• Jak rozpoznać objawy udaru słonecznego i dlaczego każda minuta jest na wagę złota
• Jaką pierwszą pomoc udzielić przy udarze cieplnym – co robić, a czego absolutnie unikać
• Dlaczego elektrolity są równie ważne jak woda i które napoje mogą zaszkodzić
• Kto jest najbardziej narażony na udar słoneczny i jakie leki zwiększają ryzyko
• Czy można leczyć udar słoneczny w domu i ile trwa powrót do zdrowia
• Jak skutecznie zapobiegać przegrzaniu organizmu w upalne dni
• Jakie są różnice między udarem słonecznym u dzieci i dorosłych

Czym jest udar słoneczny i dlaczego jest tak niebezpieczny?

Czy wiesz, że udar słoneczny może zabić w ciągu kilku godzin? ¹ To najcięższa forma przegrzania organizmu, która powstaje gdy nasze ciało nie może już samo się ochłodzić. ² Temperatura ciała wzrasta do niebezpiecznie wysokich poziomów – powyżej 40°C – a mózg przestaje prawidłowo funkcjonować. ³ Istnieją dwa główne typy: klasyczny (dotyka głównie seniorów podczas fal upałów) i wysiłkowy (młode, zdrowe osoby podczas intensywnego wysiłku). ¹ Różnica w śmiertelności jest ogromna – udar wysiłkowy zabija 3-5% osób, podczas gdy klasyczny aż 10-65% przypadków. ⁴

Jakie są objawy udaru słonecznego?

Jak rozpoznać objawy udaru słonecznego? Najważniejszym sygnałem jest wysoka temperatura ciała oraz zmiany w zachowaniu – osoba może być zdezorientowana, agresywna, mieć problemy z koordynacją lub stracić przytomność. ¹ Inne objawy udaru słonecznego to intensywny ból głowy, zawroty głowy, nudności, przyspieszony oddech i bicie serca. ^2,3 Udar słoneczny u dziecka ma dodatkowo specyficzne objawy: brak łez podczas płaczu, suche usta, zapadnięte oczy i skóra, która po uszczypnięciu nie wraca do normalnego stanu. ² Rozpoznanie objawów udaru słonecznego u najmłodszych jest kluczowe, ponieważ dzieci przegrzewają się znacznie szybciej niż dorośli. ¹

Udar cieplny – pierwsza pomoc – co robić, a czego unikać?

Czy wiesz, że pierwsza pomoc w udarze cieplnym może zadecydować o życiu w pierwszych 30 minutach? ¹ Udar słoneczny to nagły przypadek medyczny – natychmiast wezwij pogotowie, ale nie czekaj z rozpoczęciem pomocy. Skuteczna pierwsza pomoc przy udarze cieplnym obejmuje kilka kluczowych działań:

• przenieś osobę w chłodne, zacienione miejsce;
• zdejmij zbędną odzież;
• polej skórę wodą i nawiewaj powietrze wentylatorem;
• przykładaj mokre, zimne ręczniki (wymieniaj co minutę);
• umieść lód pod pachami i na szyi.

Czego absolutnie nie wolno robić podczas udzielania pierwszej pomocy? Nie podawaj leków przeciwgorączkowych (paracetamol, aspiryna, ibuprofen) – nie pomogą, a mogą zaszkodzić. ¹ Nie dawaj płynów do picia osobie z zaburzeniami świadomości – może się zakrztusić. ¹ Jeśli osoba straci przytomność, ułóż ją na boku i w razie potrzeby rozpocznij resuscytację. ⁵

Kiedy natychmiast wezwać pogotowie?

Nie wahaj się ani sekundy, gdy zauważysz te objawy:

• temperatura ciała powyżej 40°C;
• dezorientacja, niewyraźna mowa, agresja;
• drgawki lub utrata przytomności;
• nagłe zatrzymanie pocenia mimo gorąca;
• brak poprawy po 30 minutach w chłodzie.

Elektrolity na udar słoneczny – dlaczego woda to za mało?

Czy zastanawiałeś się, dlaczego elektrolity na udar słoneczny są tak ważne? ⁶ Podczas pocenia się tracimy nie tylko wodę, ale także życiowo ważne sole mineralne – sód i potas. ² Ich niedobór prowadzi do bólów głowy, skurczów mięśni i zaburzeń pracy serca. ⁶ Dlatego elektrolity na udar słoneczny to nie tylko dodatek, ale konieczność podczas długotrwałej ekspozycji na upał. ² Najlepszą strategią jest rozpoczęcie od wody i przejście na napój elektrolitowy w połowie długotrwałego wysiłku. ⁶

Jakie płyny są najlepsze? Woda pozostaje podstawą, ale napoje sportowe skutecznie przywracają równowagę elektrolitów. ² Mleko to fantastyczny napój regeneracyjny – po wysiłku wypij wodę, ochłódź się, a potem wypij szklankę mleka. ⁶ Naturalne źródła nawodnienia to arbuz, ogórek, seler i pomarańcze. ⁷ Unikaj napojów energetycznych z kofeiną – mogą pogłębić odwodnienie i uszkodzić nerki. ⁶ Poniżej prezentujemy wybrane wybrane gotowe elektrolity na udar słoneczny, które możesz dostać w aptece. Jednak pamiętaj, że nie są one do stosowania tylko w celu prewencji udaru słonecznego. Możesz z nich również korzystać wtedy, kiedy czujesz, że musisz uzupełnić utracone elektrolity z potem.

Orsalit dla dorosłych, saszetki

O produkcie 

• dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego o bardzo dobry składzie, ma jedynie dodatek aromatu malinowo-cytrynowego;
• może być używany tylko przez dorosłych;
• dobra wartość osmolarności roztworu wynosząca 230 mOsm/l.

Stoperan Elektrolity, saszetki

O produkcie

• nawadniają organizm przy biegunce każdego rodzaju w tym tzw. biegunce podróżnych;
• dla dorosłych i dzieci powyżej 3. roku życia;
• skład jakościowy, zgodny z aktualną rekomendacją WHO;
• zawiera: sód, potas, chlorki, glukozę i cytrynian;
• dwa smaki: pomarańczowy i truskawkowy.

Zdrovit Litorsal Senior, saszetki

O produkcie

• suplement diety;
• zawiera komplet elektrolitów i witaminę C;
• z dodatkiem ekstraktu z głogu, który wspiera pracę serca;
• saszetki do rozpuszczania w wodzie;
• nie zawiera glukozy, ale ma fruktozę;
• w składzie substancje słodzące;
• dobry smak;
• występuje także jako tabletki musujące.

Plusssz Elektrolity Sport 100% Complex, tabletki musujące

O produkcie

• suplement diety;
• zawiera: sód, potas, magnez, wapń, chlorek, witamina C, koenzym Q10, kolagen;
• polecany dla osób aktywnych fizycznie, przy intensywnym poceniu, upałach;
• bez laktozy;
• szybkie uzupełnienie elektrolitów i witamin.

Gastrolit, proszek do przygotowania roztworu

O produkcie

• jest to lek dostępny bez recepty;
• zawiera glukozę, sód, potas, chlorki, wodorowęglan sodu;
• wskazany przy nawadnianiu w przypadku biegunki, wymiotów, odwodnienia;
• dawkowanie dla dorosłych: pierwsze 4 godziny 500–1000 ml, potem 200 ml po każdym płynnym stolcu;
• opakowanie zawiera 14 saszetek po 4,15 g;
• szybkie nawodnienie i uzupełnienie elektrolitów;
• odpowiedni dla dorosłych i dzieci;
• bez laktozy;
• łatwy do przygotowania.

Oryal Max, tabletki musujące

O produkcie

• jest to suplement diety;
• zawiera elektrolity: sód, potas, magnez, wapń i chlorek;
• nie zawiera glukozy;
• wskazany do wspierania pracy układu nerwowego, mięśniowego i serca oraz przy znużeniu i zmęczeniu;
• dawkowanie: 1 tabletka rozpuszczona w 500 ml wody, dziennie do 2 tabletek;
• dostępny w smakach malinowym i limonkowo-cytrynowym;
• zawiera substancję słodzącą oraz pochodne mleka;
• dostępny w opakowaniach po 15 tabletek.

ElectroVit, tabletki musujące

O produkcie

• suplement diety;
• zawiera komplet elektrolitów oraz witaminę C;
• dobry, pomarańczowy smak;
• bez glukozy;
• odpowiedni dla diabetyków.

Co na udar słoneczny – najskuteczniejsze metody zapobiegania

Co na udar słoneczny pomaga najlepiej? Przede wszystkim zapobieganie, które jest w 100% skuteczne! ⁶ Unikaj słońca między 11:00 a 15:00, noś jasną, luźną odzież i krem z filtrem SPF 30. ⁷ Co na udar słoneczny działa profilaktycznie? Regularne picie zimnych płynów – co najmniej 8 szklanek dziennie w upały. ⁷ Poniżej znajdują się praktyczne wskazówki w kwestii tego, co na udar słoneczny stosować z domowych sposób i na co zwrócić uwagę, aby mu w porę przeciwdziałać:

• monitoruj kolor moczu – ciemny oznacza odwodnienie;
• waż się przed i po wysiłku, aby kontrolować utratę płynów;
• w domu stosuj krzyżową wentylację – otwieraj okna po dwóch stronach;
• w miastach uważaj na “efekt wyspy ciepła” – asfalt i beton gromadzą ciepło;
• zadbaj o zwierzęta – zapewnij im wodę i cień.

Kto jest najbardziej narażony na udar słoneczny?

Czy należysz do grupy ryzyka? Szczególnie narażone są osoby starsze (powyżej 65 lat), niemowlęta i małe dzieci, kobiety w ciąży oraz osoby z otyłością. ^7,8,5 Choroby przewlekłe jak problemy z sercem, cukrzyca czy wysokie ciśnienie znacznie zwiększają ryzyko. ⁷ Uwaga na leki! Wiele popularnych leków zwiększa ryzyko przegrzania: leki moczopędne i na ciśnienie, leki przeciwalergiczne, antydepresanty i beta-blokery. ⁷

Udar słoneczny a leczenie w domu – czy to możliwe?

Czy leczenei udaru słonecznego w domu jest bezpieczne? Absolutnie nie! ⁷ Udar słoneczny to nagły przypadek medyczny, który wymaga natychmiastowej pomocy szpitalnej. Leczenie udaru słonecznego w domu może być śmiertelnie niebezpieczne, ponieważ tylko profesjonalna opieka medyczna zapewnia odpowiednie monitorowanie i leczenie powikłań. ⁷ Jedyne, co można robić w domu, to pierwsza pomoc podczas oczekiwania na pogotowie – szybkie ochłodzenie osoby i wezwanie pomocy medycznej. ¹ Pamiętaj o aklimatyzacji – stopniowo przyzwyczajaj organizm do upału, zaczynając od krótszych aktywności. ¹ Nigdy nie zostawiaj dzieci ani zwierząt w samochodzie, nawet na chwilę! ⁵

Udar słoneczny – ile trwa powrót do zdrowia?

Udar słoneczny – ile trwa leczenie i powrót do pełnej sprawności? To zależy od wielu czynników. ⁷ Ile może trwać hospitalizacja przy udarze słonecznym? Może wynosić od kilku dni do tygodni, w zależności od ciężkości przypadku. ⁷ Powrót do zdrowia może trwać tydzień lub dłużej, a niektóre osoby mają problemy przez miesiące. ¹ Możliwe są trudności z koordynacją, zaburzenia mowy czy problemy z pamięcią. ¹ Groźnym powikłaniem jest rabdomioliza – rozpad mięśni uwalniający toksyny do krwi, co może uszkodzić nerki. ^6,4 Po przebytym udarze wysiłkowym musisz powstrzymać się od ćwiczeń przez minimum 7 dni. ⁴

Pytania i odpowiedzi

Podsumowanie

Udar słoneczny to śmiertelne zagrożenie, którego objawy udaru słonecznego wymagają natychmiastowej reakcji. ³ Kluczowe jest rozpoznanie objawów udaru słonecznego – temperatura powyżej 40°C i zaburzenia świadomości. ³ Elektrolity na udar słoneczny są równie ważne jak woda, dlatego podczas upałów sięgaj po napoje sportowe. ⁶ Pierwsza pomoc w udarze cieplnym polega na szybkim ochłodzeniu, ale pamiętaj – przy poważnych problemach leczenie udaru słonecznego w domu nie jest możliwe. ⁷ Udar słoneczny u dziecka rozwija się szczególnie szybko, więc bądź czujny. ⁵ Co na udar słoneczny działa najlepiej? Zapobieganie! Unikaj słońca w najgorętszych godzinach, pij dużo płynów i pamiętaj – udar słoneczny – ile trwa leczenie, zależy od szybkości udzielenia pomocy!

Uderzenia gorąca to nagłe, intensywne uczucie gorąca wewnątrz organizmu, które najczęściej zaczyna się w górnej części klatki piersiowej i rozprzestrzenia na szyję oraz twarz. Towarzyszą im zazwyczaj zaczerwienienie skóry, wzmożona potliwość oraz przyspieszone bicie serca [1]. Epizod takiego uderzenia może trwać od kilkudziesięciu sekund do kilku minut i powtarzać się kilkanaście razy dziennie, co potrafi być niezwykle uciążliwe. U większości kobiet uderzenia gorąca trwają od kilku miesięcy do kilku lat, przy czym ich częstotliwość i nasilenie są bardzo indywidualne.

Główną przyczyną uderzeń gorąca są zmiany hormonalne, szczególnie spadek poziomu estrogenu, który występuje w okresie menopauzy. Ten niedobór hormonów zaburza pracę podwzgórza – części mózgu odpowiedzialnej za regulację temperatury ciała. W efekcie “termostat” organizmu działa nieprawidłowo, powodując nagłe rozszerzenie naczyń krwionośnych i uczucie gorąca [2]. Warto jednak wiedzieć, że uderzenia gorąca mogą pojawić się również z innych powodów. Choroby tarczycy, niektóre leki (zwłaszcza te stosowane w leczeniu nowotworów), a także przewlekły stres mogą wywołać podobne objawy [3].

Domowe sposoby na uderzenia gorąca

Gdy pojawia się uczucie gorąca i czerwona twarz, potrzebujemy natychmiastowej ulgi. Na szczęście istnieją sprawdzone domowe sposoby na uderzenia gorąca, które pomogą szybko złagodzić nieprzyjemne objawy. Możesz przygotować domowy spray chłodzący – wystarczy butelka z atomizerem napełniona wodą z dodatkiem kilku kropli olejku miętowego lub lawendowego. Taki preparat będzie nie tylko chłodził, ale również odświeżał i relaksował. Wystarczy spryskać twarz, szyję lub dekolt, by szybko poczuć ulgę [4].

Napary z ziół to kolejne skuteczne rozwiązanie. Szczególnie pomocna jest szałwia, która ma właściwości przeciwpotne i łagodzące [5]. Aby przygotować napar, zalej łyżkę suszonych liści szałwii szklanką gorącej wody i odstaw pod przykryciem na 10-15 minut. Pij taki napar 1-2 razy dziennie, najlepiej między posiłkami. Inne zioła, które mogą pomóc, to pluskwica groniasta, lukrecja czy czerwona koniczyna – wszystkie dostępne w formie gotowych herbat ziołowych. W przypadku intensywnego pocenia się podczas uderzeń gorąca, napoje izotoniczne mogą pomóc uzupełnić utracone elektrolity.

Co na uderzenia gorąca w menopauzie?

Gdy domowe sposoby na uderzenia gorąca nie wystarczają, warto rozważyć preparaty dostępne w aptekach. Ich skuteczność jest zazwyczaj lepiej udokumentowana, a działanie – bardziej przewidywalne. Hormonalna terapia zastępcza (HTZ) to najskuteczniejsza metoda łagodzenia uderzeń gorąca w menopauzie [6]. Polega na uzupełnianiu niedoboru estrogenu, co bezpośrednio wpływa na przyczynę problemu. HTZ może zmniejszyć częstotliwość uderzeń gorąca nawet o 75%.

Fitoestrogeny to naturalne związki roślinne, które pod względem struktury przypominają ludzki estrogen i mogą naśladować jego działanie w organizmie [7]. Najczęściej spotykane są w produktach sojowych i czerwonej koniczynie. Suplementy zawierające fitoestrogeny mogą łagodzić uderzenia gorąca przy menopauzie, choć ich działanie jest łagodniejsze niż HTZ. Badania pokazują, że mogą zmniejszyć częstotliwość i intensywność uderzeń gorąca, jednak efekty są widoczne dopiero po kilku tygodniach regularnego stosowania [8].

Poniżej przedstawiamy przegląd popularnych produktów dostępnych na polskim rynku, które mogą pomóc w łagodzeniu uderzeń gorąca:

Soyfem Forte, tabletki powlekane

O produkcie

• jest to lek dostępny bez recepty;
• zawiera wyciąg z nasion soi (w jednej tabletce znajduje się 60 mg izoflawonów);
• łagodzi uderzenia gorąca, nadmierną potliwość i zaburzenia snu;
• bezpieczny przy dłuższym stosowaniu (do 2 lat);
• wygodne dawkowanie (1-2 tabletki raz dziennie);
• dostępny także w około 2-krotnie mniejszej dawce (26 mg izoflawonów w tabletce) w leku Soyfem.

Klimadynon, tabletki powlekane

O produkcie

• jest to lek dostępny bez recepty;
• zawiera wyciąg z kłącza pluskwicy groniastej;
• łagodzi dolegliwości u kobiet w wieku menopauzalnym, takie jak uderzenia gorąca oraz nadmierne pocenie się;
• dobra opcja dla kobiet, które nie mogą stosować produktów sojowych;
• proste dawkowanie – 1 tabletka 2 razy dziennie;
• lek można stosować do 6 miesięcy bez porady lekarza.

Promensil Forte, tabletki

O produkcie

• jest to suplement diety;
• zawiera standaryzowany wyciąg z czerwonej koniczyny (80 mg izoflawonoidów w jednej tabletce);
• wspomaga łagodzenie objawów menopauzy, w tym uderzeń gorąca;
• należy przyjmować jedną tabletkę dziennie;
• skuteczność potwierdzona badaniami klinicznymi;
• wyciąg z czerwonej koniczyny zawiera więcej (4) bioaktywnych izoflawonów, o lepszej biodostępności niż w przypadku wyciągu z nasion soi (2).

Femitonina, tabletki

O produkcie

• jest to suplement diety;
• zawiera wyciąg z korzenia kudzu oraz z czerwonej koniczyny, będące źródłem izoflawonów;
• oprócz tego w jej skład wchodzą także melatonina i wyciąg z szyszek chmielu;
• dzięki bogatemu składowi łagodzi objawy menopauzy oraz pomaga w zasypianiu i utrzymaniu spokojnego snu;
• należy stosować 1 tabletkę przed snem.

Climea forte hydro, tabletki musujące

O produkcie

• jest to suplement diety;
• łączy wysoką dawkę izoflawonów sojowych (100 mg) i wyciąg z szyszek chmielu, które pomagają łagodzić uderzenia gorąca oraz nadmierne pocenie się;
• dodatkowo dostarcza foliany, witaminy B6, D i E, wapń oraz nasiona lnu, które wspomagają kości, odporność oraz równowagę psychiczną;
• zawiera także elektrolity (sód, potas, chlorek, magnez), wspierające optymalne nawodnienie organizmu w okresie menopauzy;
• wygodna forma – 1 tabletka dziennie rozpuszczona w szklance wody;
• dobra opcja dla kobiet, które chcą połączyć łagodzenie objawów menopauzy z codziennym nawadnianiem.

Na co zwrócić uwagę wybierając preparat na uderzenia gorąca?

Wybór odpowiedniego preparatu na uderzenia gorąca może być trudny ze względu na mnogość dostępnych opcji. Zwracaj uwagę na standaryzację ekstraktów roślinnych, która gwarantuje stałą zawartość substancji aktywnych. W przypadku fitoestrogenów, sprawdź zawartość izoflawonów (zwykle podawana w mg). Unikaj produktów z dużą ilością dodatków chemicznych czy potencjalnych alergenów [7].

Przed rozpoczęciem stosowania nowego preparatu (szczególnie z fitoestrogenami) zawsze skonsultuj się z lekarzem i sprawdź możliwe interakcje z innymi przyjmowanymi lekami. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby stosujące HTZ, leki przeciwzakrzepowe czy leki na nadciśnienie [8]. Preparaty z fitoestrogenami nie są zalecane w ciąży i przy niektórych chorobach hormonozależnych. Wybieraj produkty renomowanych producentów, posiadające certyfikaty jakości (np. GMP, NSF) lub rekomendowane przez towarzystwa naukowe. Zwiększa to prawdopodobieństwo, że produkt zawiera dokładnie to, co deklaruje producent.

Kiedy uderzenia gorąca wymagają konsultacji lekarskiej?

Choć uderzenia gorąca są zazwyczaj nieszkodliwym, lecz uciążliwym objawem menopauzy, w niektórych przypadkach wymagają konsultacji lekarskiej. Jeśli doświadczasz uderzeń gorąca kilkanaście razy dziennie i znacząco wpływają one na jakość twojego życia, warto porozmawiać z lekarzem [6]. Również gdy towarzyszą im niepokojące objawy – takie jak omdlenia, nagła utrata masy ciała czy przyspieszone bicie serca – należy szukać pomocy medycznej.

Uderzenia gorąca pojawiające się u kobiet poniżej 40. roku życia mogą wskazywać na przedwczesną menopauzę lub inne problemy zdrowotne. Jeśli objawy nie ustępują mimo stosowania preparatów OTC przez 3 miesiące, może to oznaczać, że potrzebna jest inna forma terapii, np. HTZ [3]. Warto również pamiętać, że uderzenia gorąca u mężczyzn mogą być związane z niedoborem testosteronu lub być skutkiem ubocznym niektórych leków.

Podsumowanie

Uderzenia gorąca to częsty problem w okresie menopauzy, objawiający się nagłym uczuciem gorąca wewnątrz organizmu i czerwoną twarzą. Istnieje wiele sposobów na ich łagodzenie – od domowych metod, jak napary z szałwii czy spraye chłodzące, po preparaty apteczne zawierające fitoestrogeny lub ekstrakty ziołowe. W przypadku nasilonych objawów, które znacząco wpływają na jakość życia, skonsultuj się z lekarzem, który może Ci zaproponować hormonalną terapię zastępczą.

Dlaczego brzuch boli w ciąży? Najczęstsze przyczyny

Ból brzucha w ciąży najczęściej wynika z naturalnych zmian zachodzących w Twoim ciele. Gdy macica rośnie, aby pomieścić dziecko, więzadła, które ją podtrzymują, również się rozciągają. To powoduje ostry, kłujący ból brzucha w ciąży, szczególnie w dolnej części lub w pachwinie. Ten ból więzadła obłego pojawia się zwykle w drugim trymestrze i może nasilać się podczas kaszlu, kichania czy gwałtownych ruchów [1]. Czasami ból może być związany z żylakami więzadła obłego, które dają objawy podobne do przepukliny – ból i obrzęk nasilający się podczas stania, a zmniejszający się w pozycji leżącej [2,3].

Zmiany hormonalne w ciąży wpływają również na Twój układ trawienny. Hormony ciążowe spowalniają pracę jelit, co może prowadzić do zaparć, wzdęć i gazów. Te dolegliwości są szczególnie dokuczliwe w trzecim trymestrze, gdy rosnąca macica dodatkowo uciska na jelita. Zgaga i niestrawność to kolejne częste problemy, pojawiające się gdy macica naciska na żołądek i powoduje cofanie się kwasu żołądkowego do przełyku. Problemy z pęcherzykiem żółciowym również częściej występują w ciąży, ponieważ hormony ciążowe zwiększają ryzyko tworzenia się kamieni żółciowych [4,5].

Kłujący ból w górnej części brzucha w ciąży – czy to powód do niepokoju?

Kłujący ból w górnej części brzucha w ciąży może mieć kilka przyczyn. Często jest to zgaga lub niestrawność, gdy kwas żołądkowy cofa się do przełyku, powodując pieczenie za mostkiem. Uczucie to może promieniować do górnej części brzucha. Problemy z pęcherzykiem żółciowym, takie jak kamienie żółciowe czy zapalenie pęcherzyka, również mogą objawiać się jako kłujący ból w prawej górnej części brzucha. Hormony ciążowe zwiększają gęstość żółci, co sprzyja tworzeniu się kamieni [5].

Rzadziej kłujący ból w górnej części brzucha może być objawem stanu przedrzucawkowego, zwłaszcza jeśli towarzyszy mu wysokie ciśnienie krwi, ból głowy czy zaburzenia widzenia [6]. Ból ten może być również związany z zapaleniem trzustki, choć jest to rzadka komplikacja w ciąży [7,8]. Jeśli doświadczasz silnego, utrzymującego się bólu w górnej części brzucha, szczególnie jeśli towarzyszy mu gorączka, wymioty lub żółtaczka, powinnaś natychmiast skontaktować się z lekarzem, gdyż może to wskazywać na poważniejszy problem zdrowotny.

Rwący ból brzucha w ciąży – skurcze Braxtona-Hicksa czy początek porodu?

Rwący ból brzucha w ciąży często wiąże się ze skurczami macicy. W trzecim trymestrze możesz doświadczać skurczów Braxtona-Hicksa, które są normalnym zjawiskiem przygotowującym macicę do porodu. Te “skurcze ćwiczebne” powodują, że brzuch twardnieje na krótki czas, co może wywoływać rwący ból brzucha w ciąży. Skurcze te są nieregularne, nie nasilają się z czasem i często ustępują po zmianie pozycji lub nawodnieniu organizmu [9].

Prawdziwe skurcze porodowe różnią się od skurczów Braxtona-Hicksa tym, że są regularne, stopniowo się nasilają i nie ustępują po zmianie pozycji. Jeśli doświadczasz regularnych, bolesnych skurczów, szczególnie przed 37. tygodniem ciąży, lub jeśli towarzyszą im inne objawy, takie jak krwawienie czy odpływanie płynu owodniowego, natychmiast skontaktuj się z lekarzem, gdyż może to oznaczać przedwczesny poród. Pamiętaj, że każda ciąża jest inna, a Twoje ciało może reagować w unikalny sposób – zawsze lepiej skonsultować się z lekarzem, jeśli masz wątpliwości [10].

Ból brzucha w ciąży jak na okres – czy to normalne?

Wiele kobiet doświadcza bólu brzucha w ciąży jak na okres, co często budzi niepokój, szczególnie w pierwszym trymestrze. Ten rodzaj bólu jest zazwyczaj normalny i może wynikać z implantacji zarodka w ścianie macicy lub z rozciągania się macicy. W pierwszym trymestrze łagodny ból podobny do menstruacyjnego jest często naturalnym objawem rozwijającej się ciąży. Twoje ciało przechodzi wiele zmian, a macica zaczyna się powiększać, co może powodować uczucie podobne do bólu miesiączkowego [11].

Ból brzucha w ciąży jak na okres w 3 trymestrze może być związany ze skurczami Braxtona-Hicksa lub z przygotowywaniem się organizmu do porodu. W miarę zbliżania się terminu porodu, Twoje ciało zaczyna się przygotowywać, a macica może się kurczyć, powodując ból podobny do menstruacyjnego. Jeśli jednak ból jest silny, regularny lub towarzyszy mu krwawienie, powinnaś natychmiast skontaktować się z lekarzem, ponieważ może to być oznaka przedwczesnego porodu lub innych komplikacji [10].

Domowe sposoby na ból brzucha w ciąży

Istnieje wiele bezpiecznych, domowych sposobów, które mogą pomóc złagodzić ból brzucha w ciąży. Odpoczynek i zmiana pozycji ciała mogą przynieść ulgę, szczególnie przy bólu związanym z rozciąganiem się więzadeł macicy. Spróbuj położyć się na boku z poduszką między kolanami lub przyjąć pozycję, która najbardziej Ci odpowiada. Unikaj gwałtownych ruchów, które mogą nasilić kłujący ból brzucha w ciąży [12].

Ciepłe (nie gorące) okłady mogą pomóc rozluźnić napięte mięśnie i złagodzić ból, szczególnie przy bólach pleców i dolnej części brzucha. Nie stosuj jednak ciepłych okładów na brzuch we wczesnej ciąży. Właściwa dieta również ma znaczenie – jedz małe, częste posiłki i unikaj pokarmów, które mogą powodować wzdęcia lub zgagę. Na zgagę pomocne mogą być zimne mleko, jogurt czy banany, a na zaparcia – ciepłe mleko z masłem klarowanym, płatki owsiane czy więcej błonnika w diecie [4].

Kiedy ból brzucha w ciąży wymaga konsultacji lekarskiej?

Chociaż większość bólów brzucha w ciąży jest niegroźna, niektóre sytuacje wymagają natychmiastowej pomocy medycznej. Silny, uporczywy ból brzucha, szczególnie jeśli towarzyszy mu krwawienie z pochwy, może wskazywać na poważne problemy, takie jak ciąża pozamaciczna czy przedwczesne oddzielenie łożyska [13,10]. Gorączka, dreszcze czy inne objawy infekcji również powinny skłonić Cię do kontaktu z lekarzem, gdyż mogą wskazywać na zapalenie wyrostka robaczkowego czy infekcję układu moczowego [14].

Objawy wstrząsu, takie jak zawroty głowy, osłabienie, przyspieszone tętno czy omdlenia, są sygnałem alarmowym wymagającym natychmiastowej pomocy [15]. Podobnie zmniejszona aktywność płodu czy nagła zmiana w jego ruchach powinna skłonić Cię do kontaktu z lekarzem [16]. Jeśli doświadczasz objawów stanu przedrzucawkowego, takich jak ból głowy, zaburzenia widzenia, obrzęki twarzy i rąk, wraz z bólem w górnej części brzucha, natychmiast udaj się do szpitala [6].

Podsumowanie

Ból brzucha w ciąży jest częstym doświadczeniem wielu przyszłych mam i zazwyczaj nie stanowi powodu do niepokoju. Kłujący ból brzucha w ciąży często wynika z rozciągania się więzadeł macicy, problemów trawiennych lub skurczów Braxtona-Hicksa, szczególnie w trzecim trymestrze. Rwący ból brzucha w ciąży może być związany z przygotowywaniem się organizmu do porodu, natomiast ból brzucha w ciąży jak na okres jest normalnym objawem, zwłaszcza na początku i pod koniec ciąży. Pamiętaj jednak, że silny, uporczywy ból, szczególnie gdy towarzyszy mu krwawienie, gorączka lub zmniejszona aktywność dziecka, wymaga natychmiastowej konsultacji lekarskiej. Dbając o zdrowy styl życia, odpowiednią dietę i umiarkowaną aktywność fizyczną, możesz znacząco zmniejszyć ryzyko wystąpienia kłującego bólu w górnej części brzucha w ciąży oraz innych dolegliwości bólowych.

Gruczoły potowe odgrywają ważną rolę w termoregulacji organizmu i mają ścisły związek z autonomicznym układem nerwowym. W stanie spoczynku pot wydzielany jest stale w niewielkich ilościach, jednak w wyniku zadziałania bodźca termicznego lub emocjonalnego jego produkcja się nasila. Organizm człowieka ma 4 miliony gruczołów potowych, z czego ok. 75% stanowią gruczoły ekrynowe (potowe), natomiast pozostałe to gruczoły apokrynowe. W hiperhydrozie pierwotnej główną funkcję pełni wzmożona aktywność gruczołów ekrynowych.

Czym jest nadmierna potliwość całego organizmu?

Nadmierna potliwość całego organizmu stanowi problem powszechny, który w równym stopniu dotyczy kobiet i mężczyzn. Nadpotliwość to stan opisywany jako przewlekłe zaburzenie objawiające się nadmierną produkcją potu, przekraczającą wydzielanie fizjologiczne, czyli prawidłowe, jakie jest niezbędne do utrzymania termicznej równowagi organizmu. Jak wspomniano we wstępie, w hiperhydrozie pierwotnej główną funkcję pełni wzmożona aktywność gruczołów ekrynowych [1].

Hiperhydroza (czyli nadpotliwość) może istotnie obniżać jakość życia pacjentów, ograniczać aktywność społeczną i towarzyską oraz wpływać niekorzystnie na życie zawodowe. Wyniki badań dowodzą, że ponad 70% pacjentów z hiperhydrozą ma obniżoną samoocenę, a u blisko 50% chorych występują objawy depresji [1].

Co to są gruczoły ekrynowe?

To gruczoły potowe rozmieszczone są na całej powierzchni skóry (oprócz m.in. przewodów słuchowych zewnętrznych i warg oraz warg sromowych mniejszych i łechtaczki). Ich najliczniejsze skupiska występują na dłoniach, stopach i w dołach pachowych. Na całym ciele rozmieszczonych jest ok. 4–5 milionów gruczołów potowych. Gruczoły te silnie reagują na bodźce emocjonalne i mogą być aktywowane przez autonomiczny układ nerwowy lub stymulowane przez hormon stresu, jakim jest adrenalina. To właśnie dlatego w stresujących sytuacjach można dostrzec, że ilość wydzielanego potu jest większa. Co może być przyczyną nadmiernej potliwości całego organizmu?

Jakie są przyczyny nadmiernego pocenia się?

Przyczyn nadpotliwości może być wiele. W nadpotliwości pierwotnej dużą rolę odgrywają uwarunkowania genetyczne. Jej początek obserwuje się zwykle w okresie dojrzewania. Za nadpotliwość wtórną może odpowiadać wiele różnych czynników:

• ostra choroba z towarzyszącą gorączką;
• nowotwory, w szczególności nowotwory krwi;
• stany fizjologiczne (ciąża, okres menopauzy);
• niewydolność serca;
• zaburzenia endokrynologiczne (np. nadczynność tarczycy, nadczynność przysadki mózgowej, cukrzyca);
• stosowane leki (przeciwbólowe, przeciwdepresyjne, antybiotyki, leki przeciwwirusowe, leki kardiologiczne oraz hormony) [2].

Jak zdiagnozować hiperhydrozę? Kiedy możemy mieć pewność, że nadmierna potliwość całego organizmu to faktyczny problem zdrowotny, a nie tylko przemijający stan?

Jak diagnozuje się hiperhydrozę?

Diagnozując nadpotliwość, należy określić jej typ (pierwotny lub wtórny). Nadpotliwość pierwotna występuje częściej. Rozpoznanie ustala się głównie na podstawie badania klinicznego. Duże znaczenie ma szczegółowy wywiad medyczny. Pierwotną nadpotliwość można rozpoznać u pacjentów, u których objawy utrzymują się co najmniej od 6. miesięcy oraz u których spełnione są minimum 4 kryteria z następujących:

• występowanie w miejscach koncentracji potowych gruczołów ekrynowych (pachy, dłonie, stopy, twarz);
• występowanie obustronne i symetryczne;
• brak objawów w czasie snu;
• przynajmniej 1 epizod w tygodniu;
• początek w wieku 25 lat lub wcześniej;
• dodatni wywiad rodzinny;
• zaburzanie codziennej aktywności [2].

Przy podejrzeniu hiperhydrozy wtórnej z reguły konieczne są badania dodatkowe. Jak wygląda leczenie nadpotliwości? Co stosować na nadmierne pocenie? Czy leczenie nadpotliwości jest refundowane przez NFZ?

Co na nadmierne pocenie? Leczenie nadpotliwości

Co zrobić, żeby się nie pocić? Na ratunek przychodzą produkty na nadmierną potliwość całego organizmu lub tylko jego części. Preparatami pierwszego wyboru w terapii nad potliwości są preparaty miejscowe (Vichy Stress Antyperspirant, Perspirex Stron, Medispirant), których działanie opiera się na mechanicznym blokowaniu ujść gruczołów potowych. Zalecane są produkty zawierające sole glinu w formie kremów, płynów i zasypek. 

W wyniku aplikacji tworzy się czop z polimerycznego żelu wodorotlenkowego, usuwany wraz ze złuszczaniem się warstwy rogowej naskórka. Niestety często zgłaszanym objawem niepożądanym jest podrażnienie skóry. Preparaty należy stosować wieczorem, na umytą i dokładnie osuszoną skórę, początkowo codziennie lub co drugi dzień, a następnie w celu podtrzymania efektu terapeutycznego 1–3 razy w tygodniu. Powszechnym składnikiem dezodorantów jest również ałun – naturalny minerał. Przypisuje mu się działanie antybakteryjne, ściągające oraz zwężające ujścia gruczołów potowych.

Vichy Stress Resist, antyperspirant

O produkcie

• to 72-godzinna ochrona przed nadmiernym poceniem się;
• skuteczność kosmetyku wzrasta z każdy dniem jego stosowania;
• w składzie antyperspirantu znajduje się również Woda Termalna z Vichy;
• preparat testowany pod kontrolą dermatologiczną.

Antidral, płyn na skórę

O produkcie

• to produkt leczniczy do stosowania w nadmiernym poceniu się skóry — na skórze stóp, pach i dłoni;
• substancją czynną jest: chlorek glinu;
• lek stosuje się na noc, na skórę oczyszczoną i wysuszoną;
• w przypadku mniej intensywnego pocenia się, zaleca się stosowanie płynu co drugi lub trzeci dzień.

Perspirex Strong, antyperspirant

O produkcie

• kosmetyk zapewnia do 5 dni skuteczności, już po jednej aplikacji;
• produkt działa podczas nocy, w momencie najmniejszej aktywności gruczołów potowych;
• opakowanie wystarczy na co najmniej 4 miesiące;
• Nie stosować bezpośrednio po depilacji pach (w ciągu 48 godzin). W przypadku depilacji trzeba odczekać 3 dni.

Medispirant, antyperspirant

O produkcie

• dodatkowo skład preparatu Medispirant roll-on wzbogacony został o allantoinę, która działa łagodząco, zapobiegając podrażnieniom skóry;
• nie zawiera substancji zapachowych, dzięki czemu jest odpowiedni zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn;
• preparat należy używać na noc, przed pójściem spać (Pozostawić do całkowitego wyschnięcia. Rano umyć skórę wodą z mydłem);
• nie stosować w ciągu 48 godzin po goleniu.

Czy można leczyć nadpotliwość tabletkami bez recepty?

Co stosować na nadmierne pocenie się w formie tabletek? Można rozważyć preparat Perspiblock forte lub Perspiblock. To tabletki z ekstaktami roślinnymi, które regulują metabolizm i procesy pocenia się. To dobre rozwiązanie na nadmierną potliwość całego organizmu, gdyż nie działamy miejscowo, a od środka. Efekty różnią się pomiędzy pacjentami i trzeba dość długo na nie czekać.

Perspiblock Forte, tabletki

O produkcie

• suplement diety zawierający składniki wspomagające prawidłowy proces pocenia się (wyciąg z liści szałwii, wyciąg z ziela skrzypu, wyciąg z ziela pokrzywy, wyciąg z ziela melisy); 
• zalecana dawka dla osób dorosłych to 1 tabletka 3 razy dziennie;
• zaleca się zażywać podczas lub po posiłku, popijając wodą;
• nie zaleca się stosowania produktu u kobiet w ciąży i w okresie karmienia piersią.

Do leczenia nadpotliwości twarzy oraz w poceniu smakowym (które obejmuje głowę, szyję i twarz) rekomendowany jest glikopirolan (Axhidrox) w postaci 2% kremu, aplikowany 2 razy dziennie.

Leczenie hiperhydrozy u lekarza – dostępne metody

W terapii ogólnej hiperhydrozy stosowane są leki antycholinergiczne, zwłaszcza glikopirolan oraz oksybutynina. Jednak działania niepożądane, takie jak suchość jamy ustnej, spojówek, zaburzenia czynności przewodu pokarmowego, trudności w oddawaniu moczu, tachykardia, często ograniczają ich przewlekłe przyjmowanie. 

Innym lekiem, który może być pomocny w terapii hiperhydrozy, jest propranolol – nieselektywny β-adrenolityk, rekomendowany zwłaszcza w nadpotliwości, której towarzyszy lęk i stres. Inną możliwością terapeutyczną, zarejestrowaną w Polsce do leczenia opornej na preparaty miejscowe nadmiernej potliwości pach, są iniekcje toksyny botulinowej typu A [3]. 

Wśród innych metod leczenia hiperhydrozy mają zastosowanie: laseroterapia, radiofrekwencja mikroigłowa, technologie z wykorzystaniem ultradźwięków oraz mikrofal, szczególnie zalecane w nadpotliwości ograniczonej do dołów pachowych.

Czy leczenie nadpotliwości jest refundowane przez NFZ?

Czy leczenie nadpotliwości jest refundowane przez NFZ? Jeśli pacjent trafi do gabinetu lekarskiego z problemem nadmiernej potliwości całego ciała, to otrzyma bezpłatną poradę lekarską w ramach swojego ubezpieczenia. Natomiast jeśli zajdzie potrzeba leczenia hiperhydrozy lekami na receptę, to będzie musiał za nie zapłacić.

Podsumowanie

Nadpotliwość to wstydliwa, często ukrywana dolegliwość, z którą pacjent nierzadko próbuje walczyć samodzielnie. Może znacznie obniżać jakość codziennego funkcjonowania, a nawet prowadzić do wycofania się z życia społecznego. W diagnostyce hiperhydrozy należy pamiętać o wykluczeniu jej wtórnych przyczyn, a następnie zaproponować optymalną formę terapii z uwzględnieniem rodzaju, nasilenia objawów oraz oczekiwań pacjenta.

Zapalenie zatok to dość częste schorzenie, które pojawia się u dzieci już od najmłodszych lat. Najczęściej do zapalenia błony śluzowej dochodzi w obrębie zatok przynosowych. Zapalenie zatok zwykle wywoływane jest przez bakterie, jednak mogą powodować je także wirusy lub czynniki alergiczne, które istnieją w środowisku przez cały rok. Najczęstsze objawy zapalenia zatok u dzieci to katar z wodnistą wydzieliną lub zatkaniem, ból w okolicy czoła, który nasila się przy pochylaniu oraz stan podgorączkowy (lub gorączka) i ogólne rozbicie. Objawy zapalenia zatok nie są dość specyficzne i często można pomylić je ze zwykłym przeziębieniem. Z drugiej strony zapalenie zatok bywa efektem długo trwającej i nieleczonej infekcji górnych dróg oddechowych. Jak poradzić sobie z zatkanymi zatokami u dzieci? Które tabletki na zatoki bez recepty będą najlepsze [1]?

Jakie tabletki na zatoki bez recepty będą najlepsze dla dzieci?

Nawet około 10% infekcji górnych dróg oddechowych kończy się bakteryjnym zapaleniem zatok, które najczęściej wymaga terapii antybiotykiem. Jednak sporo z jesiennych chorób manifestuje się bólem zatok i zatkanym nosem, którego przyczyną jest, np. infekcja wirusowa. W tym przypadku antybiotyki są nieskuteczne i lepiej zastosować inne tabletki na zatoki bez recepty. Jaki jest cel tabletek na zatoki dla dzieci? W zależności od zastosowanej substancji chcemy osiągnąć efekt przeciwzapalny i przeciwbólowym oraz obkurczyć przekrwioną śluzówkę, a także zmniejszyć wydzielanie śluzu lub uprościć jego usuwanie. W dalszej części artykułu przedstawiamy i omawiamy najlepsze tabletki na zatoki bez recepty [2].

Pseudoefedryna i ibuprofen

Klasyczne tabletki na zatoki bez recepty, które są często polecane w aptekach, zawierają ibuprofen i pseudoefedrynę (Apselan Plus, Ibuprom Zatoki, Acatar Zatoki, Nurofen Zatoki, Infex Zatoki). Istnieją także tabletki na zatoki bez recepty, które zawierają samą pseudoefedrynę (np. Apselan, Sudafed, Pseudoephedrine Espefa). Ibuprofen działa przeciwzapalnie i przeciwbólowo, dlatego będzie korzystnym wyborem, jeśli dziecko boli głowa i ma gorączkę. Pseudoefedryna dodawana jest jako substancja udrożniająca nos i zatoki. Obkurcza naczynia krwionośne, przez co redukuje wysięk z nosa i zmniejsza obrzęk, co poprawia oddychanie [3].

Ibuprom Zatoki, tabletki powlekane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• można stosować u dzieci od 12. roku życia;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości;
• nie zawiera laktozy;
• przeciwwskazany u kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• długotrwałe stosowanie może uzależniać.

Infex Zatoki, tabletki powlekane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• można stosować u dzieci od 15. roku życia;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości;
• nie zawiera laktozy;
• przeciwwskazany u kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• długotrwałe stosowanie może uzależniać;
• tańszy niż lider rynku.

Apselan, tabletki powlekane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• do stosowania od 12. roku życia;
• nie zawiera laktozy;
• przeciwwskazany u kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• długotrwałe stosowanie może uzależniać.

Jak stosować tabletki na zatoki z pseudoefedryną i ibuprofenem dla dzieci? Według informacji zawartej w ulotce można je podawać dzieciom od 12. roku życia, ale bezpieczna dawka pseudoefedryny, która można podać nawet 6-latkowi to 30 mg jednorazowo. Jeśli chodzi o ibuprofen, to należy kierować się dawkowaniem, które wynosi 10 mg na kilogram masy ciała. Z tego wynika, że takie tabletki można podawać od 6. roku życia dzieciom, które ważą przynajmniej 20 kg (maksymalnie 3 razy na dobę po 1 tabletce) [4].

Czy warto stosować te leki? Ibuprom z pewnością zadziała przeciwzapalnie, a pseudoefedryna doraźnie poprawi oddychanie. Jednak nie można ich stosować przy przewlekłych problemach. Nadużywanie może pogorszyć problemy i spowodować, np. katar z odbicia. Na pseudoefedrynę powinny uważać osoby z chorobami serca (nadciśnienie, tachykardia). Międzynarodowe rekomendacje nie zalecają rutynowego wdrażania pseudoefedryny do leczenia stanów zapalnych zatok o podłożu bakteryjnym u dzieci i dorosłych [1,5].

Tabletki ziołowe na zatoki

Kolejną grupą tabletek na zatoki dla dzieci są tabletki ziołowe na zatoki. Są one bezpieczne do stosowania nawet u osób, które cierpią na choroby sercowo-naczyniowe lub są uczulone na pseudoefedrynę albo ibuprofen. Do klasycznych tabletek ziołowych na zatoki zaliczany Sinupret, Soledum forte, RenoPuren Zatoki MAX. Najczęstsze wyciągi ziołowe, które w nich znajdziemy, pochodzą z takich roślin, jak eukaliptus, werbena, dziewanna, goryczka żółta, tymianek, pierwiosnek i bez czarny. Każda z roślin różni się nieco swoim działaniem, ale ich głównym celem jest upłynnienie zalegającej wydzieliny oraz lekkie działanie wykrztuśne, co pomaga pozbyć się złogów, odetkać nos i zredukować obrzęk, ból oraz nadmierny wyciek [6].

Soledum fortekapsułki, 200 mg

Lek dostępny bez recepty

O leku

• stosowany wspomagająco przy zapaleniu zatok oraz w chorobach zapalnych dróg oddechowych;
• jako jedyny na rynku zawiera czysty 1,8-cyneol wyizolowany z olejku eukaliptusowego¹;
• do stosowania powyżej 12. roku życia;
• działa przeciwzapalnie, wykrztuśnie, zmniejsza produkcję śluzu, a jednocześnie działa rozkurczowo na oskrzela, co łagodzi kaszel;
• działa przeciwwirusowo, przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybiczo;
• może być stosowany u osób z chorobą wrzodową, astmą i POChP;
• działanie produktu potwierdzone badaniami klinicznymi i laboratoryjnymi.

1. Dane pobrane z rejestru produktów leczniczych: https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public, stan na dzień: 23.05.2025.

 

Wskazania

Produkt zalecany jest w przypadku , ostrego zapalenia oskrzeli oraz kaszlu mokrego.

Dawkowanie

W przypadku ostrych stanów zapalnych podaje się zazwyczaj jedną kapsułkę preparatu Soledum forte 3 razy na dobę. W stanach przewlekłych bądź podczas kontynuacji terapii dawkę zmniejsza się do jednej kapsułki dwa razy dziennie.
Jeśli dolegliwości utrzymują się powyżej 7 dni bądź pojawią się takie objawy jak zaburzenia oddychania, gorączka, ropne lub krwawe odkrztuszanie, należy skonsultować się z lekarzem.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Sinupret, tabletki drażowane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera ziołowe składniki stosowane w leczeniu zatok i kataru;
• zawiera laktozę;
• do stosowania od 6. roku życia;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości;
• występuje w wersji o większym stężeniu składników aktywnych (Sinupret extract), co sprawia, że można stosować mniejszą ilość tabletek;
• dostępny w wersji płynnej dla młodszych dzieci;
• bezpieczny do dłuższego stosowania;
• małe, łatwe do połknięcia tabletki.

Zatoxin, tabletki powlekane

O produkcie

• suplement diety;
• w swoim składzie zawiera ekstrakty roślinne m.in. z kwiatu dziewanny, ziela werbeny czy korzenia lukrecji;
• oprócz składników roślinnych na zatoki, zawiera beta-glukany poprawiające odporność;
• nie zawiera laktozy;
• bezpieczny przy dłuższym stosowaniu.

Inne tabletki na zatoki dla dzieci

Pacjenci często kupują preparaty wieloskładnikowe na leczenie zatok, które zawierają paracetamol, pseudoefedrynę i dekstrometorfan (Gripex, Gripex Max, Gripblocker Express, Grypostop). Substancją, która może tutaj działać doraźnie, jest jedynie pseudoefedryna, a paracetamol może zmniejszyć dolegliwości bólowe. Dekstrometorfan nie powinien być stosowany, jeśli dziecko nie cierpi na suchy kaszel, bo to substancja o działaniu przeciwkaszlowym.

Grypostop, tabletki powlekane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• paracetamol działa przeciwbólowo na zatoki, a pseudoefedryna odtyka zatkany nos;
• nie stosować, jeśli pacjent nie cierpi na kaszel suchy;
• nie należy stosować przez dłuższy czas;
• występuje w opakowaniach o dwóch wielkościach.

Ostatnia grupa substancji, która wybierana jest przez pacjentów cierpiących na zatkane zatoki to mukolityki, czyli leki, które upłynniają zalegającą wydzielinę i przez to łatwiej ją usunąć. Należą do nich acetylocysteina (ACC, ACC Mini) lub karbocysteina. Badania nie są spójne, co do efektywności tych substancji. Pojedyncze badania wskazują na przydatność obu składników, rozumianą jako szybsze ustępowanie objawów w odczuciu pacjentów, jednak żadne badania o wysokiej jakości nie wskazują zasadności ich stosowania w leczeniu zatok. Natomiast są to bezpieczne leki, które można stosować nawet u dzieci od 2. roku życia. Mogą być przydatne, jeśli zatkany zatokom towarzyszy mokry kaszel. Karbocysteina nie występuje w formie tabletek w dawce odpowiedniej dla dzieci (dostępne jedynie syropy) [7,8].

ACC Mini, tabletki musujące

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera laktozę;
• forma tabletek rozpuszczalnych, co ułatwia podanie dzieciom niepotrafiącym połykać tabletek;
• zawiera substancje słodzące;
• smak jeżynowy (dodatek aromatu);
• występuje także w wersji o większym stężeniu substancji czynnej (ACC, ACC Optima).

Zatoki i alergia?

W aptekach znajdziemy też tabletki na zatoki bez recepty, które oprócz pseudoefedryny zawierają substancje przeciwalergiczne, np. tiprolidynę (Acatar Acti-Tabs), loratadynę (Claritine Active) lub cetyryzynę (Cirrus Duo). Co prawda, Są one wskazane do stosowania u dzieci od 12. roku życia, ale czy warto je stosować? Kwestię pseudoefedryny opisaliśmy powyżej, a jeśli chodzi leki przeciwalergiczne – to zależy. Jeśli stan zapalny zatok wywołują czynniki alergiczne, to stosowanie takich leków będzie rozsądne. Jednak tylko doraźnie, gdyż długie stosowanie jest niewskazane ze względu na pseudoefedrynę. Przy braku komponenty alergicznej nie powinniśmy ich stosować [1,5].

Acatar Acti-Tabs, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawieraj pseudoefedrynę, która odtyka zatkany nos i tiprolidynę, która działa przeciwalergicznie;
• może powodować senność;
• nie zawiera laktozy;
• przeciwwskazany u kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Cirrus Duo, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawieraj pseudoefedrynę, która odtyka zatkany nos i cetyryzynę, która działa przeciwalergicznie;
• substancja alergiczna nie powoduje senności;
• zawiera laktozę;
• przeciwwskazany u kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Podsumowanie

Jeśli Twoje dziecko zmaga się z problemem zapalenia zatok, tabletki na zatoki mogą pomóc w złagodzeniu objawów, takich jak zatkany nos i ból głowy. Bezpieczne i skuteczne będą tabletki ziołowe, które pomogą zmniejszyć nadmierny wysięk i odetkać zatkany nos Twojego dziecka, a przy tym mogą być stosowane przez dłuższy czas. Natomiast leki bez recepty zawierające pseudoefedrynę i ibuprofen podawaj swojemu dziecku tylko przez kilka dni, ponieważ ich długotrwałe używanie może prowadzić do uzależnienia. Należy także pamiętać, że leki z pseudoefedryną są przeznaczone do stosowania raczej u starszych dzieci. Z kolei leki bez recepty z dodatkiem substancji przeciwalergicznych powinieneś stosować jedynie wtedy, kiedy Twoje dziecko ma stwierdzone alergiczne zapalenie zatok. Zachowaj także ostrożność przy lekach wieloskładnikowych – choć niektóre z nich zawierają substancje wykrztuśne, które mogą pomóc w usunięciu wydzieliny, ich skuteczność nie jest potwierdzona w oficjalnych rekomendacjach.

Spirulina i chlorella są algami, które mogą służyć człowiekowi jako pożywienie. Co więcej, są zaliczane do tzw. superfoods, czyli superżywności. Do tej grupy produktów należą naturalne pokarmy bogate w wyjątkowo dużą ilość składników odżywczych. Obydwie algi wykazują wiele podobieństw, ale widoczne są także różnice. Spirulina jest organizmem wielokomórkowym, a jej komórki mają kształt helisy. Co więcej, spirulina jest szczególnie bogata w białko (nawet 70% jej suchej masy). Z kolei chlorella jest organizmem jednokomórkowym zawierającym bardzo duże ilości chlorofilu, ale również białka (nawet 67%). Różnią się także kolorem, spirulina ma lekko niebieski odcień, a chlorella jest intensywnie zielona [1,2].

Jakie działanie ma chlorella i spirulina?

Zarówno spirulina, jak i chlorella, zawierają wiele cennych mikro- i makroelementów np.: duże ilości białka, żelazo, jod, kompleks witamin (w szczególności z grupy B), kwasy tłuszczowe, itd. Spirulina ze względu na brak ściany komórkowej (w przeciwieństwie do chlorelli) lepiej się trawi i przyswaja. Spirulina jest bogata w beta-karoten, przez co wykazuje działanie antyoksydacyjne. Ma w swoim składzie także przeciwzapalne fikocyjaniny. Ponadto spożywanie spiruliny wspomaga pracę mózgu, odporność, pomaga zwalczać infekcję oraz zmniejsza objawy alergii [3,4]. 

Co ciekawe, chlorella jest organizmem, który ma największą na świecie zawartość chlorofilu spośród wszystkich żyjących organizmów. Chlorofil jest wskazany m.in. pomocniczo w leczeniu hemoroidów, astmy, cukrzycy, wrzodów, pomaga także wyregulować cykl miesiączkowy. Co więcej, spożywanie chlorelli poprawia odporność organizmu, działa oczyszczająco (m.in. z metali ciężkich) i antystarzeniowo. Ma właściwości przeciwutleniające, ułatwia utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz dostarcza organizmowi energii [1,3].

Jakie skutki uboczne ma chlorella i spirulina?

W przypadku chlorelli, ryzyko wystąpienia skutków ubocznych jest minimalne. Jest ona dobrze tolerowana przez organizm, niezwykle rzadko występują reakcje alergiczne. Częściej zdarza się tzw. efekt światłouczulający (zwiększa wrażliwość skóry na promieniowanie UV), szczególnie u pacjentów wrażliwych na słońce. Mogą pojawić się również działania niepożądane takie jak biegunka, wzdęcia czy uczucie ociężałości (związane z nie trawieniem ściany komórkowej chlorelli przez ludzi) [1,3].

Inaczej wygląda sytuacja ze spiruliną. Jeżeli surowiec jest wysokiej jakości to działania niepożądane są podobne jak w przypadku chlorelli: reakcje alergiczne oraz problemy związane z przewodem pokarmowym. Jeżeli jednak spirulina jest zanieczyszczona (pochodzi z nieznanego źródła), może dojść do bardzo poważnych działań niepożądanych takich jak:

• mocne bóle brzucha z nudnościami i wymiotami;
• przyspieszone bicie serca;
• uszkodzenie wątroby;
• wstrząs, który może doprowadzić nawet do śmierci [2,4]. 

Kiedy stosuje się obie substancje?

Spirulina wykazuje silniejsze działanie przeciwutleniające, antycholesterolowe, antyalergiczne i poprawiające odporność.  Z kolei chlorella znacznie lepiej oczyszcza organizm z toksyn,  w szczególności metali ciężkich. Obydwie mogą być cennym dodatkiem do żywności dla wegetarian, ze względu na zawartość żelaza. Obydwie korzystnie wpływają na poziom cukru we krwi, regulację ciśnienia tętniczego krwi i złego poziomu cholesterolu, są więc wskazane na problemy z sercem. Nieznacznie mogą pomóc również w problemach trawiennych, są również polecane sportowcom, jako środki mogące poprawić pracę mięśni [1,4]. 

Jak wygląda dawkowanie chlorelli i spiruliny?

Dawkowania zależy od wybranego suplementu. Najlepiej wybrać takie, które są odpowiednio rozdrobnione, aby uniknąć problemów z nie trawieniem ściany komórkowej chlorelli. Z reguły zaczyna się od ok 3 g chlorelli na dobę, stopniowo zwiększając dawkę, ale do nie więcej niż 10 g. Dawkowanie spiruliny może się różnić w zależności od producenta i jej postaci. Najczęściej zaleca się przyjmowanie od 1 do 4 g, w dawkach podzielonych. Nie powinno się przekraczać 10 g spiruliny na dobę. Tabletki i kapsułki należy popijać dużą ilością wody, a proszek można dodać do jogurtu, kefiru czy shakeów [1,2]. 

Porównanie profilów bezpieczeństwa chlorelli i spiruliny

Profile bezpieczeństwa chlorelli i spiruliny w niektórych przypadkach nieco się od siebie różnią. Sprawdźmy to.

Ciąża i karmienie piersią

Pomimo, że chlorella i spirulina są zaliczane do stosunkowo bezpiecznych produktów, nie są zalecane do stosowania ani podczas ciąży, ani podczas laktacji. 

Prowadzenie pojazdów

Brak jest badań na temat niekorzystnego wpływu chlorelli czy spiruliny w przypadku prowadzeniu pojazdów mechanicznych.

Interakcje z alkoholem

Brak jest doniesień na temat interakcji między alkoholem a spiruliną czy chlorellą. 

Stosowanie u seniorów, przy zaburzeniach czynności nerek, lub wątroby

Brak jest badań wskazujących konieczność zwiększenia dawki tych alg w przypadku tych grup pacjentów. Trzeba jedynie pamiętać, że spożywanie zanieczyszczonej spiruliny może prowadzić do uszkodzenia wątroby. 

Drogi podania i zamienniki chlorelli

Chlorella występuje w licznych suplementach diety. Są one stosowane doustnie, jako tabletki, kapsułki, płyn do picia, czy proszek (można go dodać do pożywienia). Przykładowe preparaty dostępne w aptekach to m.in.:

• tabletki: Chlorella Super Alga, Swanson Chlorella, MyVita Chlorella algi rozerwane ściany komórkowe;
• kapsułki: Solgar Chlorella, Chlorella Mikroalga;
• proszek: MyVita Silver Chlorella Bio, Bio Biowen Chlorella;
• produkty złożone: Linea Detox tabletki (dodatkowo herbata zielona, chrom, pokrzywa zwyczajna, lewokarnityna), Terranova Spirulina i Chlorella kapsułki (dodatek spiruliny),  Lab One Chlorophyll Detox (dodatek spiruliny, chlorofiliny i pietruszki).

Drogi podania i zamienniki spiruliny

Podobnie jak chlorella, również i spirulina występuje jako suplementy diety stosowane doustnie. Przykładowe, które można znaleźć w aptece to m.in.:

• kapsułki: Oleofarm Spirulina Hawajska, Solgar Spirulina, A-Z Spirulina; 
• tabletki: MyVita Spirulina, Alter Medica Spirulina;
• proszek: MyVita Spirulina, Bio Biowen Spirulina.

Podsumowanie

Spirulina i chlorella to superżywność, która z powodzeniem może być suplementowana z korzyścią dla zdrowia. Jeżeli przyjmuje się preparaty odpowiedniej jakości, to są one z reguły bezpieczne i nie powinny powodować działań niepożądanych. Wykazują podobne właściwości, chociaż występują pomiędzy nimi subtelne różnice. Nie zawsze trzeba wybierać, która jest lepsza. Można po prostu zastosować je obydwie. 

Opipramol jest substancją zaliczaną do grupy trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych (TLPD). Lek stosuje się w przypadku zaburzeń lękowych uogólnionych oraz innych zaburzeń psychicznych, które są związane z chorobami somatycznymi (np. chorobami tarczycy, zespołami bólowymi, nowotworami, chorobą Parkinsona). Opipramol bywa zalecany poza wskazaniami rejestracyjnymi, np. w przypadku bezsenności.

Wskazaniem do stosowania hydroksyzyny jest leczenie lęku, niepokoju, nerwic, a także dolegliwości skórnych, takich jak np. świąd czy pokrzywka. Lek podaje się niekiedy przed zabiegami chirurgicznymi. Ma to m.in. na celu zmniejszyć napięcie, zredukować stres, a także obniżyć ryzyko wystąpienia ewentualnych nudności i wymiotów po zabiegu [1,2]

Jak działa opipramol, a jak hydroksyzyna?

Opipramol wykazuje efekt przeciwlękowy, uspokajający i słabo przeciwdepresyjny poprzez wpływ na receptory zlokalizowane w ośrodkowym układzie nerwowym. Mechanizm działania opiera się na pobudzaniu receptorów sigma (działanie przeciwlękowe i poprawiające nastrój) i hamowaniu receptorów histaminowych (uspokojenie, wyciszenie) oraz adrenergicznych (redukcja napięcia nerwowego). 

Hydroksyzyna natomiast działa wielokierunkowo, wpływając na różne receptory (m.in. histaminowe oraz serotoninowe) i neuroprzekaźniki w mózgu, co skutkuje efektem przeciwlękowym, nasennym, przeciwalergicznym oraz przeciwwymiotnym [1-4].

Który lek jest mocniejszy – opipramol czy hydroksyzyna?

Odpowiedź brzmi: to zależy. Jeśli bierzemy pod uwagę działanie przeciwlękowe, silniej i dłużej działać będzie opipramol. Z kolei hydroksyzyna jest wskazana do leczenia objawowego, co oznacza, że nie leczy przyczyny dolegliwości. Jest również przeznaczona najczęściej do krótkotrwałego leczenia (w praktyce bywa z tym różnie), podczas gdy opipramol zaleca się przyjmować minimum kilka tygodni [1-4].

Jak dawkuje się opipramol i hydroksyzynę?

U osób dorosłych stosuje się zwykle 50 mg opipramolu rano, kolejne 50 mg około południa oraz 100 mg wieczorem. Jeśli lekarz uzna to za zasadne, może obniżyć dawkowanie do 50-100 mg raz na dobę lub zwiększyć je do 100 mg 3 razy na dobę. Opipramol bywa zalecany dzieciom od 6. roku życia – maksymalna stosowana dawka nie powinna wówczas przekroczyć 100 mg dziennie [1].

Dawkowanie hydroksyzyny różni się w zależności od wskazania:

• objawowe leczenie lęku: 50 mg na dobę 2-3 razy dziennie;
• objawowe leczenie świądu: 25 mg przed snem, jeśli lekarz uzna to za konieczne może zwiększyć dawkę. U dzieci powyżej 2 lat stosuje się 1-2 mg leku na kg masy ciała w kilku dawkach dziennych;
• niepokój i pobudzenie psychoruchowe w przebiegu nerwic: 50 mg 1 raz na dobę u dorosłych. U dzieci zaleca się stosowanie 0,6 mg leku na kg masy ciała [2].

Kiedy nie powinno się stosować opipramolu i hydroksyzyny?

Opipramolu nie należy stosować w przypadku:

• ostrego zatrzymania moczu;
• zatrucia alkoholem, lekami psychotropowymi, nasennymi oraz przeciwbólowymi;
• nieleczonej jaskry;
• bloku przedsionkowo-komorowego;
• chorób wątroby i nerek;
• przerostu prostaty z towarzyszącym zaleganiem moczu;
• stosowania leków z grupy inhibitorów MAO (moklobemid, selegilina, rasagilina) [1,3].

Wśród przeciwwskazań do zażywania hydroksyzyny można wymienić:

• porfirię;
• zaburzenia rytmu serca;
• ciążę i karmienie piersią;
• przyjmowanie leków wydłużających odstęp QT, m.in. przeciwarytmicznych (np. sotalol, amiodaron), przeciwpsychotycznych (haloperidol), przeciwdepresyjnych (escitalopram, citalopram); antybiotyków (erytromycyny, lewofloksacyny, moksyfloksacyny) [2,4].

Zarówno opipramol, jak i hydroksyzyna nie powinny być stosowane w przebiegu jaskry, przerostu gruczołu krokowego, schorzeń wątroby i nerek, a także wtedy, gdy masz alergię na te leki bądź ich pochodne [1,2].

Profil bezpieczeństwa hydroksyzyny i opipramolu

Opipramol i hydroksyzyna różnią się swoim bezpieczeństwem stosowania w różnych grupach.

Ciąża i laktacja

Uważa się, że hydroksyzyna nie powinna być zażywana w okresie ciąży i podczas karmienia piersią. Jeśli natomiast chodzi o opipramol, dopuszcza się jego stsoowanie tylko wtedy, gdy jest to naprawdę konieczne [1,2,5].

Interakcje z alkoholem

Obydwa leki oddziałują na ośrodkowy układ nerwowy – nie należy łączyć ich z alkoholem [1,2].

Prowadzenie samochodu

Zarówno opipramol, jak i hydroksyzyna mogą upośledzać koncentrację i zaburzać prawidłową ocenę sytuacji, co należy mieć na uwadze stosując te leki [1,2].

Stosowanie u seniorów

Stosowana dawka zależy od stopnia nasilenia objawów. Z reguły nie ma potrzeby zmiany dawkowania opipramolu u seniorów, u których nie występują inne choroby współtowarzyszące. Warto pamiętać, aby przy długotrwałej terapii regularnie monitorować czynność wątroby [1].

Jeśli chodzi o hydroksyzynę, seniorzy powinni przyjmować początkowo połowę dawki zalecanej u dorosłych. W tej grupie wiekowej nie należy przekraczać 50 mg na dobę [2].

Stosowanie przy chorobach wątroby i nerek

Stosowanie opipramolu w przebiegu chorób nerek i wątroby jest niewskazane [1].

W przypadku hydroksyzyny zaleca się obniżenie dawki u pacjentów zmagających się z niewydolnością nerek. Jest to związane z osłabionym wydalaniem leku (a właściwie jego metabolitu) przez ten narząd. Jeśli chodzi natomiast o stosowanie w przypadku niewydolności wątroby, należy zmniejszyć dobową dawkę hydroksyzyny o ok. 33% w stosunku do dawki zalecanej [2].

Jakie skutki uboczne mogą wywoływać opipramol i hydroksyzyna?

Najczęstsze działania niepożądane związane ze stosowaniem opipramolu i hydroksyzyny wynikają z wpływu tych leków na ośrodkowy układ nerwowy. W trakcie leczenia może wystąpić zmęczenie, nadmierne uspokojenie i senność, a także  zawroty głowy. 

Stosowanie opipramolu wiąże się często z wystąpieniem uczucia zatkanego nosa i suchości błony śluzowej jamy ustnej. Na początku leczenia może dochodzić również do spadków ciśnienia tętniczego. 

Podczas przyjmowania hydroksyzyny obserwowano rzadkie reakcje pobudzenia i splątania, zaburzeń widzenia, przyspieszonego bicia serca (tachykardii), zaparć i wymiotów, zapaleń skóry, świądu czy wysypki, a także zatrzymania moczu [1,2].

Jakie są leki z opipramolem i hydroksyzyną?

Opipramol jest dostępny w Polsce w postaci tabletek powlekanych (Pramolan) oraz drażowanych (Sympramol). Oba preparaty stosuje się doustnie, w trakcie posiłku lub bezpośrednio po nim.

Hydroksyzyna może być stosowana doustnie lub we wstrzyknięciach. Lek występuje w postaci tabletek powlekanych (Atarax, Hydroxyzine Orion, Hydroxyzinum Adamed, Hydroxyzinum VP, Hydroxyzinum Espefa), syropów (Atarax, Hydroxyzinum Hasco, Hydroxyzinum Aflofarm) oraz roztworu do wstrzykiwań (Hydroxyzinum Teva). Hydroksyzynę w tabletkach lub syropie najlepiej zażywać po posiłkach [6].

Podsumowanie

Opipramol i hydroksyzyna to dwa zupełnie różne leki, które co prawda działają przeciwlękowo, jednak stosuje się je w różnych sytuacjach. Pierwsze efekty działania opipramolu występują po około 2 tygodniach regularnego przyjmowania. Stąd zaleca się, aby kuracja trwała przynajmniej 1-2 miesiące. Natomiast hydroksyzynę należy zażywać w najmniejszych skutecznych dawkach, możliwie jak najkrócej. Może się bowiem wykształcić tolerancja na lek, a to pociąga za sobą konieczność zwiększenia jego dawki [1-4].

Obydwie substancje należą do selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). Są to bardzo popularne leki wykorzystywane w leczeniu depresji. Są to silne substancje, dostępne jedynie na receptę. Ich używanie powinno być kontrolowane przez lekarza, a pacjent pod żadnym pozorem nie powinien samodzielnie modyfikować ich dawkowania [1,2]. 

Jakie działanie ma sertralina i fluoksetyna?

Jak wspomniano, obydwa leki należą do grupy SSRI. Tego typu leki blokują transport serotoniny do komórek nerwowych, przez co jej stężenie w ośrodkowym układzie nerwowym rośnie. Serotonina jest neuroprzekaźnikiem będącym ważną cząsteczką dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, jest bardzo ważna w regulacji nastroju. Istnieją jednak drobne różnice w mechanizmie działania tych dwóch substancji. Fluoksetyna nie wiąże się z receptorami takimi jak receptory adrenergiczne, serotoninergiczne, muskarynowe, histaminowe, dopaminergiczne czy GABA. Z kolei sertralina w niewielkim stopniu wiąże się z tymi receptorami, przez co działanie tych dwóch substancji oraz potencjalne działania niepożądane różnią się nieznacznie od siebie [1,2]. 

Jakie skutki uboczne ma fluoksetyna i sertralina?

Fluoksetyna i sertralina należą do tej samej grupy preparatów, dlatego część działań niepożądanych będzie podobna. Obie substancje mogą powodować m.in. bezsenność, bóle i zawroty głowy, nudności, nadmierną potliwość czy zaburzenia seksualne. Z kolei fluoksetyna częściej może powodować zaburzenia koncentracji, epizody maniakalne, stany euforii, omamy, łysienie czy krwawienia z przewodu pokarmowego. Z kolei sertralina może prowadzić do senności, suchości błon śluzowych, tachykardi, zapalenia trzustki czy zaparć. W przypadku obydwu substancji należy pamiętać, aby nie odstawiać ich nagle, bo może to prowadzić do wielu nieprzyjemnych skutków, zwanych efektem odstawienia [1,2]. 

Kiedy stosuje się obie substancje?

Zarówno fluoksetyna jak i sertralina są stosowane w leczeniu depresji i zaburzeń depresyjnych. Fluoksetyna częściej jest wykorzystywana do leczenia zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych i bulimii. Z kolei sertralina jest stosowania w leczeniu stanów lękowych, fobii społecznych czy obsesyjnych myśli np. na temat swojego ciała [1,2].

Jak wygląda dawkowanie sertraliny i fluoksetyny?

Dawkę zawsze ustala lekarz i należy jej przestrzegać. Nie powinno się samodzielnie zwiększać lub zmniejszać dawki, bo może to doprowadzić do poważnych działań niepożądanych. Fluoksetyna może być stosowana u dzieci od 8. roku życia. Najczęściej stosuje się 10 mg dziennie, a po pewnym czasie stosowania lekarz może zalecić zwiększenie dawki do 20 mg na dobę. Z kolei u dorosłych leczenie rozpoczyna się z reguły od 20 mg dziennie. Na podstawie efektów działania leku, lekarz może zalecić zwiększenie dawki do nawet 60 mg na dobę (co jest jednocześnie dawką zwykle stosowana w przypadku bulimii) [1].

Sertralina może być stosowana przez dzieci od 6. roku życia, w zależności od wieku i wskazań, w dawce od 25 mg do 50 mg na dobę (dawka początkowa od 12 lat). Lekarz może jednak zalecić stopniowe zwiększanie leku do maksymalnej dawki 200 mg dziennie. Powinno się ją stosować raz dziennie, rano lub wieczorem popijać szklanką wody [2].

Porównanie profilów bezpieczeństwa fluoksetyny i sertraliny

Obie substancje mają różne profile bezpieczeństwa. Przyjrzyjmy im się bliżej.

Ciąża i karmienie piersią

Ponieważ tych leków nie można samodzielnie odstawiać, pacjentka planująca ciążę lub w niej będąca powinna być pod stała kontrola lekarza. Powinien on ocenić ryzyko i korzyści płynące ze stosowania tych leków. Tym bardziej że mogą one prowadzić do powstania groźnych wad płodu (szczególnie w ostatnich trzech miesiącach ciąży). Podobnie w przypadku karmienia piersią, nie jest zalecane stosowanie tych preparatów [1,2]. 

Prowadzenie pojazdów

Preparaty zawierające te substancje mogą niekorzystnie wpływać na prowadzenie pojazdów. Mogą one prowadzić do zaburzenia równowagi, osłabienia refleksu czy zawrotów głowy. Należy zachować szczególną ostrożność podczas ich stosowania i prowadzenia pojazdów [1,2]. 

Interakcje z alkoholem

Nie należy łączyć tych leków z alkoholem. Spożycie alkoholu podczas terapii może prowadzić do nadmiernej senności, zaburzeń koncentracji czy zawrotów głowy [1,2]. 

Stosowanie u seniorów, przy zaburzeniach czynności nerek, lub wątroby

Dane literaturowe nie wskazują na konieczność zmiany dawki tych leków u pacjentów w podeszłym wieku lub cierpiących na zaburzenia nerek. Niemniej jednak tacy pacjenci powinni zachować szczególną ostrożność i zgłaszać lekarzowi niezwłocznie wszystkie niepokojące objawy [1,2]. 

Lekarz może zdecydować o zmniejszeniu dawek fluoksetyny u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby. Może on zdecydować np. o zwiększeniu odstępów czasowych pomiędzy kolejnymi dawkami, dla przykładu 20 mg na dobę co drugi dzień. Podobnie mniejsze dawki sertraliny lub dłuższe odstępy pomiędzy podaniami zaleca się w przypadku sertraliny i pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby [1,2]. 

Drogi podania i zamienniki fluoksetyny

Fluoksetyna na rynku występuje w formie preparatów doustnych, a dokładniej tabletek i kapsułek w dawkach 10 lub 20 mg. W aptekach można znaleźć następujące preparaty:

• kapsułki: Fluoksetyna Egis, Seronil, Fluoxetin Polpharma, Fluxemed, Andepin, Fluoxetin Aurovitas;
• tabletki: Fluoksetyna, Bioxetin, Seronil; Fluoxetine Vitabalans.

Drogi podania i zamienniki sertraliny

Sertralina występuje pod postacią tabletek w dwóch dawkach, 50 i 100 mg. W aptekach można znaleźć sertralinę pod następującymi nazwami handlowymi: Sertralina Krka, Asertin, Asentra, Setaloft, Zoloft, Sertagen, Zotral, Sertranorm, Miravil czy Sertraline Aurovitas.

Podsumowanie

Fluoksetyna i sertralina są jednymi z najczęściej stosowanych leków przeciwdepresyjnych z grupy SSRI. Pomimo, że są one dosyć skuteczne, to niosą za sobą potencjalne działania niepożądane i pod żadnym pozorem nie wolno samodzielnie przerywać lub modyfikować terapii. Efekt odstawienia może być groźny dla zdrowia pacjenta. 

Działanie klonidyny polega na hamowaniu uwalniania specjalnego neuroprzekaźnika, czyli noradrenaliny, który to powoduje skurcz naczyń krwionośnych. W rezultacie tego mechanizmu działania dochodzi do rozkurczu naczyń krwionośnych i szybkiego obniżenia ciśnienia krwi. Co istotne, klonidyna działa już po około 30-60 minutach po podaniu leku.

Kaptopril jest to substancja, która również rozszerza naczynia krwionośne, co prowadzi do spadku ciśnienia tętniczego. Dzieje się tak, ponieważ kaptopril zmniejsza stężenie angiotensyny II we krwi, której nadmiar powoduje skurcz naczyń i wzrost ciśnienia. Efekt leczniczy jest osiągnięty, nawet szybciej niż w przypadku klonidyny, gdyż już po około 15-30 minutach po spożyciu tego leku [1-5].

Jakie skutki uboczne ma kaptopril i klonidyna?

W początkowej fazie leczenia klonidyną skutki uboczne są dość łatwo zauważalne. Najczęściej objawiają się one: suchością w jamie ustnej, sennością, zawrotami i bólem głowy, a także ogólnym osłabieniem i uczuciem zmęczenia. Ponadto mogą pojawić się inne działania niepożądane, takie jak [1-2]:

• niedociśnienie;
• nudności i wymioty;
• zaparcia;
• kołatanie serca;
• tachykardia lub bradykardia;
• zaburzenia seksualne.

Głównym i bardzo charakterystycznym skutkiem ubocznym kaptoprylu jest pojawienie się suchego i uporczywego kaszlu, któremu mogą towarzyszyć:

• zawroty głowy;
• trudności z zasypianiem;
• duszności;
• nudności i wymioty;
• biegunka;
• zaparcia;
• zaburzenia smaku;
• świąd.

Kiedy stosuje się klonidynę i kaptopril?

Kaptopril od wielu lat stosowany jest w terapii nadciśnienia tętniczego. Ponadto lekarze wykorzystują jego właściwości w leczeniu innych jednostek chorobowych, czyli przewlekłej niewydolności mięśnia sercowego, a także u chorych po przebytym zawale serca oraz zmagających się z nefropatią cukrzycową [4].

Klonidyna zwyczajowo rekomendowana jest pacjentom z pierwotnym i wtórnym nadciśnieniem tętniczym. Dodatkowo znajduje zastosowanie w leczeniu ADHD, w terapii uzależnienia od nikotyny i przy próbach odstawiania opiodów [5].

Jak stosuje się klonidynę i kaptopril?

Kaptopril to lek, który bardzo szybko wchłania się, w związku z tym do pierwszych efektów jego działania dochodzi już po 15 minutach, po jego spożyciu. Zazwyczaj dawka początkowa kaptoprilu w leczeniu nadciśnienia tętniczego wynosi 25-50 mg, podawana 2 razy na dobę.

Klonidynę zwyczajowo stosujemy początkowo 1 tabletkę zawierającą 75 mcg substancji 2 razy na dobę, a później w zależności od potrzeb lekarz może stopniowo co drugi lub co trzeci dzień zwiększać dawkę, aż do uzyskania optymalnej dla pacjenta [1-2].

Czy klonidyna i kaptopril są bezpieczne?

Kaptopril jest przeciwwskazany dla kobiet w II i III trymestrze ciąży oraz karmiących piersią. Nie zaleca się również podawania tej substancji kobietom w początkowym okresie ciąży. Ponadto związek ten może upośledzać sprawność psychofizyczną, w tym obsługę pojazdów i maszyn, zwłaszcza w połączeniu z alkoholem oraz w początkowej fazie leczenia, lub zmianie dawki. Leczenie dzieci i młodzieży kaptoprilem może odbywać się tylko pod ścisłą kontrolą lekarską.

Klonidyny nie można stosować u dzieci i młodzieży poniżej 18. roku życia, z powodu braku badań na tej grupie pacjentów. Należy pamiętać, że nagłe jej odstawienie może spowodować gwałtowne podniesienie ciśnienia tętniczego, które może być niebezpieczne dla naszego zdrowia, a nawet życia. Dlatego należy zawsze stopniowo schodzić z dawki tego leku. Ponadto lecząc się Iporelem, czyli klonidyną nie należy kierować pojazdami oraz maszynami, ze względu na spore ryzyko senności, a spożywany w trakcie terapii tym lekiem alkohol może potęgować jego działanie i skutki uboczne. Klonidynę w ciąży można stosować jedynie w przypadkach bezwzględnej konieczności. Substancja ta może przenikać przez łożysko do płodu i spowodować zmniejszenie akcji serca u płodu, natomiast w czasie laktacji nie zaleca się leczenia tym związkiem [1-2].

Jakie są dostępne postacie leku klonidyny i kaptoprilu?

Klonidyna czy kaptopril to leki dostępne wyłącznie na receptę lekarską. Oba występują jedynie w postaci tabletek doustnych. Ponadto klonidyna w niektórych krajach stosowana jest również w postaci iniekcji w leczeniu bólu nowotworowego.

Jakie są preparaty zawierające klonidynę i kaptopril?

W aptekach nie znajdziemy zbyt wielu leków zawierających w swoim składzie kaptopril czy klonidynę. 

Kaptopril posiada dwa zamienniki, które występują w dawkach: 12.5 mg, 25mg i 50 mg. Zaliczamy do nich [1-2]:

• Captopril Jelfa, tabletki;
• Captopril Polfarmex, tabletki.

Klonidyna nie posiada zamienników. Występuje tylko w jednym leku, który jest dopuszczony do obrotu w Polsce, a więc;

•  Iporel, tabletki.

Podsumowanie

Klonidyna i kaptopril to ważne substancje w leczeniu nadciśnienia tętniczego. Należy je bardzo ostrożnie dawkować, aby uniknąć dość sporej ilości możliwych działań niepożądanych. Dlatego zawsze w razie niepewności co do tych leków powinniśmy skorzystać z porady farmaceuty w aptece.

Prawidłowe ciśnienie tętnicze krwi to niezbędny element do zachowania dobrego stanu zdrowia. Z tego powodu powinniśmy je kontrolować oraz regulować, jeśli przekracza dopuszczalne normy. Najlepiej, gdy jego wartość oscyluje w granicach od 120 mmHg do 100 mmHg na 80 do 60 mmHg. Jednak jeśli ciśnienie jest wyższe, to zwykle wymaga to wdrożenia farmakoterapii. Do leczenia nadciśnienia, ale również do doraźnego obniżania nagłych skoków ciśnienia stosuje się kaptopril lub nitrendypinę w postaci tabletek podjęzykowych. Jak one działają i kiedy je podawać? Co jest lepsze? Nitrendypina czy kaptopril?

Jak działa nitrendypina i kaptopril?

Kaptopril należy do inhibitorów konwertazy angiotensyny (IKA). W naszym organizmie prawidłowe ciśnienie tętnicze krwi utrzymywane jest przez układ renina-angiotensyna-aldosteron, w skład którego wchodzą, m.in. nerki. Nerki wydzielają reninę, która przekształca angiotensynogen do angiotensyny I. Angiotensyna I przekształcana jest do angiotensyny II i to właśnie wzrost jej ilości odpowiada za zwiększenie ciśnienia krwi. Dzieje się tak dlatego, gdyż odpowiada, m.in. za zwężanie naczyń krwionośnych. Kaptopril blokuje etap przekształcania angiotensyny I, która jest dla nas obojętna, w powodującą wzrost ciśnienia angiotensynę II [1].

Nitrendypina to lek należący do zupełnie innej grupy, tj. antagonistów wapnia. Tak jak kaptopril, powoduje spadek ciśnienia krwi, ale na podstawie innego mechanizmu. Nitrendypina blokuje napływ jonów wapnia do komórek, co z kolei prowadzi do rozkurczu mięśni naczyń krwionośnych. Zmniejsza to opór, który naczynia stawiają krwi i tym samym powoduje spadek ciśnienia tętniczego [2,3].

Jakie skutki uboczne ma nitrendypina i kaptopril?

Kaptopril to bezpieczny lek, jednak jak każdy preparat wykazuje pewne działania niepożądane. Są one podobne dla wszystkich substancji z tej grupy. Pacjenci najczęściej skarżą się na suchy kaszel, który może wystąpić nawet u 10% leczonych. Czasami może pojawić się wysypka z towarzyszącą gorączką. U 1% pacjentów stwierdza się białkomocz, jednak nie jest to rzecz zagrażająca życiu i często przechodzi nawet bez odstawienia leku. Z podobną częstotliwością może pojawić się przemijające osłabienie czucia smaku. Pacjenci mogą skarżyć się także na zawroty głowy, tachykardię i palpitację serca, bóle brzucha, nudności, wymioty, biegunki, zaparcia i suchość w jamie ustnej. Może dojść do podwyższenia potasu we krwi [1,4].

Częstym działaniem niepożądanym, który pojawia się szczególnie przy rozpoczynaniu terapii nitrendypiną jest ból głowy, który ma charakter przemijający. Innym częstym objawem na początku terapii może być tachykardia, czyli przyspieszenie akcji serca i epizody dusznicy bolesnej, którą odczuwa się jako ból w klatce piersiowej. Pacjenci mogą skarżyć się na obrzęki (głównie nóg) oraz rozszerzenie naczyń krwionośnych, co obserwuje się jako nadmierne zaczerwienie skóry (głównie twarzy). Mogą wystąpić także reakcje alergiczne [3].

Nitrendypina czy kaptopril? Kiedy je stosować?

Głównym wskazaniem do stosowania obu leków jest leczenie nadciśnienia tętniczego krwi. Jednak aktualnie bardzo rzadko wprowadza się monoterapię nadciśnienia tętniczego, czyli leczenie jednym lekiem. Substancje z tych grup są wykorzystywane w politerapii, ale samego kaptoprilu lub nitrendypiny praktycznie się nie używa. W codziennej praktyce obserwuje się stosowanie nitrendypiny i kaptoprilu pod język, głównie w celu osiągnięcia szybkiego spadku ciśnienia. Jest to zalecenie off-label, czyli poza ogólnymi wskazaniami. Nie ma jednoznacznych wniosków, które podanie działa szybciej: pod język czy doustne [1,3].

Kaptopril stosuje się także przy leczeniu niewydolności serca z osłabieniem funkcji komór, ale w skojarzeniu z innymi lekami. Kaptopril można podawać przy stanach z zaburzeniami funkcjonowania lewej komory u ustabilizowanych pacjentów po zawale. Innym wskazaniem jest leczenie nefropatii cukrzycowej. Wskazaniem off-label jest również terapia syndromu Raynaud [1].

Jak wygląda dawkowanie obu leków na nadciśnienie?

Dawkowanie kaptoprilu zależy od wskazań oraz specyficznych potrzeb pacjenta, uwzględniając jego stan zdrowia oraz odpowiedź na leczenie. O ostatecznym dawkowaniu oraz ewentualnych zmianach zadecyduje lekarz.

• Przy leczeniu nadciśnienia tętniczego krwi najczęściej stosuje się dawki od 25 mg do 50 mg, które podaje się dwa razy na dobę. Dawka dobowa nie powinna przekraczać 150 mg, ale istnieją rekomendację mówiące o stosowaniu nawet 450 mg dobowo. Natomiast z punktu widzenia zasady, że nadciśnienie tętnicze lepiej leczyć kilkoma lekami w jak najmniejszych dawkach – nie ma to sensu;
• W przypadku niewydolności serca i leczenia kaptoprilem dawka dobowa jest podobna, jak przy leczeniu nadciśnienia, ale zaleca się rozpoczynanie terapii od 6,25 mg lub 12,5 mg. Przy nefropatii cukrzycowej najczęściej podaje się 25 mg trzy razy na dobę. Kaptopril pod język stosuje się do szybkiego obniżenia ciśnienia. Zwykle stosuje się 25 mg substancji, ale jeśli nie dochodzi do obniżenia ciśnienia do 20 minut, to należy zmienić terapię [1,4].

Kaptopril podawany doustnie osiąga swoje maksymalne działanie po około godzinie od podania, a pierwsze efekty obserwuje się po 15 minutach. Charakterystyczną cechą kaptoprilu jest to, że w miarę dalszego podawania leku uzyskuje się silniejsze działanie. Pełny efekt osiąga się po kilku tygodniach terapii [4].

Leczenie nitrendypiną rozpoczyna się od mniejszych dawek, tj. 5 lub 10 mg podawanych 2 razy na dobę, aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. Maksymalnie na dobę można podawać 40 mg nitrendypiny w dwóch, podzielonych dawkach. Podobnie jak kaptopril, aktualnie zwykle stosuje się nitrendypinę pod język [3].

Czy nitrendypina i kaptopril są bezpieczne?

Poniżej przedstawiamy szczególne środki ostrożności podczas przyjmowania nitrendypiny lub kaptoprilu. Należy pamiętać, że mogą być one przeciwwskazane lub mogą wymagać zmiany dawki u konkretnych grup pacjentów.

• Kaptopril jest przeciwwskazany podczas ciąży, gdyż powoduje niewydolność nerek u dzieci. Po rozpoznaniu ciąży należy przerwać terapię lekiem. Podobne zalecenia są w stosunku do nitrendypiny;
• Dane o bezpieczeństwie stosowania kaptoprilu i nitrendypiny podczas karmienia piersią są niejednoznaczne. Oba leki w bardzo niewielkim stopniu (1%) przenikają do mleka matki. Z tego powodu wpływ na dziecko jest znikomy i raczej te leki są w miarę bezpieczne podczas karmienia piersią. Jednak nie ma jednoznacznych danych o bezpieczeństwie, dlatego zaleca się stosowanie innych leków podczas karmienia piersią;
• Stosowanie nitrendypiny i kaptoprilu może prowadzić do nadmiernego obniżenia ciśnienia krwi. Wynikiem mogą być zawroty głowy lub nawet omdlenie. Pojawia się to zwykle na początku terapii, podczas dobierania dawki i nie jest to dość częste. Z tego powodu podczas leczenia tymi lekami można prowadzić pojazdy mechaniczne, ale pacjenci, którzy pierwszy raz zażywają lek, muszą wykazać się ostrożnością;
• Jednoczesne stosowanie leków obniżających ciśnienie krwi, takich jak nitrendypina i kaptopril oraz spożywanie alkoholu może prowadzić do zwiększenia działania hipotensyjnego. Efektem mogą być zawroty głowy i omdlenia. Nie zaleca się jednoczesnego stosowania tych substancji;
• Kaptopril wydala się głównie przez nerki, dlatego u osób z ich niewydolnością może dojść do nagromadzenia się substancji w organizmie. W tym przypadku dawki należy dobierać indywidualnie i rozpoczynać terapię od mniejszych niż zalecane. W przypadku nitrendypiny nie ma potrzeby modyfikacji dawek;
• IKA są ogólnie bezpieczne u osób z niewydolnością wątroby. Jednak istnieją pojedyncze doniesienia o wystąpieniu, np. żółtaczki. Jeśli pacjent jest leczony kaptoprilem i rozwinie się u niego żółtaczka lub poziom enzymów wątrobowych ulegnie podwyższeniu, to należy niezwłocznie przerwać terapię. Jeśli pacjent cierpi na cieżką niewydolność wątroby i stosuje nitrendypinę, to należy rozpoczynać terapię od mniejszych dawek;
• Dobieranie dawki kaptoprilu i nitrendypiny u osób w podeszłym wieku powinno być indywidualne. Tyczy się to szczególnie osób cierpiących na niewydolność wątroby lub nerek, u których wydalanie leku może być osłabione [1,3,4].

Jakie są dostępne postaci obu leków i ich droga podania?

Kaptopril i nitrendypina dostępne są jedynie w formie tabletek do podawania doustnego. Kaptopril występuje w dawkach 12,5 mg, 25 mg i 50 mg, a nitrendypina w dawkach 10 mg i 20 mg.

Zamienniki i preparaty nitrendypiny i kaptoprilu

W Tabeli 1. i 2. przedstawiamy dostępne zamienniki leków z kaptoprilem i nitrendypiną, które dostępne są w aptekach.

Podsumowanie

Kaptopril i nitrendypina to dość stare leki, które aktualnie stosuje się rzadko. Najczęstszym wskazaniem jest stosowanie kaptoprilu lub nitrendypiny pod język, aby zmniejszyć nagły skok ciśnienia. Jednak dane o przewadze tej formy podania nad podaniem doustnym są niespójne. Co jest lepsze: nitrendypina czy kaptopril? Ciężko odpowiedzieć na to pytanie. Do leczenia nadciśnienia tętniczego krwi aktualnie nie wykorzystuje się takich leków w monoterapii. Najnowsze zalecenia wskazują na politerapię (minimum 2 lub 3 różne leki) w niskich dawkach.