W początkowych stadiach rozwoju choroba hemoroidalna leczona jest przede wszystkim objawowo, przy pomocy leków (w różnej postaci) o działaniu przeciwbólowym, przeciwzapalnym i ściągającym. Jeśli istnieją wskazania, lekarz przepisuje antybiotyki czy glikokortykosteroidy. Dodatkowo może zalecić środki zmiękczające stolec, a także zwiększające szczelność naczyń żylnych. Celem leczenia hemoroidów jest: złagodzenie krwawienia, zmniejszenie uczucia swędzenia, pieczenia oraz dyskomfortu i bólu. Można stosować także niefarmakologiczne metody leczenia hemoroidów, wśród których wyróżniamy kąpiele w letniej wodzie, nasiadówki w naparze z kory dębu czy chłodne okłady. Jakie są najlepsze leki na hemoroidy? W dalszej części artykułu omawiamy wybrane preparaty.

Jakie leki na hemoroidy stosuje się w leczeniu?

Leczenie choroby hemoroidowej obejmuje zarówno leczenie miejscowe (maści, kremy, czopki), jak i doustne. Celem leczenie miejscowego jest przede wszystkim łagodzenie objawów, podczas gdy preparaty ogólnoustrojowe odgrywają również ważną rolę w profilaktyce. Większość tych preparatów jest dostępna bez recepty. Na początku omówmy krótko najlepsze leki na hemoroidy, a potem przedstawimy wybrane preparaty do leczenia hemoroidów: 

• preparaty doustne — ich stosowanie zalecane jest zarówno w leczeniu jak i w profilaktyce choroby. Ich działanie polega na poprawie ciśnienia żylnego, zmniejszeniu zastoju krwi w mikrokrążeniu, zmniejszeniu lepkości krwi. W grupie preparatów doustnych wyróżniamy preparaty naturalne, syntetyczne i półsyntetyczne: flawonoidy (diosmina, rutyna, trokserutyna, hesperydyna) i saponiny (escyna czy wyciąg z kasztanowca). Jeśli chodzi o leki syntetyczne, zastosowanie mają przede wszystkim tribenozyd oraz dobesylan wapnia — korzystne wydaje się również łączenie dobesylanu wapnia z suplementami diety zawierającymi błonnik. Taka terapia skojarzona przynosi skuteczną ulgę w bólu towarzyszącym krwawieniom oraz zmniejsza reakcję zapalną;
• preparaty miejscowe — to przede wszystkim dostępne bez recepty czopki i kremy doodbytnicze, których zadaniem jest łagodzenie objawów. Jeśli chodzi o skład takich preparatów, jest on zazwyczaj złożony. Preparaty takie zawierają substancje przeciwzapalne, ściągające (tlenek cynku, związki bizmutu, garbniki), przeciwbólowe, miejscowo znieczulające (lidokaina, benzokaina, tetrakaina), uszczelniające naczynia (wyciąg z kasztanowca, ruszczyka, tribenozyd), przeciwobrzękowe, odkażające i nawilżające [1,2].

Leki na hemoroidy bez recepty – co wybrać?

W aptekach znajdziecie wiele leków na hemoroidy bez recepty. Czasami nie wiadomo, co wybrać. Tabletki, maści a może czopki? Czasami najlepiej połączyć wszystkie opcje, aby szybko wyleczyć problem. Poniżej omawiamy wybrane leki na hemoroidy.

Hemorol, czopki

O produkcie

• zawierają znieczulającą miejscowo benzokainę oraz składniki roślinne: wyciąg z rumianku, pokrzyku, żarnowca, kasztanowca, pięciornika;
• składniki preparatu odpowiedzialne są za działanie przeciwbólowe, ściągające, przeciwzapalne, a także rozkurczowe;
• przeciwwskazaniem do stosowania jest nadwrażliwość na rośliny z rodziny astrowatych. Występuje ryzyko alergii krzyżowej.

Procto-Glyvenol, czopki

O produkcie

• te czopki nie zawierają składników roślinnych;
• w składzie znajduje się lidokaina — substancja znieczulająca miejscowo;
• dodatkiem jest tribenozyd — substancja wspierająca naczynia krwionośne i ich funkcjonowanie, a dodatkowo wykazuje działanie przeciwzapalne i zmniejsza odczuwanie bólu;
• czopki mogą być stosowane przez kobiety od 2. trymestru ciąży oraz przez kobiety karmiące piersią;
• preparat dostępny również w postaci kremu: Procto-Glyvenol krem.

Proctomina, czopki

O produkcie

• preparat pozbawiony jest substancji znieczulających miejscowo;
• substancjami zawartymi w czopkach są zasadowy galusan bizmutu, tlenek cynku i tanina, które odpowiadają za działanie przeciwzapalne i ściągające;
• Preparatem o takim samym składzie są czopki Procto-Hemolan Protect.

Proktis-M, czopki

O produkcie

• to wyrób medyczny zawierający kwas hialuronowy (hialuronian sodu — sól sodowa kwasu hialuronowego);
• czopki te wykazują działanie nawilżające, co jest pomocne w stanach zapalnych i podrażnieniu okolic odbytu czy przy pieczeniu;
• preparat może być stosowany przez kobiety w ciąży oraz kobiety karmiące piersią.

Cyclo 3 Fort, kapsułki twarde

O produkcie

• lek ten zawiera w składzie wyciąg z ruszczyku, hesperydynę i witaminę C;
• w przypadku hemoroidów zalecana dawka to 4-5 kapsułki na dobę w dawkach podzielonych (2 kapsułki rano i 2 kapsułki wieczorem lub 3 kapsułki rano i 2 kapsułki wieczorem);
• nie można stosować leku jeśli pacjent ma zaburzenia gospodarki żelazowej (w leku obecny jest kwas askorbowy);
• lek nie powinien być przyjmowany podczas karmienia piersią.

Diosminex, tabletki powlekane

O produkcie

• 1 tabletka powlekana zawiera 500 mg diosminy (dostępny jest również preparat Diosminex Max, zawierający 1000 mg diosminy w tabletce);
• diosmina zmniejsza przepuszczalność naczyń, zwiększa napięcie ściany naczyniowej, zmniejsza zastój żylny;
• zalecana dawka: 1 tabletka rano i 1 tabletka wieczorem;
• innymi lekami o takim składzie jest Diohespan, Diohespan Max, Procto-Hemolan control.

Co jest lepsze na hemoroidy — czopki czy maści lub kremy?

Odpowiedź na to pytanie zależna jest od tego z jakim (w rozumieniu jego lokalizacji) hemoroidem mamy do czynienia. Na hemoroidy wewnętrzne zwykle lepsze okazują się czopki. Maść i kremy na żylaki odbytu są skuteczniejsze i zwykle zalecane przy ich zewnętrznej postaci.

Podsumowanie

Leczenie hemoroidów powinno obejmować nie tylko farmakoterapię, ale również modyfikacje dietetyczne, które będą minimalizowały ryzyko wystąpienia bolesnych zaparć (między innymi poprzez stosowanie błonnikowych suplementów diety). W doraźnym łagodzeniu objawów pomocne będą przede wszystkim czopki i maści doodbytnicze, będące w większości preparatami złożonymi, zawierającymi substancje przeciwzapalne, ściągające, przeciwbólowe, miejscowo znieczulające, uszczelniające naczynia, przeciwobrzękowe, odkażające i nawilżające. Ważną rolę, przede wszystkim w profilaktyce choroby hemoroidalnej są wspomniane wyżej doustne leki z diosminą lub wyciągami roślinnymi.

Nowy rok to zawsze czas zmian – również w świecie medycyny. W styczniu 2025 roku na rynku pojawiło się wiele nowych leków, które mogą pomóc pacjentom lepiej kontrolować swoje choroby. Są to oczywiście zamienniki już dostępnych substancji, ale im większy wybór, tym lepiej. Pacjent i lekarz mają wtedy większe możliwości co do doboru konkretnego preparatu, np. pod względem ceny lub dostępności albo formy podania. Zaczniemy od leków dostępnych bez recepty, które kupisz w każdej aptece. Następnie zobaczymy co nowego słychać w kwestii leków stosowanych w chorobach sercowo-naczyniowych, urologicznych, oddechowych, a nawet tak poważnych schorzeniach jak stwardnienie rozsiane. Wspomnimy także o nowych preparatach dostępnych wyłącznie w szpitalach. Sprawdźmy, co nowego przyniósł początek roku!

Leki bez recepty – nowości, które warto znać

Na początek zacznijmy od styczniowych nowości bez recepty. Niektóre dolegliwości można leczyć samodzielnie, bez konieczności wizyty u lekarza. Jeśli szukasz czegoś na przeziębienie, bóle zatok lub chrypkę, warto sprawdzić nowe opcje dostępne bez recepty. Masz podrażnione gardło? Herbion Porost Islandzki (suchy wyciąg z porostu islandzkiego) pomoże złagodzić ból i chrypkę, przynosząc ulgę podczas infekcji. Zatkane zatoki? Ibunoven ZATOKI (ibuprofen + pseudoefedryna) łączy działanie przeciwbólowe i udrażniające nos, co ułatwia oddychanie i pomaga szybciej wrócić do formy. A jeśli potrzebujesz środka do odkażania ran, Symplisept (octenidyna + fenoksyetanol) to nowy preparat w formie żelu, który skutecznie dezynfekuje i przyspiesza gojenie drobnych urazów.

Zdrowe serce i lepsze krążenie – nowe leki dla pacjentów kardiologicznych

Nadciśnienie, zaburzenia lipidowe i inne choroby sercowo-naczyniowe to niestety plaga dzisiejszych czasów. Nazywa się je chorobami cywilizacyjnymi. Jednak pocieszający jest fakt, że lekarze dysponują szerokim wachlarzem możliwości leczenia tych schorzeń. Dla pacjentów z podwyższonym cholesterolem dostępne są nowe zamienniki klasycznych leków. Atorvastatin Teva B.V. (atorwastatyna) obniża poziom złego cholesterolu, pomagając chronić serce, natomiast Coatoris (ezetymib + atorwastatyna) łączy dwa składniki i działa na dwa sposoby – zmniejszając wchłanianie oraz produkcję cholesterolu. Osoby z nadciśnieniem mogą skorzystać z nowej terapii skojarzonej – Nesyrgy (nebiwolol + amlodypina), która skuteczniej obniża ciśnienie krwi. Dla pacjentów po zawale serca pojawił się także Tiscard (tikagrelor), zmniejszający ryzyko kolejnych problemów sercowo-naczyniowych.

Cukrzyca – nowe opcje dla lepszej kontroli

Kolejna choroba cywilizacyjna to cukrzyca. Niestety coraz częściej się ją diagnozuje. Po części wynika to z naszego stylu życia. Nie dbamy o siebie, jemy śmieciowe jedzenie, nie ćwiczymy. Oczywiście czasami nawet pomimo idealnego stylu życiu możemy zapaść na cukrzycę, ale warto pamiętać, że to jak żyjemy, ma ogromny wpływ na rozwój choroby. A co słychać w kwestii zamienników, które pojawiły się w styczniu 2025? Pacjenci z cukrzycą typu 2 mogą teraz sięgnąć po Diptivil (wildagliptyna), który wspiera naturalne mechanizmy regulujące poziom cukru we krwi. Alternatywą jest Jamesi Novum (sitagliptyna + metformina), które łączy dwie dobrze znane substancje, wspierając skuteczniejszą kontrolę glikemii.

Ulga w oddychaniu – nowe inhalatory dla astmatyków i pacjentów z POChP

Nie zabrakło także nowości związanych z leczeniem chorób układu oddechowego. Osoby z astmą i przewlekłą obturacyjną chorobą płuc mają do dyspozycji nowe preparaty. Airiam (beklometazon + formoterol) otwiera drogi oddechowe i redukuje stan zapalny, natomiast Bromiduo (fenoterol + ipratropium) działa szybko, przynosząc ulgę w duszności. Długotrwałe wsparcie zapewnia Nuodil (tiotropium), który poprawia komfort oddychania przez cały dzień.

Problemy z pęcherzem i prostatą – nowe rozwiązania

Jakie nowości przyniósł styczeń w kwestiach urologicznych? Pacjenci cierpiący na nadreaktywny pęcherz mogą skorzystać z Mirabegron Teva (mirabegron), który pomaga kontrolować częstomocz i nagłe parcia na mocz. To dobrze, że pojawia się coraz więcej zamienników tej substancji, gdyż do tej pory nie było ich dużo. Niestety preparat oryginalny ma dość dużą cenę, co dla niektórych stanowiło poważną przeszkodę. Mężczyźni zmagający się z objawami powiększonej prostaty mogą natomiast sięgnąć po Tamsulosin Medical Valley (tamsulozyna), który ułatwia oddawanie moczu i łagodzi dolegliwości.

Zdrowie psychiczne – nowe leki na depresję, lęki i inne schorzenia

Choroby układu nerwowego to bardzo szeroka i skomplikowana dziedzina medycyny. Z tego też względu gama nowo wprowadzanych zamienników popularnych substancji rośnie z miesiąca na miesiąc. Dla osób z depresją dostępne są nowe preparaty, takie jak Abrix (wortioksetyna), który stosuje się w ciężkiej depresji z zaburzeniem koncentracji oraz Bucidar (bupropion), który ma podobne wskazania. W terapii stanów lękowych może pomóc Alprazolam Grindeks (alprazolam), który działa szybko, ale wymaga ostrożności, gdyż może uzależniać.

W kwestii zaburzeń układu nerwowego coraz częściej słyszy się o ADHD. Dotyka ona dzieci jak i dorosłych. Wzrost diagnozy tego schorzenia wynika pewnie z samoświadomości pacjentów i chęci uzyskania poprawnej diagnozy. Jednak niestety wpływa to na wzrost popytu na konkretne leki, za czym nie idzie wzrost podaży. Z tego powodu w aptekach coraz częściej można spotkać braki w lekach na ADHD. Dobrze, że pojawiają się nowe zamienniki. Dzieci powyżej 6. roku życia z ADHD mogą teraz skorzystać z preparatu Kamaptin (atomoksetyna), który poprawia koncentrację i zmniejsza nadpobudliwość, ułatwiając funkcjonowanie w codziennym życiu.

Pojawiły się także zamienniki dotyczące terapii u pacjentów ze stwardnieniem rozsianym. Pacjenci z rzutowo-remisyjną postacią stwardnienia rozsianego (RRMS) mogą skorzystać z Dimethyl fumarate Sandoz (fumaran dimetylu), który zmniejsza częstość rzutów i spowalnia postęp choroby. Natomiast osoby z rzutowo-ustępującą postacią (RRMS) mogą sięgnąć po Teriflunomide Aurovitas (teryflunomid), który pomaga kontrolować chorobę.

Nowości dotyczące innych leków

Oprócz powyższych pojawiło się także sporo nowych leków z innych grup. Dla pacjentów z jaskrą pojawił się Dorzolamidum+Timololum Misom Labs (dorzolamid + tymolol), skutecznie obniżający ciśnienie wewnątrzgałkowe i chroniący nerw wzrokowy przed dalszym uszkodzeniem. Kobiety starające się o dziecko mogą teraz sięgnąć po Prolutex (progesteron), który wspiera organizm w terapii wspomaganego rozrodu, zwiększając szanse na powodzenie leczenia. Osoby cierpiące na alergie mogą wypróbować Bellix Allergy (bilastyna), który działa szybko i nie powoduje senności. Alternatywnie LECIX (lewocetyryzyna) sprawdzi się zarówno w alergiach sezonowych, jak i przewlekłych. Pacjenci cierpiący na neuropatię lub bóle nerwowe mogą teraz skorzystać z Invitaxon (benfotiamina + pirydoksyna + cyjanokobalamina), który wspiera układ nerwowy i pomaga łagodzić dolegliwości bólowe.

Nowe leki w szpitalach – skuteczniejsze leczenie w lecznictwie zamkniętym

Na sam koniec warto wspomnieć o preparatach stosowanych w sytuacjach krytycznych i wysoce zaawansowanej diagnostyce. Można je podawać jedynie w lecznictwie zamkniętym. W szpitalach pojawiły się dwa istotne nowe leki. Argipressin Farmak (argipresyna) jest stosowany w leczeniu ciężkiego niedociśnienia u pacjentów w stanie krytycznym, natomiast Radelumin 2000 MBq/ml (radioznacznik PSMA) wspiera diagnostykę nowotworów prostaty, umożliwiając precyzyjne obrazowanie zmian nowotworowych.

Podsumowanie

Początek roku przyniósł wiele nowości, które mogą znacząco wpłynąć na komfort życia pacjentów. Jeśli któryś z tych leków brzmi jak rozwiązanie dla Ciebie, warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, aby dowiedzieć się, czy będzie odpowiedni. Nowe możliwości leczenia to krok w stronę lepszej kontroli zdrowia i większej wygody dla pacjentów!

Metformina jest dawno wynalezionym lekiem, który badano już w latach 40-stych XX-tego wieku. Od wielu lat metformina stanowi „złoty standard” w leczeniu cukrzycy typu 2. Jej zastosowanie w tym wskazaniu zaproponowano już w 1957 roku. W opinii najważniejszych towarzystw diabetologicznych jest ona lekiem pierwszego wyboru u chorych ze świeżo rozpoznaną cukrzycą typu 2. Oprócz działania obniżającego poziom cukru we krwi ma korzystny wpływ na masę ciała [1-3].

Semaglutyd natomiast należy do stosunkowo nowej rodziny leków (tzw. analogów glukagonopodbnego peptydu 1, GLP-1). Pierwszym lekiem z tej grupy dostępnym na polskim rynku jest eksenatyd, zarejestrowany na rynku Europejskim w 2007 roku. Semaglutyd dostał pozwolenie na dopuszczenie do obrotu centralnie w krajach Unii Europejskiej przez Europejską Agencję leków w roku 2018, zatem bardzo niedawno w porównaniu do metforminy. Początkowo leki z tej rodziny były badane w cukrzycy typu 2, natomiast ze względu na powodowanie redukcji masy ciała, niektóre z nich są zarejestrowane w leczeniu otyłości.

Jakie działanie ma metformina i semaglutyd?

Insulina jest hormonem regulującym metabolizm glukozy w organizmie. Insulina znajdująca się w wątrobie, mięśniach i tkance tłuszczowej stymuluje komórki do pobierania glukozy z krwi i magazynowania jej w wątrobie i mięśniach [4]. W efekcie jej działania dochodzi do obniżenia poziomu cukru we krwi. Mechanizmy działania leków przeciwcukrzycowych są różne, jednak w większości opierają się na zwiększaniu produkcji insuliny lub uwrażliwieniu komórek na jej działanie.

Metformina jest lekiem przeciwcukrzycowym, który obniża podwyższony poziom cukru we krwi zarówno na czczo jak i po posiłku. Nie powoduje zbytniego obniżenia stężenia glukozy we krwi (hipoglikemii). Działa przeciwcukrzycowo na wielu poziomach, np. zmniejsza wytwarzanie glukozy w wątrobie, ułatwia wykorzystanie glukozy w organizmie poprzez wsparcie działania insuliny, zmniejsza wchłanianie glukozy z pożywienia. Dodatkowo metformina działa korzystnie na cholesterol u pacjentów z hiperlipidemią [5].

Semaglutyd pomaga kontrolować apetyt, zmniejszając uczucie głodu i łaknienia oraz zwiększając uczucie sytości. Należy do leków modyfikujących przebieg choroby. Semaglutyd jest związkiem o budowie analogicznej do ludzkiego hormonu jelitowego – peptydu glukagonopodobnego i działa tak samo jak on, zwiększając wydzielanie insuliny, a tym samym normalizuje stężenie cukru we krwi. Ponadto powoduje opóźnienie opróżniania żołądka, czym również przyczynia się do zmniejszenia poziomu glukozy w krążeniu. W cukrzycy typu 2 stwierdza się stwierdza się zmniejszenie wydzielania tych hormonów. Ponadto leki z tej grupy redukują masę ciała oraz poprawiają profil lipidowy, zwiększając stężenie “dobrego” cholesterolu HDL, a zmniejszając stężenie “złego” LDL i trójglicerydów [6-9].

Jakie skutki uboczne ma metformina i semaglutyd?

Na początku leczenia metforminą najczęstszymi działaniami niepożądanymi są zaburzenia żołądkowo-jelitowe. W celu zapobiegania ich wystąpieniu zaleca się przyjmowanie metforminy w 2 lub 3 dawkach na dobę w czasie posiłku lub po posiłku i stopniowe zwiększanie dawki. W badaniach klinicznych raportowano:

• bardzo często (powyżej 1 na 10 przypadków): nudności, wymioty, biegunkę, ból brzucha i utrata apetytu;
• często (1 na 10-100 przypadków): niedobór witaminy B12, a także zaburzenia smaku [5]. 

W czasie badań klinicznych nad semaglutydem, najczęściej zgłaszanymi  działaniami niepożądanymi były zaburzenia żołądka i jelit, w tym nudności, biegunka i wymioty. Objawy te były zwykle łagodne lub umiarkowane oraz krótkotrwałe.

W badaniach klinicznych oraz po wprowadzeniu semaglutydu na rynek, zgłaszano: 

• bardzo często (powyżej 1 na 10 przypadków) hipoglikemię, czyli spadek cukru we krwi poniżej normy, nudności oraz biegunkę;
• często (1 na 10-100 przypadków) m.in. hipoglikemię podczas stosowania z innymi doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi, zmniejszenie apetytu, zawroty głowy, zaburzenia żołądka i jelit (np. wymioty, ból brzucha, wzdęcia brzucha, odbijanie się, nadmierne wytwarzanie gazów jelitowych, zaparcia, niestrawność, choroba refluksowa przełyku), kamicę żółciową, zmęczenie [7].

Porównanie wskazań – metformina a semaglutyd

Metformina o natychmiastowym uwalnianiu jest wskazana w leczeniu cukrzycy typu 2, zwłaszcza u pacjentów z nadwagą, gdy za pomocą ściśle przestrzeganej diety i ćwiczeń fizycznych nie można uzyskać prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Można ją stosować u dorosłych jako pojedynczy lek (w monoterapii) lub w skojarzeniu z innymi doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi lub insuliną. Lek zmniejsza ryzyko powikłań związanych z cukrzycą [5].

Metformina o przedłużonym uwalnianiu jest dodatkowo wskazana w zapobieganiu cukrzycy typu 2 u pacjentów ze stanem przedcukrzycowym oraz w zespole policystycznych jajników (w celu zmniejszenia nasilenia zmian skórnych, jak np. trądzik, regulowania cyklów miesiączkowych oraz indukcji i zwiększenia częstości owulacji) [5,10-12].

W Polsce semaglutyd do wstrzykiwań podskórnych oraz w postaci doustnej jest wskazany do stosowania u dorosłych z niedostatecznie kontrolowaną cukrzycą typu 2 łącznie z odpowiednią dietą i wysiłkiem fizycznym:

• w monoterapii, u pacjentów, u których stosowanie metforminy jest niewskazane ze względu na nietolerancję lub istniejące przeciwwskazania,
• w skojarzeniu z innymi produktami leczniczymi stosowanymi w leczeniu cukrzycy [7,13].

Produkt leczniczy zawierający semaglutyd w formie do wstrzykiwań, zatwierdzony centralnie przez Europejską Agencję Leków w całej Unii Europejskiej o nazwie Wegovy jest wskazany dla pacjentów otyłych i z nadwagą w celu redukcji masy ciała. Lek należy stosować wraz z dietą o obniżonej wartości kalorycznej i zwiększonym wysiłkiem fizycznym u pacjentów, u których początkowa wartość wskaźnika masy ciała, tzw. Body Mass Index (BMI) wynosi ≥ 30 kg/m2 (otyłość) lub ≥ 27 kg/m2, ale mniej niż 30 kg/m2 (nadwaga) z co najmniej jednym współistniejącym schorzeniem związanym z nieprawidłową masą ciała, np. stan przedcukrzycowy lub cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia, obturacyjny bezdech senny [14].

Dawkowanie i czas działania

Zazwyczaj dawka początkowa metforminy o natychmiastowym uwalnianiu wynosi 500 mg lub 850 mg 2 lub 3 razy na dobę podawana w czasie posiłku lub po nim. Maksymalna zalecana dawka metforminy wynosi 3 g na dobę, przyjmowana w 3 podzielonych dawkach [5,10]. W przypadku tabletek o przedłużonym uwalnianiu, dawka początkowa metforminy wynosi 1 tabletkę o mocy 500 mg, 750 mg raz na dobę podczas wieczornego posiłku. Maksymalna zalecana dawka to 2 tabletki o przedłużonym uwalnianiu 1000 mg na dobę [11,12].

Dawka początkowa semaglutydu do wstrzykiwania podskórnego wynosi 0,25 mg raz na tydzień. Po 4 tygodniach dawkę należy zwiększyć do 0,5 mg raz na tydzień. Po co najmniej 4 tygodniach takiego leczenia, dawkę można zwiększyć do 1 mg raz na tydzień w celu dodatkowej poprawy kontroli glikemii. Po co najmniej 4 kolejnych tygodniach, dawkę można zwiększyć do 2 mg raz na tydzień w celu dodatkowej poprawy kontroli glikemii. Dawka 0,25 mg semaglutydu nie jest dawką podtrzymującą. Dawki większe niż 2 mg na tydzień nie są zalecane [7].

Dawka początkowa semaglutydu w postaci doustnej wynosi 3 mg raz na dobę, przez jeden miesiąc. Następnie dawkę należy zwiększyć do dawki podtrzymującej wynoszącej 7 mg raz na dobę. Po kolejnym miesiącu dawkę można zwiększyć do dawki podtrzymującej wynoszącej 14 mg raz na dobę. Maksymalna zalecana pojedyncza dawka semaglutydu wynosi 14 mg na dobę [13].

Który lek bezpieczniejszy – metformina czy semaglutyd?

Oba związki aktywne różnią się profilami bezpieczeństwa, co opisano poniżej.

Stosowanie u kobiet w ciąży 

Metformina przenika przez łożysko w stężeniach, które mogą być tak wysokie, jak stężenia u matki. Jednak niekontrolowany podwyższony poziom cukru we krwi wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wad wrodzonych, utraty ciąży, nadciśnienia wywołanego ciążą, stanu przedrzucawkowego i śmiertelności okołoporodowej. Ważne jest, aby utrzymać stężenie glukozy we krwi jak najbardziej zbliżone do prawidłowego przez cały okres ciąży, by zmniejszyć ryzyko wystąpienia działań niepożądanych związanych z hiperglikemią u matki i jej dziecka. Jeśli jest to konieczne, stosowanie metforminy można rozważyć w czasie ciąży i w fazie planowania ciąży jako uzupełnienie leczenia insuliną lub alternatywę dla insuliny [5].

Badania semaglutydu na zwierzętach wykazały szkodliwy wpływ na reprodukcję. Dane dotyczące stosowania leku u kobiet w okresie ciąży są ograniczone, dlatego semaglutydu nie należy stosować w okresie ciąży. Jeśli pacjentka planuje zajść w ciążę lub jest w ciąży, należy zaprzestać stosowania semaglutydu. Należy zaprzestać stosowania semaglutydu co najmniej 2 miesiące przed planowaną ciążą z uwagi na jego długi okres półtrwania [7].

Stosowanie u kobiet karmiących piersią 

Metformina przenika do mleka ludzkiego. U noworodków/niemowląt karmionych piersią nie obserwowano żadnych działań niepożądanych. Z uwagi na dostępność jedynie ograniczonych danych, nie zaleca się karmienia piersią w czasie leczenia metforminą. Decyzję o tym, czy przerwać karmienie piersią, należy podjąć po rozważeniu korzyści wynikających z karmienia piersią i potencjalnego ryzyka występowania działań niepożądanych u dziecka [5].

U szczurów w okresie laktacji semaglutyd przenikał do mleka. Semaglutyd nie powinien być stosowany podczas karmienia piersią, gdyż nie można wykluczyć ryzyka dla dziecka karmionego piersią [7].

Prowadzenie pojazdów 

Metformina stosowana w monoterapii nie powoduje hipoglikemii i tym samym nie ma wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Należy jednak zwrócić uwagę pacjenta na ryzyko wystąpienia hipoglikemii w przypadku stosowania metforminyw skojarzeniu z innymi lekami przeciwcukrzycowymi (np. pochodne sulfonylomocznika, insulina lub meglitynidy) [5].

Semaglutyd nie ma wpływu lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. W przypadku stosowania tego produktu w skojarzeniu z pochodną sulfonylomocznika lub insuliną pacjenci powinni zostać poinformowani o konieczności zapobiegania hipoglikemii podczas prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn [7].

Interakcje z alkoholem 

Zatrucie alkoholem związane jest ze zwiększonym ryzykiem kwasicy mleczanowej, szczególnie w przypadkach głodzenia, niedożywienia lub zaburzeń czynności wątroby. Stosowanie metforminy oraz jednoczesne spożywanie alkoholu jest niezalecane [12].

Spożywanie alkoholu może powodować hipoglikemię, czyli obniżenie poziomu cukru we krwi. Zatem przyjmowanie go jednocześnie z lekami przeciwcukrzycowymi, w tym semaglutydem  jest niewskazane.

Stosowanie u seniorów 

Z uwagi na ryzyko zaburzeń czynności nerek u pacjentów w podeszłym wieku, dawkę metforminy należy ustalić na podstawie parametrów czynności nerek. Podczas leczenia konieczna jest regularna kontrola czynności nerek [12].

W przypadku stosowania semaglutydu, nie ma konieczności dostosowywania dawki w związku z wiekiem pacjenta, choć doświadczenie dotyczące stosowania produktu u pacjentów w wieku 75 lat i starszych jest ograniczone [7,13].

Stosowanie przy zaburzeniach czynności nerek 

Przed rozpoczęciem leczenia metforminą należy ocenić czynność nerek, a następnie powtarzać badanie co najmniej raz na rok. U pacjentów ze zwiększonym ryzykiem dalszego pogorszenia czynności nerek oraz u pacjentów w podeszłym wieku funkcjonowanie tych organów należy oceniać częściej, np. co 3–6 miesięcy [5].

W przypadku stosowania semaglutydu nie ma konieczności dostosowywania dawki u pacjentów z łagodnymi, umiarkowanymi lub ciężkimi zaburzeniami czynności nerek. Doświadczenie w stosowaniu semaglutydu u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek jest ograniczone. Semaglutyd nie jest zalecany do stosowania u pacjentów z chorobą nerek w stadium końcowym [7].

Stosowanie przy zaburzeniach czynności wątroby

Niewydolność wątroby jest przeciwwskazaniem do stosowania metforminy [5].

Nie ma konieczności dostosowywania dawki semaglutydu u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby. Doświadczenie w stosowaniu semaglutydu u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby jest ograniczone i wymaga zachowania ostrożności [7].

Dostępne postaci leku

Metformina jest dostępna w postaci tabletek, tabletek powlekanych oraz tabletek o przedłużonym uwalnianiu przyjmowanych doustnie. 

Semaglutyd występuje w postaci roztworu do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu (do podawania podskórnego), które dawkuje się raz w tygodniu (Ozempic), ale także tabletek doustnych (Rybelsus). 

Zamienniki metformin i semaglutydu

Metformina o natychmiastowym uwalnianiu jest dostępna na rynku farmaceutycznym w licznych lekach, będących swoimi odpowiednikami, np.:

• Avamina, 500 mg, 850 mg, 1000 mg, tabletki powlekane;
• Formetic, 500 mg, 850 mg, 1000 mg, tabletki powlekane;
• Glucophage, 500 mg, 850 mg, 1000 mg, tabletki powlekane;
• Metformax, 500 mg, 850 mg, 1000 mg, tabletki;
• Metformin Galena, 500 mg, 850 mg, tabletki;
• Siofor, 500 mg, 850 mg, 1000 mg, tabletki powlekane.

W obrocie aptecznym występuje również  metformina o przedłużonym uwalnianiu. Znajduje się ona w następujących produktach, m.in.:

• Avamina SR, 500 mg, 750 mg, 1000 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu;
• Glucophage, 500 mg, 750 mg, 1000 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu;
• Siofor XR, 500 mg, 750 mg, 1000 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu;
• Symformin XR, 500 mg, 750 mg, 1000 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu.

Semaglutyd jako roztwór do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu jest zarejestrowany obecnie w Polsce jako lek Ozempic o różnych mocach: 0,25 mg, 0,5 mg, 1 mg, 2 mg. Niestety na ten moment lek jest trudno dostępny w aptekach. Ponadto, na terenie całej Unii Europejskiej odgórnie zarejestrowany jest lek Wegovy, o mocach 0,25 mg, 0,5 mg, 1 mg, 1,7 mg, 2,4 mg, natomiast nie ma go na rynku w Polsce na ten moment (stan na 06.2024).

Semaglutyd w postaci tabletek doustnych jest dostępny jako lek Rybelsus o mocach 3 mg, 7 mg i 14 mg.

Leczenie cukrzycy

Według wytycznych towarzystw diabetologicznych, kluczem przy wyborze leków przy rozpoczęciu terapii cukrzycy typu 2 jest stopień ryzyka sercowo-naczyniowego, obecność chorób krążenia i nerek oraz występowanie powikłań narządowych. Oczywiście pierwszym krokiem w leczeniu cukrzycy typu 2, szczególnie u osób z nadmierną masą ciała, powinny być zmiany stylu życia, czyli zmniejszenie kaloryczności posiłków i zwiększenie aktywności fizycznej do 30–45 minut dziennie.

Jeśli chodzi o farmakoterapię, to Polskie Towarzystwo Diabetologiczne rekomenduje rozpoczynanie leczenia od monoterapii, czyli leczenia pojedynczym lekiem lub w pewnych okolicznościach terapii skojarzonej (kilkoma lekami jednocześnie). Jako leki pierwszego wyboru w leczeniu cukrzycy typu 2 należy rozważać w pierwszej kolejności metforminę (szczególnie przy niskim ryzyku sercowo-naczyniowym), analogi GLP-1 (takie jak semaglutyd) oraz flozyny (np. dapagliflozyna). U osób z wysokim ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych zaleca się wdrożenie jednocześnie kilku leków, metforminy i/lub flozyn i/lub analogów GLP-1. Analogi GLP-1 są szczególnie zalecane, jeśli poza wyrównaniem glikemii ważne jest zmniejszenie masy ciała pacjenta [3,9].

Podsumowanie

Metformina i semaglutyd to dwa leki, które bardzo się różnią, jednak mogą być stosowane razem lub osobno w leczeniu cukrzycy typu 2, szczególnie u osób zmagających się z nadwagą lub otyłością. Leki powinny być stosowane wraz z odpowiednią dietą i wysiłkiem fizycznym. Metformina jest lekiem od dawna stosowanym na rynku i skutecznym filarem w leczeniu cukrzycy. Semaglutyd jest nowym, bardzo obiecującym lekiem w kontroli cukrzycy, zapobieganiu jej powikłaniom oraz redukcji masy ciała. O stosowaniu jednego i drugiego leku osobno lub w połączeniu decyduje lekarz w oparciu o ocenę stanu zdrowia pacjenta pod względem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.

Przyczyny wzdętego brzucha po jedzeniu mogą być rozmaite, są to m.in. nietolerancja glutenu, laktozy, fruktozy i in. węglowodanów, niewydolność trzustki, gastropareza, cukrzyca, niedoczynność tarczycy i inne. Wzdęcia po jedzeniu i zatrzymanie gazów występują u 30% ogólnej populacji dorosłych i są one prawie powszechne wśród pacjentów z IBS. Collins z zespołem badaczy odkryli, że zaburzenie równowagi mikroflory wpływa na układ odpornościowy jelit i prowadzi do stanu zapalnego, a w rezultacie do wzdęć [1-3].

Skuteczne leki na gazy – symetykon i dimetikon

Jeśli zastanawiasz się, jaki lek będzie najlepszy na puchnięcie brzucha po jedzeniu, to warto sięgnąć po skuteczne leki na gazy. Stwierdzono, że symetykon zmniejsza częstotliwość i nasilenie gazów oraz wzdęć. Symetykon to jeden z najwcześniej stosowanych środków, jest znany jako tradycyjny środek, który zmniejsza wzdęty brzuch po jedzeniu. Badanie Bernsteina i wsp. pokazało, że symetykon znacząco zmniejszał częstotliwość i nasilenie objawów związanych z gazami [4-5].

Wieloośrodkowe badanie dotyczące działania terapii skojarzonej węglem aktywowanym i symetikonem (Espumisan, Esputicon, Simetigast Forte, Spumax) wykazało, że nasilenie pełności i wzdęć było znacząco zmniejszone w grupie leczonej w porównaniu z placebo. Symetykon zmniejsza napięcie powierzchniowe pęcherzyków gazu, zawartych w masach pokarmowych i w śluzie przewodu pokarmowego, powodując ich pękanie. Dzięki temu gazy, uwolnione na tej drodze, mogą być wchłaniane przez ścianę jelita lub usuwane z przewodu pokarmowego w wyniku ruchów perystaltycznych jelit. Symetykon działa powierzchniowo i nie wchodzi w żadne reakcje chemiczne oraz jest farmakologicznie i fizjologicznie obojętny. Poniżej przedstawiamy przykładowe leki i wyroby medyczne na zatrzymanie gazów i wzdęcia. Co zatem stosować na wzdęcia [4-5]?

Spumax, kapsułki

O produkcie

• wyrób medyczny;
• w opakowaniu 30 kapsułek;
• kapsułki są bardzo małe i łatwe do połknięcia;
• produkt zawiera symetykon, który skutecznie rozbija pęcherzyki gazów w jelitach;
• do stosowania od 6. roku życia;
• bezpieczny w użyciu – symetykon nie wchłania się z przewodu pokarmowego;
• bezpieczny dla kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Espumisan, kapsułki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• bardzo małe kapsułki, proste do połknięcia;
• mała dawka symetykonu – wymóg spożycia dużej ilości kapsułek, aby osiągnąć efekt;
• występują opakowania o różnych wielkościach;
• do stosowania od 6. roku życia;
• uznaje się za bezpieczny dla kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• substancja czynna nie wchłania się z przewodu pokarmowego;
• występuje również pod innymi nazwami, z większym stężeniem substancji czynnej, np. Espumisan MAX;
• występuje również w formie kropli.

Esputicon, kapsułki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera dimetykon – substancję, która rozbija pęcherzyki gazu w jelitach i redukuje wzdęcia;
• nie zawiera cukru;
• do stosowania u osób dorosłych (u dzieci z przepisu lekarza);
• występuje również jako produkt z większą dawką (200 mg);
• dostępne również krople;
• duże opakowanie.

Simetigast Forte, kapsułki

O produkcie

• wyrób medyczny;
• największa na rynku dawka substancji czynnej;
• małe kapsułki, łatwe do połknięcia;
• nie zawiera cukru;
• nie stosować u dzieci poniżej 12. roku życia.

Inne skuteczne leki na wzdęcia i zaparcia

Jeśli cały czas doświadczamy brzucha jak balon po każdym jedzeniu, a dodatkowo cierpimy na wzdęcia, to te dolegliwości mogą być ze sobą połączone. Generalnie zatrzymanie gazów nie jest typowo związane z zaparciami, jednak ich nagromadzenie może zaburzyć prawidłową perystaltykę, czyli ruch w jelitach. To czasami objawia się zaparciami (a nawet biegunkami). W takich przypadkach warto sięgnąć po skuteczne leki na wzdęcia i zaparcia. Będzie to wspomniany wcześniej symetykon oraz inne środki, np. z olejkiem miętowym (Oleomint) [6-7]. Warto rozważyć także złożone leki ziołowe, takie jak Iberogast, które poprawiają perystaltykę jelit i ułatwiają pracę przewodu pokarmowego.

Iberogast, płyn doustny

O produkcie

• Lek działa poprzez pobudzenie motoryki jelit, co dzieje się za sprawą wzmocnienia napięcia odcinków przewodu pokarmowego, które są osłabione;
• Drugi kierunek działania polega na rozkurczaniu mięśni gładkich przewodu pokarmowego, co skutkuje uczuciem ulgi w bólu i towarzyszących wzdęciach bardzo częstych w zespole jelita drażliwego;
• Iberogast stymuluje produkcję prostaglandyn, które chronią błonę śluzową żołądka. Ekstrakty roślinne zawarte w leku wykazują działanie przeciwzapalne, wiatropędne;
• Przy długotrwałym stosowaniu może dojść do uszkodzenia wątroby, przy objawach takich jak zażółcenie oczu, bóle w nadbrzuszu powinno się udać do lekarza.

Oleomint, kapsułki

O produkcie

• roślinny lek zawierający olejek miętowy;
• działa rozkurczająco na jelita i pomaga przywrócić ich właściwą pracę;
• do stosowania od 8. roku życia;
• przyjmować około 30. minut przed posiłkiem;
• nie stosować u kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Czy coś jeszcze pomaga na zatrzymanie gazów?

Jakie środki jeszcze warto stosować na zatrzymanie gazów i wzdęcia po jedzeniu? Brakuje dowodów na skuteczność innych powszechnie stosowanych środków, takich jak węgiel aktywowany lub sole magnezu. Jeśli przyczyną wzdęć jest nadmierny rozrost bakterii jelitowych, stosuje się kurację antybiotykami na zlecenie lekarskie. Są to rifaksymina i neomycyna, podawane doustnie. Szczególnie rifaksymina (Xifaxan) wykazała skuteczność oraz duże bezpieczeństwo, ze względu na działanie miejscowe w przewodzie pokarmowym. 

Xifaxan, tabletki powlekane

O produkcie

• lek dostępny na receptę;
• działa przeciwbakteryjnie;
• stosowany głównie do leczenia zakażeń jelitowych;
• występuje w opakowaniach o różnych wielkościach i dawkach;
• nie zawiera laktozy.

Jaka dieta na wzdęcia i brzuch jak balon po każdym jedzeniu?

Dieta w leczeniu objawów wzdęć jest bardzo istotna i warto od niej zacząć. Należy zidentyfikować pokarmy, których pacjent nie toleruje i w ten sposób ograniczyć nadmierną fermentację resztek pokarmowych. Warto na początek ograniczyć laktozę i inne słabo wchłanialne węglowodany, bo to może powodować objawy takie jak, brzuch jak balon po każdym jedzeniu. Jeśli to nie zadziała, można zaproponować dietę o niskiej zawartości FODMAP (fermentowanych oligosacharydów, disacharydów, monosacharydów i polioli) lub inne diety eliminacyjne. Należy uważać na nadmiernie restrykcyjną dietę, która może niekorzystnie wpłynąć na mikroflorę jelita grubego. W diagnostyce sprawdza się wykonanie testów oddechowych.

Podsumowanie

Wzdęty brzuch po jedzeniu, czyli tzw. brzuch jak balon, często wynika z nietolerancji pokarmowych, zaburzeń trawienia lub nadmiernej fermentacji w jelitach. Skuteczne leczenie obejmuje stosowanie leków takich jak symetykon (Espumisan, Spumax, Simetigast Forte), który rozbija pęcherzyki gazu i redukuje zatrzymanie gazów. W cięższych przypadkach przy nadmiernym rozroście bakterii jelitowych zaleca się rifaksyminę (Xifaxan), dostępną na receptę. Warto rozważyć także leki ziołowe jak Iberogast. Dieta o niskiej zawartości FODMAP może również pomóc ograniczyć wzdęcia po jedzeniu, jednak wymaga ostrożności, aby nie zaburzyć równowagi mikroflory jelitowej. U osób z problemami perystaltyki warto rozważyć środki rozkurczowe, takie jak Oleomint z olejkiem miętowym, który łagodzi objawy i wspomaga pracę jelit. Ważne jest przeprowadzenie odpowiedniej diagnostyki, np. testów oddechowych, aby precyzyjnie zidentyfikować przyczynę dolegliwości.

Tirzepatyd (tirzepatide), znany pod nazwą handlową Mounjaro, to nowoczesny lek z grupy peptydów syntetycznych. Jest długodziałającym agonistą receptorów GIP oraz GLP-1, które występują na wewnątrzwydzielniczych komórkach trzustki – dzięki temu tirzepatyd jest wykorzystywany w leczeniu cukrzycy typu 2. Receptory GIP znajdują się również na komórkach tkanki tłuszczowej (adipocytach), co sprawia, że Mounjaro ma dodatkowe korzyści w walce z otyłością [1-3].

Tirzepatyd ma szeroki zakres działania:

• Tirzepatyd powoduje zwiększenie wrażliwości komórek β trzustki na glukozę, co prowadzi do nasilenia wydzielania insuliny zależnie od stężenia glukozy;
• Mounjaro zwiększa też wrażliwość tkanek na insulinę. W badaniach zaobserwowano wzrost wrażliwości nawet o 63%;
• Tytułowa substancja wpływa także na aktywność glukagonu, czyli hormonu, którego aktywność zwiększa stężenie glukozy we krwi. Tirzepatyd obniża stężenie glukagonu również zależnie od poziomu glukozy;
• Dodatkowo Mounjaro opóźnia opróżnianie żołądka, co redukuje tempo wchłaniania glukozy po posiłku [1].

Na co stosuje się lek tirzepatyd?

Tirzepatyd to jeden z nowszych leków, które amerykańska instytucja rządowa FDA (Food and Drug Administration) zatwierdziła do leczenia cukrzycy typu 2. Mounjaro można stosować razem z innymi lekami, jak i jako pojedynczy lek, gdy przyjmowanie innych leków, np. metforminy jest przeciwwskazane [1].

Według zaleceń brytyjskiej instytucji publicznej NICE (National Institute for Health and Care Excellence), tirzepatyd stosuje się do leczenia cukrzycy typu 2:

• Gdy terapia metforminą lub leczenie skojarzone innymi lekami jest niewystarczające, lub przeciwwskazane;
• U pacjentów ze wskaźnikiem masy ciała (Body mass index – BMI) powyżej 35;
• W przypadku diabetyków z BMI poniżej 35, gdy nie jest wskazane stosowanie insuliny lub, gdy spadek masy ciała korzystnie wpłynąłby na terapię [4].

Oprócz tego tirzepatyd ma również wskazanie off-label do leczenia otyłości [2].

Mounjaro jako lek na cukrzycę

W badaniach klinicznych poddawano ocenie stosowanie tirzepatydu w porównaniu do terapii z:

• metforminą;
• semaglutydem;
• metforminą oraz inhibitorami SGLT2;
• innymi, doustnymi lekami przeciwglikemicznymi;
• insuliną i metforminą [5].

Punktem końcowym badań była ocena spadku poziomu hemoglobiny glikowanej (HbA₁C), który jest najlepszym wskaźnikiem do długotrwałej analizy poziomu glukozy we krwi. We wszystkich badaniach osiągnięto istotny statystycznie spadek poziomu HbA₁C na korzyść badanego tirzepatydu [5].

Podobne wskazania mają dostępne dotychczas w aptekach analogi GLP-1, jak np. semaglutyd (Ozempic), liraglutyd (Victoza) lub dulaglutyd (Trulicity). Uważa się jednak, że Mounjaro ma lepszą efektywność i mniej działań niepożądanych [5].

Tirzepatyd i leczenie otyłości

Tirzepatyd to lek na cukrzycę, ale znajduje też zastosowanie w leczeniu otyłości. W jednym z badań zaangażowano ochotników, których średnia masa ciała wynosiła około 108 kg (BMI w okolicach 38). Uczestnikom podawano tirzepatyd w dawce 5 mg, 10 mg lub 15 mg raz w tygodniu. Okres badania wynosił 72 tygodnie [6,7].

Spadek masy ciała liczony w 72. tygodniu terapii we wszystkich przypadkach był znaczący i istotny statystycznie. Wynosił:

• dla dawki 5 mg – spadek o 15%;
• dla dawki 10 mg – spadek o 19,5%;
• dla dawki 15 mg – spadek o 20,9%.

Natomiast spadek masy ciała o 5% wystąpił u 80 do 90% badanych i był wyższy w przypadku stosowania wyższych dawek [6,7].

Jak wygląda dawkowanie tirzepatydu?

Tirzepatyd to lek o nazwie handlowej Mounjaro. Jest on dostępny w aptekach w formie półautomatycznych wstrzykiwaczy napełnionych 0,5 ml roztworu – tzw. penach. Każde opakowanie zawiera 4 wstrzykiwacze [1].

Leczenie Mounjaro rozpoczyna się od stosowania 2,5 mg leku co tydzień przez 4 tygodnie. Następnie dawkę podnosi się do 5 mg tirzepatydu. Po co najmniej kolejnych 4 tygodniach można zwiększyć dawkę leku o 2,5 mg – jeśli zachodzi taka potrzeba. Mounjaro stosuje się zwykle w dawce podtrzymującej 5 mg, 10 mg lub 15 mg [1].

Gdzie podawać Mounjaro?

Mounjaro podaje się w formie wstrzyknięcia podskórnego, a każdy wstrzykiwacz ma zamontowaną schowaną igłę. Wprowadzenie igły do skóry następuje automatycznie po wciśnięciu przycisku. Pamiętaj, że każdy wstrzykiwacz jest jednodawkowy i przeznaczony do jednorazowego użytku [1].

Zaleca się podawać lek w okolice brzucha (po lewej lub prawej stronie od pępka), w udo lub w górną część ramienia. Pamiętaj, aby każde wstrzyknięcie wykonywać w inne miejsce.

Jak podawać Mounjaro?

Przed podaniem upewnij się, że roztwór we wstrzykiwaczu nie jest zamrożony, mętny ani nic w nim nie pływa. Powinien mieć bezbarwny lub jasnożółty kolor.

Oto kroki, które powinieneś podjąć przed podaniem leku:

• Zdejmij szarą zatyczkę podstawy wstrzykiwacza;
• Lekko przyciśnij podstawę do miejsca, w które zamierzasz podać lek;
• Odblokuj wstrzykiwacz, przekręcając pierścień blokujący tak, aby zielona kreska była na wysokości otwartej kłódki;
• Wciśnij i przytrzymaj fioletowy przycisk. Usłyszysz dwa kliknięcia:
  • Pierwsze kliknięcie oznacza rozpoczęcie podawania leku;
  • Drugie kliknięcie oznacza zakończenie podawania;
• Całe wstrzykiwanie powinno trwać około 10 sekund. Po podaniu leku przytrzymaj wstrzykiwacz w miejscu podania jeszcze przez około 10 sekund;

Jak przechowywać Mounjaro?

Lek najlepiej przechowuj w lodówce w temperaturze od 2 do 8°C. Jeśli planujesz wyjazd i nie będziesz mógł zapewnić takich warunków, Mounjaro możesz przechowywać w temperaturze poniżej 30°C przez maksymalnie 21 dni.

Kiedy podawać Mounjaro?

Lek stosuj co tydzień, zawsze tego samego dnia tygodnia. Pora dnia nie ma znaczenia – możesz podać Mounjaro przed, w trakcie lub po posiłku.

Co zrobić, jeśli zapomnisz o dawce?

Jeśli minęły mniej niż 4 dni od pominiętej dawki, podaj ją jak najszybciej i wróć do normalnego schematu dawkowania. Na przykład, jeśli zwykle podajesz lek w środę, ale pominąłeś dawkę i podajesz lek w czwartek, kolejną aplikację wykonaj w środę.

Jeśli jednak minęły ponad 4 dni, pomiń dawkę i poczekaj na kolejny, normalny termin podania. Przykładowo, jeśli zwykle podajesz lek w poniedziałek, ale zapomnisz i przypomnisz sobie dopiero w sobotę, po prostu pomiń dawkę i podaj lek w kolejny poniedziałek.

Czy Mounjaro jest skutecznym i bezpiecznym lekiem?

Tirzepatyd jest skuteczny w leczeniu cukrzycy typu 2 jak i otyłości. Pamiętaj jednak o tym, że aby leczenie było jak najbardziej efektywne, wraz z nim musisz wprowadzić zmiany w swojej diecie oraz aktywności fizycznej.

Mounjaro jest również lekiem bezpiecznym. Najczęstsze działania niepożądane po tirzepatydzie dotyczą zaburzeń żołądkowo-jelitowych, np.:

• ból brzucha;
• nudności i wymioty;
• biegunka lub zaparcia;
• wzdęcia;
• nadmierne odbijanie się [1].

Czy Mounjaro jest dostępny w Polsce?

Tak, lek zaczął pojawiać się w hurtowniach na początku 2024 roku. Lek nie jest refundowany, a cena jednej fiolki leku wynosi kilkaset złotych (w zależności od dawki i apteki zazwyczaj waha się od ok. 250 zł do nawet ok. 700 zł).

Podsumowanie

Tirzepatyd, znany jako Mounjaro, to skuteczny lek w leczeniu cukrzycy typu 2 i otyłości, oferujący szereg korzyści dzięki swojemu unikalnemu działaniu. Jego efektywność i stosunkowo niewielka liczba działań niepożądanych sprawiają, że jest on obiecującą opcją terapeutyczną. Jeśli borykasz się z cukrzycą lub otyłością, warto rozważyć konsultację z lekarzem na temat możliwości zastosowania tego leku.

W przeciwieństwie do dorosłych pacjentów, u których większość napadów ma charakter uogólniony, u dzieci napady mają bardzo zróżnicowany charakter. Wiele z nich przez długi czas może przebiegać w sposób niezauważalny dla otoczenia, szczególnie wśród najmłodszej grupy pacjentów, co sprawia, że niekiedy upływa nawet kilka miesięcy, zanim rodzice zgłoszą się do specjalisty. Padaczka jest schorzeniem przewlekłym i społecznie wciąż stygmatyzującym. Z tego względu wymaga ona jak najszybciej wdrożenia skutecznego leczenia farmakologicznego oraz wsparcia psychologicznego pacjentów i ich rodzin.

Co to jest padaczka?

Padaczka jest przewlekłą chorobą mózgu. Objawia się występowaniem spontanicznych nawracających napadów padaczkowych, które powstają w wyniku nieprawidłowej i nadmiernej czynności bioelektrycznej komórek nerwowych mózgu. Przebieg napadu zależy od lokalizacji i wielkości obszaru mózgu, w którym występują nieprawidłowe wyładowania bioelektryczne.

Jakie są przyczyny padaczki u dzieci?

• Uszkodzenia mózgu w okresie życia płodowego (np. wady rozwojowe mózgu), przy porodzie i w dalszych latach życia na skutek: niedotlenienia mózgu, stanów zapalnych (np. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, toksoplazmoza, cytomegalia), urazów czaszki, guzów mózgu, zaburzeń metabolicznych.
• Czynniki genetyczne- wrodzona predyspozycja do napadów padaczkowych, która może występować też u innych członków rodziny.
• Padaczka o nieznanej przyczynie — u około 50% osób z padaczką, pomimo badań nie udało się ustalić jej przyczyny.

Jak wygląda rozpoznanie padaczki?

Rozpoznanie padaczki może być wyłącznie przez lekarza neurologa na podstawie:

• Dokładnego wywiadu dotyczącego m.in. przebiegu ciąży, porodu, rozwoju psychoruchowego dziecka, przebytych chorób i urazów, opisu przebiegu napadów, występowania padaczki w rodzinie,
• Badania elektroencefalograficznego (EEG),
• Badania obrazowego (rezonans magnetyczny mózgu),
• Badania krwi,
• Badania genetyczne– dostępne nowoczesne badanie WES. Pozwala ono na przeanalizowanie całego materiału genetycznego.

Czym należy kierować się przy wyborze leków przeciwpadaczkowych u dzieci?

Przy wybieraniu leku przeciwpadaczkowego dla dziecka należy kierować się przede wszystkim względami skuteczności i bezpieczeństwa jego użycia. Idealny lek dla dziecka powinien mieć potwierdzoną skuteczność i bezpieczeństwo w badaniach na dzieciach, w monoterapii, a także szeroki zakres działania przeciwpadaczkowego.

Dodatkowo powinien cechować się takimi parametrami farmakokinetycznymi, które zapewniłyby możliwość szybkiego nasycenia. Istotną cechą jest także brak wpływu na funkcje poznawcze i układ hormonalny, szczególnie u dziewcząt. Lek taki powinien być przygotowany w postaciach, które łatwo podać dzieciom, oraz mieć odpowiedniki o przedłużonym działaniu.

Przy wybieraniu leków przeciwpadaczkowych należy wziąć pod uwagę ich powinowactwo do określonych typów napadów padaczkowych oraz w przypadku łączenia leków ich powinowactwo do receptorów.

Jakie są zasady leczenia padaczki?

Przeważająca część pacjentów cierpiących na padaczkę wymaga regularnego i długotrwałego podawania leków przeciwpadaczkowych. Celem leczenia powinno być utrzymanie normalnego stylu życia, możliwego dzięki pełnej kontroli napadów, bez występowania objawów niepożądanych.

1. Leczenie rozpoczyna się od jednego leku przeciwpadaczkowego, tzw. monoterapia. To pozwoli uzyskać kontrolę napadów i uniknąć działań niepożądanych u większości chorych (ok. 60%), a także umożliwia szybkie wykrycie pojawiających się zjawisk tolerancji lub wpływu leczenia na funkcje poznawcze.
2. Zazwyczaj, szczególnie u dzieci, lek wprowadza się powoli, zaczynając od małych dawek i stopniowo je zwiększając, zwykle w ciągu 2-4 tygodni, aż do całkowitej założonej dawki.
3. Ocenę skuteczności leczenia należy przeprowadzić 2-4 tygodnie po osiągnięciu dawki całkowitej. W ocenie częstości napadów niezbędne jest też prowadzenie tzw. dzienniczka napadów.
4. W przypadku braku należytej kontroli napadów należy zwiększyć dawkę leku do dawki maksymalnej lub do wystąpienia objawów ubocznych leku.
5. Gdy pomimo leczenia nie ma poprawy, zamienia się dotychczasowy lek na inny, a następnie stopniowo odstawić poprzedni.  W przypadku częściowej poprawy należy rozważyć dodanie drugiego leku przeciwpadaczkowego.

Jakie są leki przeciwpadaczkowe dla dzieci?

Leki blokujące kanały sodowe — ich działanie ma na celu zapobiegnięcie wytworzeniu się ponownego potencjału czynnościowego i wywołania kolejnego wyładowania na inne obszary mózgu. Leki zaliczane do tej grupy to:

• Karbamazepina — jest lekiem z wyboru w leczeniu napadów częściowych i napadów toniczno-klonicznych.
• Fenytoina — stosowana w leczeniu napadów częściowych, stanów padaczkowych i napadów uogólnionych.
• Kwas walproinowy — oraz jego sole stosowane są w leczeniu wszystkich postaci padaczki.
• Lamotrygina — wskazana jest w terapii napadów częściowych oraz wtórnie uogólnionych toniczno-klonicznych.
• Okskarbazepina — wykorzystywana  w leczeniu napadów częściowych u osób dorosłych i dzieci po 6. roku życia.

Leki blokujące kanały wapniowe — zmniejszają częstotliwość rytmicznych wyładowań oraz hamują wydzielania neuroprzekaźników pobudzających. Leki zaliczane do tej grupy to:

• Etosuksymid — to lek stosowany z wyboru w napadach nieświadomości, napadach mioklonicznych oraz toniczno-klonicznych.
• Levetiracetam — lek stosowany w monoterapii oraz terapii skojarzonej napadów częściowych u osób powyżej 16. roku życia.

Leki aktywujące przekaźnictwo GABA-ergiczne — leki z tej grupy zapobiegają powstawaniu oraz szerzeniu się aktywności drgawkowej mózgu. Leki zaliczane do tej grupy to:

• Wigabatryna — stosowana w leczeniu napadów częściowych, opornych na leczenie innymi lekami.
• Tiagabin — jest lekiem przeznaczonym do stosowania w skojarzonym leczeniu napadów częściowych lub wtórnie uogólnionych, opornych na leczenie innymi lekami.

Leki blokujące przekaźnictwo glutaminergiczne — leki z tej grupy wpływają na zahamowanie pracy receptorów, z którymi łączą się aminokwasy pobudzające- kwas L-glutaminowy i kwas asparaginowy. Lekiem zaliczanym do tej grupy jest:

• Topiramat- lek ten może być stosowany już od 2. roku życia w napadach częściowych, a także u osób dorosłych w leczeniu bólu migrenowego.

Czy padaczka jest uleczalna?

Obecnie padaczka uważana jest za chorobę możliwą do wyleczenia lub co najmniej zaleczenia. Najistotniejsze jest to, aby w momencie pojawienia się pierwszych objawów tej choroby jak najszybciej uzyskać właściwą diagnozę i wdrożyć odpowiednie leczenie.

Padaczka i jej leczenie zaburzają pracę mózgu, a co za tym idzie, ograniczają możliwości poznawcze człowieka. Ma to szczególne znaczenie w okresie rozwojowym, kiedy poszczególne funkcje rozwijają się i doskonalą. Odpowiednio zaprogramowana i wcześnie podjęta terapia umożliwia wyrównanie rozpoznanych deficytów, odzyskanie utraconych funkcji, a przez to zapewnienie dzieciom z padaczką pełnego uczestnictwa w życiu społecznym.

Leki stosowane w leczeniu padaczki pozwalają zredukować lub całkowicie wyeliminować drgawki związane z padaczką oraz ograniczają rozprzestrzenianie się wyładowań elektrycznych na inne części mózgu. Wszystko to zazwyczaj pozwala opanować padaczkę. Dla pacjentów, którzy nie reagują na leki, padaczka może być wówczas leczona na inne sposoby np. stymulacja nerwu błędnego, zabieg chirurgiczny na tkance mózgowej, a także dieta ketogenna.

Jakie są konsekwencje nieleczonej padaczki?

Skutki zupełnego braku terapii obejmują przede wszystkim dalsze postępowanie choroby, możliwe zwiększenie częstotliwości i/lub intensywności napadów, trwałe uszkodzenia lub zaburzenia neurologiczne, a skrajnych przypadkach nawet śmierć.

Podsumowanie

W ostatnich latach prowadzonych jest wiele wieloośrodkowych, zaawansowanych projektów nad tą chorobą i choć odkrywamy nowe czynniki i poznajemy odpowiedzi na nowe pytania, to jednak dużo z nich wciąż pozostaje pod znakiem zapytania.

Konwencjonalne „stare” leki przeciwpadaczkowe nadal odgrywają dominującą rolę w terapii padaczki i nadal pozostają lekami pierwszego rzutu. Nowe leki niewątpliwie przyczyniły się do zwiększenia odsetka pacjentów wolnych od napadów oraz tych ze znaczną poprawą, jednak w ocenie długoterminowej nie spełniły pokładanych nadziei. Oczywiście poszukiwania nowych cząsteczek są kontynuowane, ponieważ nadal puste jest miejsce idealnego leku przeciwpadaczkowego.

Odkładanie się blaszek miażdżycowych w tętnicach to poważny problem związany z układem sercowo-naczyniowym, który wpływa negatywnie na przepływ krwi w naczyniach krwionośnych, co w konsekwencji może prowadzić do wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego: choroba wieńcowa, zawał mięśnia sercowego, udar mózgu, miażdżyca zarostowa naczyń obwodowych. Do rozwoju miażdżycy prowadzi przede wszystkim nieprawidłowy poziom „złego” cholesterolu – LDL, a pierwszą drogą do zmniejszenia jego wysokiego poziomu we krwi jest zmiana stylu życia, w tym modyfikacja diety [1].  Może się jednak okazać, że czyszczenie żył domowymi sposobami nie będzie wystarczające, by poprawić wyniki badań.

Jak oczyścić naczynia krwionośne domowym sposobem?

Przede wszystkim wspomniana wyżej dieta. Koniecznie należy zrezygnować ze spożywania żywności typu fast-food, wysoko przetworzonych produktów oraz słodyczy. Należy zrezygnować ze smażonych potraw i zastąpić je potrawami duszonymi lub gotowanymi. Dieta na oczyszczenie żył to przede wszystkim produkty lekkostrawne i bogate witaminy oraz składniki odżywcze, a także antyoksydanty. Wyniki badań przeprowadzonych przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) potwierdziły, że zmniejszenie spożycia tłuszczów trans (TFA) pochodzenia naturalnego i przemysłowego, a także zastąpienie ich jedno- i wielonasyconymi kwasami tłuszczowymi oraz, w mniejszym stopniu, węglowodanami złożonymi, poprawia profil lipidowy w kierunku zmniejszenia ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.

Istnieją pewne produkty, w tym owoce i warzywa, które oczyszczają żyły i tętnice. Wśród produktów, które warto spożywać aby oczyścić naczynia krwionośne, znajdują się:

• soczewica (bogata w potas i magnez oraz białko roślinne, które zastąpi białko pochodzenia zwierzęcego);
• awokado (zawiera substancje obniżające poziom cholesterolu LDL, które nazwane zostały naturalnymi statynami);
• soja;
• siemię lniane;
• płatki owsiane (bogate w beta-glukany – związki o szeroko udokumentowanym działaniu obniżającym poziom cholesterolu we krwi);
• olej rzepakowy (zawiera fitosterole – substancje zmniejszające wchłanianie cholesterolu z jelit);
• czosnek (kilka ząbków dziennie obniża stężenie trójglicerydów, a także zapobiega powstawaniu procesów zapalnych w naczyniach krwionośnych);
• karczoch (dzięki zawartości cynaryny obniża poziom całkowitego cholesterolu nawet o 20%);
• sok z czarnej porzeczki;
• brązowy ryż (zawiera kwas foliowy, który wspomaga likwidację blaszki miażdżycowej);
• szpinak.

Jakie są zioła na oczyszczenie żył?

Wśród naturalnych metod oczyszczania żył ze złogów i cholesterolu często wymienia się stosowanie niektórych ziół i roślin, które mogą wspomagać zdrowie sercowo-naczyniowe. Pamiętaj jednak, że stosowanie ziół powinno być konsultowane z lekarzem, szczególnie przy jednoczesnym zażywaniu leków. Oto kilka ziół, które są popularne w naturalnych metodach na poprawę zdrowia żył i obniżenie poziomu cholesterolu:

• Czosnek – uznawany za naturalny sposób na obniżenie poziomu cholesterolu LDL (“złego” cholesterolu) i ciśnienia krwi, co może przyczyniać się do zmniejszenia ryzyka tworzenia się złogów.
• Głóg – używany do wspomagania funkcji serca i poprawy krążenia, może pomóc w utrzymaniu zdrowych tętnic i żył.
• Karczochy – ekstrakty z liści karczocha mogą wspierać obniżenie poziomu cholesterolu poprzez stymulację produkcji żółci i eliminację cholesterolu z organizmu.
• Czerwona koniczyna – zawiera izoflawony, które mogą przyczyniać się do poprawy profilu lipidowego krwi.
• Zielona herbata – bogata w antyoksydanty, może pomóc w obniżeniu poziomu cholesterolu LDL i poprawie ogólnego zdrowia naczyń krwionośnych.
• Kurkuma – jej główny składnik, kurkumina, ma właściwości przeciwzapalne i może przyczyniać się do zmniejszenia poziomu cholesterolu oraz poprawy zdrowia naczyń.
• Len – nasiona lnu są bogate w alfa-linolenowy kwas tłuszczowy i lignany, które mogą pomagać w obniżeniu poziomu cholesterolu.
• Ostropest plamisty – może wspomagać zdrowie wątroby, co jest ważne w regulacji poziomu cholesterolu w organizmie.
• Miłorząb japoński – stosowane do poprawy krążenia i zdrowia naczyń krwionośnych.

Stosowanie tych ziół może wspierać zdrowie serca i naczyń krwionośnych, jednak nie zastąpią one konieczności utrzymania zdrowej diety i aktywności fizycznej. Ważne jest, aby przed wprowadzeniem jakichkolwiek zmian w diecie lub suplementacji skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem, szczególnie w przypadku istniejących problemów zdrowotnych czy stosowania innych leków

Jaki jest lek na na oczyszczenie naczyń krwionośnych na receptę?

Niestety nie istnieją leki, których zadaniem byłoby oczyszczanie naczyń krwionośnych. Leczenie miażdżycy polega na zapobieganiu tworzeniu się kolejnych blaszek miażdżycowych. Lekami pierwszego rzutu stosowanymi w tym celu (dostępnymi tylko na receptę) są statyny: atorwastatyna (Apo-Atorva, Atoris, Atorvagen, Atorvox, Atrox, Lambrinex, Sortis, Torvacard, Torvalipin, Tulip), simwastatyna (Apo-Simva, Simcovas, Simvacard, Simvagen, Simvasterol, Zocor), rozuwastatyna (Crestor, Crosuvo, Ridlip, Romazic, Rosucard, Rosutrox, Roswera, Suvardio, Zahron, Zaranta), lowastatyna (Liprox, Lovasterol, Lovastin) i pitawastatyna (Pitament).

Mimo ich stosowania często nie udaje się osiągnąć zamierzonego celu terapeutycznego. W takiej sytuacji konieczne jest wdrożenie terapii skojarzonej, na przykład statyną oraz lekiem z innej grupy – ezetymibem (Ezen, Ezehron, Ezoleta, Ezolip, Lipegis).

Jakie tabletki na oczyszczenie żył bez recepty można dostać w aptece?

Oprócz powyższych leków, można również stosować suplementację wspomagającą, na przykład wykorzystując suplementy diety zawierające monakolinę K – bioaktywny składnik naturalnie znajdujący się w sfermentowanym czerwonym ryżu. Uznawana za naturalną statynę, którą można nabyć bez recepty (LipiForma, LipiForma Plus, Monolipid K, ArmoLipid, Cardiostatil) [2,3].

Podsumowanie

Oczyszczenie naczyń krwionośnych wymaga przede wszystkim zmiany stylu życia, w tym zdrowej diety i regularnej aktywności fizycznej. Unikaj tłuszczów trans, przetworzonej żywności i fast foodów, a zamiast tego włącz do jadłospisu produkty bogate w błonnik, zdrowe tłuszcze i antyoksydanty, takie jak awokado, czosnek, soczewica czy zielona herbata. Możesz wspierać swoje zdrowie stosując zioła, np. głóg, kurkumę czy siemię lniane, jednak zawsze konsultuj to z lekarzem. W przypadku zaawansowanej miażdżycy konieczne może być leczenie farmakologiczne, głównie statynami. Jeśli szukasz preparatów bez recepty, rozważ suplementy zawierające monakolinę K z czerwonego ryżu, ale pamiętaj, że żaden środek nie zastąpi zdrowego trybu życia.

Cukrzyca to stan, w którym pacjent zmaga się z hiperglikemią, czyli podwyższonym stężeniem glukozy we krwi. Specjalista stawia diagnozę na podstawie występowania objawów charakaterystycznych dla tej choroby (np. wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, nagła utrata masy ciała, senność itp.), a także badań laboratoryjnych, które są kluczową kwestią.  Niezbędne jest wykonanie badania glikemii na czczo (przygodnej) i, jeśli zachodzi taka konieczność, przeprowadzenie oznaczenia hemoglobiny glikowanej. W przypadku wartości nieprawidłowych zalecana jest modyfikacja diety i stylu życia, a niekiedy również zastosowanie farmakoterapii.

Jak do tej pory wyglądało leczenie cukrzycy?

Lekiem pierwszego rzutu w leczeniu cukrzycy jest metformina (Siofor, Glucophage, Avamina, Symformin). Jeśli jednak okaże się nieskuteczna bądź źle tolerowana przez pacjenta, lekarz może rozważyć wdrożenie innych leków, np. pochodnych sulfonylomocznika: glipizyd (Glipizide BP), gliklazyd (Clazicon, Diaprel MR, Diazidan, Gliclada, Symazide MR), glimepiryd (Amaryl, Glibetic, GlimeHexal, Glitoprel) [2].

Jakie są leki na cukrzycę nowej generacji?

Metformina oraz wymienione wyżej pochodne sulfonylomocznika są kolejno pierwszą i drugą “linią obrony” przed zbyt wysokim stężeniem glukozy we krwi. Bywa jednak, że farmakoterapia jest źle tolerowana lub nie przynosi wystarczających rezultatów. W takim przypadku lekarz może zaproponować stosowanie innych, nowszych substancji, które mają za zadanie nie tylko utrzymać stężenie glukozy “w ryzach”, ale również wspomóc redukcję tkanki tłuszczowej [2].

Flozyny — refundowane leki na cukrzycę nowej generacji!

Flozyny stosuje się w leczeniu cukrzycy od 2012 roku. Wśród tego typu leków wymienia się m.in. dapagliflozynę* (Forxiga), kanagliflozynę* (Invokana), empagliflozynę* (Jardiance) oraz najnowszy — ertugliflozynę (Steglatro). Wszystkie te substancje są w Polsce refundowane.

Leki te blokują transporter SGLT-2 znajdujący się w nerkach (dokładniej w kanaliku dystalnym nefronu) — zmniejsza się wówczas tzw. wychwyt zwrotny glukozy, czyli ponowne wchłanianie tego składnika do krwi. Dzięki temu glukoza może być wydalana z moczem, natomiast obniżeniu ulega jej stężenie we krwi.  Flozyny mogą być stosowane zarówno jako leki pierwszego wyboru (gdy istnieją ku temu wskazania), jak i w połączeniu z metforminą oraz insuliną [3].

Gliptyny i analogi GLP-1, czyli nowoczesne leki inkretynowe

Wśród leków inkretynowych wyróżnia się dwie grupy substancji: gliptyny (inhibitory DPP-4) i analogi GLP-1 (inkretynomimetyki). Są to leki występujące w postaci tabletek doustnych lub wstrzykiwaczy, które mogą być stosowane równie w monoterapii bądź w terapii skojarzonej np. z metforminą. Dzięki unikatowemu mechanizmowi działania, inhibitory DPP-4 oraz analogi GLP-1 nie zwiększają ryzyka hipoglikemii. Niektóre z nich mogą przyczynić się do również do spadku masy ciała.

Gliptyny na cukrzycę

W Polsce dostępne są obecnie cztery inhibitory DPP-4 (gliptyny), które przyjmuje się doustnie, najczęściej 1-2 razy dziennie:

• sitagliptyna* (Januvia, Juzina, Lonamo, Maysiglu, Ristaben, Simlerid);
• wildagliptyna* (Anvildis, Galvus, Kwikaton, Viglita);
• saksagliptyna (Onglyza);
• linagliptyna (Trajenta).

Sitagliptyna występuje również w następujących doustnych preparatach skojarzonych:

• sitagliptyna + metformina (np. Janumet*, Jamesi*, Depepsit Met*, Maymetsi*, Metformax SR Combi*);
• sitagliptyna + ertugliflozyna (Steglujan) [4].

Analogi GLP-1 na cukrzycę

Agonisty receptora GLP-1 (glukagonopodobnego peptydu-1) to nowoczesne leki stosowane doustnie (dostępny jest do tej pory jeden preparat) oraz we wstrzyknięciach. Rosnącą popularnością cieszą się zwłaszcza postacie o przedłużonym działaniu, ponieważ można je stosować tylko raz w tygodniu. Wciąż prowadzone są badania nad opracowaniem analogu GLP-1, który mógłby być dawkowany jeszcze rzadziej, np. raz w miesiącu. Obecnie w Polsce zarejestrowanych jest kilka preparatów, które zawierają następujące analogi GLP-1:

• eksenatyd (Bydureon);
• liraglutyd (Saxenda, Victoza);
• dulaglutyd (Trulicity)*;
• semaglutyd (Ozempic*).

Leki te podaje się w postaci iniekcji podskórnych — najczęściej raz na dobę (Bydureon, Saxenda, Victoza) lub raz w tygodniu (Trulicity, Ozempic). Warto zaznaczyć, że semaglutyd jest dostępny również w postaci doustnej — występuje w dawce 3 mg, 7 mg i 14 mg (Rybelsus). Niestety żadna z nich nie podlega obecnie refundacji [5,6].

Tirzepatyd — nowy analog GLP-1 oraz GIP zatwierdzony przez FDA

Amerykańska Agencja do spraw Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła w 2022 roku nowy lek — tirzepatyd (Mounjaro), będący jednoczesnym agonistą GLP-1 oraz GIP (glukozależnego polipeptydu insulinozależnego). Lek, podobnie jak inne długo działające analogi GLP-1, może być stosowany raz w tygodniu we wstrzyknięciach.  Zaletą tirzapatydu jest jego wyższa niż w przypadku semaglutydu skuteczność w wyrównywaniu glikemii oraz redukcji masy ciała (tirzapatyd pozwala na nieco szybszą redukcję masy ciała).

Podwójny agonista receptorów GLP-1 i GIP okazał się również bardziej skuteczny w zestawieniu z długo działającym analogiem insuliny (glargine). Podczas gdy pacjenci stosujący tirzapatyd chudli, osoby przyjmujące insulinę zwiększały masę ciała średnio o 1,5 kg [7].

Teplizumab — rewolucja w leczeniu cukrzycy typu I?

Pod koniec 2022 roku FDA zatwierdziła kolejny lek, który już teraz określany jest mianem „prawdziwej rewolucji w leczeniu cukrzycy”. Jest to pierwszy preparat mający opóźnić wystąpienie cukrzycy typu 1 – rozpoznawanej najczęściej u dzieci oraz młodych dorosłych.  Teplizumab (Tzield), bo tak nazywa się substancja czynna, ma przyczyniać się do dezaktywacji komórek układu immunologicznego, które odpowiadają za degradację tzw. wysp trzustkowych produkujących insulinę. Lek będzie podawany za pomocą infuzji dożylnych.

* Preparaty zawierające te substancje są w Polsce refundowane, przy czym aby otrzymać lek na zniżkę, należy spełniać ściśle określone kryteria.

Podsumowanie

Cukrzyca jest chroniczną chorobą charakteryzującą się podwyższonym poziomem glukozy we krwi, co może prowadzić do poważnych komplikacji zdrowotnych. Rozpoznanie opiera się na objawach i badaniach laboratoryjnych, a leczenie zależy od typu cukrzycy i indywidualnych potrzeb pacjenta. Metformina pozostaje lekiem pierwszego rzutu, lecz w razie potrzeby, do terapii wprowadza się nowe leki na cukrzycę, takie jak flozyny, gliptyny, analogi GLP-1, a także innowacyjne leki jak tirzepatyd czy teplizumab, które oferują nowe nadzieje w terapii.

Cholesterol jest steroidem, występującym w błonach komórkowych. Jest prekursorem syntezy ważnych dla komórki i organizmu związków organicznych m.in. hormonów steroidowych i kwasów żółciowych. Oprócz tego bierze udział w syntezie i przetwarzaniu witaminy D, a także jest składnikiem osłonek mielinowych, chroniących włókna nerwowe przed uszkodzeniem.

Jaki jest prawidłowy poziom cholesterolu?

Prawidłowy poziom cholesterolu w ludzkim organizmie nie powinien przekraczać 200 mg/dl, z kolei u pacjentów z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym nie powinien być większy niż 175 mg/dl. W przypadku frakcji HDL (lipoproteiny o wysokiej gęstości, tzw. “dobry cholesterol”), u kobiet powinna wynosić powyżej 45 mg/dl, a u mężczyzn powyżej 40 mg/dl.

Czym grozi wysoki poziom cholesterolu?

Wysoki poziom cholesterolu, a szczególnie jego frakcji LDL (lipoprotein o małej gęstości), który wynosi powyżej 100-115 mg/dl, jest przyczyną wielu chorób cywilizacyjnych. Może on prowadzić do miażdżycy, a w konsekwencji do choroby niedokrwiennej mięśnia sercowego, nadciśnienia tętniczego czy udaru mózgu. Z koeli nadwaga i otyłość, wraz z wysokim poziomem LDL, mogą być przyczyną cukrzycy typu II i prowadzić do jej licznych powikłań.

Jakie są leki bez recepty na cholesterol?

Najbardziej popularna wśród pacjentów i lekarzy jest monakolina K, pozyskiwana w procesie fermentacji czerwonego ryżu (zwana też naturalną statyną). 10 mg monakoliny K odpowiada dawce 5 mg lowastatyny. Obecnie na rynku polskim można ją spotkać w suplementach diety (np. Armolipid, Lipiforma Plus), w maksymalnej dawce 3 mg. Stosuje się ją raz dziennie, zwykle wieczorem po kolacji.

Inną, również naturalną substancją, obniżającą poziom cholesterolu jest bergamota. Jest to owoc rośliny występującej na południu Włoch (rejon Kalabrii). Znana jest ona z obniżania poziomów cholesterolu i glukozy we krwi. Zawiera cenne flawonoidy oraz wykazuje działanie antyoksydacyjne. Dodatkowo chroni naczynia krwionośne przed uszkodzeniami. Produktem zawierającym bergamotę jest np. suplement diety Berimal Forte.

Jakie są klasyczne leki na receptę na cholesterol?

W przypadku leczenia hipercholesterolemii, do najczęściej stosowanych leków na receptę można zaliczyć statyny, fibraty i ezetymib, które skutecznie obniżają poziom cholesterolu we krwi.

Statyny

To najlepiej poznana grupa leków obniżająca poziom cholesterolu. Działają one w wątrobie, hamując syntezę cholesterolu. Wpływają na enzym reduktazę HMg Co A, która bierze udział w przemianach różnych substancji do cholesterolu. Skutkiem działania tych leków jest zmniejszenie syntezy cholesterolu endogennego i obniżenie jego poziomu we krwi.

Do najnowocześniejszych i najnowszych leków z grupy statyn należy rosuwastatyna. Ma ona większą siłę działania niż inni przedstawiciele tej grupy. Wpływa na obniżenie cholesterolu całkowitego i cholesterolu LDL. Można ją stosować niezależnie od posiłku. Dawką początkowa to od 5 do 10 mg, stosowana raz na dobę. Przeciwwskazaniami do stosowania leku jest przewlekła niewydolność wątroby, niewydolność nerek, miopatia i jednoczesne stosowanie cyklosporyny, która zwiększa stężenie rozuwastatyny w surowicy krwi poprzez wpływ na zahamowanie metabolizmu leku.  Ponadto kobiety w ciąży i karmiące piersią nie powinny stosować leku, a kobietom w wieku rozrodczym zaleca się skuteczne metody antykoncepcji z powodu możliwego działania teratogennego. Działania niepożądane w trakcie stosowania statyn mogą pojawić się w formie osłabienia i  bólu mięśni, zwłaszcza dużych partii mięśniowych oraz wzrostu poziomu transaminaz wątrobowych. Rzadziej dochodzi do miopatii, czyli uszkodzenia komórek mięśniowych, bądź ich rozpadu (rabdomioliza).

Statyny są tematem licznych badań klinicznych i dużych metaanaliz, świadczących o ich wysokiej skuteczności i potwierdzonym bezpieczeństwie. Najważniejsze z nich to badania z tzw. twardymi punktami końcowymi, a więc zmniejszające ryzyko nagłych zgonów sercowych. Statyny są nazywane lekami przedłużającymi życie.

Przykładowe preparaty zawierające statyny to Roswera, Zahron, Suvardio czy Rosutrox.

Fibraty

Do leków z grupy fibratów można zaliczyć takie substancje jak fenofibrat i ciprofibrat. Są one wskazane do stosowania jako dodatek do diety i innych terapii niefarmakologicznych, takich jak ćwiczenia fizyczne i utrata masy ciała, w następujących przypadkach: leczenie ciężkiej hipertriglicerydemii z niskim poziomem frakcji HDL lub bez; leczenie mieszanej hiperlipidemii, jeżeli stosowanie statyn jest przeciwwskazane lub nie są one tolerowane oraz leczenie mieszanej hiperlipidemii u pacjentów należących do grupy wysokiego ryzyka wystąpienia schorzeń sercowo-naczyniowych, jako dodatek do leczenia statynami, jeżeli stężenia triglicerydów oraz frakcji HDL nie są w wystarczającym stopniu kontrolowane.

Działanie fibratów polega głównie na aktywacji receptorów jądrowych typu alfa (PPARα). Aktywacja tych receptorów prowadzi do zwiększonego rozkładu triglicerydów oraz zmniejszonej biosyntezy cholesterolu. W rezultacie dochodzi do obniżenia poziomu frakcji VLDL i LDL (“złego cholesterolu”) oraz zwiększenia poziomu frakcji HDL. Dodatkowo, fibraty mają działanie obniżające poziom kwasu moczowego we krwi, co jest korzystne dla pacjentów z dyslipidemią i hiperurykemią. Pomimo tych korzyści, fibraty nie wykazują istotnego wpływu na zmniejszenie ogólnej śmiertelności w pierwotnej i wtórnej profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych.

Fibraty mogą być stosowane w terapii skojarzonej wraz ze statynami (symwastyna, prawastatyna), jednak nie powinny być używane w połączeniu ze sobą (czyli fibrat + fibrat). Przeciwwskazania do stosowania fibratów obejmują nadwrażliwość na substancję czynną, ciężką niewydolność wątroby, ciężką niewydolność nerek (klirens kreatyniny < 30 ml/min), objawowe schorzenia pęcherzyka żółciowego oraz uczulenie na światło lub reakcje fototoksyczne podczas stosowania fibratów lub ketoprofenu. Jeżeli chodzi o działania niepożądane to fibraty najczęściej prowadzą do zaburzeń trawiennych, żołądkowych i jelitowych.

Przykładowe preparaty zawierające fibraty to Lipanor, Biofibrat i Fenardin.

Ezetymib

Ezetymib jest zalecany w pierwotnej i wtórnej hipercholesterolemii (w monoterapii), a także w zapobieganiu incydentom sercowo-naczyniowym pierwotnym oraz po przebyciu ostrego zespołu wieńcowego, czyli po zawale mięśnia sercowego. Stosowany jest ze statyną, jako wzmocnienie jej działania.  Ezetymib działa w jelicie, wiążąc się z komórkami rąbka szczoteczkowego enterocytów i hamując wchłanianie cholesterolu. Wobec innego mechanizmu działania lek może być stosowany łącznie ze statynami, jeśli obniżenie cholesterolu samą satyną jest niewystarczające.

Leku nie powinni stosować pacjenci z czynną chorobą wątroby i wysokimi wartościami transaminaz wątrobowych, których to przyczyny nie są znane. Stosowanie leku  u kobiet w ciąży jest możliwe tylko wówczas gdy korzyści przewyższają ryzyko. U kobiet karmiących piersią jego stosowanie nie jest zalecane.  Działania niepożądane leku są zwykle łagodne i przemijające. Należą do nich: zmęczenie, osłabienie, bóle głowy, wzdęcia, uczucia pełności, gazy i biegunka. Rzadko dochodzi do znacznego osłabienia siły mięśni i ich bólu. Notowano jednak podwyższone wartości transaminaz wątrobowych i fosfatazy kreatynowej (jej 10 krotnie wyższe stężenie świadczy o uszkodzeniu komórek mięśniowych).

Przykładowe preparaty zawierające ezetymib to Ezehron, Ezen i Rosulip Plus.

Jakie są leki na cholesterol nowej generacji?

Leki na cholesterol nowej generacji obejmują innowacyjne terapie, takie jak inhibitory PCSK9, które w znaczący sposób poprawiają zarządzanie poziomem lipidów we krwi.

Inhibitor PCSK9 (alirokumab)

Alirokumab to przeciwciało monoklonalne grupy IgG, które wiąże się z konwertazą subtylizyny, wpływając na gospodarkę lipidową organizmu, poprzez zwiększenie degradacji receptorów dla LDL w wątrobie. W konsekwencji dochodzi do zwiększonego usuwania z krwi lipoprotein o małej gęstości i obniżenia stężenia cholesterolu całkowitego i LDL. Lek znalazł zastosowanie w pierwotnej i mieszanej hipercholesterolemii, a także w leczeniu miażdżycowej choroby sercowo-naczyniowej.

Stosuje się go raz na 2-4 tygodnie, podskórnie, w udo lub brzuch. Dawkę lekarz dobiera indywidualnie, natomiast nie ma potrzeby korygowania jej ze względu na podeszły wiek pacjenta, a także w przypadku umiarkowanej niewydolności wątroby i nerek.

Statyny i inne leki hipolipemizujące zwiększają produkcję białka, które jest punktem uchwytu dla alirokumabu. Wobec powyższego lek może być stosowany zarówno w monoterapii, jak i w połączeniu z innymi lekami hipolipemizującymi (statynami), gdy dotychczasowe leczenie jest niewystarczające. Ze względu na brak danych o bezpieczeństwie lek nie jest zalecany u kobiet w ciąży i matek karmiących.

Alirokumab jest dostępny w preparacie Praluent.

Ewolokumab

To również przeciwciało monoklonalne, łączące się z białkiem PCSK9. Połączenie to uniemożliwia łączenie białka z receptorami dla LDL na powierzchni hepatocytów. Zapobiega to rozkładowi LDL za pomocą białka PCSK9 i prowadzi do zwiększenia gęstości receptorów dla LDL i tym samym zwiększonego ich wykorzystania, a co za tym idzie spadku wartości cholesterolu w surowicy krwi.

Lek znalazł zastosowanie w hipercholesterolemii pierwotnej, a także w dyslipidemii mieszanej. Stosuje się go najczęściej w skojarzeniu ze statynami i innymi lekami obniżającymi poziom cholesterolu oraz w monoterapii, gdy stosowanie statyn jest przeciwwskazane.  Zaobserwowano zwiększenie efektywności hipolipemizującej przy łącznym stosowaniu leku ze statyną. Klirens statyny w osoczu zwiększa się o 20%, dochodzi bowiem do wzrostu stężenia białka PCSK9. Jednocześnie nie ma konieczności zmniejszania dawki stosowanej satyny. Nie zaobserwowano niekorzystnego działania leku u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek. Nie ma także konieczności dostosowywania dawki u osób w podeszłym wieku. Forma podania i częstość dawkowania leku jest zbliżona do tej dla alirokumabu.

Lek dostępny jest w preparacie Repatha.

Podsumowanie

Leczenie wysokiego poziomu cholesterolu powinno być rozpoczęte w momencie, gdy dieta i wysiłek fizyczny nie są w stanie obniżyć jego poziomu. Istotna jest zdrowa dieta, zawierająca nieprzetworzone produkty oraz bogata w warzywa i zdrowy tłuszcz (nienasycone kwasy tłuszczowe), który to z kolei pomoże obniżyć poziom triglicerydów. Jeżeli jednak istnieją czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego, należy systematycznie stosować leki zlecone przez lekarza, przy jednoczesnym prowadzeniu zdrowego styl życia.

Na rynku aptecznym mamy zarówno dostęp do skutecznych suplementów diety, jak i leków, które wspomogą leczenie. Nowymi lekami wprowadzonymi niedawno na rynek są przeciwciała monoklonalne, wpływające na gospodarkę lipidową organizmu. Obecnie nie są refundowane, znajdują zastosowanie w leczeniu ciężkich postaci hipercholesterolemii, wysokim ryzyku zdarzeń sercowo-naczyniowych, związanych z miażdżycą oraz wtedy gdy stosowanie statyn i innych leków jest przeciwwskazane. Istotne jest wykonywanie badań profilaktycznych i kontrolnych, które w porę wykażą nieprawidłowości.

Leki moczopędne, czyli diuretyki to jedna z ważnych grup leków stosowanych w leczeniu nadciśnienia tętniczego, jak i niewydolności mięśnia sercowego.

Leki moczopędne działają najczęściej hamując transport czynny sodu w kanaliku nerkowym, bądź utrudniając dopływ jonów sodowych lub chlorkowych do  miejsc transportu. Diuretyki nie wpływają jedynie na zwiększenie wydalania jonów sodu i wody z organizmu, ale mają dodatkowy wpływ (nie zawsze korzystny) na gospodarkę innych jonów: potasowych, magnezowych, wapniowych, a także fosforanów, kwasu moczowego.

Kiedy stosuje się leki moczopędne na receptę?

Poprzez działanie nasilające diurezę, a więc oddawanie moczu, zmniejszają objętość płynów krążących w organizmie, a także jonów sodowych, przyczyniając się do spadku ciśnienia tętniczego i zmniejszają obciążenie mięśnia sercowego w przypadku jego niewydolności.

Jakie są rodzaje leków odwadniających?

Leki diuretyczne można podzielić na:

• diuretyki pętlowe (o dużej efektywności). Przedstawiciele to: furosemid, torasemid;
• tiazydy moczopędne (o umiarkowanej efektywności). Należą tu: chlorotiazyd i hydrochlorotiazyd;
• związki tiazydopodobne (o umiarkowanej efektywności). Przedstawiciele: indapamid, chlortalidon;
• leki moczopędne oszczędzające potas (o śladowej efektywności). Przedstawiciele: spironolakton, amiloryd, triamteren, eplerenol.

Diuretyki pętlowe

Furosemid

Jest lekiem o bardzo silnym efekcie moczopędnym. Stosuje się go w leczeniu obrzęków, spowodowanych niewydolnością zastoinową krążenia, niewydolnością wątroby, w chorobach nerek oraz w leczeniu nadciśnienia tętniczego.  Lek ten dostępny jest w postaci tabletek, iniekcji domięśniowych i do podawania dożylnego.

Dawkowanie wynosi najczęściej od 40 do 80 mg na dobę, w dwóch dawkach podzielonych. U pacjentów w wieku podeszłym, po 65 tym roku życia metabolizm i eliminacja leku może ulec spowolnieniu.

Ostrzeżenia i przeciwwskazania

Lek oprócz działania moczopędnego, wywołanego wydalaniem jonów sodowych i wody, zwiększa wydalanie jonów potasu i chlorków. U pacjentów z niskim stężeniem potasu może wywołać hipokaliemię, stan zagrażający życiu. Jony potasu wpływają na pracę serca i warunkują jego skurcz.

Lek należy stosować ostrożnie przy niedociśnieniu i przy znacznej utracie płynów (silna biegunka, wymioty), gdyż pogłębić to może odwodnienie i stwarzać ryzyko dla układu sercowo-naczyniowego.

Lek wpływa również na poziom glukozy i kwasu moczowego we krwi. Pacjenci z cukrzycą oraz z podwyższonym stężeniem kwasu moczowego (chorzy na dnę moczanową) powinni zachować ostrożność podczas stosowania leku.

Interakcje z innymi lekami

Równoczesne stosowanie leków z grupy NLPZ (Niesteroidowych Leków Przeciwzapalnych) może zmniejszać skuteczność furosemidu.  Glikokorykosteridy mogą nasilić hipokaliemię, a także powodować zatrzymywanie jonów sodowych, co zmniejszy skuteczność furosemidu. Hipokaliemia, wywołana stosowaniem Furosemidu może nasilić działania niepożądane glikozydów naparstnicy, leków stosowanych w niewydolności mięśnia sercowego.

Furosemid może nasilić działanie przeciwnadciśnieniowe innych stosowanych leków (grpa sartanów, czyli inhibitorów receptora AT1 oraz Grupa ACEI-inhibitorów konwertazy angiotensyny). Grozić to może nagłym obniżeniem wartości ciśnienia tętniczego, a także uszkodzeniem nerek.

Kolejną niebezpieczną interakcją jest równoczesne stosowanie furosemidu z innymi lekami uszkadzającymi słuch (antybiotyki aminoglikozydowe, kwas etakrynowy). Uszkodzenie słuchu w takich przypadkach może być nieodwracalne, dlatego stosowanie takich połączeń leków jest możliwe tylko w uzasadnionych przypadkach.

Działania niepożądane

Lek może wywołać nagłe spadki ciśnienia, które u pacjentów w wieku podeszłym mogą być bardzo niebezpieczne i są często przyczyną upadków.  Spadek objętości płynów krążących wskutek diurezy wywołać może także zaburzenia elektrolitowe, które mogą wpłynąć na pracę serca, jak i całego układu krążenia.  Poważny jest wpływ leku na układ słuchu. U pacjentów z niedosłuchem zdarza się pogłębienie tej dysfunkcji.

Torasemid

Jest także diuretykiem pętlowym. W małych dawkach od 2,5 do 5 mg na dobę hamuje skurcz naczyń indukowany endoteliną i angiotensyną II, prawdopodobnie nasila wytwarzanie tlenku azotu i prostaglandyn.  Stosowany długotrwale może przyczynić się do zahamowania procesów remodelingu serca i naczyń.

Diuretyki pętlowe (furosemid i torasemid) w mniejszym stopniu wpływają na ryzyko rozwoju hiponatremii w porównaniu z lekami tiazydowymi. Efektem działania torasemidu jest relatywnie mała utrata potasu (w porównaniu z furosemidem). Chroni zatem przed hiponatremią i hipokaliemią.

Podobnie lek w mniejszym stopniu niż tiazydy wpływa na hiperurykemię, może być zatem lepszą alternatywą dla pacjentów zagrożonych dną moczanową. Pełny efekt hipotensyjny leku objawia się po 12-14 tygodniach leczenia.

Działania niepożądane

Podobnie jak w przypadku furosemidu, może wystąpić nadmierny spadek wartości ciśnienia tętniczego krwi, a także zaburzenia elektrolitowe.

Tiadyzy moczopędne

Hydrochlorotiazyd

Należy do tiazydowych leków moczopędnych. Nasila diurezę poprzez hamowanie transportu jonów chlorkowych i sodowych. Dzięki temu zwiększa się wydalanie z moczem sodu i wody. Zwiększone wydalanie dotyczy też jonów potasu, co ma również znaczenie przy obniżonym ich stężeniu w surowicy. Oprócz nasilenia wydalania potasu lek nasila również wydalanie wodorowęglanów, magnezu i fosforanów. Zahamowaniu ulega wydalanie kwasu moczowego, które u pacjentów z podwyższonym stężeniem może sprzyjać powstawaniu dny moczanowej.  Lek działa w kanaliku dystalnym nerki.

Zastosowanie

Lek jest stosowany w terapii skojarzonej z innymi lekami przeciwnadciśnieniowymi (ACEI – inhibitory enzymu konwertazy angiotensyny, sartany, blokery kanałów wapniowych-amlodypina).

Ostrzeżenia

Lek u pacjentów z podwyższonym stężeniem glukozy we krwi może również zwiększać hiperglikemię. Może zatem zmniejszać skuteczność doustnych leków przeciwcukrzycowych u pacjentów z cukrzycą typu drugiego.

Interakcje z innymi lekami

Łączne stosowanie leków zmniejszających stężenie kwasu moczowego we krwi a także leków przeciwcukrzycowych może spowodować ich mniejszą skuteczność, z powodu zatrzymywania kwasu moczowego oraz zwiększania stężenia glukozy we krwi.

Diuretyki tiazydopodobne

Indapamid

Działa podobnie jak hydrochlorotiazyd, zwiększając objętość wydalanego moczu. Stosowany jest w monoterapii albo w skojarzeniu z innymi lekami w nadciśnieniu tętniczym.

Podobnie jak hydrochlorotiazyd działa w kanaliku dystalnym nerki i podobnie powoduje zwiększenie wydalania sodu i wody, a także potasu i chlorków z organizmu. W mniejszym jednak stopniu zatrzymuje kwas moczowy w organizmie oraz uważa się, że ma mniejszy wpływ na tolerancję glukozy.

Ostrzeżenia i przeciwwskazania

Należy zachować szczególna ostrożność, stosując lek, gdy stwierdzono uczulenie na sulfonamidy, lek bowiem ma budowę chemiczną zbliżoną do tych związków.  Przeciwwskazaniem jest też hipowolemia i przewlekłą niewydolność nerek i wątroby.

Niskie stężenie potasu we krwi jest może pogłębić stosowanie indapamidu. Hipokaliemia jest groźna u pacjentów stosujących glikozydy naparstnicy, jak i leki antyarytmiczne. Niski poziom potasu sprzyja wystąpieniu niemiarowości, czyli arytmią.

Interakcje z innymi lekami

Szczególną ostrożność należy zachować podczas stosowania leków wydłużających odstęp QT w zapisie EKG. Niektóre antybiotyki (makrolidy), sulpiryd, droperidol i inne leki stosowane łącznie z indapamidem mogą wydłużać odstęp QT i sprzyjać ujawnieniu się arytmii, groźnej dla zdrowia i życia niemiarowości serca.

Duże dawki NLPZ, czyli niesteroidowych leków przeciwzapalnych mogą zmniejszyć skuteczność przeciwnadciśnieniową indapamidu. Leki te powodują zatrzymanie wody i sodu w organizmie, a także hamują wytwarzanie nefroprotekcyjnych prostaglandyn, prowadząc do niewydolności nerek.

Lek ma długi okres półtrwania, od 18 do 24 godzin i również  występuje w formach o przedłużonym uwalnianiu, co sprawia, że może być podawany raz na dobę, co znacznie poprawia compliance (stosowanie się pacjenta do zaleceń lekarza).

Diuretyki oszczędzające potas

Spironolakton

Jest to lek moczopędny, ale o bardzo niskiej efektywności diuretycznej. Farmakologicznie jest to lek blokujący receptory dla mineralokortykosteroidów. Wykorzystuje się jego właściwości blokowania uszkadzającego wpływu na aldosteronu na tkanki docelowe (serce, płuca, nerki) Wykorzystywana jest jego właściwość farmakodynamiczna, a mianowicie nie powoduje hipokaliemii, bo zatrzymuje jony potasu w organizmie.

Stosowany jest w zastoinowej niewydolności serca, marskości wątroby przebiegającej z wodobrzuszem i obrzękami, zespole nerczycowym, a także w nadciśnieniu tętniczym jako lek dodatkowy, gdy zastosowane leczenie nie przynosi zadowalających efektów.

Przeciwwskazania i środki ostrożności

Leku nie należy stosować w przypadku niewydolności nerek, choroby Addisona oraz jednoczesnego stosowania innych leków moczopędnych oszczędzających potas. Ostrożność należy zachować podczas jednoczesnego przyjmowania leków przeciwnadciśnieniowych oszczędzających potas.

Działania niepożądane

Do działań niepożądanych leku należą: spadki, nastroju, zmiany libido, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zawroty głowy oraz zaburzenia metabolizmu, rzadko występują zmiany w układzie mięśniowo-szkieletowym (kurcze nóg).

Jak bezpiecznie stosować tabletki moczopędne na receptę?

Oto kilka wskazówek, które warto wziąć pod uwagę przy stosowaniu diuretyków na receptę:

1. Nie przekraczaj zalecanej dawki. Lekarz zazwyczaj ustali dawkę diuretyku, która będzie najlepiej odpowiadać Twojemu stanowi zdrowia. Przestrzeganie zaleconej dawki jest istotne dla skuteczności leczenia i minimalizowania ryzyka działań niepożądanych.
2. Przestrzegaj zasad dawkowania. Zazwyczaj diuretyki należy przyjmować rano, ponieważ pozwala to uniknąć częstego oddawania moczu w nocy. Przed zażyciem leku, warto skonsultować się z farmaceutą lub lekarzem, aby upewnić się, że przyjmujesz go w sposób właściwy.
3. Utrzymuj odpowiednie nawodnienie. Podczas stosowania diuretyków ważne jest, aby zadbać o odpowiednie nawodnienie organizmu. Pamiętaj, aby pić odpowiednie ilości wody każdego dnia i unikać napojów, które mogą prowadzić do odwodnienia, takich jak alkohol i słodzone napoje.
4. Skontaktuj się z lekarzem przed zmianą leków lub dawkowania. W przypadku, gdy wystąpią jakiekolwiek problemy podczas stosowania diuretyków, ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem przed wprowadzeniem jakiejkolwiek zmiany w terapii lub dawkowaniu.

Podsumowanie

Leki moczopędne to dobrze poznana grupa leków stosowana zarówno w nadciśnieniu tętniczym, jak i zastoinowej niewydolności krążenia oraz w obrzękach w przebiegu chorób wątroby i nerek. Różne właściwości farmakokinetyczne pomagają lekarzowi w decyzji, który z nich będzie pierwszym wyborem w indywidualnej terapii pacjenta.  Pacjent zaś przestrzegając zaleceń i poznając właściwości swojego leku, przyczyni się do lepszego efektu terapeutycznego.