Najczęściej wybieranym produktem podczas biegunki znajduje się węgiel aktywny. Po jego zastosowaniu błona śluzowa przewodu pokarmowego pokrywa się ochronną warstwą, która blokuje wchłanianie toksycznych substancji. Co więcej, absorbuje on m.in. gazy jelitowe. Węgiel aktywowany w tabletkach może też wspomóc metabolizm lipidów oraz przyspieszyć usuwanie zanieczyszczeń i toksyn z organizmu. Suplementy z tym składnikiem są polecane dla kobiet w ciąży, ale zawsze warto skonsultować ich stosowanie z lekarzem lub farmaceutą.

Węgiel leczniczy VP, tabletki

Carbo medicinalis MF, tabletki

Czy inne leki na biegunkę mogą stosować kobiety w ciąży ?

Inne popularne leki na biegunkę to m.in. Stoperan, Laremid, Smecta. Sprawdźmy, co zapisał producent w ich Charakterystykach Produktów Leczniczych.

Stoperan  a ciąża

Loperamid (Imodium) (kat B leków w ciąży), jest syntetyczną pochodną piperydyny, lek z wyboru w doraźnym leczeniu  biegunki w ciąży. Na podstawie badań retrospektywnych nie stwierdzono zwiększonego ryzyka teratogennego u płodów eksponowanych w macicy na ten lek podczas I trymestru ciąży, jednak stwierdzono o 200 gramów średnią masę urodzeniową, zaburzenia sercowo-naczyniowe.

Pomimo braku stwierdzenia działania toksycznego na zarodek lub płód, nie zaleca się stosowania Stoperan w I trymestrze ciąży. W II oraz III trymestrze dopuszcza się przyjmowanie preparatu jeżeli korzyści z terapii dla pacjentki przewyższają ryzyko dla płodu.

Laremid a ciąża

Nie stwierdzono teratogennego działania loperamidu. Nie zaleca się jednak przyjmowania leku w I trymestrze ciąży, a w II i III trymestrze leku może być stosowany jedynie w przypadkach, gdy w opinii lekarza przewidywana korzyść dla matki przeważa nad potencjalnym ryzykiem dla matki i płodu.

Smecta a ciąża 

Nie ma wystarczającej ilości danych odnośnie stosowania diosmektyku przez kobiety ciężarne, jednak nie spodziewa się, by preparat miał wpływ na płód lub przebieg ciąży. Ogólnoustrojowa ekspozycja na diosmektyt jest bardzo mała. Jednak Charakterystyka Produktu Leczniczego zabrania stosowania Smecty podczas ciąży. Natomiast ostateczną decyzję powinien podjąć lekarz.

Smecta, saszetki

Jakie są domowe sposoby na biegunkę w ciąży?

Przyjmowanie dużo płynów — należy pić jak najwięcej, aby stale uzupełniać ubytki płynów w organizmie. Szczególnie zalecane są płyny zawierające sól i trochę cukru, chodzi bowiem o dostarczenie organizmowi glukozy i soli mineralnych. Można łatwo przygotować „płyn nawadniający” – wystarczy łyżeczka cukru i szczypta soli na litr wody. Można pić też gotowe napoje zawierające odpowiednią ilość glukozy oraz elektrolitów. Należy czytać uważnie etykiety, zwłaszcza jeśli jest się kobietą w ciąży.

Czyste płyny — kurację należy rozpocząć od „czystych płynów”. Takim czystym płynem jest rosół z kury, galaretki czy inne „przeźroczyste” potrawy. Chodzi o nieprzeciążanie jelit, póki utrzymują się rzadkie stolce.  Jeśli rosół, galaretka, ryż, banany, sok z pomarańczy i jogurt nie będą już szkodzić, wtedy można zacząć stopniowo wzbogacać dietę.

Przestrzeganie lekkostrawnej diety — unikanie zwłaszcza fasoli, kapusty, brukselki. Pewne produkty o dużej zawartości trudno wchłanialnych, złożonych węglowodanów mogą nasilać biegunkę. Wśród nich należy wymienić: chleb, makarony i inne produkty z pszennej mąki; jabłka, gruszki, brzoskwinie i śliwki; płatki kukurydziane i owsiane, ziemniaki oraz otręby. Wszystkie przetwory mleczne mogą nasilać objawy. Bez względu na to, czy przyczyną biegunki jest zła tolerancja mleka, czy też cokolwiek innego, mleko może zaszkodzić.

Przywrócenie flory bakteryjnej jelit — najlepszym lekiem na przyspieszoną rekonwalescencję jest jogurt przywracający naturalną florę bakteryjną w przewodzie pokarmowym. Jogurt zawiera szczepy bakterii saprofitycznych (Lactobacillus). Ich obecność w jelicie przeciwdziała rozwojowi flory patogennej wywołującej biegunki. Można również dostarczać pożyteczne szczepy Lactobacillus w postaci preparatów farmakologicznych, czyli tzw. probiotyków (np. lakcid, lacidofil lub trilac).

Zielona biegunka w ciąży. Czego jest objawem?

Zielona biegunka w ciąży jest spowodowana szybkim przesuwaniem się treści pokarmowej w jelitach. Powoduje to, że żółć nie nadąża ze zmianą zabarwienia stolca z zielonkawej na brązową. Dodatkowo niektóre pokarmy mogą nadać stolcowi zielony kolor i jest to całkowicie normalne. Produkty, które mogą zmienić kolor kupy na zielony to pokarmy roślinne bogate w błonnik. Należą do nich: szpinak, brokuły, jarmuż, pietruszka, kapusta pekińska, zioła.

Podsumowanie

Podsumowując warto zapamiętać, że w okresie rozrodczym, kobiety powinny unikać samo leczenia, tzn. nie zażywać żadnych leków bez porady lekarskiej. Leki w każdym trymestrze ciąży mogą uszkodzić płód, wywołać późne zmiany czynności organizmu noworodka lub dziecka. Ciąża w znacznym stopniu może zmienić reakcję kobiety na leki. Zalecane jest stosowanie minimalnych, skutecznych dawek przez okres możliwie najkrótszy potrzebny dla uzyskania pożądanego efektu leczniczego.

Ból gardła nie omija ciężarnych i może być częstym dolegliwością w czasie ciąży. Wzrost poziomu hormonów w organizmie, osłabiony układ odpornościowy oraz zmiany hormonalne mogą sprawić, że przyszłe mamy są bardziej podatne na infekcje górnych dróg oddechowych, które często prowadzą do bólu gardła. Ponadto, zmiany fizyczne w organizmie ciężarnej, takie jak obrzęk błony śluzowej gardła, mogą również przyczyniać się do dyskomfortu i bólu. Warto podkreślić, że choć ból gardła może być uciążliwy i uprzykrzać codzienne funkcjonowanie, istnieją bezpieczne metody łagodzenia tych dolegliwości, które można zastosować w czasie ciąży.

Jak bezpiecznie stosować leki w ciąży?

Stosowanie leków w czasie ciąży powinno odbywać się pod ścisłą kontrolą lekarza, ponieważ wiele leków może być szkodliwych dla płodu i wpływać na rozwój dziecka.  Należy pamiętać o kilku zasadach stosowania leków w ciąży:

1. Należy stosować wyłącznie leki przepisane przez lekarza.
2. Przed zastosowaniem leku należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
3. Należy unikać stosowania leków w pierwszym trymestrze ciąży, chyba że jest to absolutnie konieczne.
4. Należy stosować minimalne dawki leków i unikać długotrwałego stosowania.
5. Należy stosować leki, które zostały przetestowane i uznane za bezpieczne w czasie ciąży.

Kategorie leków w ciąży zostały wprowadzone w celu pomocy w dokonywaniu wyboru leków. Leki w kategorii A uważane są za najbezpieczniejsze w czasie ciąży, natomiast leki w kategorii X są zabronione ze względu na ich potencjalne niebezpieczeństwo dla płodu.

Sposoby na ból gardła w ciąży, czyli przegląd bezpiecznych substancji

Warto wiedzieć, że do bezpiecznych i dopuszczonych do stosowania składników preparatów na ból gardła u kobiet ciężarnych, zaliczamy:

• heksylorezorcynol i chlorek benzalkoniowy (Cholinex Intense);
• dichlorowodorek chlorheksydyny (Sebidin);
• Porost islandzki (Isla);
• Propolis (Prenalen Gardło, Propolki);
• Wyciągi z aloesu, szałwii, prawoślazu, tymianku,  dziewanny (np. w Gardlox).

Natomiast wszystkie leki stosowane w trakcie ciąży powinny być przyjmowane po konsultacji z lekarzem a nie na własną rękę.

Tabletki na gardło dla ciężarnych — co kupisz w aptece?

Szczegółowe informacje o powyższych produktach zawarto w tabeli:

Jeśli chodzi o substancje na ból gardła do stosowania podczas ciąży, to w niektórych przypadkach producent leku w Charakterystyce Produktu Leczniczego zaznacza, że stosowanie leku jest przeciwwskazane w ciąży albo należy stosować go z ostrożnością lub pod kontrolą lekarza. Jako przykład mogą posłużyć różne produkty z benzydaminą, np. Tantum Verde wskazuje na brak danych lub istnienie ograniczonych danych o bezpieczeństwie. Hascosept wskazuje na brak wystarczających danych i nie poleca stosowania podczas ciąży a Uniben zaznacza, że benzydamina nie wykazuje działania teratogennego, nie wchłania się w znacznym stopniu do organizmu i nie wykazuje istotnego działania ogólnego, przez co należy jedynie zachować ostrożność podczas stosowania. Benzydamine Neo-Angin natomiast nie zaleca stosowania leku podczas ciąży z powodu braku wystarczających danych. Badania i opinie też nie są, co do tego zgodne. Istnieją doniesienia o działaniu niepożądanym na płód po terapii pastylkami z 3 mg benzydaminą w III trymestrze ciąży [1]. Inne źródła podają, że preparaty należy stosować pod kontrolą lekarza i tylko przez krótki czas (i najlepiej nie w III trymestrze) [2]. Podsumowując, benzydamina to substancja, która tylko w niektórych przypadkach powinna być stosowana

Cholinex Intense Miodowo-cytrynowy, pastylki do ssania

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• działa przeciwbakteryjnie i znieczulająco;
• smak miodowo-cytrynowy lub jeżynowy;
• zawiera sacharozę, glukozę i aromaty;
• nie zawiera laktozy;
• do stosowania od 7. roku życia.

Sebidin, tabletki do ssania

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• działa przeciwbakteryjnie;
• zawiera dodatkowo witaminę C;
• smak landrynkowy.

Isla-Cassis, pastylki do ssania

O produkcie

• wyrób medyczny;
• zawiera wyciąg z porostu islandzkiego;
• łagodzi suchość, chrypkę i suchy kaszel;
• działa nawilżająco i kojąco;
• bez laktozy i bez cukru;
• zawiera słodziki;
• do stosowania od 4. roku życia;
• może być stosowany przez kobiety w ciąży i karmiące piersią.

Jakich składników unikać w ciąży?

Część składników należy unikać w trakcie ciąży, ale niektóre, np. benzydamina mogą być stosowane w wyjątkowym okolicznościach, nie w III trymestrze ciąży oraz pod kontrolą lekarza i przez krótki czas. Przedstawiamy to poniżej:

• salicylan choliny (Cholinex), ze względu na fakt, że salicylany mogą spowodować przedwczesne zamknięcie przewodu tętniczego w III trymestrze ciąży;
• flurbiprofen (Strepsils intensive) – podobnie jak salicylan choliny, jest to NLPZ przeciwskazany w ciąży, ze względu na ryzyko zamknięcia przewodu tętniczego;
• wyciąg z podbiału (np. pastylki Tymianek i podbiał) – ze względu na zawartość alkaloidów pirolizydonowych;
• benzokaina i lidokaina, ponieważ przenikają przez barierę łożyskową;
• amylometakrezol (np. Neo-Angin) – ze względu na niewystarczające dane nie można wykluczyć całkowicie ryzyka dla płodu, dlatego nie zaleca się stosowania tej substancji w czasie ciąży;
• benzydamina (np. Hascosept, Tantum Verde, Uniben, Benzydamine Neo-Angin) – unikać szczególnie w III trymestrze, stosowanie możliwe tylko na wyraźne wskazanie lekarskie i przez bardzo krótki czas.

Czy są domowe sposoby na ból gardła w ciąży?

Pamiętajmy również o domowych sposobach na łagodzenie bólu gardła, które w są w pełni bezpieczne u ciężarnych.

Należą do nich:

• płukanie gardła naparami z ziół — szałwii, tymianku, rumianku;
• inhalacje z soli fizjologicznej;
• spożywanie kisielu i siemienia lnianego o działaniu powlekającym śluzówki;
• picie syropu z cebuli.

Nie bez znaczenia jest również zadbanie, aby cieżarna w trakcie infekcji, mogła odpocząć. Odpowiednia długość i jakość snu oraz właściwe nawodnienie, są bardzo istotne, aby obciążony organizm szybciej pokonał patogeny, odpowiedzialne za infekcję.

Nie zapomnij o nawodnieniu!

Właściwe nawodnienie organizmu odgrywa istotną rolę w łagodzeniu bólu gardła u kobiet ciężarnych. Kiedy organizm jest odwodniony, błona śluzowa gardła staje się sucha, co dodatkowo drażni ją i przyczynia się do pojawienia się bólu i nieprzyjemnego pieczenia. Dlatego ważne jest, aby ciężarne kobiety regularnie spożywały odpowiednią ilość wody, aby utrzymać organizm w odpowiednim stanie nawodnienia. Niemniej jednak, należy pamiętać, że picie zbyt zimnych lub gorących płynów może dodatkowo podrażnić błonę śluzową, co przyczyni się do intensyfikacji bólu. W takim przypadku, zaleca się picie ciepłych lub letnich napojów, takich jak herbata z miodem lub sok z cytryny, aby zmniejszyć podrażnienie gardła.

Kiedy myślimy o działaniu leku to w pierwszej kolejności “troszczymy się o siebie” czyli  chcemy wiedzieć w jaki sposób oddziałuje lek na nasz organizm. Dział farmakologii, który zajmuje się badaniem oddziaływania leku na organizm to farmakodynamika. Farmakokinetyka natomiast zajmuje się badaniem wpływu organizmu na działanie leku. Stosowanie leków w ciąży ma wpływ głównie na na farmakokinetykę.

Od dzieciństwa do późnej starości w naszym organizmie zachodzi wiele zmian, co wpływa na farmakokinetykę leku czyli na takie procesy jak:

• uwolnienie (np. substancji z tabletki, kapsułki czy czopka),
• wchłanianie z przewodu pokarmowego do krwioobiegu, 
• dystrybucję leku do tkanek, 
• metabolizm (biotransformacje), 
• wydalanie poza ustrój (tzw. LADME) [1].

Ciąża jest szczególnym stanem kiedy w organizmie zachodzi wiele zmian. Wszystko co wiemy na temat danego leku przed zajściem w ciąże, przestaje mieć zastosowanie ze względu na zmiany w farmakokinetyce. Ta informacja jest ważna nie tylko dla lekarza czy farmaceuty ale także dla kobiety w ciąży, która stosuje lub ma zamiar zastosować nowy lek  [2]. Jeżeli podejrzewasz, że jesteś w ciąży a stosujesz leki przewlekle powinnaś jak najszybciej skontaktować się z lekarzem (czytaj także: Antybiotyki w ciąży – czy są bezpieczne?). 

Znaczenie akronimu LADME [1]

Zmiany zachodzące w ciele kobiety w czasie ciąży a działanie leków

Wchłanianie leków

Spowolniona perystaltyka spowodowana podwyższonym stężeniem progesteronu (żeński hormon płciowy) sprawia, że lek dłużej przebywa w układzie pokarmowym. Leki stosowane doraźnie (np. przeciwbólowe, przeciwgorączkowe, przeciwwymiotne), które wchłaniają się w jelitach, mogą w mniejszej ilości przenikać do krwi. Z kolei zmniejszone wydzielanie soków żołądkowych ogranicza lub zwiększa biodostępność (procent dawki, która trafia do krwioobiegu), niektórych substancji [3]

Wchłanianiu nie sprzyjają również nudności i wymioty, które doskwierają niejednej młodej mamie [3]. Nieprzyjemne dolegliwości obniżają adherence, czyli skuteczność przestrzegania zaleceń lekarskich. Przerwanie farmakoterapii lub samodzielna zmiana dawkowania może stanowić zagrożenie zarówno dla dziecka jak i dla matki [4]. 

Zmiana struktury śluzówki układu oddechowego i nadprodukcja wydzieliny sprawiają że wchłanianie leków tą drogą jest mniej efektywne. Wiele ciężarnych kobiet boryka się z katarem, który jest wynikiem zmian hormonalnych. Z drugiej strony zwiększone ukrwienie skóry i błon śluzowych ułatwia wchłanianie leków donosowych [4]. 

Dystrybucja leku 

Dla transportu leku najważniejsze są zwiany w układzie krwionośnym i oddechowym. U kobiety ciężarnej dochodzi do wzrostu objętości krwi i osocza o około 40%, co obniża stężenie leków hydrofilnych czyli łączących się z wodą (np. propranolol, sole litu, niektóre antybiotyki). Ze względu na przyrost tkanki tłuszczowej wzrasta również objętość dystrybucji dla leków lipofilnych, które łączą się z tłuszczami (np. diazepam, klorazepam). Część leków jest transportowana przez białka znajdujące się w krwi (albuminy). W czasie ciąży zmniejsza się liczba albumin, w związku z czym ilość wolnego, niezwiązanego z nimi leku wzrasta. Dodatkowo nasilenie rozkładu tłuszczów generuje powstawanie wolnych kwasów tłuszczowych, wypierających leki z połączeń z białkiem. Lek w postaci wolnej może przenikać przez łożysko do płodu [3].

Metabolizm 

Zmiany hormonalne w ciąży mają wpływ na pobudzanie lub hamowanie enzymów, które metabolizują leki. Przykładowo dochodzi indukcji CYP3A4, który odpowiada za metabolizm bardzo wielu leków czy do zahamowania izoenzymu CYP1A4. Zaburzone są również procesy detoksykacji. Skutkiem tych zmian może być wzrost stężenia leku, który w tej sytuacji będzie niebezpieczny dla płodu i matki lub spadek stężenia leku a w konsekwencji nieskuteczna farmakoterapia [3, 9]. 

Eliminacja czyli wydalanie

Na ostatni proces LADME największy wpływ mają zmiany w układzie moczowym. W ciąży dochodzi do zwiększenia przepływu krwi przez nerki oraz przesączania  kłębuszkowego, co prowadzi do szybkiego wydalania leków i ich metabolitów z organizmu (np. niektóre antybiotyki). Wzrasta również szybkość eliminacji leków drogą wziewną wraz z wydychanym powietrzem i z śluzem [3, 4].

Nowe zasady klasyfikacji leków pod względem bezpieczeństwa stosowania w ciąży

Ze względu na szczególną troskę o bezpieczeństwo kobiet będących w ciąży oraz fakt, że istnieją ograniczenia, co do udziału kobiet ciężarnych w badaniach klinicznych, zostały stworzone systemy klasyfikacji oceniające bezpieczeństwo stosowania leków w czasie ciąży. Klasyfikacje stanowią wskazówkę w wyborze odpowiedniej farmakoterapii jednak ostateczna decyzja zawsze leży po stronie lekarza.

Klasyfikacja FDA (Food and Drug Administration) jest najbardziej znaną i rozpowszechnioną  klasyfikacją zaproponowaną przez amerykańską agencję. Początkowo zaproponowano podział leków na 5 kategorii (A, B, C , D, X i N), system miała jednak wiele wad. Od 2015 roku FDA wprowadza nową klasyfikację, w której każdy lek oceniany jest pod względem bezpieczeństwa w ciąży, w okresie karmienia piersią oraz w przypadku stosowania u kobiet i mężczyzn w wieku rozrodczym [5]. 

W Polsce klasyfikacja FDA ma zastosowanie w literaturze natomiast w Charakterystykach Produktów Leczniczych stosuje się klasyfikację opisową Europejskiej Agencji Leków (ang. European Medicines Agency, EMA) [8]. Charakterystyki poszczególnych leków odszukasz na stronie rządowej Rejestry Medyczne (sprawdź: Rejestr produktów leczniczych). 

Czy szkodliwość leków zależy od etapu rozwoju płodu?

Tak. Wrażliwość płodu na działanie leku nie jest jednakowa przez cały okres ciąży. Najbardziej newralgiczny jest pierwszy trymestr, ponieważ w tym okresie dochodzi do intensywnych podziałów komórkowych i organogenezy. Mutacje na tym etapie są bardzo niebezpieczne i bardzo często prowadzą do śmierci zarodka. Nie obawiaj się jednak stosować leków zaleconych przez lekarza. Należy pamiętać, że wiele kobiet dowiaduje się o ciąży po kilku tygodniach, stosując różne leki i suplementy bez uszczerbku na zdrowiu matki i dziecka (czytaj także: Suplementy dla kobiet w ciąży) [6, 7]. Stosowanie leków w trzecim trymestrze ciąży nie prowadzi do ciężkich mutacji ale może powodować uszkodzenia narządów i wpływać negatywnie na metabolizm noworodka. W ostatnich tygodniach ciąży dochodzi do intensywnego wzrostu dziecka, rozwoju narządów i układu nerwowego stąd potencjał do uszkodzeń polekowych [9].

W zależności od etapu rozwoju płodu wyróżniamy 4 rodzaje uszkodzeń polekowych: gametopatie, blastopatie, embriopatie, fetopatie. Gametopatie powstają w komórkach rozrodczych (plemnik, komórka jajowa) jeszcze przed zapłodnieniem a ich konsekwencją są aberracje chromosomowe czyli zmiany w strukturze lub/i liczbie chromosomów (np. zespół Downa czy Turnera). Blastopatie to mutacje zachodzące w trakcie blastogenezy (od 0 do 18 dnia od zapłodnienia). W wyniku blastopatii najczęściej dochodzi do śmierci zarodka a także do symetrycznych (np. bliźnięta syjamskie) lub asymetrycznych wad rozwojowych. Najbardziej wrażliwym okresem dla powstania mutacji jest embriogeneza. Embriopatie mają miejsce między 3 a 8 tygodniem od zapłodnienia i są to pojedyncze wady rozwojowe takie jak: wady serca, naczyń, dysrafie. Ostatnim rodzajem mutacji są fetopatie, które powstają od 8 tygodnia do końca trwania ciąży. Konsekwencją zmian w fetogenezie są uszkodzenia struktur już istniejących (np. zaburzenia rozwoju umysłowego, zaburzenia funkcji wydzielniczej hormonów) [10, 11]. 

Czym się różni teratogenność od embriotoksyczności leku?

Teratogenność i embriotoksyczność to pojęcia, które określają wpływ leku na dziecko i w znaczeniu są bardzo zbliżone. Lek charakteryzujący się powyższymi właściwościami to substancja, która oddziaływuje na zarodek lub płód powodując zmiany funkcjonalne lub morfologiczne. Skutkiem powstałych uszkodzeń może być obumarcie zarodka lub trwałe wady wrodzone. Przytoczone terminy różnią się czasem występowania. Lek teratogenny będzie wywoływał działania niepożądane w pierwszych trzech miesiącach ciąży natomiast lek embriotoksyczny w II i III trymestrze ciąży. Do leków teratogennych zaliczymy między innymi: tetracykliny, witaminę A, kaptopril, cytostatyki, retinoidy [10, 12, 14].  

Lek niebezpieczny dla płodu bardzo rzadko jest niebezpieczny dla matki. Częściej spotkamy się z problem dobrania odpowiedniej czyli bezpiecznej dawki dla płodu, która byłaby jednocześnie skuteczna w leczeniu danego schorzenia u ciężarnej [10, 14].

Należy pamiętać że potencjał teratogenny czy embriotoksyczny leków zależy od różnych czynników. Poza wiekiem ciąży wpływ na uszkodzenie płodu będzie miał m.in.:  stan łożyska, zastosowana dawka leku, czas stosowania leku (przewlekle, doraźnie). Dlatego też zawsze przed zastosowaniem leku należy kierować się zaleceniami lekarskimi bądź farmaceuty [14]. 

Podsumowanie – 10 zasad bezpiecznego stosowania leków w ciąży

1. Ordynacja leków wymaga doświadczenia i aktualnej wiedzy na temat sytuacji epidemiologicznej, dlatego też przed zastosowaniem leku kobieta w ciąży powinna skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
2. Jeżeli nie ma pilnego wskazania do stosowania leku dla ciężarnej, należy zrezygnować z farmakoterapii. Korzyści ze stosowania leku muszą przewyższać ewentualne ryzyko jego stosowania dla płodu.
3. Stosowane leki powinny być znane, sprawdzone, o udowodnionej skuteczności i bezpieczeństwie dla płodu. 
4. Zawsze powinno się dążyć do ograniczenia liczby stosowanych leków a jeśli to możliwe to przejść do monoterapii (jeden lek).
5. Leki powinno się stosować jak najkrócej i w jak najniższych skutecznych dawkach.
6. Należy unikać leków o tzw. przedłużonym uwalnianiu, szczególnie w leczeniu doraźnym (np. leki przeciwbólowe). 
7. Nie powinno się stosować leków, które w przeszłości wywołały u pacjentki działania niepożądane.
8. Po zastosowaniu leku kobieta ciężarna powinna obserwować reakcję organizmu. W razie jakichkolwiek oznak nadwrażliwości należy skontaktować się z lekarzem.  Działanie niepożądane można zgłosić samodzielnie lub przez osobę wykonującą zawód medyczny (czytaj także: Jak zgłosić działanie niepożądane?).
9. Nie należy stosować leków o potencjale teratogennym lub emrbiotoksycznym!
10. Pomimo istniejących wytycznych, każdy przypadek powinien być traktowany indywidualnie. 

• poranne mdłości,
• wymioty,
• zgaga,
• coraz większy dyskomfort w jamie brzusznej,
• zaparcia,
• częste oddawanie moczu,
• obrzęk nóg.

Jakie są przyczyny zgagi?

Powiększająca się macica powoduje przesunięcie jelit i żołądka ku górze. Zmienia się w związku z tym również perystaltyka jelit. Pokarm zostaje dłużej w jelitach, a z żołądka zostaje cofnięty do przełyku. W żołądku jest środowisko kwaśne a w jamie ustnej i przełyku obojętne. Kwaśna treść pokarmowa, która cofa się do przełyku,  powoduje w nim pieczenie i uczucie zgagi w ustach.[1]  

Co pomaga na zgagę w ciąży?

Podstawą jest odpowiednia dieta. Jedzenie kilku posiłków dziennie i nienajadanie się do syta oraz jedzenie potraw, które nie drażnią żołądka, to podstawa. Niestety nie zawsze dieta pomaga.

Z pomocą w radzeniu sobie ze zgagą w ciąży, przychodzą preparaty, które można kupić w aptece. Zasada ich działania polega na zobojętnianiu kwaśnej treści pokarmowej. Takie działanie spowoduje zmniejszenie lub ustąpienie zgagi.

Leki na zgagę w ciąży – co można kupić w aptece?

• Gaviscon w płynie: każda dawka 10 ml produktu leczniczego zawiera: 500 mg alginianu sodu, 267 mg wodorowęglanu sodu i 160 mg węglanu wapnia. Natomiast w 10 ml Gavisconu Duo znajduje się 500 mg alginianu sodu i 213 mg wodorowęglanu sodu oraz 325 mg węglanu wapnia. W 10 ml preparatu Advance znajdziemy 1000 mg alginianu sodu i 200 mg wodorowęglanu potasu.
• Gaviscon w tabletkach do ssania składa się z: 250 mg alginianu sodu i 133,5 mg wodorowęglanu sodu oraz 80  mg węglanu wapnia.
• Rennie Antacidum tabletki – zawierają 680 mg węglanu wapnia i 80 mg węglanu magnezu
• Maalox tabletki – 1 tabletka zawiera: 400 mg wodorotlenku glinu i 400 mg wodorotlenku magnezu
• Maalox zawiesina – 1 saszetka 4,3 ml zawiera: 460 mg tlenku glinu i 400 mg wodorotlenku magnezu
• Gealcid – 1 tabletka zawiera: 350 mg kwasu alginowego, 120 mg sodu wodorowęglanu i 100 mg glinu wodorotlenku
• Alugastrin zawiesina – 15 ml zawiesiny zawiera 1,02g węglanu dihydroksyglinowo-sodowego
• Alugastrin tabletki – zawierają 340 mg węglanu dihydroksyglinowo-sodowego.

Niektóre środki zobojętniające kwas solny zawierają glin i choć nie są przeciwwskazane w ciąży, to w I trymestrze należy je stosować ostrożnie. Glin może zwalniać rozwój płodu. Szczególnie ważną rzeczą jest, aby nie przekraczać dawek zalecanych przez producenta. [3]

Jak radzić sobie ze zgagą w ciąży naturalnymi środkami?

Niektóre z wyżej wymienionych środków zawierały alginiany. Środki pomagających w radzeniu sobie ze zgagą w ciąży a zawierające alginiany (polisacharydy uzyskiwane z niektórych gatunków alg morskich) są jednymi z bardziej bezpiecznych. Mechanizm ich działania, polega na pęcznieniu włókien polisacharydowych w zetknięciu z kwaśnym środowiskiem żołądka. Żel, który tworzy się w żołądku i powleka ochroną warstwą jego śluzówkę, działa kojąco. Pozostałe składniki tego typu preparatów, mają różne mechanizmy działania. Skutkiem ich działania jest zmniejszenie możliwość cofania się pokarmu z żołądka do przełyku.[2]

Produkty z alginianami to np.:

• Ranigast SOS,
• Gastrotuss 
• GastroAlg

Na zgagę i inne nieprzyjemne objawy ze strony układu pokarmowego pomagają też nasiona lnu. Substancje w nich zawarte, szczególnie śluz, powlekają błonę śluzową przełyku i żołądka. W związku z tym drażniące działanie kwaśnego soku żołądkowego oraz kwaśnej treści pokarmowej na przełyk, zmniejsza się. 

Imbir lekarski może przynieść również ulgę. Redukuje on nudności i wymioty. W rezultacie pomaga też na zgagę. Imbir można stosować w postaci świeżej i jako proszek. W tych postaciach jest doskonałym dodatkiem do napojów. Imbir znajdziemy również postaci tabletek. [4]

fot. leki.pl

Czy wszystkie leki stosowane w ciąży są szkodliwe?

Informacje o szkodliwości lub nie leków stosowanych podczas ciąży, można znaleźć na ulotkach do nich dołączonych. Firmy farmaceutyczne wprowadzające produkty lecznicze na rynek, są zobowiązane do wykonania kilku etapów badań (przedklinicznych i klinicznych). Ostatnim etapem badań jest badanie na ludziach (ochotnikach).

Sprawą oczywistą jest fakt, że ze względów humanitarnych, nie przeprowadza się badań klinicznych na dzieciach i kobietach w ciąży.

Dane dotyczące teratogenności i niedorozwoju określonych narządów np. płuc, wątroby czy nerek, pochodzą głównie z przewidywania przez naukowców możliwości takich działań. Wiedzę na ten temat, czerpiemy również z informacji zgłaszanych do odpowiednich instytucji. Działania niepożądane może zgłosić każdy, nie tylko pracownik służby zdrowia lub osoba, która takich działań doświadczyła.

Instytucją właściwą do zgłaszania działań niepożądanych jest Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (sprawdź tutaj). Sprawdza on i monitoruje, wszystkie informacje, które do niego napływają. Jeżeli niepożądane działania produktów leczniczych są potwierdzone, wtedy producent umieszcza je w treści ulotki. W związku z tym, że działania niepożądane, to ważny aspekt terapii, na ulotkach opisane są również działania występujące bardzo rzadko.

Niebezpieczeństwo stosowania produktów leczniczych jest różne w każdym trymestrze ciąży. Powodem jest stopień rozwoju narządów płodu.

Leki i suplementy diety powinny być stosowane ostrożnie. Leki stosuje się przede wszystkim wtedy, gdy zaniechanie ich podawania, przyniesie gorsze skutki, niż niebezpieczeństwo ich stosowania.

Retinol dobrze znany w kosmetologii to nic innego jak podstawowa forma witaminy A. Retinol należy do grupy retinoidów, które różnią się między sobą strukturą, ale łączy je wspólny mechanizm działania odpowiadający witaminie A. Mogą być to w związki o pochodzeniu naturalnym i syntetycznym. Retinol dostarczamy do organizmu z pożywieniem w formie prowitamin (β-karotenu i estrów retinylu). W procesie metabolizmu formy te zmieniają się w retinol. Substancja ta znalazła zastosowanie w produktach kosmetycznych. Warto pamiętać, że retinol może powodować fotouczulenie, więc powinniśmy go stosować wieczorem oraz budować stopniowo tolerancję na produkt, zaczynając od niskich stężeń [1].

Jedzenie marchewek wyostrza wzrok

Witamina A (retinol) wchodzi w skład rodopsyny — światłoczułego barwnika, która znajduje się w pręcikach siatkówki oka. Źródłami w pożywieniu są: żółtka jaj, marchew, szpinak, dynia, sałata czy brokuły. Spożywanie wymienionych produktów pozwoli na zapewnienie składników koniecznych dla zdrowej kondycji oka. W produktach roślinnych występuje beta-karoten, który przekształcany jest w naszym organizmie do retinolu (witaminy A). Według wytycznych Europejskiego Urzędu do spraw Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) dzienne zapotrzebowanie na witaminę A wynosi 650 mikrogramów u kobiet oraz 750 mikrogramów u mężczyzn (w przypadku dzieci waha się między 250-750 mikorogramami, w zależności od wieku) [2-4].

Przedawkowanie witaminy A jest groźniejsze niż jej niedobór.

Najczęstszym objawem niedoboru jest utrudnione widzenie o zmierzchu i w nocy. Długotrwale może prowadzić do ograniczenia widzenia również w dzień. Innymi objawami jest suchość skóry oraz wolniejsze gojenie ran. U dzieci hipowitaminoza może doprowadzić do zaburzeń wzrostu. Niedobory w krajach rozwiniętych występują najczęściej z powodu anoreksji lub upośledzeń wchłaniania składników pokarmowych z jelit [3,5].

Nadmierna podaż poza łagodnymi objawami takimi jak suchość skóry, senność czy bóle głowy, może spowodować bardzo groźne zwiększenie ciśnienia płynu mózgowo-rdzeniowego. Skutkiem takiego wzrostu może być oprócz bólu głowy także występowanie napadów drgawkowych, zaburzenie świadomości czy śpiączka [2,3,7].

Witamina A poprawi Twój stan skóry

Zarówno w drogeriach jak i aptekach znajdziemy całą gamę preparatów zawierających w składzie witaminę A. Powodem tego jest oddziaływanie na skórę. Powoduje ona uelastycznienie skóry poprzez poprawę jej struktury i zahamowanie utraty wody. Retinol wpływa na syntezę kolagenu, dzięki czemu zyskuje działanie przeciwstarzeniowe. Dodatkowo stosujemy go na przebarwienia, ponieważ hamuje gromadzenie melaniny w skórze. Retinol oraz jego pochodne odgrywają olbrzymią rolę w medycynie w kontekście terapii trądziku, oraz łuszczycy [2,3,6].

Witamina A doskonale zregeneruje Twoją skórę po opalaniu

Stosowanie kremów zawierających retinol po ekspozycji na promieniowanie słoneczne powoduje wzmocnienie funkcji naprawczych naszej skóry. Dzieje się to dzięki hamowaniu ekspresji metaloproteinaz macierzy zewnątrzkomórkowej. Są to enzymy, których zadaniem jest remodeling płynu znajdującego się między komórkami naszego organizmu. Zahamowanie procesu przebudowy powoduje utrzymanie elastyczności skóry, która ulega zaburzeniu pod wpływem promieniowania słonecznego [3].

Maść z witaminą A świetnie sprawdzi się na trądzik

Witamina A stosowana na skórę powoduje hamowanie procesu rogowacenia skóry i przyspieszenie złuszczania naskórka. Oba te procesy są zaburzone u osób z cerą trądzikową. Występuje u nich nadmierne wydzielanie sebum, co hamuje prawidłowy proces złuszczania. Odnowa naskórka wspomaga leczenie nowych zmian zapalnych i zaskórników oraz zapobiega powstawaniu nowych problemów skórnych. Ponadto ograniczają wydzielanie łoju. Witamina A ma wpływ na układ immunologiczny, co wspomaga gojenie się procesów zapalnych [1].

Stosowanie witaminy A grozi uszkodzeniem płodu

Niewątpliwie najgroźniejszym działaniem niepożądanym witaminy A jest teratogenność. Termin ten oznacza powodowanie wad rozwojowych płodu. Kobiety zarówno przed jak i w trakcie ciąży muszą bezwzględnie wystrzegać się suplementacji. Podczas stosowania środków doustnych w terapii trądziku zaleca się stosowanie antykoncepcji [2,3].

W przypadku niedoboru wystarczy zmienić dietę

Niedobory w krajach rozwiniętych są bardzo rzadko spotykane. Występuje ona w bardzo wielu produktach spożywczych. W związku z tym, aby zapobiec niedoborom, wystarczy sięgnąć po te produkty. Jeśli jednak mimo zachowanej diety okazuje się, że problem wciąż nie znika, warto zastanowić się nad badaniem w kierunku zaburzenia wchłaniania substancji odżywczych z jelit oraz skontrolować funkcjonowanie wątroby [3].

Aby zwiększyć skuteczność suplementacji witaminą A, zażywaj ją po tłustym posiłku

Witamina A zalicza się do grupy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. W związku z tym spożywanie jej po posiłku zawierającego tłuszcze ułatwi organizmowi jej przyswajanie [2].

Podsumowanie

Witamina A, znana również jako retinol, odgrywa kluczową rolę w zdrowiu skóry, wzroku i układu odpornościowego. Możesz znaleźć ją w wielu produktach spożywczych, takich jak marchew, jajka czy szpinak, a jej dzienne zapotrzebowanie wynosi 650 mcg dla kobiet i 750 mcg dla mężczyzn. Pamiętaj, aby suplementować witaminę A ostrożnie – jej nadmiar może być groźny dla zdrowia, powodując poważne skutki uboczne. Warto stosować retinol w pielęgnacji skóry, szczególnie przy problemach takich jak trądzik czy przebarwienia. Aby zwiększyć przyswajalność witaminy A, przyjmuj ją po posiłkach zawierających tłuszcze.

Ciężko jest ustalić profil bezpieczeństwa antybiotyków u kobiet ciężarnych. Nic dziwnego — istnieje bowiem niewiele kontrolowanych badań klinicznych na tej grupie pacjentek. Nie oznacza to jednak, że współczesna medycyna nie dysponuje żadnymi antybiotykami, które byłyby zarówno skuteczne, jak i bezpiecznie w trakcie ciąży. Wręcz przeciwnie — istnieją antybiotyki, które bez obaw można stosować u ciężarnych. Niemniej, specjaliści powinni mieć na uwadze, że bezpieczna antybiotykoterapia kobiet ciężarnych opiera się przede wszystkim na wyborze odpowiedniego leku, a następnie na ustaleniu jego właściwej dawki [1,2].

Leki w ciąży — jak je bezpiecznie stosować?

Okres ciąży to czas, kiedy kobiety w sposób szczególny dbają o swoje zdrowie. Większą uwagę przykładają do swojej diety, ruchu, jak i przyjmowanych leków. Aby terapia w tym szczególnym okresie była bezpieczna, należy przestrzegać szeregu zasad. Wśród tych reguł można wyróżnić:

• stosowanie leków wyłącznie w przypadku bezwzględnej konieczności;
• unikanie leków bezpośrednio przed porodem oraz w okresie organogenezy (proces tworzenia się narządów u zarodka), który przypada na 14-56. dzień ciąży;
• unikanie leków, które są obarczone nawet minimalnym ryzykiem działania teratogennego;
• wybieranie leków o dobrze poznanych i przebadanych mechanizmach działania. Tym samym należy unikać nowych leków, których długofalowe parametry nie zostały wystarczająco poznane;
• stosowanie minimalnych dawek leków, które jednocześnie będą dawkami terapeutycznymi;
• unikanie polipragmazji, czyli stosowania kilku leków jednocześnie;
• antybiotyk dobierać jedynie na podstawie wykonanego antybiogramu;
• uważna obserwacja efektów wdrożonej terapii u matki i płodu;
• nie stosować leków o bardzo długim okresie biologicznego półtrwania, zwłaszcza u kobiet z niewydolnością nerek;
• nie przyjmować leków, które kiedykolwiek wcześniej wywołały reakcję nadwrażliwości [3].

Czy można stosować antybiotyki w ciąży?

Istnieje wiele leków, które nie mogą być stosowane w trakcie ciąży. Przyjęcie jakiegokolwiek preparatu, nawet dostępnego bez recepty, powinno być poprzedzone konsultacją z lekarzem lub farmaceutą. Niektóre antybiotyki w ciąży mogą być bezpiecznie stosowane przez pacjentkę, ale tylko w sytuacji, gdy istnieją do tego ścisłe wskazania medyczne. Są nimi między innymi infekcje bakteryjne układu oddechowego, dróg moczowych, a także choroby przenoszone drogą płciową (np. chlamydioza lub rzęsistkowica) oraz stwierdzenie nosicielstwa paciorkowca z grupy B — wówczas antybiotyk podawany jest podczas porodu [4].

Jak ciąża wpływa na działanie antybiotyku?

W czasie ciąży w organizmie kobiety zachodzi szereg zmian, które determinują losy przyjętego leku. Co ciekawe, ten sam produkt leczniczy u osoby niebędącej w ciąży może „zachowywać się” zupełnie inaczej. U ciężarnych zwiększa się objętość płynów ustrojowych, zmienia się aktywność niektórych enzymów, wzrasta przepływ krwi przez nerki. Co więcej, w zależności od parametrów i cech danego związku aktywnego, może on przechodzić przez barierę łożyskową, a także może kumulować się w organizmie matki lub płodu.

Przez łożysko łatwiej przechodzą leki o małej masie cząsteczkowej oraz te o charakterze lipofilowym (czyli rozpuszczalne w tłuszczach). Teratogenne działanie wynika przede wszystkim z dawki leku, która dociera do płodu, od czasu ekspozycji na ten związek oraz od stopnia rozwoju płodu.  Znajomość tych procesów u tej grupy pacjentek pozwala przewidzieć, jak dany lek będzie u nich działał oraz czy terapia okaże się skuteczna [2,3].

Jakie antybiotyki w ciąży są bezpieczne?

Bezpieczne antybiotyki w ciąży to głównie penicyliny i jej pochodne (ampicylina, amoksycylina — Augmentin, Amoksiklav, Ramoclav), cefalosporyny (zwłaszcza II generacji, np. cefuroksym — Bioracef) oraz erytromycyna (Erythromycinum TZF). Istnieje możliwość zastosowania również azytromycyny (Sumamed, Macromax), ale wyłącznie po upływie I trymestru. W razie konieczności lekarz może także rozważyć podanie karbapenemów, aminoglikozydów, makrolidów oraz linkozamidów. Tymczasem do antybiotyków, które są niebezpieczne w ciąży, należą:

• tetracykliny (np. tetracyklina),
• aminoglikozydy,
• fluorochinolony,
• kotrimoksazol, nitrofurantoina i chinolony w I i III trymestrze,
• polimyksyny (np. kolistyna) [2,4].

Penicyliny

Penicylina oraz jej pochodne to najczęściej stosowane antybiotyki w ciąży — stanowią około 85% wszystkich przepisywanych antybiotyków. Wynika to z faktu, iż obarczone są one stosunkowo niewielkim ryzykiem wywołania efektów toksycznych. Łatwo przedostają się przez barierę łożyskową, osiągając stężenie we krwi dziecka około 50% mniejsze (w zależności od konkretnego leku) niż we krwi matki. Wszystkie penicyliny należą do kategorii B według FDA, co oznacza, że badania na zwierzętach nie wykazały żadnego ryzyka dla płodu [3,4]. Badania przeprowadzone przez Heikkila i wsp. dowodzą, że zmiany w farmakokinetyce penicylin u ciężarnych powinny skłaniać do zmiany schematu leczenia. Powinno stosować się wyższe dawki antybiotyku bądź skrócić czas między kolejnymi dawkami do 6-8 godzin [5].

Oto przykładowe substancje z grupy penicylin:

1. Ampicylina;
2. Amoksycylina;
3. Piperacylina.

Występują one m.in. w takich lekach jak Augmentin, Amotaks, Ramoclav.

Cefalosporyny

Cefalosporyny, tuż po penicylinach, to drugie najczęściej stosowane i rekomendowane antybiotyki w ciąży. Również należą do kategorii B według FDA (badania na zwierzętach nie wykazały żadnego ryzyka dla płodu). Preferowanymi lekami są cefalosporyny II (cefuroksym), ewentualnie III generacji. I generacja (cefadroksykl, cefaleksyna) jest przeciwwskazana w I trymestrze ze względu na ryzyko wystąpienia wad wrodzonych u noworodków [4].

Ta grupa antybiotyków również przenika przez barierę łożyskową, ale stężenie leku we krwi dziecka jest znacznie niższe niż u matki. Co więcej, ilość leku w krwiobiegu ciężarnej jest mniejsza, niż u osoby nieciężarnej po przyjęciu tej samej dawki [3]. Wynika to między innymi z faktu, iż okres biologicznego półtrwania cefalosporyn ulega znacznemu wydłużeniu u kobiet w ciąży. Wiąże się to z wolniejszą eliminacją leku z organizmu pacjentki, co przekłada się również na rzadszą konieczność przyjmowania kolejnych dawek leku [2].

Oto przykładowe cefalosporyny, które są grupą antybiotyków:

1. Cefaleksyna;
2. Cefuroksym;
3. Ceftriakson;
4. Cefotaksym;
5. Cefepim;
6. Ceftazydym.

Występują one m.in. w takich lekach jak: Keflex, Zinnat, Zinacef, Bioracef.

Karbapenemy

Mimo że karbapenemy posiadają bardzo szerokie spektrum działania przeciwbakteryjnego, nie są rekomendowane jako najbezpieczniejsze antybiotyki w ciąży. Ich zastosowanie w tej grupie pacjentek ogranicza się do leczenia infekcji poporodowych oraz okołoporodowych. Wśród tej grupy leków można wyróżnić m.in. imipenem, należący do kategorii C wg FDA (badania na zwierzętach wykazały niepożądane działanie na płód — można je stosować wyłącznie wtedy, gdy korzyść wynikająca ze stosowania ich u matki przewyższa ryzyko niepożądanego działania u płodu) oraz meropenem, doripenem i ertapenem, należące do kategorii B wg FDA (badania na zwierzętach nie wykazały ryzyka dla płodu) [2,4].

Oto przykładowe substancje z grupy karbapenemów:

1. Imipenem;
2. Meropenem;
3. Doripenem;
4. Ertapenem.

Występują one m.in. w takich lekach jak: Imipenem+Cylastyna Ranbaxy.

Aminoglikozydy

Aminoglikozydy są przeciwwskazane u ciężarnych ze względu na ich nefro- i ototoksyczne działanie (uszkadzające nerki i słuch). Należy ich szczególnie unikać w okresie rozwoju embrionalnego. Mogą być zaordynowane wyłącznie jako leki ostatniego rzutu w przypadku ciężkich zakażeń [2].

Oto przykładowe substancje z grupy aminoglikozydów:

1. Gentamycyna;
2. Tobramycyna;
3. Amikacyna;
4. Streptomycyna;
5. Neomycyna.

Oto przykładowe leki: Tobrex, Tobradex, Neomycin.

Makrolidy

Makrolidy stanowią alternatywę dla ciężarnych, które są uczulone na penicyliny. Erytromycyna należy do kategorii B wg FDA (badania na zwierzętach nie wykazały ryzyka dla płodu) i może być stosowana u kobiet w ciąży przy zachowaniu szczególnej ostrożności. Niemniej, może ona jednocześnie wzmagać nudności i wymioty u ciężarnych.

Klarytromycyna należy do kategorii C wg FDA (badania na zwierzętach wykazały niepożądane działanie na płód — można je stosować wyłącznie wtedy, gdy korzyść wynikająca ze stosowania ich u matki przewyższa ryzyko niepożądanego działania u płodu), ale jej stosowanie, w porównaniu z erytromycyną, wiąże się ze zdecydowanie mniejszą ilością działań niepożądanych ze strony układu pokarmowego. Na szczególną uwagę zasługuje jednak azytromycyna, która w porównaniu do dwóch poprzednich antybiotyków makrolidowych, ma najlepsze parametry farmakokinetyczne. Należy do kategorii B wg FDA i jest na ogół dobrze tolerowana przez organizm ciężarnej [2,4,6].

Oto przykładowe substancje z grupy makrolidów:

1. Erytromycyna;
2. Klarytromycyna;
3. Azitromycyna;
4. Spiramycyna.

Oto przykładowe leki z tej grupy: Klacid, Klabax, Erytromycin, Sumamed, Rovamycine, Rulid.

Linkozamidy

Przedstawicielem jest grupy jest klindamycyna, należąca do kategorii B wg FDA.  Jej zastosowanie powinno ograniczać się wyłącznie do przypadków zdiagnozowanej nadwrażliwości pacjentek na penicyliny. Co ciekawe, preparaty dożylne zawierające ten antybiotyk posiadają alkohol benzylowy (konserwant), który może być szczególnie niebezpieczny dla dziecka. Przechodzi on łatwo przez łożysko, zwiększając ryzyko zgonów noworodków oraz powodując  niedojrzałość procesów metabolicznych [2,4].

Oto przykładowe substancje z grupy linkozamidów:

1. Klindamycyna;
2. Lincomycyna;
3. Pirlimycyna.

Podsumowanie

Decyzja o wdrożeniu antybiotykoterapii podczas ciąży musi uwzględniać nie tylko jej wpływ na organizm matki, ale również konsekwencje dla dziecka. Specjaliści powinni pamiętać o zmienionej farmakokinetyce podawanych leków, gdyż z tych zmian może wynikać konieczność modyfikacji dawkowania. Obawa przed toksycznym lub teratogennym działaniem antybiotyków może skutkować przepisywaniem zbyt niskich dawek leku, uzyskując stężenie subterapuetyczne, czyli za niskie, by mogło działać. Nieprawidłowe stosowanie antybiotyków to potencjalne ryzyko dla matki i dziecka, ale również wzrost szkodliwej dla nas wszystkich antybiotykooporności.

Podstawowe informacje o porównywanych substancjach czynnych

Walgancyklowir, gancyklowir oraz walacyklowir należą do grupy leków przeciwwirusowych, które są szczególnie skuteczne w zwalczaniu infekcji wywołanych przez wirusy z rodziny herpeswirusów. Wszystkie te substancje działają głównie poprzez hamowanie namnażania wirusów, blokując ich zdolność do powielania materiału genetycznego. Stosuje się je zarówno w leczeniu zakażeń, jak i w profilaktyce, zwłaszcza u pacjentów z obniżoną odpornością, np. po przeszczepach narządów¹²³.

Pod względem chemicznym walgancyklowir jest tzw. prolekiem gancyklowiru, co oznacza, że po podaniu doustnym szybko zamienia się w organizmie w gancyklowir. Walacyklowir z kolei jest prolekiem acyklowiru⁴⁵. Wszystkie te leki są dostępne w różnych postaciach farmaceutycznych, co wpływa na sposób ich stosowania i wchłaniania w organizmie.

• Walgancyklowir i gancyklowir – skuteczne przeciwko cytomegalowirusowi (CMV) oraz innym herpeswirusom⁴⁶.
• Walacyklowir – działa przede wszystkim przeciwko wirusom opryszczki i półpaśca, ale stosowany jest również w profilaktyce CMV po przeszczepach³.
• Walgancyklowir i gancyklowir mają zbliżone wskazania i mechanizm działania, a walacyklowir jest blisko spokrewniony, lecz nieco inny pod względem zastosowań⁴⁵.

Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się dany lek?

Chociaż walgancyklowir, gancyklowir i walacyklowir mają wspólne cechy, różnią się w zakresie zastosowań klinicznych.

• Walgancyklowir jest stosowany przede wszystkim w leczeniu i profilaktyce cytomegalowirusowego (CMV) zapalenia siatkówki u dorosłych z AIDS oraz w zapobieganiu chorobie CMV u dorosłych i dzieci po przeszczepieniu narządu miąższowego od dawcy zakażonego CMV¹⁷.
• Gancyklowir ma bardzo zbliżone wskazania: leczenie i profilaktyka choroby CMV u pacjentów z obniżoną odpornością, w tym po przeszczepach i podczas chemioterapii. Występuje zarówno w postaci dożylnej, jak i miejscowej (np. żel do oczu na opryszczkę rogówki)²⁸.
• Walacyklowir stosuje się głównie w leczeniu półpaśca, opryszczki oraz w zapobieganiu zakażeniom wywołanym przez CMV po przeszczepieniu narządów. Jednak w profilaktyce i leczeniu CMV jest lekiem alternatywnym, stosowanym wtedy, gdy nie można zastosować walgancyklowiru lub gancyklowiru³⁹.

Warto zwrócić uwagę, że gancyklowir w postaci żelu do oczu nie jest zalecany u dzieci, a bezpieczeństwo stosowania walgancyklowiru w leczeniu zapalenia siatkówki CMV u dzieci również nie zostało potwierdzone w odpowiednich badaniach¹⁰¹¹. Walacyklowir nie jest natomiast przeznaczony do leczenia CMV u dzieci i młodzieży¹².

Mechanizm działania i różnice w farmakokinetyce

Walgancyklowir i gancyklowir są bardzo podobne pod względem mechanizmu działania – oba są analogami guanozyny i po przekształceniu w organizmie blokują syntezę DNA wirusa, co uniemożliwia jego namnażanie. Walgancyklowir jest prolekiem, który po doustnym podaniu zamienia się w gancyklowir, co pozwala na uzyskanie skutecznych stężeń leku w organizmie przy wygodniejszym sposobie podawania⁴¹⁶.

Walacyklowir jest prolekiem acyklowiru, działa również przez blokowanie syntezy DNA wirusa, ale jego głównym celem są wirusy opryszczki i półpaśca. W profilaktyce CMV po przeszczepie jego skuteczność jest uznawana za mniejszą niż walgancyklowiru i gancyklowiru⁵¹⁷.

• Walgancyklowir po podaniu doustnym ma wysoką biodostępność (ok. 60%), dzięki czemu osiąga skuteczne stężenia podobne do gancyklowiru podawanego dożylnie¹⁶.
• Gancyklowir jest najczęściej stosowany dożylnie, choć dostępne są również postacie doustne i miejscowe²⁸.
• Walacyklowir jest podawany doustnie i dobrze się wchłania, przekształcając się w acyklowir, który działa głównie na wirusy HSV, VZV oraz – w wyższych dawkach – na CMV¹⁸¹⁹.

Różnice w farmakokinetyce mogą mieć znaczenie dla pacjentów z zaburzeniami pracy nerek – w tych przypadkach konieczne jest odpowiednie dostosowanie dawki każdego z tych leków²⁰²¹.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Wszystkie trzy substancje mają wspólne przeciwwskazania, takie jak nadwrażliwość na substancję czynną lub inne składniki leku. Jednak istnieją także pewne różnice w zakresie bezpieczeństwa i szczególnych środków ostrożności.

• Walgancyklowir i gancyklowir nie powinny być stosowane w okresie karmienia piersią, a także są przeciwwskazane u osób z ciężkimi zaburzeniami krwi (np. bardzo niską liczbą neutrofili lub płytek krwi)²²²³.
• Walacyklowir nie jest zalecany u osób z nadwrażliwością na acyklowir lub walacyklowir²⁴.
• W przypadku wszystkich tych leków należy zachować ostrożność u osób z zaburzeniami czynności nerek i odpowiednio modyfikować dawkę²⁰²¹²⁵.

Walgancyklowir i gancyklowir mogą powodować mielosupresję, czyli zahamowanie czynności szpiku kostnego, co objawia się obniżeniem liczby krwinek. Z tego powodu przed rozpoczęciem leczenia i w trakcie terapii konieczna jest regularna kontrola morfologii krwi²⁶²⁷.

Walacyklowir może wywoływać zaburzenia ze strony układu nerwowego, zwłaszcza u osób starszych i z niewydolnością nerek. U wszystkich pacjentów należy zapewnić odpowiednie nawodnienie w trakcie terapii²⁸²⁹.

Bezpieczeństwo stosowania u dzieci, kobiet w ciąży, kierowców i osób z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby

Bezpieczeństwo stosowania tych leków różni się w zależności od grupy pacjentów:

• Dzieci: Walgancyklowir i gancyklowir są stosowane u dzieci głównie w profilaktyce CMV po przeszczepieniu narządów. Nie zaleca się ich rutynowo w leczeniu CMV siatkówki u dzieci, a żelu gancyklowiru do oczu nie zaleca się u dzieci w ogóle¹¹¹⁰. Walacyklowir nie jest przeznaczony dla dzieci w wieku poniżej 12 lat¹².
• Kobiety w ciąży: Walgancyklowir i gancyklowir nie powinny być stosowane w ciąży, chyba że korzyść dla matki przewyższa potencjalne ryzyko dla płodu. Mogą mieć działanie teratogenne (uszkadzające płód)³⁰³¹. Walacyklowir może być stosowany tylko wtedy, gdy jest to bezwzględnie konieczne³²³³.
• Karmienie piersią: Walgancyklowir i gancyklowir są przeciwwskazane. Walacyklowir można stosować ostrożnie, gdy istnieje uzasadnione wskazanie, ale acyklowir przenika do mleka matki³⁰³².
• Kierowcy: Wszystkie te leki mogą wywoływać zawroty głowy, stany splątania czy drgawki, dlatego jeśli pojawią się takie objawy, nie należy prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn³⁴³⁵.
• Osoby z zaburzeniami nerek lub wątroby: W każdej z tych grup konieczna jest modyfikacja dawki i ścisła kontrola stanu zdrowia. Szczególną ostrożność należy zachować u osób starszych²⁰²¹.

Porównanie w tabeli

Walgancyklowir, gancyklowir i walacyklowir – wybór zależny od sytuacji klinicznej

Podsumowując, walgancyklowir i gancyklowir to leki pierwszego wyboru w leczeniu i profilaktyce zakażeń CMV, szczególnie u pacjentów po przeszczepach i z obniżoną odpornością. Walacyklowir natomiast jest szeroko stosowany w leczeniu półpaśca i opryszczki, a w profilaktyce CMV stosuje się go tylko w określonych sytuacjach, gdy inne opcje są niedostępne lub przeciwwskazane. Wybór odpowiedniej substancji czynnej zależy od wieku pacjenta, chorób towarzyszących, drogi podania i ryzyka działań niepożądanych. Każda z tych substancji ma szczególne zalecenia i ograniczenia dotyczące stosowania u dzieci, kobiet w ciąży, osób z zaburzeniami czynności nerek oraz kierowców.

Porównywane substancje czynne – podobieństwa i ogólna charakterystyka

Wśród leków skierowanych przeciwko HER2-dodatniemu rakowi piersi znajdują się neratynib, lapatynib, trastuzumab oraz preparat złożony Phesgo (łączący trastuzumab z pertuzumabem)¹²³⁴. Wszystkie te leki należą do nowoczesnych terapii ukierunkowanych na określony cel molekularny, czyli receptor HER2, który u niektórych chorych jest nadmiernie obecny na komórkach raka piersi⁵.

• Neratynib i lapatynib to doustne inhibitory kinaz tyrozynowych, blokujące przekazywanie sygnałów wzrostu w komórkach nowotworowych⁶⁷.
• Trastuzumab oraz Phesgo (trastuzumab + pertuzumab) to przeciwciała monoklonalne podawane dożylnie lub podskórnie, które rozpoznają i wiążą się z receptorem HER2, hamując jego działanie⁸⁹.

Wszystkie wymienione substancje stosuje się przede wszystkim u pacjentów z HER2-dodatnim rakiem piersi, a niektóre również w innych nowotworach, np. w HER2-dodatnim raku żołądka (trastuzumab)³.

• Wspólną cechą jest ukierunkowanie na ten sam receptor (HER2), jednak każda z substancji działa na inny sposób i może być podawana w różnych formach oraz w różnych schematach leczenia.

Kiedy stosuje się poszczególne substancje czynne?

• Neratynib jest wskazany u dorosłych pacjentów z wczesnym rakiem piersi, u których występuje obecność receptorów hormonalnych i nadekspresja HER2, po zakończonym leczeniu trastuzumabem¹.
• Lapatynib stosuje się w zaawansowanym lub przerzutowym raku piersi z nadekspresją HER2, najczęściej w połączeniu z innymi lekami, np. kapecytabiną, trastuzumabem lub inhibitorem aromatazy. Używany jest u pacjentek z progresją choroby po wcześniejszym leczeniu trastuzumabem².
• Trastuzumab (w różnych preparatach) znajduje zastosowanie zarówno w leczeniu wczesnego, jak i zaawansowanego raka piersi, a także HER2-dodatniego raka żołądka. Może być stosowany w monoterapii lub z chemioterapią³.
• Phesgo (trastuzumab + pertuzumab) to terapia skojarzona stosowana w leczeniu wczesnego i przerzutowego raka piersi HER2-dodatniego, zwykle razem z chemioterapią⁴.

Wskazania poszczególnych leków są nieco inne:

• Neratynib służy głównie do przedłużonego leczenia po wcześniejszej terapii trastuzumabem.
• Lapatynib oraz trastuzumab i Phesgo wykorzystywane są zarówno w leczeniu pierwszego rzutu, jak i w terapii choroby zaawansowanej lub po niepowodzeniu innych leków.
• Phesgo jest szczególnie zalecane u osób z wysokim ryzykiem nawrotu choroby oraz w połączeniu z taksanami (np. docetakselem)⁴.

Warto również zwrócić uwagę na wiek pacjentów:

• Wszystkie leki są stosowane u dorosłych, jednak niektóre (np. neratynib, lapatynib) nie są przeznaczone dla dzieci i młodzieży¹³¹⁴.
• Stosowanie u osób starszych wymaga szczególnej ostrożności, zwłaszcza jeśli występują inne choroby współistniejące¹⁵.

Mechanizm działania i różnice farmakokinetyczne

Mimo że wszystkie te leki mają za zadanie blokować działanie receptora HER2, różnią się sposobem działania:

• Neratynib i lapatynib to inhibitory kinaz tyrozynowych – blokują enzymy odpowiedzialne za przekazywanie sygnałów wzrostu w komórkach nowotworowych. Neratynib działa nieodwracalnie, blokując kilka receptorów z rodziny HER, natomiast lapatynib działa odwracalnie i blokuje głównie EGFR i HER2⁶⁷.
• Trastuzumab oraz Phesgo to przeciwciała monoklonalne – przyłączają się bezpośrednio do receptora HER2 na powierzchni komórek nowotworowych, blokując jego aktywność i pobudzając układ odpornościowy do zniszczenia tych komórek⁸⁹.
• Phesgo zawiera dodatkowo pertuzumab, który blokuje inny fragment receptora HER2, uniemożliwiając jego łączenie z innymi białkami i nasilając efekt terapeutyczny⁹.

Farmakokinetyka, czyli sposób wchłaniania, rozprowadzania i wydalania leku, także jest różna:

• Neratynib i lapatynib przyjmowane są doustnie, ich wchłanianie zależy od obecności pokarmu, a metabolizowane są głównie w wątrobie¹⁶¹⁷.
• Trastuzumab i Phesgo podawane są dożylnie lub podskórnie, a ich wydalanie zachodzi głównie przez układ odpornościowy i nie wymaga udziału nerek¹⁸¹⁹.

To przekłada się na praktyczne aspekty leczenia – leki doustne są wygodniejsze w użyciu w domu, natomiast leki podawane w szpitalu pozwalają na ścisłą kontrolę i monitorowanie efektów oraz działań niepożądanych.
⁶⁷⁸⁹

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Wszystkie porównywane substancje nie mogą być stosowane w przypadku uczulenia na którąkolwiek z nich lub na składniki pomocnicze^20212223. Istnieją jednak istotne różnice w szczególnych przeciwwskazaniach:

• Neratynib jest przeciwwskazany u osób z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby oraz przy jednoczesnym stosowaniu niektórych leków, np. silnych induktorów CYP3A4 (m.in. karbamazepina, fenytoina, ryfampicyna)²⁰.
• Lapatynib nie powinien być stosowany w przypadku ciężkich zaburzeń wątroby²¹.
• Trastuzumab oraz Phesgo nie mogą być podawane pacjentom z ciężką dusznością spoczynkową z powodu powikłań nowotworowych lub wymagającym tlenoterapii²²²³.
• Wszystkie wymienione leki wymagają szczególnej ostrożności u pacjentów z chorobami serca. Leczenie może prowadzić do zaburzeń czynności serca, dlatego konieczne są regularne kontrole, zwłaszcza przy terapii trastuzumabem, Phesgo oraz w przypadku stosowania neratynibu i lapatynibu u osób z czynnikami ryzyka kardiologicznego¹⁵²⁴.

Są także inne szczególne ostrzeżenia:

• Przy leczeniu neratynibem, lapatynibem i Phesgo istnieje ryzyko wystąpienia biegunek, czasem ciężkich. U niektórych pacjentów może być konieczne przerwanie leczenia lub zmniejszenie dawki²⁵²⁶²⁷.
• Wszystkie leki mogą wywoływać reakcje alergiczne, niekiedy bardzo poważne – w takich przypadkach leczenie należy natychmiast przerwać²⁸²⁹.
• Leki mogą być przeciwwskazane lub wymagać szczególnej ostrożności u osób z chorobami nerek lub wątroby – w zależności od stopnia zaburzeń oraz rodzaju leku³⁰³¹³².

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

Każdy z omawianych leków wymaga uwzględnienia szczególnych zaleceń w określonych grupach chorych:

• Dzieci i młodzież: Wszystkie wymienione leki nie są zalecane w tej grupie wiekowej, ponieważ nie oceniano ich skuteczności i bezpieczeństwa u osób poniżej 18 roku życia^13143332.
• Kobiety w ciąży: Neratynib, lapatynib, trastuzumab i Phesgo nie powinny być stosowane w ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. Wszystkie te leki mogą mieć niekorzystny wpływ na rozwijający się płód, a u niektórych kobiet leczonych trastuzumabem czy Phesgo zgłaszano przypadki poważnych zaburzeń rozwoju płodu^34353637.
• Kobiety karmiące piersią: Brak jest danych dotyczących przenikania leków do mleka ludzkiego, ale ze względu na ryzyko dla dziecka, zaleca się przerwanie karmienia piersią na czas leczenia i przez kilka miesięcy po jego zakończeniu^34353637.
• Kierowcy i osoby obsługujące maszyny: Neratynib, trastuzumab i Phesgo mogą powodować zawroty głowy, zmęczenie lub inne objawy wpływające na koncentrację, dlatego należy zachować ostrożność podczas prowadzenia pojazdów³⁸³⁹⁴⁰.
• Pacjenci z chorobami nerek lub wątroby: W przypadku łagodnych lub umiarkowanych zaburzeń nie zawsze jest konieczna modyfikacja dawki, jednak przy ciężkich zaburzeniach wątroby neratynib i lapatynib są przeciwwskazane³⁰³¹. Trastuzumab i Phesgo można stosować ostrożnie, ale zawsze pod kontrolą lekarza³³³².

Warto podkreślić, że niektóre działania niepożądane, takie jak biegunka, uszkodzenie wątroby czy reakcje alergiczne, mogą być szczególnie groźne u osób starszych lub osłabionych, dlatego w tej grupie pacjentów należy zachować szczególną czujność²⁵¹⁵²⁷.

Tabela porównawcza najważniejszych cech substancji czynnych

Neratynib, lapatynib, trastuzumab i Phesgo – wybór terapii w praktyce

Podsumowując, wszystkie omówione substancje są nowoczesnymi lekami celowanymi, które zmieniły leczenie HER2-dodatniego raka piersi. Różnią się jednak pod względem mechanizmu działania, drogi podania, wskazań oraz profilu bezpieczeństwa¹²³⁴.

• Neratynib i lapatynib to wygodne leki doustne, jednak mają więcej przeciwwskazań związanych z wątrobą i częściej powodują biegunkę.
• Trastuzumab i Phesgo, choć wymagają podania dożylnego lub podskórnego, mają szerokie zastosowanie w różnych stadiach choroby i są preferowane w terapii skojarzonej, szczególnie u pacjentów z wysokim ryzykiem nawrotu.
• Bezpieczeństwo i skuteczność każdego z tych leków zależy od indywidualnej sytuacji pacjenta, dlatego wybór terapii powinien być zawsze dostosowany do potrzeb chorego oraz pod ścisłą kontrolą lekarza prowadzącego.

Podstawowe cechy porównywanych substancji czynnych

Nadtlenek benzoilu, adapalen oraz kwas azelainowy to substancje, które należą do leków stosowanych miejscowo w leczeniu trądziku pospolitego. Wszystkie działają bezpośrednio na skórę, a ich celem jest zmniejszenie liczby wykwitów trądzikowych oraz poprawa wyglądu skóry¹²³. Nadtlenek benzoilu wykazuje głównie działanie przeciwbakteryjne i złuszczające, adapalen jest pochodną retynoidu o silnym działaniu przeciwzapalnym i regulującym rogowacenie naskórka, natomiast kwas azelainowy łączy działanie przeciwbakteryjne z hamowaniem nadmiernego rogowacenia i rozjaśnianiem przebarwień⁴⁵⁶. Wszystkie te substancje dostępne są w postaci żeli lub kremów do stosowania miejscowego na skórę.

Wskazania i zastosowanie – kiedy stosować poszczególne substancje?

Każda z tych substancji znajduje zastosowanie głównie w leczeniu trądziku pospolitego, ale zakres wskazań może się nieco różnić w zależności od substancji i postaci leku.

• Nadtlenek benzoilu stosowany jest w leczeniu różnych postaci trądziku, szczególnie przy obecności zmian zapalnych, takich jak grudki i krosty. Może być używany samodzielnie lub w połączeniu z innymi substancjami, np. adapalenem czy antybiotykami¹⁷².
• Adapalen wykorzystywany jest w leczeniu łagodnych i umiarkowanych postaci trądziku, zwłaszcza z dominacją zaskórników oraz zmian grudkowo-krostkowych. Występuje jako samodzielny lek lub w połączeniu z nadtlenkiem benzoilu⁸².
• Kwas azelainowy znajduje zastosowanie w leczeniu trądziku, szczególnie grudkowo-krostkowego, a także w redukcji przebarwień skóry, takich jak melasma. Jest zalecany zwłaszcza u osób z tendencją do przebarwień pozapalnych³.

Wskazania te mogą się różnić w zależności od postaci leku i jego stężenia. Warto podkreślić, że w przypadku połączenia adapalenu z nadtlenkiem benzoilu uzyskuje się silniejsze działanie przeciwtrądzikowe niż przy stosowaniu tych substancji osobno⁹.

Grupy wiekowe i zakres stosowania

Wszystkie trzy substancje są przeznaczone głównie dla młodzieży i dorosłych. Nadtlenek benzoilu oraz połączenie adapalenu z nadtlenkiem benzoilu mogą być stosowane już od 9. roku życia, co czyni je odpowiednimi dla młodszych pacjentów z trądzikiem². Adapalen w monoterapii oraz kwas azelainowy są najczęściej rekomendowane od 12. roku życia¹⁰¹¹. U osób starszych nie ma szczególnych przeciwwskazań do stosowania tych substancji, choć w tej grupie wiekowej trądzik występuje rzadziej.

Mechanizm działania i różnice w farmakokinetyce

Nadtlenek benzoilu działa głównie poprzez niszczenie bakterii odpowiedzialnych za powstawanie trądziku (Cutibacterium acnes) oraz złuszczanie martwych komórek naskórka. Zmniejsza także ilość wydzielanego łoju⁴¹². Po zastosowaniu na skórę, przekształca się w kwas benzoesowy, który jest szybko wydalany z organizmu¹³.
Adapalen to pochodna retynoidu, która reguluje procesy różnicowania komórek naskórka i ogranicza powstawanie zaskórników. Działa silnie przeciwzapalnie i hamuje reakcje, które prowadzą do powstawania grudek i krostek⁵¹⁴. Wchłanianie adapalenu przez skórę jest minimalne, a ogólnoustrojowa ekspozycja na lek bardzo niska¹⁵¹⁶.
Kwas azelainowy wykazuje podwójne działanie: hamuje namnażanie bakterii oraz przeciwdziała nadmiernemu rogowaceniu naskórka, co pomaga ograniczyć powstawanie zaskórników i grudek. Dodatkowo rozjaśnia przebarwienia i wpływa na wyrównanie kolorytu skóry⁶. Po nałożeniu na skórę, wchłania się w niewielkim stopniu i jest wydalany głównie z moczem¹⁷.

Podsumowując, nadtlenek benzoilu i kwas azelainowy mają wyraźne działanie przeciwbakteryjne, natomiast adapalen reguluje procesy w naskórku i silnie działa przeciwzapalnie. Połączenie adapalenu z nadtlenkiem benzoilu pozwala na kompleksowe oddziaływanie na wszystkie główne przyczyny trądziku¹⁴.

Przeciwwskazania i środki ostrożności

Wszystkie omawiane substancje mają pewne przeciwwskazania do stosowania. Wspólne dla nich jest nieużywanie w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną lub składniki pomocnicze preparatu¹⁸¹⁹²⁰.

• Nadtlenek benzoilu nie powinien być stosowany na uszkodzoną, bardzo suchą lub podrażnioną skórę oraz w okolicy oczu i ust. Nie zaleca się także stosowania u osób z atopowym zapaleniem skóry¹⁸.
• Adapalen jest przeciwwskazany w ciąży i u kobiet planujących ciążę. Nie powinien być stosowany na uszkodzoną, opaloną lub egzematyczną skórę¹⁹.
• Kwas azelainowy nie powinien być używany w przypadku nadwrażliwości na tę substancję lub inne składniki leku. W przypadku znacznego podrażnienia skóry, zaleca się ograniczenie stosowania lub przerwę w leczeniu²⁰.

Podczas stosowania wszystkich tych preparatów należy unikać kontaktu z oczami, ustami i błonami śluzowymi. W razie przypadkowego kontaktu należy przemyć te miejsca dużą ilością wody²¹²²²³.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Stosowanie u dzieci:
– Nadtlenek benzoilu oraz preparaty z adapalenem i nadtlenkiem benzoilu mogą być stosowane u dzieci od 9. roku życia².
– Adapalen w monoterapii oraz kwas azelainowy są przeznaczone dla osób od 12. roku życia¹⁰¹¹.
Stosowanie w ciąży:
– Adapalen oraz połączenia adapalenu z nadtlenkiem benzoilu są przeciwwskazane w ciąży i u kobiet planujących ciążę ze względu na ryzyko dla płodu¹⁹²⁴.
– Nadtlenek benzoilu oraz kwas azelainowy mogą być stosowane w ciąży tylko po dokładnym rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka, choć kwas azelainowy nie wykazuje działania teratogennego w dawkach zalecanych u ludzi²⁵²⁶.
Karmienie piersią:
– Adapalen i jego połączenia mogą być stosowane u kobiet karmiących piersią, ale nie należy nakładać preparatu na klatkę piersiową, aby uniknąć kontaktu dziecka z lekiem²⁷²⁸.
– Kwas azelainowy przenika do mleka w niewielkim stopniu i nie powinien stanowić zagrożenia dla dziecka, o ile nie ma kontaktu z leczoną skórą piersi²⁹.
Kierowcy i osoby obsługujące maszyny:
– Wszystkie trzy substancje nie mają wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługę maszyn³⁰³¹³².
Osoby z chorobami nerek lub wątroby:
– Nie przeprowadzono ukierunkowanych badań w tych grupach, ale przy stosowaniu miejscowym ryzyko działania ogólnoustrojowego jest bardzo niskie¹¹.

Tabela porównawcza: Nadtlenek benzoilu, adapalen i kwas azelainowy

Nadtlenek benzoilu, adapalen i kwas azelainowy – podobieństwa i różnice w leczeniu trądziku

Wszystkie trzy substancje czynne są skuteczne w leczeniu trądziku, ale różnią się zakresem działania, wskazaniami i bezpieczeństwem stosowania w określonych grupach pacjentów. Nadtlenek benzoilu jest często wybierany przy zmianach zapalnych, adapalen przy zaskórnikach, a kwas azelainowy u osób z przebarwieniami i wrażliwą skórą. Połączenie adapalenu z nadtlenkiem benzoilu zapewnia kompleksowe działanie, skutecznie redukując zarówno zmiany zapalne, jak i niezapalne. Przy wyborze terapii warto uwzględnić wiek pacjenta, ewentualną ciążę oraz indywidualne potrzeby skóry, aby uzyskać najlepsze efekty leczenia trądziku^12391920.

Podstawowe informacje o porównywanych substancjach czynnych

Letermowir, gancyklowir i walacyklowir to leki należące do grupy przeciwwirusowych, wykorzystywane przede wszystkim w profilaktyce i leczeniu zakażeń cytomegalowirusem (CMV). Wszystkie trzy substancje działają na wirusy z rodziny Herpesviridae, ale różnią się pod względem mechanizmu działania, wskazań oraz sposobu podania¹²³.

• Letermowir jest stosowany przede wszystkim w profilaktyce reaktywacji CMV u dorosłych po allogenicznym przeszczepie komórek krwiotwórczych⁴.
• Gancyklowir oraz jego prolek, walgancyklowir, są używane zarówno w leczeniu, jak i w profilaktyce zakażeń CMV u pacjentów z obniżoną odpornością, a także u dzieci i dorosłych po przeszczepach narządowych⁵⁶.
• Walacyklowir jest najczęściej wykorzystywany w leczeniu zakażeń wirusami opryszczki (HSV, VZV), ale może być również stosowany w zapobieganiu zakażeniom CMV po przeszczepach⁷.

Wszystkie te leki są dostępne w różnych postaciach i drogach podania – od tabletek, przez roztwory doustne, aż po formy dożylne⁸⁹¹⁰.

• Letermowir: tabletki doustne, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji⁸.
• Gancyklowir/walgancyklowir: dożylne, doustne, żel do oczu⁹¹⁰.
• Walacyklowir: tabletki doustne¹¹.

Wskazania i zastosowania tych leków częściowo się pokrywają, ale ich wybór zależy od indywidualnej sytuacji pacjenta.

Wskazania terapeutyczne – kiedy stosuje się letermowir, gancyklowir i walacyklowir?

Letermowir jest wskazany do zapobiegania reaktywacji cytomegalowirusa (CMV) i rozwojowi choroby u dorosłych pacjentów seropozytywnych względem CMV, którzy byli poddani przeszczepowi allogenicznych komórek krwiotwórczych⁴. Gancyklowir i walgancyklowir mają szersze wskazania – są stosowane zarówno w leczeniu aktywnego zakażenia CMV (np. zapalenia siatkówki u osób z AIDS, choroby CMV po przeszczepach), jak i w profilaktyce choroby CMV u pacjentów po przeszczepach narządowych (nerka, wątroba, serce) i u dzieci od urodzenia⁵⁶.

Walacyklowir, poza leczeniem opryszczki i półpaśca, jest stosowany w profilaktyce zakażenia CMV po przeszczepach narządowych, ale zalecany jest głównie wtedy, gdy nie można zastosować gancyklowiru lub walgancyklowiru ze względów bezpieczeństwa⁷¹².

• Letermowir: wyłącznie zapobieganie reaktywacji CMV u dorosłych po przeszczepie komórek krwiotwórczych⁴.
• Gancyklowir/walgancyklowir: leczenie i profilaktyka choroby CMV u dorosłych i dzieci, w tym po przeszczepach narządowych i komórek krwiotwórczych⁵⁶.
• Walacyklowir: leczenie półpaśca, opryszczki, profilaktyka CMV po przeszczepach – szczególnie gdy inne leki są niewskazane⁷.

Wskazania te przekładają się na zakres pacjentów, u których można stosować dany lek. Letermowir nie jest przeznaczony dla dzieci i młodzieży¹³, podczas gdy gancyklowir oraz walgancyklowir mogą być stosowane nawet od okresu noworodkowego, a walacyklowir od 12. roku życia w wybranych wskazaniach⁵⁶⁷.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne – podobieństwa i różnice

Letermowir różni się od gancyklowiru i walacyklowiru mechanizmem działania. Hamuje on kompleks terminazy DNA CMV, który jest niezbędny do rozdzielania i łączenia DNA potomnych wirusów, co skutkuje zaburzeniem dojrzewania wirionów CMV¹. Gancyklowir (i jego prolek – walgancyklowir) oraz walacyklowir (prolek acyklowiru) działają na zasadzie hamowania syntezy DNA wirusa, ale przez inne mechanizmy enzymatyczne. Gancyklowir jest syntetycznym analogiem guanozyny i po przekształceniu do aktywnej formy hamuje polimerazę DNA wirusa, co uniemożliwia namnażanie wirusa²¹⁴. Walacyklowir również hamuje syntezę DNA wirusowego po przekształceniu do acyklowiru, ale jest skuteczniejszy wobec innych herpeswirusów niż CMV³.

Letermowir jest skuteczny wyłącznie wobec CMV i nie wykazuje działania wobec innych herpeswirusów, natomiast gancyklowir oraz walacyklowir mają szersze spektrum, obejmujące także wirusy HSV i VZV¹²³.

Pod względem farmakokinetyki, letermowir może być podawany doustnie lub dożylnie, a jego wchłanianie i stężenie zależy od obecności innych leków (np. cyklosporyny), natomiast gancyklowir i walgancyklowir mają postacie dożylne i doustne, z wysoką biodostępnością, ale wymagają dostosowania dawki u osób z zaburzeniami czynności nerek¹⁵¹⁶¹⁷. Walacyklowir jest podawany doustnie i szybko przekształca się w acyklowir¹⁸.

• Letermowir nie jest aktywny wobec innych herpeswirusów niż CMV¹.
• Gancyklowir i walgancyklowir wykazują działanie wobec szerokiego zakresu herpeswirusów².
• Walacyklowir jest skuteczny wobec HSV, VZV i w profilaktyce CMV³.

Warto również zwrócić uwagę na różnice w wydalaniu: letermowir jest eliminowany głównie z żółcią, a gancyklowir, walgancyklowir i walacyklowir – przez nerki¹⁵¹⁶¹⁸.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – różnice między lekami

Letermowir jest przeciwwskazany w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną lub niektóre inne leki (np. pimozyd, alkaloidy sporyszu), a także w określonych połączeniach z cyklosporyną i statynami¹⁹. Gancyklowir i walgancyklowir są przeciwwskazane u osób z nadwrażliwością na te leki oraz w okresie karmienia piersią²⁰²¹. Walacyklowir nie może być stosowany u osób uczulonych na acyklowir lub walacyklowir²².

Wszystkie trzy leki wymagają ostrożności w przypadku zaburzeń czynności nerek – szczególnie gancyklowir, walgancyklowir i walacyklowir, które są wydalane przez nerki i mogą powodować toksyczność u osób z niewydolnością nerek, dlatego konieczna jest modyfikacja dawki²³¹⁰²⁴.

Letermowir nie jest zalecany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby oraz przy jednoczesnych umiarkowanych zaburzeniach czynności wątroby i nerek²⁵. Gancyklowir i walgancyklowir nie wymagają zwykle modyfikacji dawki w niewydolności wątroby, ale nie badano ich bezpieczeństwa w tej grupie²⁶¹⁰.

Każdy z tych leków może wchodzić w interakcje z innymi lekami, zwłaszcza tymi, które mają wpływ na czynność nerek lub szpiku kostnego²⁷²⁸²⁹.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Letermowir nie jest zalecany u kobiet w ciąży, ponieważ nie ma danych dotyczących jego bezpieczeństwa w tej grupie, a badania na zwierzętach wykazały szkodliwy wpływ na reprodukcję³⁰. Podobnie gancyklowir i walgancyklowir są przeciwwskazane w ciąży, chyba że korzyści dla matki przeważają nad ryzykiem dla płodu. Te leki mogą również wpływać na płodność i są potencjalnie teratogenne³¹³².

W przypadku karmienia piersią, letermowir, gancyklowir i walgancyklowir nie powinny być stosowane, ponieważ nie wiadomo, czy przenikają do mleka matki i mogą stanowić zagrożenie dla dziecka³⁰³³³⁴.

Walacyklowir może być stosowany w ciąży i podczas karmienia piersią tylko wtedy, gdy korzyści przewyższają ryzyko, a dane kliniczne nie wskazują na teratogenność u ludzi, choć należy zachować ostrożność³⁵.

Letermowir nie jest przeznaczony dla dzieci i młodzieży, natomiast gancyklowir i walgancyklowir mogą być stosowane w profilaktyce i leczeniu zakażeń CMV u dzieci nawet od urodzenia⁵⁶. Walacyklowir jest dopuszczony do stosowania u młodzieży od 12. roku życia w niektórych wskazaniach⁷.

W przypadku kierowców i osób obsługujących maszyny, letermowir może wywoływać zmęczenie i zawroty głowy, natomiast gancyklowir, walgancyklowir i walacyklowir mogą powodować zaburzenia neurologiczne, które mogą wpłynąć na zdolność prowadzenia pojazdów³⁶³⁷³⁸.

Porównanie letermowiru, gancyklowiru i walacyklowiru – podsumowanie w tabeli

Letermowir, gancyklowir i walacyklowir – wybór leku zależy od sytuacji klinicznej

Letermowir, gancyklowir i walacyklowir to leki przeciwwirusowe o różnych wskazaniach, mechanizmach działania i profilach bezpieczeństwa. Letermowir wyróżnia się wysoką skutecznością w profilaktyce reaktywacji CMV u dorosłych po przeszczepie komórek krwiotwórczych, natomiast gancyklowir i walgancyklowir pozostają lekami pierwszego wyboru w leczeniu i profilaktyce zakażeń CMV u dorosłych i dzieci po przeszczepach narządowych oraz w ciężkich zakażeniach. Walacyklowir jest głównie stosowany w leczeniu zakażeń HSV i VZV, ale może być używany w profilaktyce CMV, zwłaszcza gdy inne leki nie mogą być zastosowane. Wybór leku powinien być dostosowany do wieku pacjenta, chorób towarzyszących, rodzaju przeszczepu oraz potencjalnych działań niepożądanych.