym składnikiem preparatu (głównie soki czy kapsułki), jak również być tylko jednym z wielu składników. Mogą to być m.in. preparaty stosowane na poprawę wzroku, odporności czy poprawę ciśnienia tętniczego. Przykładowe preparaty z apteki przedstawiono poniżej.

Immunofort, płyn doustny

O produkcie

• jest to lek roślinny, wykazuje więc działanie lecznicze;
• oprócz soku z owoców aronii, zawiera również sok z ziela jeżówki purpurowej, sok z korzenia łopianu, wyciąg płynny z koszyczków rumianku oraz sok z ziela pokrzywy;
• jest wskazany w leczeniu przeziębień i w ich profilaktyce;
• może być stosowany od 12 roku życia [3].

Herbatka na ciśnienie fix, saszetki

O produkcie

• zarejestrowana jest jako środek spożywczy, nie będzie więc leczyć;
• głównym składnikiem mieszanki jest owoc aronii (40%), ale oprócz  tego są również owoc głogu, trawa cytrynowa, ziele fiołka trójbarwnego, korzeń mniszka, szyszka chmielu, czosnek oraz wyciąg z liści oliwki;
• odpowiednio dobrana kompozycja ziół wpływa korzystnie na ciśnienie tętnicze krwi oraz odporność [4]. 

Aronia Ekomedica, sok

O produkcie

• jest to suplement diety, nie ma więc działania leczniczego;
• w 50 ml soku znajduje się 150 mg standaryzowanego ekstraktu z owoców camu camu, w tym 15 mg witaminy C – dodatek do 99,7% zagęszczonego soku z aronii;
• jest zalecany tylko osobom dorosłym;
• musi być zużyty w ciągu 3 tygodni po otwarciu [5].

Pharmovit Aronia Czarna ekstrakt 20:1, kapsułki

O produkcie

• preparat jest suplementem diety, nie wykazuje więc działania leczniczego;
• zawiera ekstrakt z owoców aronii czarnej działający antyoksydacyjne;
• nie zawiera sztucznych substancji wypełniających;
• może być stosowany tylko przez osoby dorosłe;
• zaledwie 1 kapsułka na dobę [6].

Lutezan premium, kapsułki 

O produkcie

• suplement diety, nie będzie więc miał działania leczniczego;
• zawiera m.in. ekstrakt z owoców borówki czarnej;
• składniki preparatu wspierają prawidłowe widzenie;
• może być stosowany jedynie przez dorosłych (2 kapsułki na dobę) [7].

Podsumowanie

Aronia jest niedocenianym owocem, jest to związane z jej cierpkim smakiem, który nie jest dla wielu osób jest zniechęcający. W aptece z kolei można ją znaleźć w wielu preparatach. Jest ona ceniona w szczególności ze względu na swoje właściwości antyoksydacyjne. Warto zainteresować się tym, niezwykle bogatym w cenne składniki, owocem.

Co to są benzodiazepiny?

Potoczna nazwa „benzodiazepiny” (BDZ) oznacza grupę leków o podobnej budowie chemicznej i wspólnym mechanizmie działania, ale o zróżnicowanym czasie działania i metabolizmie. W praktyce klinicznej, z mechanizmu działania tej grupy leków wynika, że wszystkie benzodiazepiny (w tym diazepam i alprazolam) wywierają działanie uspokajające, przeciwlękowe, nasenne, amnestyczne, miorelaksacyjne i przeciwdrgawkowe [1]. 

Kiedy stosuje się benzodiazepiny?

Kliniczne zastosowanie BDZ obejmuje sytuacje od doraźnej interwencji u chorych z epizodem drgawek po terapię osób cierpiących na bezsenność. W psychiatrii używa się tych leków w terapii pacjentów z ostrymi stanami lękowymi, manią, pobudzeniem, objawami związanymi z odstawieniem substancji psychoaktywnych, bezsennością lub katatonią (zespół zaburzeń motorycznych, prowadzący do nadmiernej pobudliwości lub osłupienia). Pomimo tak szerokiego spektrum skuteczności BDZ są przedmiotem dyskusji w związku z ich niewłaściwym stosowaniem, nadużywaniem oraz dużym potencjałem uzależniającym [1]. 

Kto jest narażony na ryzyko uzależnienia?

Tak, niektóre osoby są szczególnie podatne na uzależnienie. Są to na przykład: pacjenci z nieprawidłową osobowością, osoby mające w wywiadzie inne uzależnienia, osoby w stresie koncentrujące się bardziej na emocjach niż na zadaniu, osoby niemające wsparcia społecznego (po przejściach lub ofiary przemocy) i osoby starsze.

Czy diazepam i alprazolam mogą uzależniać?

Tak – zażywanie tych leków nierzadko prowadzi do rozwinięcia uzależnienia, dlatego większość wytycznych i standardów leczenia rekomenduje wykorzystywanie tej grupy preparatów tylko w sytuacjach koniecznych, w jak najmniejszych skutecznych dawkach i przez jak najkrótszy czas. Jeśli chodzi o potencjał uzależniający dwóch wymienionych leków, to alprazolam posiada zdecydowanie większy potencjał uzależniający niż diazepam [2]. 

Co różni diazepam od alprazolamu?

Podstawowe różnice między diazepamem a alprazolamem są następujące [2]:

• diazepam to benzodiazepina długo działająca. Jej okres półtrwania (czas po którym stężenie leku we krwi maleje o połowę) wynosi 32-47 godzin, a jego aktywnych metabolitów aż 100 godzin. Alprazolam natomiast to benzodiazepina o średnim czasie działania. Jej okres półtrwania wynosi od 5-17 godzin. Właśnie dlatego diazepam nie powinien być stosowany u starszych osób. To osoby, które często cechują się dużą zawartością tkanki tłuszczowej, która powoduje, że okres półtrwania diazepamu jest jeszcze dłuższy niż wspomniane 47 godzin. Uważa się, że okres półtrwania diazepamu jest proporcjonalny do wieku pacjenta, który przyjmuje ten lek;
• dawką diazepamu stosowaną w leczeniu bezsenności jest dawka od 2-5 mg, natomiast dawka alprazolamu stosowana w tym samym wskazaniu  wynosi od 0,25-0,5 mg.

Czy można zamienić diazepam na alprazolam?

Takie postępowanie jest dopuszczalne, jednak nie można zrobić tego w sposób 1:1. Należy zastosować odpowiednią dawkę, która będzie dawką równoważną, zgodnie z zasadą, że dawka równoważna 10 mg diazepamu wynosi od 1-1,5 mg alprazolamu [3]. 

Bezpieczeństwo stosowania alprazolamu i diazepamu

Zarówno alprazolam, jak i diazepam, mają pewne ograniczenia w stosowaniu. Poznajmy je.

Czy diazepam i alprazolam można łączyć z alkoholem?

Nie – podczas leczenia tymi lekami nie można spożywać alkoholu.

Stosowanie w ciąży i w czasie karmienia piersią

Podstawowe zasady stosowania leków psychotropowych w ciąży to:

• stosowanie ich w czasie organogenezy (pierwsze 12 tyg. rozwoju płodu) tylko wtedy, gdy lekarz oceni, że korzyści dla mamy znacznie przewyższają ryzyko dla płodu;
• stosowanie najniższej skutecznej dawki;
• odstawienie leków, gdy kobieta jest w remisji choroby, a ryzyko zaostrzenia jest niewielkie;
• zmiana leku na najlepiej zbadany pod kątem bezpieczeństwa przed zajściem w ciążę.

Benzodiazepiny powinny być unikane w trakcie karmienia piersią. Używanie leków sedatywnych przez kobiety może spowodować zmniejszenie  interakcji z dzieckiem lub zaniedbanie jego potrzeb.. Ostatecznie w razie konieczności zaleca się stosowanie benzodiazepin o krótkim czasie półtrwania, na przykład. lorazepam.

Jakie są skutki uboczne diazepamu i alprazolamu?

Skutki uboczne stosowania benzodiazepin to: nasilona senność, uspokojenie i spowolnienie psychoruchowe. Przyjmując więc lek na bezsenność z tej grupy, warto mieć na uwadze, że mogą wystąpić skutki uboczne, które wpływają na wykonywanie codziennych aktywności. Benzodiazepiny, szczególnie w początkowym okresie leczenia, mogą powodować mniej lub bardziej uciążliwe działania niepożądane, takie jak:

• dezorientacja;
• rozdrażnienie:
• problemy z koncentracją;
• zaburzenia lękowe;
• bóle i zawroty głowy;
• zaparcia;
• zaburzenia widzenia.

Jakie są leki zawierające diazepam i alprazolam?

Diazepam dostępny jest w postaci tabletek (Diazepam Grindeks, Relanium), tabletek powlekanych (Neorelium), roztworu do wstrzykiwań (Relanium, Neorelium), mikrowlewka doodbytnicza (Relsed). Alprazolam dostępny jest również w postaci tabletek (Afobam, Alpragen, Alprazolam Aurovitas, Alprox, Xanax, Zomiren) oraz tabletek o przedłużonym uwalnianiu (Xanax SR) i zmodyfikowanym uwalnianiu (Zomiren SR). 

Dla kogo jest zwykła tabletka, a dla kogo tabletka SR?

Zwykła tabletka jest wskazana, gdy potrzebne jest uzyskanie szybkiego efektu przeciwlękowego, a więc kiedy wskazane jest uzyskanie doraźnego działania uspokajającego przed jakimś wydarzeniem lub w jego trakcie, gdy dana osoba chce odzyskać kontrolę nad emocjami i zachowaniem, a także w przerywaniu napadów lęku panicznego. Formulacja o przedłużonym działaniu ma zastosowanie w sytuacjach, kiedy potrzebne jest dłuższe działanie leku, na przykład gdy zakładamy, że ma być stosowany codziennie w okresie wyżej wskazanych 4–6 tygodni. Pozwala to na uniknięcie konieczności podawania dawek leku o zwykłym okresie działania i pogorszeń samopoczucia przy spadku stężenia leku, który może występować pomiędzy poszczególnymi dawkami [3].

Podsumowanie

Benzodiazepiny nie są lekami „na problemy życiowe” i nie powinny być zażywane przewlekle. Ich stosowanie wymaga nie tylko wiedzy lekarza, lecz także świadomości pacjenta. Terapia powinna być prowadzona w porozumieniu z pacjentem, tak aby nie zniknął on z zasięgu współpracy z lekarzem. 

Mroczki przed oczami przez wielu pacjentów są określane jako „muszki”, „pajęczyny”, „plamki”, „męty”, „błyski” czy „punkty”. Są to ubytki występujące w polu widzenia, ciemne lub czarne, które przesuwają się wraz z ruchami gałki ocznej. Najczęściej pojawiają się w chwili skierowania wzroku w jasne miejsce, np. na białą ścianę. Często tzw. mroczkom przed oczami towarzyszą inne dolegliwości np. swędzenie czy ból oka, spadek ostrości widzenia lub zawroty głowy [1].

Mroczki przed oczami — przyczyny. Skąd się biorą?

W przypadku pojawiania się tego typu dolegliwości nie należy od razu panikować. Nie zawsze są one oznaką poważnej choroby, a mogą być spowodowane chociażby zmęczeniem. Również u starszych osób dochodzi z czasem do kurczenia i rozpadania się ciała szklistego, a pływające w cieczy szklistej odłamki zmniejszają ilość światła, które dociera do siatkówki, co powoduje wystąpienie mroczków przed oczami. Mogą być one również objawem niektórych chorób, takich jak np.:

• guz wewnątrzgałkowy, który naciska na nerw wzrokowy i powoduje wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego;
• nadciśnienie tętnicze — mroczkom mogą towarzyszyć kołatanie serca, szumy uszne czy zawroty głowy;
• migrena — przed atakiem migreny może dochodzić do tzw. błysków;
• cukrzyca — jeżeli dojdzie do retinopatii cukrzycowej, mogą się one pojawić wraz z postępującym upośledzenie wzroku;
• siatkówka oka w przypadku oderwania się od naczyniówki, prowadzi do przedostawania się do ciała szklistego komórek krwi objawiających się jako mroczki przed oczami [2,3].

Oprócz powikłań po wymienionych chorobach mroczki mogą się pojawić również w przypadku obecności ciała obcego w oku. Jednocześnie może pojawić się łzawienie, ból, zaburzenie pola widzenia czy podrażnienie oka [3].

Jak się pozbyć mroczków przed oczami?

Jeżeli mroczki przed oczami utrzymują się przez dłuższy czas, to koniecznie należy udać się do lekarza. Mogą być one spowodowane przez groźne choroby, dlatego należy wykluczyć taką ewentualność. Z reguły lekarz zleca badanie pola widzenia, ostrości wzroku, dna oka oraz pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego. Z kolei w przypadku podejrzenia, że mroczki mogą mieć podłoże neurologiczne, wykonuje się tomografię komputerową, rezonans głowy czy USG tętnic szyjnych [1,3].

Nie istnieje leczenie objawowe, z tego względu kluczowe jest prawidłowe rozpoznanie ich przyczyny i następnie zaordynowanie odpowiedniego leczenia. Może być konieczna np. operacja, w przypadku gdy mroczki przed oczami są powodowane przez jaskrę czy guz wewnątrzgałkowy. Jeżeli są one objawem powikłań cukrzycy czy nadciśnienia tętniczego, to stosuje się przede wszystkim leki mające na celu ustabilizowanie tych schorzeń. W wielu innych przypadkach może wystarczyć zmiana trybu życia, diety czy zwiększenie aktywności fizycznej. Z kolei gdy występują zmiany w ciele szklistym bez znanej etiologii, nie stosuje się żadnego leczenia [1,2].

Jakie są domowe sposoby na mroczki przed oczami?

Jak wspomniano, nie ma bezpośredniego sposobu pozbycia się mroczków przed oczami. Wszystko zależy od przyczyny ich powstawania. Niemniej jednak w wielu przypadkach, pomocna może być zmiana trybu życia. Odpowiednio zbilansowana dieta oraz aktywność fizyczna pozwolą na poprawę stanu zdrowia. Jako że mroczki przed oczami często są związane z zaburzeniami widzenia, to warto rozważyć suplementację odpowiednich preparatów poprawiających wzrok czy odpowiednich kropli do oczu [1,2].

Jakie są tabletki na mroczki przed oczami?

Mroczki przed oczami są z reguły związane z problemami z ciałem szklistym lub siatkówką i mogą powodować różnego rodzaju zaburzenia widzenia. Z tego względu warto skonsultować z lekarzem, czy nie warto suplementować produktów wspomagających pracę wzroku i działających antyoksydacyjne, np. zawierających witaminę A, witaminę E, luteinę, zeaksantynę czy kwasy omega-3 np. Resvega, Nutrof Total czy Super Optic [1,2].

Jakie są krople na mroczki przed oczami?

Tak jak w przypadku wymienionych powyżej preparatów doustnych, tak samo i krople do oczu nie będą bezpośrednio pomocne w pozbyciu się mętów pod oczami. Pewną ulgę w przypadku odczuwania dyskomfortu mogą dać krople typu Iana, Zabak czy HialEye [1,2].

Podsumowanie

Niestety w przypadku mroczków przed oczami nie istnieje żadne leczenie objawowe. Jeżeli są one związane z niedoborami żywieniowymi, stosuje się odpowiednio zbilansowaną dietę, jeżeli spowodowane są jaskrą, to konieczna może być nawet operacja. W każdym przypadku wystąpienia mroczków pod oczami warto udać się do lekarza, aby poszukać ich przyczyny. W niektórych przypadkach mogą być spowodowane groźnymi chorobami, dlatego nie warto czekać z diagnostyką.

Szpiczak mnogi, zwany również szpiczakiem plazmocytowym, jest nadmiernie i nieprawidłowe mnożenie się komórek plazmatycznych (komórki produkujące przeciwciała). Komórki szpiczaka  produkują nieprawidłowe białko, które jest przeciwciałem lub fragmentem przeciwciała. Szpiczak jest jednym z częstszych nowotworów układu chłonnego u dorosłych. Średnia zachorowalność wynosi ok. 1-8 przypadków na 100 tysięcy mieszkańców rocznie (więcej przypadków odnotowuje się na zachodniej półkuli). Dodatkowo nowotwór ten częściej dotyka mężczyzn niż kobiety oraz niezwykle rzadko rozpoznaje się go u osób poniżej 30. roku życia. Najczęściej dotyczy pacjentów powyżej 50. roku życia [1].

Jakie są objawy szpiczaka mnogiego?

Wielu pacjentów cierpiących na szpiczaka mnogiego nie ma żadnych objawów w początkowej fazie choroby. Z kolei najczęściej występujące objawy tego nowotworu to m.in.:

• ból kości, (odczuwalny z reguły w żebrach lub biodrach);
• podwyższony poziom wapnia we krwi;
• zawroty i bóle głowy, niewyraźne widzenie;
• nawracające infekcje;
• uszkodzenie nerwów;
• łatwo łamiące się kości;
• problemy z prawidłową pracą nerek;
• siniaki i krwawienia [1].

Gdzie najlepiej leczą szpiczaka?

W Polsce każdego roku diagnozowanych jest ok. 2000 pacjentów w kierunku wystąpienia u nich szpiczaka mnogiego. Obecnie średnia długość życia po diagnozie wynosi od 7 do 10 lat, ale okres ten ciągle wydłuża się, ze względu na pojawianie się coraz to nowych terapii. W chwili obecnej wykorzystuje się najczęściej takie substancje jak bortezomib, lenalidomid, carflilzomib, pomalidomid, datatumumab czy terapie auto-przeszczepiania szpiku kostnego. Dlatego ważne, jest, aby jak najszybciej udać się do specjalistycznego ośrodka, gdzie lekarze będą w stanie zająć się pacjentem w najlepszy możliwy sposób. Nie warto odkładać decyzji o leczeniu, może to znacznie przedłużyć długość życia.

Czy istnieje lek na szpiczaka mnogiego?

Niestety, w chwili obecnej nie istnieje skuteczny lek mogący z powodzeniem wyleczyć szpiczaka mnogiego. Leczenie pozwala jednak na znaczną poprawę jakości życia pacjentów oraz kontrolę objawów. Co więcej, intensywne poszukiwanie nowych terapii odbywa się bez przerwy w wielu laboratoriach na świecie. Wprowadzanie coraz to nowszych leków daje nadzieję, na skuteczniejszą walkę z tym nowotworem w przyszłości [1].

Szpiczak mnogi — leczenie niekonwencjonalne. Co warto stosować?

Ponieważ szpiczak plazmocytowy jest aktualnie nieuleczalnym złośliwym nowotworem układu krwiotwórczego, wielu pacjentów decyduje się na alternatywne leczenie. Należy tutaj bardzo uważać, w szczególności jeżeli osoby świadczące tego typu usługi namawiają do zaprzestania korzystania z medycyny konwencjonalnej. Należy pamiętać, że leczony w odpowiednim sposób szpiczak mnogi pozwala na przeżycie nawet 10 lat, a okres ten się wydłuża, dzięki coraz to nowszym terapiom. Z drugiej strony, pacjenci, którzy nie są leczeni, z reguły umierają w ciągu roku lub dwóch, dlatego warto podjąć walkę oraz szukać nowszych terapii. Na całym świecie prowadzone jest wiele badań klinicznych, do których poszukiwani są pacjenci [1].

Najnowszy lek na szpiczaka mnogiego — przegląd nowych terapii

Testy kliniczne talquetamabu w terapii szpiczaka mnogiego miały pozytywny efekt u 73% pacjentów. Co więcej, nie raportowano poważnych działań niepożądanych. Talquetamab wykazywał skuteczność również u pacjentów, u których nowotwór był oporny na wszystkie zatwierdzone dotychczas terapie, ponieważ oddziałuje on na inny cel — obecny na komórkach raka receptor znany jako GPRC5D. Metoda leczenia jest oparta na tzw. dwuspecyficznych przeciwciałach, które przyłączają się tak samo do limfocytów T pacjenta, jak i do rakowych komórek w szpiku. Dzięki temu przeciwciała nakierowują limfocyty na niszczenie chorych komórek [2].

Pod koniec 2022 roku Europejska Agencja Leków (EMEA) dopuściła do obrotu w Unii Europejskiej lek o nazwie handlowej <a href=”/tag/teklistamab/” title=”teklistamab” class=”to-tag” data-termid=”24265″>Tecvayl. Jest wskazany do stosowania u dorosłych pacjentów z nawrotowym i opornym na leczenie szpiczakiem mnogim. W skład tego produktu leczniczego wchodzi substancja o nazwie teklistamab. Jest to przeciwciało monoklonalne, które działa jednocześnie na dwa białka. Pierwszym z nich jest białko zwane antygenem dojrzewania komórek B (BCMA), które jest obecne na powierzchni komórek szpiczaka mnogiego. Z kolei drugie białko to CD3, obecne na limfocytach T. Dzięki takiemu połączeniu lek aktywuje komórki T w celu zabicia komórek szpiczaka mnogiego [3].

W 2021 r. FDA zarejestrowała terapię anty-BCMA wykorzystującą technologię CAR-T cells w leczeniu szpiczaka mnogiego na terenie Stanów Zjednoczonych. Niedługo później EMEA warunkowe dopuściła do obrotu na terenie UE terapii lek Abecma (idecabtagene vicleucel; ide-cel) do leczenia nawrotowego i opornego szpiczaka mnogiego. Jest to pierwsza w klasie immunoterapia skierowana przeciw antygenowi dojrzewania limfocytów B (BCMA), która wykorzystuje chimeryczny receptor antygenowy (CAR) limfocytów T. W badaniu klinicznym tego leku aż trzy czwarte uczestników miało odpowiedź na leczenie tą terapią, a u 28% zaobserwowano odpowiedź całkowitą [4].

Podsumowanie

Szpiczak mnogi jest nowotworem, na którego do chwili obecnej nie wymyślono skutecznej terapii, która pozwoli na jego całkowite wyleczenie. Niemniej jednak wprowadzanie coraz to nowszych terapii znacząco poprawia sytuację pacjentów. Z tego względu warto szukać nowatorskich terapii. Na świecie odbywa się wiele badań klinicznych, które mogą pomóc wielu pacjentom.

Lukrecja gładka (łac. Glycyrrhiza glabra) należy do rodziny bobowatych (łac. Fabaceae). Jak wygląda lukrecja? To roślina, która osiąga zwykle około 1 metra wysokości. Ma pierzaste liście długości około 10 centymetrów. Jej kwiaty mają najczęściej kolor od fioletowego po ciemnoniebieski. Z racji tego, że lukrecja należy do rodziny bobowatych, to ma owoce w kształcie kilkucentymetrowych strączków, które zawierają nasiona [1].

Co to jest lukrecja?

W przypadku lukrecji gładkiej najważniejszy pod względem leczniczym jest korzeń. Łacińska nazwa odnosi się do greckich słów, które w wolnym tłumaczeniu brzmią: “słodki korzeń”. To bardzo dobrze charakteryzuje smak korzenia lukrecji, który ma przyjemny smak [1].

Lukrecja i jej działanie

Jakie jest działanie lecznicze lukrecji? Kiedy korzeń lukrecji może pomóc nam w problemach zdrowotnych?

Lukrecja jest bogata w wiele prozdrowotnych związków. Zawiera białko, proste i złożone cukry, sole mineralne, witaminy i pektynę. Jest bogata w substancje takie jak taniny, fitosterole (np. sitosterol i stigmasterol), glikozydy, flawonoidy, triterpeny (np. glicyryzynę, która głównie odpowiada za słodki smak korzenia) i saponiny [1].

Lukrecja na kaszel

Lukrecja bywa stosowana do leczenia kaszlu. Glicyryzyna działa wykrztuśnie, gdyż pomaga usunąć zalegającą wydzielinę z dróg oddechowych i pobudza oraz przyspiesza sekrecję śluzu w tchawicy. Z tego względu korzeń lukrecji wchodzi w skład mieszanek ziołowych na kaszel i podrażnienie górnych dróg oddechowych. Dzięki zawartości śluzów może również łagodzić ból i podrażnione gardło [1].

Problemy żołądkowe i lukrecja

Lukrecję wykorzystuje się do leczenia problemów związanych ze stanem zapalnym żołądka i dwunastnicy. Bywa pomocna w łagodzeniu wrzodów lub nadżerek żołądka i dwunastnicy. Lukrecję stosuje się także pomocniczo przy stanach skurczowych żołądka i dwunastnicy wywołanych stanem zapalnym [1,2]. Korzeń lukrecji posiada spore ilości śluzów, dlatego stosuje się go również jako łagodny środek przeczyszczający – najczęściej w połączeniu z innymi surowcami o takim działaniu [2].

Przeciwdrobnoustrojowe działanie lukrecji

Wiele badań (najczęściej in vitro i na zwierzętach) potwierdza szerokie działanie przeciwdrobnoustrojowe korzenia lukrecji. Substancje zawarte w korzeniu działają przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo i przeciwwirusowo. Z tego względu korzeń lukrecji nadaje się do stosowania pomocniczo w trakcie przeziębień. Wykazano także, że glicyryzyna zawarta w lukrecji działa immunostymulująco podczas infekcji wirusem HSV (wirus opryszczki pospolitej) [1,2].

Czy lukrecja podnosi cukier?

Czasami pojawiają się obawy, że skoro korzeń rośliny jest słodki, to czy lukrecja podnosi cukier? Lukrecja nie podnosi poziomu glukozy. W rzeczywistości stosowanie kwasu glicyryzynowego, który jest w korzeniu lukrecji, pomaga w kontroli poziomu cukru, a nawet prowadzi do jego niewielkiego obniżenia [3,4]

Lukrecja i problemy dermatologiczne

Badania in vitro i in vivo wykazały korzystny wpływ ekstraktów z lukrecji na problemy skórne. Dochodziło do redukcji zaczerwienienia, obrzęków i swędzenia skóry. Ze względu na powyższe mieszanki z korzeniem lukrecji można stosować miejscowo do łagodzenia podrażnień skóry i w formie płukanek na problemy w jamie ustnej, takie jak afty, pleśniawki, owrzodzenia [1,2].

Jakie są skutki uboczne korzenia lukrecji?

Stosowanie korzenia lukrecji w zalecanych ilościach przez krótki czas jest dosyć bezpieczne. Niestety, jeśli nadużywamy roślinę, możemy spotkać się ze skutkami ubocznymi korzenia lukrecji. Przyjmowanie dużych ilości korzenia lukrecji (powyżej 15 gramów dziennie) przez długi czas może doprowadzić do zwiększenia poziomu potasu we krwi, czyli hiperkaliemii, co jest niebezpieczne, gdyż może doprowadzić do zaburzeń rytmu serca [5]. Nadużywanie lukrecji może doprowadzić do wzrostu ciśnienia tętniczego krwi, dlatego powinny na to uważać osoby chorujące na nadciśnienie [5]. Duże dawki korzenia lukrecji dostarczają spore ilości glicyryzyny. Jej nadmiar może prowadzić to pseudohiperaldosteronizmu. W efekcie osoba staje się nadwrażliwa na hormony kory nadnerczy, a to może spowodować bóle głowy, nadmierne zmęczenie, problemy z widzeniem, powstawanie obrzęków, wzrost ciśnienia tętniczego krwi, zaburzenia rytmu serca lub nawet zawał serca [4,5].

Kiedy nie wolno stosować lukrecji?

Preparatów z korzeniem lukrecji nie powinny przyjmować osoby stosujące doustną antykoncepcję oraz przyjmujące hydrokortyzon lub prednizolon [5]. Na lukrecję powinny uważać także osoby cierpiące na niewydolność nerek, choroby sercowo-naczyniowe (głównie nadciśnienie i zaburzenia rytmu serca) oraz zaburzenia elektrolitowe [2]. Na lukrecję powinny uważać kobiety w ciąży i karmiące piersią. Jedno z badań pokazuje, że u kobiet, które w czasie ciąży przyjmowały dużo glicyryzyny (powyżej 500 mg na tydzień) doszło do przedwczesnego porodu (o kilka dni wcześniej niż planowo) [3]. Osoby, u których lukrecja jest przeciwwskazana, powinny także uważać na słodycze z lukrecją.

Jak zrobić herbatę z lukrecją?

W jaki sposób najlepiej przygotować lukrecję? Czy można zrobić herbatę z lukrecją? Najczęściej sproszkowany surowiec zalewa się wrząca wodą w proporcji 2 g surowca na 150 ml wrzącej wody. Taką mieszaninę powinno się lekko podgrzewać przez około 15 minut. Po ostudzeniu napar można odcedzić i wypić [2]. Herbatę z lukrecji stosuje się 2 razy na dobę jako środek wykrztuśny. Napar do łagodzenia problemów żołądkowych można stosować do 4 razy na dobę [2].

Tetracykliny to antybiotyki o szerokim spektrum działania. Są skuteczne wobec bakterii Gram+ i Gram-, tlenowych oraz beztlenowych, ale także np. pierwotniaków. Jedne z pierwszych tetracyklin, takie jak chlorotetracyklina i oksytetracyklina zostały dopuszczone do obrotu już w latach 50. XX wieku [1].

Antybiotyki z grupy tetracyklin — nazwy

Charakterystyczną cechą antybiotyków z grupy tetracyklin jest obecność w nazwie członu „-cyklina”. Możemy tutaj wyróżnić naturalne antybiotyki, takie jak oksytetracyklina i tetracyklina oraz półsyntetyczne substancje, np. doksycyklina, minocyklina, metacyklina, rolitetracyklina i lymecyklina. Nazwy preparatów tetracyklin zostaną przedstawione w dalszej części artykułu w Tabeli 1 [2].

Jeśli chodzi o długość działania leków, rozumianą jako okres półtrwania, czyli czas, po którym stężeniu leku w organizmie spadnie o 50%, to naturalne tetracykliny działają najkrócej (np. tetracyklina około 8 godzin), a półsyntetyczne, jak np. doksycyklina znacznie dłużej (około 20 godzin) [3,4].

Tabela 1. Wybrane antybiotyki z grupy tetracyklin i ich nazwy.

Jak działają tetracykliny?

Tetracykliny, jak to antybiotyki, działają wobec bakterii. Ta grupa posiada działanie bakteriostatyczne. Chodzi w tym o to, że tetracykliny nie zabijają bakterii, ale hamują ich wzrost i namnażanie. Tetracykliny oddziałują na poziomie rybosomu bakteryjnego i w skrócie opisując mechanizm działania, hamują syntezę białek [1].

Kiedy stosować tetracykliny?

Ze względu na swoje szerokie spektrum działania tetracykliny stosuje się w wielu poważnych infekcjach. Są to antybiotyki, które dobrze przedostają się do różnych tkanek i narządów, np. do płynu stawowego, opłucnego, otrzewnowego lub zatok. Podawane doustnie mogą leczyć nawet infekcje Ośrodkowego Układu Nerwowego. Tabela 2 przedstawia wybrane schorzenia, w których stosuje się tetracykliny [1,2,5].

Tabela 2. Wybrane jednostki chorobowe z zaleceniami stosowania antybiotyków z grupy tetracyklin [1,2,5].

O czym pamiętać podczas przyjmowania tetracyklin?

Najczęstsze działania niepożądane

Najczęściej podczas terapii antybiotykami z grupy tetracyklin dochodzi do zaburzeń żołądkowo-jelitowych, takich jak ból brzucha, nudności, biegunka i wymioty [2,5].

Istnieją przypadki wystąpienia wrzodów przełyku, dlatego zaleca się przyjmować tetracykliny, popijając je szklanką wody i nie kłaść się po zażyciu przez pewien czas [2,5].

Unikaj słońca!

Podczas terapii tetracyklinami należy unikać ekspozycji na promienie słoneczne. Niestety są to antybiotyki fotouczulające. Najczęściej dochodzi do nadmiernego opalenia się (niewspółmiernego z przebywaniem na słońcu) połączonego z mocnym swędzeniem i pieczeniem skóry oraz zaczerwienieniem. Intensywność zależy od dawki stosowanego antybiotyku i długości terapii, ale objawy fotouczulenia mogą pojawić się nawet kilka minut po ekspozycji na słońce [5].

Czasami niestety objawy mogą być duże i prowadzić nawet do powstania niebezpiecznych pęcherzy, które pozostawiają nieestetyczne przebarwienia, trudne do usunięcia. Jeśli leczysz się antybiotykami tetracyklinowymi i musisz przebywać na słońcu, to zastosuj filtr przeciwsłoneczny – minimum SPF50 [5].

Działanie hepatotoksyczne i nefrotoksyczne

Niestety tetracykliny nie są polecane osobom z niewydolnością nerek i wątroby. Wyjątkiem jest doksycyklina (i minocyklina), która może być podawana ludziom z niewydolnością nerek – jednak nie w dawkach maksymalnych [1,2].

Ryzyko wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego

Istnieją również doniesienia o przypadkach nadciśnienia wewnątrzczaszkowego u ludzi, którzy przez długi czas stosują tetracykliny. Objawia się ono bólem i zawrotami głowy oraz zaburzeniami widzenia [2,5].

Przebarwienia tetracyklinowe

Tetracyklin nie można stosować u dzieci do 12. roku życia oraz kobiet ciężarnych i karmiących piersią. Wiąże się to z ryzykiem wystąpienia przebarwień tetracyklinowych, czyli przebarwień zębów [2,5].

Tetracykliny wiążą się z jonami wapnia i odkładają się w wapniejących obszarach kości, zębów, a nawet paznokci. Z tego powodu, oprócz przebarwień tetracyklinowych zębów, mogą prowadzić do niedorozwoju szkliwa (brak lub nieprawidłowa grubość) i zaburzenia wzrostu kości. Tetracykliny przechodzą przez łożysko matki i odkładają się, np. w zawiązkach zębów u dzieci [5].

Interakcje lekowe z tetracyklinami

Jeśli przyjmujesz inne leki i zostały włączone tetracykliny, to musisz pamiętać, że w niektórych przypadkach może dojść do interakcji lekowych. Poniżej prezentujemy najczęściej spotykane:

• Doustne retinoidy (np. izotretynoina – Izotek) – ryzyko wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego.
• Leki zobojętniające kwas żołądkowy z solami glinu lub magnezu (np. Maalox, Manti) – zmniejszenie działania tetracyklin. Zachować minimum 3-godzinny odstęp podczas stosowania obu leków.
• Jony cynku, żelaza, wapnia – zmniejszenie działania tetracyklin. Najlepiej zachować 3-godzinny odstęp. Warto pamiętać też o pożywieniu. W nabiale znajduje się dużo wapnia, dlatego należy również zachować wspomniany odstęp, aby nie zmniejszyć wchłaniania tetracyklin.
• Karbamazepina (Tegretol, Amizepin, Finlepsin, Neurotop Retard) – zmniejszenie stężenia doksycykliny we krwi.
• Warfaryna (Warfin) – zwiększenie efektywności leku. Należy monitorować parametry krzepnięcia krwi [5].

Tetracykliny a alkohol

Jak spożycie alkoholu wpływa na działania tetracyklin. Najlepiej przyjąć zasadę, żeby nie łączyć leków z alkoholem. Jednak spójrzmy, co na ten temat mówią badania.

Spożywanie alkoholu razem z tetracykliną powoduje zwiększenie jej stężenia w organizmie. Lek szybciej wchłania się do organizmu, co może spowodować nasilone działania niepożądane [6].

Picie alkoholu i przyjmowanie doksycykliny może zmniejszyć jej efekt działania. Dochodzi wtedy do spadku okresu półtrwania. U alkoholików stężenie doksycykliny może być niewystarczające do efektywnego leczenia i w takim przypadku można rozważyć zwiększenie dawki [6].

Jakie są przyczyny zwyrodnienia plamki żółtej?

Przyczyny zwyrodnienia plamki żółtej dotychczas nie zostały całkowicie poznane. Niemniej, za główne czynniki ryzyka uznaje się między innymi:

• starszy wiek;
• częstą ekspozycję oczu na światło słoneczne;
• palenie tytoniu;
• niewłaściwe odżywianie.

Inne cechy predysponujące do rozwoju AMD to:

• jasny kolor tęczówki;
• nadużywanie alkoholu;
• cukrzyca;
• otyłość;
• rodzinne występowanie AMD;
• hiperlipoproteinemia [2].

Co więcej, kobiety częściej cierpią na zwyrodnienie plamki żółtej niż mężczyźni. Choroba ta występuje również z większą częstotliwością u osób rasy białej. [1].

Jakie są objawy AMD?

Pierwsze objawy choroby mogą być niespecyficzne, przez co pacjent rzadko ma świadomość rozwijającego się zwyrodnienia. Zazwyczaj pierwszym symptomem jest pogorszenie widzenia nocą, zwłaszcza z bliskiej odległości. Pacjentom doskwiera to głównie w trakcie pisania bądź czytania. W miarę rozwoju choroby, objawy stają się coraz bardziej charakterystyczne. Nierzadkie jest falowanie lub krzywienie obrazu — coś, co w rzeczywistości jest proste, przez pacjenta jest widziane jako wygięta linia. Typowym symptomem jest także pojawienie się w centrum pola widzenia nieruchomej plamki. Częstym objawem jest również mikropsja bądź makropsja, czyli widzenie nienaturalnie pomniejszonych (mikropsja) lub powiększonych (makropsja) przedmiotów [1]. 

Czy luteina jest w stanie wyleczyć AMD?

Zwyrodnienia plamki żółtej związanej z wiekiem nie da się całkowicie wyleczyć. Terapia AMD opiera się głównie na łagodzeniu objawów, a także zapobieganiu dalszemu postępowi choroby. Niemniej, badania naukowe wykazały, że dieta bogata w luteinę i zeaksantynę, a także witaminy C i E, może u niektórych pacjentów opóźnić postęp choroby [1]. Warto jednak nadmienić, że ludzki organizm nie jest w stanie sam wytworzyć luteiny. Jest ona produkowana wyłącznie przez rośliny, dlatego tak ważna jest odpowiednio dobrana dieta [2].

Jakie produkty spożywcze zawierają luteinę?

Luteina, która jest niezbędna do prawidłowego widzenia, musi być dostarczona wraz z pożywieniem w odpowiednich ilościach. Sytuacja z zeaksantyną wygląda podobnie, jednak ludzki organizm posiada również odpowiednie narzędzia, za pomocą których potrafi przekształcić luteinę w mezo-zeaksantynę. Największe stężenie tych związków występuje w:

• jarmużu (39 550 mcg/100g);
• szpinaku (11 938 mcg/100g);
• sałacie (2 635 mcg/100g);
• brokułach (2 445 mcg/100g);
• dyni (2 125 mcg/100g);
• brukselkach (1 590 mcg/100g);
• zielonym groszku (1 350 mcg/100g).

Dietę warto wzbogacić także w produkty takie jak: kukurydza, fasolka szparagowa, kapusta, pomarańcze i pomidory. Zawartość luteiny nie przekracza w nich jednak 1000 mcg/100 g produktu.

Co niezwykle ważne, powyższe związki są rozpuszczalne w tłuszczach, dlatego, aby zostały efektywnie wchłonięte w jelicie cienkim, do posiłku należy dodać tłuszcz. Ponadto ich przyswajanie jest ułatwione, gdy pokarm zostanie rozdrobniony oraz ugotowany [2].

Jak się uchronić przed zwyrodnieniem plamki żółtej?

Ze względu na to, że przyczyny AMD dotychczas nie zostały całkowicie poznanie, nie ma skutecznej metody na uniknięcie tej choroby. Tak jak w przypadku wielu innych schorzeń, podstawą profilaktyki jest zdrowy tryb życia, na czele z odpowiednio zbilansowaną i zróżnicowaną dietą, bogatą w luteinę oraz witaminy A i C. Zalecane jest także noszenie okularów z filtrem UV, w celu uniknięcia nadmiernej ekspozycji oczu na słońce, a także zaprzestanie palenia tytoniu [1].

Podsumowanie

Zwyrodnienie plamki żółtej to poważne schorzenie, które może prowadzić do pogorszenia widzenia, a nawet jego utraty. Choć choroby tej nie można całkowicie wyleczyć, odpowiednia dieta bogata w luteinę, zeaksantynę i witaminy C oraz E może opóźnić jej postęp. Warto sięgać po zielone warzywa liściaste, a także stosować krople do oczu z luteiną lub inne leki na zwyrodnienie plamki żółtej zalecone przez lekarza. Aby chronić plamkę żółtą, unikaj palenia, stosuj okulary z filtrem UV i ogranicz ekspozycję na słońce. Zadbaj o profilaktykę, prowadząc zdrowy tryb życia i regularnie kontrolując wzrok u okulisty.

Istnieją przeciwwskazania do latania samolotem i niestety, niektóre choroby mogą wykluczyć nas z takiego podróżowania. Przede wszystkim powinieneś zrezygnować z lotu, jeżeli cierpisz na:

• różnego choroby zakaźne, którymi możesz zarazić innych pasażerów;
• odmę płucna lub nasilone przewlekłe choroby układu oddechowego z dusznością w trakcie spoczynku;
• choroby zatok przynosowych i nosa, zwłaszcza niedrożności trąbki Eustachiusza;
• nieunormowaną chorobę wieńcową;
• niekontrolowaną i nieustabilizowaną farmakologicznie psychozę;
• chorobę dekompresyjną;
• niedokrwistość sierpowatokrwinkową;
• zwiększone ciśnienie wewnątrzczaszkowe.

Ponadto samolotem nie powinny latać:

• noworodki w pierwszych dwóch dobach życia;
• kobiety po 36. tygodniu ciąży (po 32. tygodniu w przypadku ciąży mnogiej).

Jeśli 12-24h przed planowanym lotem nurkowałeś, również powinieneś zrezygnować z podróży samolotem. Dodatkowo przeciwwskazaniem są: operacja, zabieg chirurgiczny lub uraz okolicy gałki ocznej, mózgu, twarzy czy jamy brzusznej w niedalekiej przeszłości, a także świeży zawał serca lub udar mózgu.

W przypadku wystąpienia medycznych przeciwwskazań do lotu samolotem skonsultuj się z lekarzem lub przedstawicielem linii lotniczych (mają prawo do oceny stanu zdrowia pasażera przez swojego lekarza). Specjalista może uznać, że pomimo różnych dolegliwości czy chorób przewlekłych Twój aktualny stan zdrowia nie stanowi przeciwskazania do lotu samolotem [1].

Zakrzepica a lot samolotem

Oprócz świadomości o przeciwwskazaniach, powinieneś wiedzieć również o konsekwencjach i skutkach ubocznych lotu samolotem. Podróż samolotem, a zwłaszcza ta wielogodzinna, jest czynnikiem ryzyka zakrzepicy. Jej powiązanie z lataniem zostało zauważone w latach 70. XX wieku. W Zjednoczonym Królestwie opisano wówczas syndrom (zespół) klasy ekonomicznej. Pochodzi on od klasy ekonomicznej w samolotach, gdzie badano objawy zakrzepicy u podróżujących pasażerów. Nazwa jest o tyle myląca, że problem zakrzepicy może dotyczyć nie tylko klasy ekonomicznej, ale również klasy biznesowej, samochodów czy autobusów podczas długodystansowych podróży. Wynika to z faktu, że siedzenie zbyt długo w jednej pozycji może powodować powstawanie zakrzepów [2].

Jakie są przyczyny i objawy zakrzepicy?

W Europie na zakrzepicę corocznie umiera ok. pół miliona ludzi. Jest to podstępna, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa. Powoduje zator żylny, całkowicie blokując lub ograniczając światło żyły, co uniemożliwia prawidłowy przepływ krwi. W wyniku tego dochodzi do niedokrwienia i niedotlenienia tkanek, co może prowadzić do śmierci [4].

Objawy zakrzepicy:

• gorączka;
• ból w klatce piersiowej;
• niedowład, ból i obrzęk kończyn;
• zadyszka;
• zaburzenia widzenia i mówienia;
• przyspieszone bicie serca [3].

Jakie czynniki mogą zwiększyć ryzyko zakrzepicy?

Znasz już przeciwwskazania do latania samolotem. Wiesz, że podróż tym środkiem transportu może się wiązać z prawdopodobieństwem wystąpienia zakrzepicy. Pamiętaj, że ryzyko jej wystąpienia wzrasta, gdy:

• kończyna dolna jest usztywniona lub unieruchomiona;
• masa ciała jest wyższa od normy;
• palisz papierosy;
• cierpisz na zaburzenia krzepnięcia krwi, wady serca czy zakrzepicę płucną;
• masz owrzodzenia nóg, żylaki czy opuchnięte nogi;
• przebyłeś w ciągu ostatniego roku operację;
• masz powyżej 40 lat;
• jesteś w ciąży;
• stosujesz antykoncepcję hormonalną lub hormonalną terapię zastępczą.

W przypadku wystąpienia któregokolwiek z wymienionych przeciwwskazań przed długotrwałym (trwającym ponad 6 godzin) lotem (lub innym środkiem transportu) warto, abyś skonsultował się wcześniej z lekarzem [3].

W jaki sposób zapobiegać zakrzepicy w czasie podróży samolotem?

Przed krótkim lotem trwającym do 4h, jeśli nie posiadasz przeciwwskazań, w zupełności powinny wystarczyć niefarmakologiczne metody profilaktyki przeciwzakrzepowej. Jeżeli jesteś w grupie podwyższonego ryzyka zapadalności na zakrzepicę i czeka Cię długodystansowy lot, skonsultuj się ze specjalistą [2].

Metody niefarmakologiczne

Do profilaktyki zakrzepicy nie włączającej stosowania środków leczniczych należą:

• schowanie bagażu podręcznego w skrytce nad głową zamiast pod nogami – zapewni Ci to więcej miejsca dla nóg;
• wybranie miejsca blisko przejścia, żebyś mógł swobodnie spacerować pomiędzy rzędami i z łatwością rozprostować nogi;
• spacerowanie i wykonywanie ćwiczeń krążeniowych zgodnie ze wskazówkami zawartymi w broszurach, które najczęściej są dostępne w kieszeni przedniego fotela samolotu;
• unikanie zakładania nogi na nogę, co pogarsza krążenie krwi;
• unikanie picia kawy i alkoholu, które powodują odwodnienie – zamiast tego pij dużo wody;
• zadbanie o swobodny ubiór;
• zastosowanie specjalnych rajstop uciskowych – opcjonalnie [2].

Metody farmakologiczne

Co zażyć przed lotem samolotem? Jeśli jesteś w grupie ryzyka zakrzepicy zgłoś się do lekarza. Może on zalecić Ci leki przeciwzakrzepowe, np. wykonanie zastrzyku z heparyną (Neoparin, Clexane) przed lotem samolotem. Co najmniej 3 miesiące przed planowaną podróżą możesz przyjmować preparaty zawierające diosminę np. Aflavic lub Phlebodię czy wyciąg z pestek winogron np. Pycnogenol [4].

Czy aspiryna przed lotem ma sens?

Wiele osób uważa, że zażycie leków zawierających kwas acetylosalicylowy zmniejszy ryzyko pojawienia się zakrzepicy w czasie lotu. Niestety, jednorazowe przyjęcie takiego środka może jedynie zmniejszyć uczucie ciężkości nóg poprzez wspomaganie krążenia, ale nie zabezpieczy przed zakrzepicą. Jeśli jednak przyjmujesz profilaktycznie tego typu preparaty na co dzień, nie odstawiaj ich. Możesz wówczas spokojnie przyjąć np. Acard przed lotem.

Co to jest jet lag i jak sobie z nim radzić?

Problem zakrzepicy to nie jedyny problem, z którym przychodzi się mierzyć pasażerom samolotu. Bardzo uciążliwy jest także jet lag. To zjawisko przekroczenia kilku stref czasowych, co skutkuje przestawieniem się rytmu dobowego organizmu. Możesz zmniejszyć jego nasilenie poprzez:

• wyspanie się przed podróżą;
• spożywanie lekkostrawnych posiłków, picie dużej ilości wody i soków owocowych oraz unikanie kofeiny i alkoholu w trakcie i po locie;
• wykonywanie ćwiczeń oddechowych i rozciąganie podczas i po locie;
• wzięcie zimnego prysznica lub pójście na spacer po podróży [1].

W jaki sposób zmniejszyć efekt zatkanych uszu?

Kolejnym mankamentem podczas lotu samolotem jest zatkanie lub ból uszu. To wynik zmian ciśnienia w kabinie samolotu, szczególnie nasilony podczas startu i lądowania. Jak możesz zminimalizować ten nieprzyjemny efekt?

• żuj gumę;
• ziewaj i przełykaj ślinę;
• zatkaj nos, po czym delikatnie wypuść przez niego powietrze [3].

Jak poradzić sobie z lękiem przed lotem?

Zakrzepica, jet lag, zatykanie uszu to nie jedyne problemy związane z lataniem. Często pojawia się także lęk przed taką podróżą, który dotyczy wielu osób. Jak sobie z nim radzić? Co w takim wypadku zażyć przed lotem samolotem? Jeśli latanie przysparza Ci strachu, warto zaopatrzyć się wcześniej w leki na uspokojenie, np. tabletki na uspokojenie Labofarm czy Valerin. W przypadku, gdy lęk przed lataniem jest bardzo nasilony warto, abyś skorzystał z porady lekarza. Może on przepisać silniejsze leki uspokajające. Dodatkowo ważne jest nastawienie psychiczne. Zgodnie ze statystyką latanie samolotem jest jedną z najbezpieczniejszych form transportu.

Jak przewozić leki w samolocie?

Skoro poruszamy tutaj temat leków warto, abyś wiedział, w jaki sposób przewozić w samolocie leki, które przyjmujesz codziennie lub chcesz mieć przy sobie w razie potrzeby. Przed spakowaniem środków leczniczych poleca się sprawdzenie na stronie przewoźnika, czy nie ma konkretnych zasad, co do sposobu ich pakowania i przewożenia. Warto też sprawdzić czy jakichś leków nie wolno wwozić do danego kraju. Dobrze by było, abyś poprosił lekarza o wystawienie zaświadczenia o przyjmowaniu danych leków. Wówczas zmniejsza się ryzyko konieczności pozostawienia tych środków na lotnisku.

Jeśli chodzi o leki w bagażu podręcznym, praktycznie wszystkie linie lotnicze wymagają, aby płynne lekarstwa były umieszczane w pojemnikach do 100 ml oraz foliowej torebce strunowej podobnie jak środki higieniczne np. żele pod prysznic. W przypadku innych leków powinny być one zapakowane w oryginale opakowania, aby ułatwić kontrolerom ich ewentualne sprawdzenie.

Leki w bagażu rejestrowanym muszą być dobrze zamknięte (leki w formie płynnej), aby nie doszło do ich rozlania. Pamiętaj, aby dokładnie sprawdzić w ulotce, w jakich warunkach muszą być przechowywane poszczególne leki. Temperatura w luku bagażowym jest znacznie niższa niż w kabinie [5].

Podsumowanie

Podróż samolotem wymaga uwzględnienia wielu czynników zdrowotnych i medycznych, które mogą stanowić przeciwwskazania do latania. Osoby cierpiące na choroby zakaźne, ciężkie problemy z układem oddechowym, psychozę czy niedokrwistość sierpowatokrwinkową, a także kobiety w późnej ciąży i noworodki, powinny unikać podróży lotniczych. Istotne jest również rozpoznanie ryzyka zakrzepicy podczas długich lotów, zastosowanie odpowiednich metod zapobiegawczych oraz przygotowanie i przechowywanie leków na pokładzie. Dodatkowo, podróżni mogą doświadczać takich problemów jak jet lag, zatkane uszy i lęk przed lotem, co wymaga odpowiednich środków zaradczych, takich jak odpowiednie nawodnienie czy stosowanie leków uspokajających w razie potrzeby.

Porównanie Takrolimusu, Cyklosporyny i Syrolimusu – Podobieństwa i Różnice

Takrolimus, cyklosporyna i syrolimus to leki należące do grupy immunosupresantów. Oznacza to, że ich głównym zadaniem jest hamowanie układu odpornościowego, co jest szczególnie ważne u osób po przeszczepieniu narządów lub w niektórych chorobach autoimmunologicznych¹²³. Choć mają podobne zastosowanie, różnią się mechanizmem działania oraz profilem bezpieczeństwa. Wszystkie trzy leki występują w różnych postaciach i mogą być podawane na różne sposoby, co wpływa na ich stosowanie w praktyce.

Podobieństwa pomiędzy substancjami

• Stosowane w celu zapobiegania odrzucaniu przeszczepów narządów¹²³.
• Wpływają na układ odpornościowy, tłumiąc jego aktywność.
• Są dostępne w różnych postaciach – doustnych, dożylnych, a niektóre także do stosowania miejscowego na skórę czy oczy.
• Wymagają ścisłego monitorowania podczas leczenia, szczególnie pod kątem działań niepożądanych i stężenia leku we krwi⁴⁵⁶.

Wskazania do stosowania – Kiedy i dla kogo?

Takrolimus, cyklosporyna i syrolimus mają wiele wspólnych wskazań, ale są też istotne różnice. Najczęściej są stosowane po przeszczepieniu narządów, takich jak nerka, wątroba czy serce, aby zapobiegać odrzuceniu przeszczepu przez układ odpornościowy¹²³. Takrolimus i cyklosporyna są szeroko wykorzystywane również po przeszczepieniach innych narządów (np. trzustki, płuc, jelit, szpiku kostnego)¹². Syrolimus stosuje się głównie po przeszczepieniu nerki oraz w leczeniu niektórych chorób rzadkich, np. limfangioleiomiomatozy czy naczyniakowłókniaków twarzy w stwardnieniu guzowatym³⁷.

Oprócz zastosowania po transplantacji, cyklosporyna znajduje zastosowanie także w leczeniu chorób autoimmunologicznych, takich jak ciężka łuszczyca, atopowe zapalenie skóry, reumatoidalne zapalenie stawów, endogenne zapalenie błony naczyniowej oka czy zespół nerczycowy⁸. Takrolimus w postaci maści stosuje się miejscowo w leczeniu atopowego zapalenia skóry, gdy inne metody nie przyniosły efektu⁹. Syrolimus, poza immunosupresją, jest wykorzystywany miejscowo w leczeniu naczyniakowłókniaków twarzy w przebiegu stwardnienia guzowatego⁷.

Różnice w stosowaniu u dzieci i dorosłych

• Takrolimus i cyklosporyna są stosowane zarówno u dorosłych, jak i u dzieci po przeszczepieniach, przy czym dawkowanie dla dzieci jest odpowiednio dostosowywane¹⁰¹¹¹².
• Syrolimus nie jest standardowo zalecany u dzieci po przeszczepieniu nerki, a jego zastosowanie w innych grupach wiekowych zależy od wskazania i oceny lekarza¹³.
• W leczeniu atopowego zapalenia skóry takrolimus w maści można stosować u dzieci od 2. roku życia, a cyklosporynę ogólnoustrojowo tylko w szczególnych przypadkach⁹⁸.

Mechanizm działania i farmakokinetyka – jak te leki wpływają na organizm?

Takrolimus i cyklosporyna należą do grupy inhibitorów kalcyneuryny. Oznacza to, że blokują one działanie enzymu o nazwie kalcyneuryna, co prowadzi do zahamowania aktywacji komórek odpornościowych typu T¹⁴¹⁵. W efekcie organizm trudniej rozpoznaje przeszczepiony narząd jako obcy i nie dochodzi do jego odrzucenia. Syrolimus (inaczej sirolimus) działa w inny sposób – hamuje szlak mTOR, który także uczestniczy w aktywacji i namnażaniu komórek odpornościowych, ale jego mechanizm jest odmienny od inhibitorów kalcyneuryny³¹⁶.

Wszystkie te leki mają właściwości immunosupresyjne, ale różnią się m.in. czasem działania, szybkością wchłaniania, stopniem wiązania z białkami i wydalaniem z organizmu. Takrolimus i cyklosporyna są silnie wiązane z białkami osocza i podlegają metabolizmowi w wątrobie, a ich eliminacja następuje głównie z żółcią¹⁷¹⁸. Syrolimus także jest metabolizowany w wątrobie, ale ma dłuższy okres półtrwania i inny profil działań ubocznych³.

Ważne jest, że postać leku (np. kapsułki, zawiesina doustna, maść, krople do oczu) oraz sposób podania (doustny, dożylny, miejscowy) wpływają na szybkość działania i bezpieczeństwo terapii¹⁹¹¹⁹.

Porównanie działania na organizm

• Takrolimus i cyklosporyna działają głównie na limfocyty T, blokując ich aktywację.
• Syrolimus hamuje proliferację (namnażanie) komórek odpornościowych, ale nie blokuje ich aktywacji bezpośrednio.
• Takrolimus i cyklosporyna mają podobny profil działań ubocznych, choć ryzyko wystąpienia niektórych z nich (np. uszkodzenia nerek, nadciśnienia, cukrzycy) może być różne²⁰²¹⁶.
• Syrolimus ma mniejsze działanie nefrotoksyczne (na nerki), ale częściej powoduje zaburzenia lipidowe (podwyższone cholesterol i trójglicerydy) oraz opóźnione gojenie ran⁶.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co trzeba uważać?

Wszystkie trzy leki mają pewne wspólne przeciwwskazania – nie można ich stosować w przypadku uczulenia na daną substancję czynną lub inne składniki preparatu, a także u osób, u których występują poważne infekcje czy nowotwory złośliwe²²²³²⁴. Ważne jest, aby nie stosować jednocześnie takrolimusu i cyklosporyny, ponieważ może to prowadzić do poważnych powikłań (szczególnie uszkodzenia nerek)²⁵²⁶⁶.

Różnice pojawiają się w przypadku innych chorób – takrolimus i cyklosporyna są przeciwwskazane przy ciężkich zaburzeniach czynności wątroby, a syrolimus nie powinien być stosowany w ciężkich zaburzeniach wątroby bez dostosowania dawki¹⁰¹²²⁷. Każdy z tych leków wymaga także ostrożności u osób z zaburzeniami funkcji nerek – takrolimus i cyklosporyna mogą pogarszać ich stan, natomiast syrolimus jest pod tym względem bezpieczniejszy, ale wymaga kontroli poziomu lipidów i gojenia się ran²⁸²¹⁶.

Każdy z tych leków może wchodzić w interakcje z innymi lekami, zwłaszcza z tymi, które są metabolizowane przez wątrobę (np. niektóre antybiotyki, leki przeciwgrzybicze, leki przeciwpadaczkowe, leki przeciwwirusowe)²⁹³⁰⁶. Należy również unikać jednoczesnego stosowania soków grejpfrutowych, które mogą zwiększać stężenie tych leków we krwi³¹³²⁶.

Najważniejsze przeciwwskazania – porównanie

• Uczulenie na substancję czynną lub inne składniki leku.
• Ciężkie infekcje, nowotwory złośliwe.
• Jednoczesne stosowanie takrolimusu i cyklosporyny.
• Syrolimus: nie zaleca się u osób z ciężkimi zaburzeniami wątroby bez konsultacji lekarskiej²⁷.
• Cyklosporyna: nie powinna być stosowana u osób z ciężkimi zaburzeniami nerek (z wyjątkiem niektórych przypadków zespołu nerczycowego)¹².

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

Stosowanie leków immunosupresyjnych u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią, osób prowadzących pojazdy oraz pacjentów z zaburzeniami nerek lub wątroby wymaga szczególnej ostrożności^10331227.

• Dzieci: Takrolimus i cyklosporyna są stosowane u dzieci po przeszczepieniach, jednak dawkowanie i bezpieczeństwo wymagają ścisłej kontroli. Syrolimus stosuje się ostrożnie, głównie w wybranych wskazaniach¹⁰¹¹¹³.
• Kobiety w ciąży: Wszystkie te leki mogą być stosowane w ciąży tylko wtedy, gdy nie ma bezpieczniejszych alternatyw, a korzyści przeważają nad ryzykiem dla płodu. Zaleca się monitorowanie noworodka po urodzeniu³³³⁴²⁷.
• Karmienie piersią: Takrolimus i cyklosporyna przenikają do mleka matki, dlatego nie zaleca się karmienia piersią podczas leczenia. Syrolimus także może być obecny w mleku, choć dane są ograniczone³³³⁴²⁷.
• Kierowcy: Takrolimus i cyklosporyna mogą powodować zaburzenia widzenia i neurologiczne, co może wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów³⁵³⁶. Syrolimus nie ma istotnego wpływu na prowadzenie pojazdów²⁴.
• Pacjenci z chorobami nerek lub wątroby: Dla takrolimusu i cyklosporyny konieczne może być dostosowanie dawki. Syrolimus jest bezpieczniejszy dla nerek, ale u osób z ciężkimi chorobami wątroby konieczna jest ostrożność i ścisłe monitorowanie¹⁰¹²²⁷.

Tabela porównawcza: Takrolimus, Cyklosporyna, Syrolimus

Takrolimus – nowoczesny i skuteczny wybór w immunosupresji

Podsumowując, takrolimus, cyklosporyna i syrolimus to leki o podobnym zastosowaniu, ale różnych mechanizmach działania i profilu bezpieczeństwa. Takrolimus i cyklosporyna są podstawą immunosupresji po przeszczepach narządów, jednak takrolimus często bywa wybierany ze względu na większą skuteczność w niektórych sytuacjach oraz możliwość stosowania miejscowego w atopowym zapaleniu skóry. Syrolimus to lek o odmiennym mechanizmie działania, mniejszym wpływie na nerki, ale innym profilu działań niepożądanych, przez co jest stosowany głównie po przeszczepieniu nerki i w innych, rzadkich wskazaniach. Wybór odpowiedniego leku zależy od indywidualnych potrzeb pacjenta, rodzaju przeszczepu, chorób towarzyszących i wieku¹²³.