Tak naprawdę ból pojawiający się u dziecka może mieć wiele różnych przyczyn. Im dziecko jest młodsze, tym trudniej jednoznacznie określić źródło bólu, a tym samym podjąć odpowiednie kroki do jego eliminacji. Bóle brzucha należą do najczęstszych przyczyn zgłaszania się dzieci na pediatryczne oddziały ratunkowe, a także do przychodni POZ.

U dziecka zgłaszającego się do lekarza rodzinnego z bólem brzucha, który pojawił się nagle, bardzo istotne jest wykluczenie „ostrego brzucha”. Należy pamiętać, że u dzieci powyżej 12. roku życia najczęstszą przyczyną ostrego bólu brzucha jest zapalenie wyrostka robaczkowego. Dziecko w wieku przedszkolnym na pytanie o ból wskazuje intuicyjnie okolicę pępka, nie potrafi go dokładnie zlokalizować. Dopiero dziecko w wieku szkolnym podaje rodzicom i lekarzowi dokładne informacje dotyczące lokalizacji i charakteru bólu brzucha [1]. 

Czy u dziecka można stosować przeciwbólowe leki opioidowe?

Tak, ale według ściśle określonych zasad, dotyczących między innymi dawkowania. Kiedyś funkcjonowało przekonanie, że nie powinno się leczyć bólu u dzieci opioidami. Uważano tak z kilku powodów. Pierwszym z nich było przekonanie, że dzieci są bardziej wrażliwe na działanie tego rodzaju leków przeciwbólowych. Dziś uważa się, że różnica między dorosłymi a dziećmi powinna dotyczyć jedynie dawkowania tych samych środków. Dzieci były uważane za znacznie bardziej podatne na uzależnienia od opioidów niż dorośli. Badania jednak pokazują, że problem ten dotyczy mniej niż 1% stosujących opioidy. Ostatnim argumentem przeciwko stosowaniu opioidów u dzieci miało być większe prawdopodobieństwo wystąpienia depresji oddechowej w tej grupy wiekowej. Do tej pory również i to twierdzenie nie znalazło potwierdzenia w badaniach naukowych [2]. 

Jakie są niefarmakologiczne metody leczenia bólu u dziecka?

W przypadku dzieci szczególnie skuteczne w uwalnianiu od bólu jest zastosowanie przeróżnych bodźców: przedmiotów, dźwięków czy też sytuacji, które odciągają ich uwagę od negatywnych sygnałów – czyli sygnałów bólowych.  Po zastosowaniu tej metody dziecko prawdopodobnie nie przestanie odczuwać bólu, ale na chwilę o nim „zapomni”.

Czy można stosować aspirynę u dziecka?

Aspiryny, czyli kwasu acetylosalicylowego nie należy stosować u dzieci poniżej 12. roku życia. To lek o dość licznych działaniach niepożądanych i skutkach ubocznych, do których zaliczyć można między innymi: poaspirynową astmę oskrzelową (o bardzo ciężkim przebiegu, która polega na tym, że zażycie leku zawierającego kwas acetylosalicylowy wywołuje napady kaszlu i duszności.) oraz zespół Reya (choroba o bardzo ciężkim przebiegu i dużej śmiertelności spowodowana zaburzeniami w funkcjonowaniu wątroby i układu nerwowego, dotykająca dzieci między 4. a 12. rokiem życia). W celu uniknięcia wyżej opisanych sytuacji, najlepiej wstrzymać się z podawaniem kwasu acetylosalicylowego do 15 roku życia.

Jak leczyć ból u dziecka?

Leczenie farmakologiczne bólu u dzieci jest zdecydowanie bardziej skomplikowane niż leczenie bólu u dorosłych. Dzieje się tak dlatego, że większość leków przeciwbólowych nie ma ustalonego dawkowania dla dzieci poniżej 12. roku życia. Najbezpieczniejszymi środkami przeciwbólowymi dla dzieci będą te, które w składzie zawierają paracetamol lub ibuprofen.  Preparaty przeciwbólowe dla niemowląt dostępne są bez recepty w formie kropli, syropu lub czopków. Efekt pojawi się szybciej po zażyciu formy doustnej. Starszym dzieciom, które nie mają problemu z połykaniem tabletek, można podać właśnie taką formę leku. Dawki preparatów na ból u dzieci dostosowywane są do ich wagi, a nie wieku. Paracetamol w środkach przeciwbólowych dla dzieci stosowany jest w dawce 10-15 mg/kg masy ciała. Można ją powtórzyć najwcześniej po 6-8 godzinach. Jednorazowa dawka ibuprofenu dla dziecka to natomiast 10 mg/kg masy ciała. Dawki tej nie należy podawać częściej niż co 8 godzin.

Pedicetamol, roztwór doustny

Apap dla dzieci forte, zawiesina doustna

Efferalgan, czopki

Ibuprom dla Dzieci Forte, zawiesina doustna

Ibum Forte, zawiesina doustna

MIG dla dzieci Forte, zawiesina doustna

Podsumowanie

Przyczyn występowania bólu jest wiele. Ważna jest obserwacja dziecka i ocena czy oprócz bólu występują jakieś inne objawy, które mogłyby ten ból tłumaczyć. Zawsze warto rozważyć wizytę u pediatry, szczególnie wtedy kiedy ból zbiega się równoczasowo z wysoką gorączką. 

Kiedy należy stosować leki przeciwkaszlowe?

Kaszel jest fizjologicznym, prawidłowym odruchem o charakterze obronnym, który służy oczyszczeniu dróg oddechowych z nadmiaru wydzieliny, pyłów, gazów czy ciał obcych [1]. W zależności od obecności wydzieliny można wyróżnić dwa rodzaje tego objawu: produktywny (mokry) i bezproduktywny (suchy). Zupełnie inne leki podaje się w przypadku kaszlu mokrego i suchego. W pierwszym przypadku zależy nam na upłynnieniu wydzieliny oraz wsparciu układu oddechowego w pozbyciu się nadmiernego zalegającego śluzu. Podajemy wtedy leki wykrztuśne. 

W kaszlu bezproduktywnym, który jest męczącym i niepożądanym objawem stosowane są leki przeciwkaszlowe, takie jak butamirat czy lewodropropizyna. Najczęstszą przyczyną kaszlu ostrego są ostre zakażenia górnych dróg oddechowych, np. podczas przeziębienia. Wskazania do stosowania tych leków dotyczą wyłącznie ostrego kaszlu (trwającego do 3 tygodni), suchego i uporczywego, zwłaszcza w sytuacji zagrożenia wystąpieniem powikłań, np. obecności przepukliny.  Odruch kaszlowy należy tłumić także po operacjach w obrębie klatki piersiowej, w nowotworach i zranieniach płuc. W przypadku gdy można ustalić chorobę podstawową będącą przyczyną kaszlu, np. astma czy refluks, powinno się leczyć właśnie to schorzenie w pierwszej kolejności [2].

Jak działa lewodropropizyna i butamirat?

Zarówno lewodropropizyna, jak i butamirat są stosowane w kaszlu bezproduktywnym (suchym) i działają przeciwkaszlowo. Leki przeciwkaszlowe można podzielić na takie, które oddziałują bezpośrednio na część mózgu, odpowiadającą za odruch kaszlu (tzw. ośrodkowe) oraz hamujące kaszel na poziomie dróg oddechowych, działające w tchawicy i oskrzelach (tzw. obwodowe).

Wśród leków o działaniu ośrodkowym można wyróżnić opioidowe (np. kodeina, dekstrometorfan) i nieopioidowe, takie jak butamirat. Leki opioidowe mają najsilniejsze działanie przeciwkaszlowe, jednak coraz rzadziej zaleca się ich stosowanie ze względu na działania niepożądane, np. uzależnienie, zmniejszoną zdolność kierowania pojazdami oraz zwiększone ryzyko upadków, zwłaszcza u osób w wieku podeszłym.

Butamirat działa bezpośrednio na część mózgu, odpowiadającą za odruch kaszlu, ale nie ma działania opioidowego, dlatego nie wywołuje przyzwyczajenia ani uzależnienia. Butamirat wykazuje także lekkie działanie rozszerzające oskrzela, co ułatwia oddychanie. Dokładny mechanizm działania butamiratu nie został poznany [3,4]. Silny napad kaszlu jest efektem podrażnienia wrażliwych miejsc błony śluzowej znajdujących się w drogach oddechowych. Lewodropropizyna działa w tchawicy i oskrzelach (obwodowo), zmniejszając przewodzenie impulsów nerwowych, prowadzących do powstawania odruchu kaszlu oraz znosi skurcz oskrzeli. 

Levoprontsyrop, 60 mg/10 ml

Lek dostępny bez recepty

O leku

• lek na suchy kaszel, który hamuje odruch kaszlu;
• działa przeciwkaszlowo, ale nie zaburza oczyszczania śluzu z dróg oddechowych;
• wskazany dla dorosłych i dzieci powyżej 2 lat;
• wiśniowy smak;
• nie wchodzi w interakcje z wieloma innymi lekami stosowanymi w leczeniu chorób układu oddechowego;
• po otwarciu zużyć w ciągu dwóch lat.

Wskazania

Produkt stosuje się w przypadku .

Dawkowanie

Zalecane dawkowanie u dorosłych to 10 ml syropu 3 razy na dobę. Dzieci o wadze 10-20 kg powinny przyjmować 3 ml syropu 3 razy na dobę, natomiast u dzieci o wadze 20-30kg zalecana dawka to 5 ml również 3 razy na dobę. Lek powinien być stosowany w 6 godzinnych odstępach niezależnie od wagi i wieku pacjentów. Do leku dołączona jest miarka.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Jakie są skutki skutki uboczne lewodropropizyny i butamiratu?

Butamirat powoduje rzadko (u 0,5-1% pacjentów) senność, zawroty głowy, nudności, biegunkę czy pokrzywkę. Jest bardzo dobrze tolerowany jako lek, stąd może być stosowany nawet u małych dzieci od ukończenia dwóch miesięcy (w kroplach, po przeliczeniu na masę ciała) [1,5].

Częstość występowania działań niepożądanych po zastosowaniu lewodropropizyny określono jako bardzo rzadkie (poniżej jednego na 10 000 przypadków). Efekty uboczne leku dotyczą głównie przewodu pokarmowego i mogą to być m.in.: bóle brzucha, nudności, wymioty, biegunka, senność, złe samopoczucie, zawroty głowy, pokrzywka, rumień, kołatanie serca. Zatem lewodropropizyna może powodować poważniejsze działania niepożądane, choć rzadziej występujące w porównaniu do butamiratu.

Kiedy stosuje się oba leki?

Leki z lewodropropizyną są zazwyczaj wskazane w objawowym leczeniu nieproduktywnego (suchego) kaszlu. Produkty zawierające Butamirat są wskazane w objawowym leczeniu ostrego, nieproduktywnego kaszlu różnego pochodzenia. Zatem wskazania do stosowania obu substancji są zbieżne [4-10].

Jak stosować butamirat i lewodropropizynę?

Lewodropropizynę (np. syrop Levopront) u dorosłych stosuje się trzy razy na dobę po 10 ml w odstępach co najmniej 6 godzin. Syropów z lewodropropizyną nie powinno się stosować w wieku poniżej 2 lat. U dzieci lek podaje się w ilości odpowiadającej masie ciała, zgodnie z informacją w ulotce i na opakowaniu (np. o masie ciała 10-20 kg podaje się 3 ml syropu 3 razy na dobę, a o masie 20-30 kg: 5 ml syropu 3 razy na dobę). Tabletki są przeznaczone dla dzieci o masie ciała powyżej 30 kg. Maksymalny czas trwania leczenia bez konsultacji z lekarzem wynosi 7 dni. Zaleca się stosowanie syropu oraz tabletek pomiędzy posiłkami, na pusty żołądek. Lek powinien zmniejszać kaszel przez okres co najmniej 6 godzin po zażyciu dawki [6,11].

Butamirat również stosuje się trzy razy dziennie u dzieci, natomiast u dorosłych 4 razy na dobę. Zalecany czas stosowania bez konsultacji lekarskiej także wynosi maksymalnie 7 dni. Syropy można stosować u dzieci dopiero od 3 lat. Natomiast krople Sinecod są przeznaczone do stosowania u dzieci po ukończeniu 2. miesiąca życia, jednak z uwzględnieniem, że do 2 lat życia tylko na zlecenie lekarza. Pojedyncza dawka Sinecodu w syropie u dzieci od 3 do 6 lat wynosi 5 ml, u dzieci w wieku 6-12 lat – 10 ml i 15 ml w wieku powyżej 12 lat [5,12,13].

Który lek bezpieczniejszy, lewodropropizyna czy butamirat?

Bezpieczeństwo stosowania lewodropropizyny u kobiet w ciąży nie zostało dokładnie zbadane, dlatego lek jest przeciwwskazany w okresie ciąży i karmienia piersią. W przypadku butamiratu, również nie ma badań dotyczących bezpieczeństwa stosowania tej substancji u kobiet w ciąży i karmiących piersią. Jednak badania na zwierzętach nie wykazały żadnych szkodliwych skutków stosowania substancji dla zdrowia matki lub płodu. Dlatego w okresie ciąży leki z butamiratem mogą być stosowane tylko na zalecenie lekarza w najniższej dawce i jak najkrótszym czasie, kiedy korzyści dla matki są większe niż ryzyko dla dziecka. 

Zarówno lewodropropizyna jak i butamirat w rzadkich przypadkach mogą powodować senność i zawroty głowy, stąd należy zachować szczególną ostrożność przy prowadzeniu pojazdów i obsługiwaniu maszyn po zażyciu leków. W badaniach na zwierzętach wykazano, że lewodropropizyna nie wykazuje interakcji z alkoholem [6]. Niektóre leki z lewodropropizyną zawierają niewielkie ilości etanolu np. Unituss Junior, Adrimax. Leki z butamiratem zazwyczaj również zawierają w składzie niewielkie ilości alkoholu. Brak informacji w dostępnym piśmiennictwie naukowym o interakcjach butamiratu z etanolem.

Dla lewodropropizyny nie stwierdzono konieczności zmian dawek leku u pacjentów w podeszłym wieku ani u pacjentów z łagodną lub umiarkowaną niewydolnością nerek [6]. Warto jednak zachować ostrożność przy stosowaniu leku u pacjentów starszych oraz cierpiących na ciężką niewydolność nerek. Niektóre leki z lewodropropizyną są przeciwskazane pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby (np. Levofree). W przypadku butamiratu nie wiadomo, czy zaburzenia czynności wątroby lub nerek mają wpływ na jego metabolizm w naszym organizmie. Dlatego warto zachować ostrożność przy stosowaniu leku u pacjentów z niewydolnością tych narządów [6].

Jakie są dostępne postaci leków?

Na rynku obecnie mamy wiele preparatów z lewodropropizyną w postaci syropu, roztworu doustnego lub tabletek (np. Levofree, tabletki, Solvetusan, tabletki). Tabletki działają tak samo jak syrop. Formy te różnią się jedynie komfortem stosowania przez pacjenta. Jedni preferują postaci płynne leków, bo mogą mieć kłopoty z przełykaniem. Inni z kolei powinni stosować tabletki, by uniknąć przyjmowania cukru zawartego w syropie, np. z powodu cukrzycy. Z kolei butamirat jest dostępny w aptekach w licznych preparatach w postaci syropu lub jednego w postaci kropli (Sinecod, krople), co ułatwia stosowanie u niemowląt i małych dzieci.

Jaki syrop zamiast Levoprontu? 

W aptekach możemy znaleźć wiele odpowiedników dla syropu Levopront. Poniżej wymieniono dopuszczone do obrotu aptecznego zamienniki dla Levoprontu wpostaci płynnej:

• Adrimax, syrop;
• Contril, syrop;
• Levodril, syrop;
• Levofree, roztwór doustny;
• Levosol, syrop;
• Pulmopect, syrop;
• Solvetusan, syrop.

Co zamiast Sinecodu?

Butamirat w postaci kropli jest dostępny w polskich aptekach tylko w leku Sinecod, krople. Zamienniki dla Sinecodu, czyli inne leki z butamiratem, w postaci syropu wymieniono poniżej:

• Atussan, syrop;
• Maxipulmon, syrop;
• Natussic, syrop;
• Supremin, syrop;
• Supremin Max, syrop;
• Theraflu Kaszel, syrop;
• Toselix forte, syrop;
• Tussicalin, syrop.

Levopront czy Sinecod – który lepszy?

Oba leki wykazują skuteczność działania w suchym kaszlu u dorosłych i dzieci. Efektywność lewodropropizyny została jednak potwierdzona w większej ilości badań w stosunku do butamiratu. Lewodropropizyna charakteryzuje się skutecznością porównywalną z opioidami, a według niektórych badań pozwala uzyskać szybszą redukcję kaszlu niż dekstrometorfan czy kodeina [14,15]. Badania wykazały, że lewodropropizyna istotnie zmniejsza intensywność i częstotliwość kaszlu oraz nocnych przebudzeń w porównaniu z innymi lekami przeciwkaszlowymi. Zarówno lewodropropizyna jak i butamirat wykazały efektywność w leczeniu kaszlu u pacjentów z nowotworami [15,16]. Nie ma dostępnych badań porównujących bezpośrednio skuteczność działania obu substancji. 

Amerykańskie wytyczne z 2006 r. zalecają stosowanie lewodropropizyny u dorosłych pacjentów z kaszlem z powodu ostrego lub przewlekłego zapalenia oskrzeli w celu krótkotrwałego złagodzenia objawów. Stwierdzono, że lewodropropizyna ma najwyższą skuteczność w łagodzeniu suchego kaszlu towarzyszącego zakażeniom dolnych dróg oddechowych. Również polskie „Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego” z 2016 r. potwierdzają, że w łagodzeniu kaszlu w zakażeniach dolnych dróg oddechowych u dzieci i dorosłych lekiem o udokumentowanym i  bezpiecznym działaniu jest lewodropropizyna [17,18].

Obie substancje są bardzo bezpieczne w stosowaniu. Można obie stosować u małych dzieci (lewodropropizynę od 2 lat, a syropy z butamiratem od 3 lat). Jednak warto wiedzieć, że Sinecod w formie kropli jest dostosowany do podawania dzieciom już po ukończeniu 2. miesiąca życia pod kontrolą lekarza. 

Podsumowanie 

Kaszel jest jednym z najczęstszych objawów, z powodu których pacjenci zgłaszają się do lekarza. Ważne jest określenie przyczyny kaszlu i zawsze należy leczyć chorobę podstawową, która go wywołuje. Najbardziej zalecanym lekiem w przypadku krótkotrwałego, uporczywego, suchego kaszlu jest lewodropropizyna, której skuteczność została dobrze udowodniona w badaniach. Można też sięgnąć po butamirat, szczególnie gdy zachodzi potrzeba leczenia u niemowląt, ze względu na dobry profil bezpieczeństwa leku i możliwość podawania w kroplach. Butamirat wydaje się być również bezpieczniejszy u kobiet w ciąży i karmiących piersią, ale stosowanie go zawsze powinno odbywać się po konsultacji z lekarzem. 

Wapno, to potoczne i często stosowane przez pacjentów określenie dla rozpuszczalnych w wodzie preparatów z wapniem. Jest to pierwiastek chemiczny (Ca) będący ważnym składnikiem zębów, kości czy tkanki łącznej. Bierze on również udział w krzepnięciu krwi. Zbyt mała ilość wapnia w organizmie może być przyczyną wielu problemów zdrowotnych, takich jak krzywica, osteoporoza, zaburzenia pracy serca czy mięśni. Dodatkowo niedobór wapnia może sprzyjać skłonności do reakcji alergicznych, wysypek skórnych lub egzemy [1].

Wapno do picia – na co pomaga? 

Głównym powodem stosowania wapna musującego jest niedobór wapnia (hipokalcemia), który może wynikać np. z nieprawidłowej diety, palenia papierosów czy nadużywania alkoholu. Zwiększone zapotrzebowanie na wapń występuje w przypadku złamań kości oraz zapobiegania wystąpienia osteoporozy. Może on być także pomocny przy zatruciach niektórymi metalami ciężkimi. Nie zostały jednocześnie potwierdzone badaniami naukowymi twierdzenia, że wapń pomaga w przypadku objawów alergii. Może za to zmniejszyć skuteczność działania niektórych leków przeciwalergicznych, dlatego nie jest zalecane jego stosowanie w tych sytuacjach [1,2].

Wapno do picia dla dorosłych – przykładowe preparaty 

Większość preparatów wapnia do picia w postaci tabletek musujących jest dostępna tylko dla dorosłych. Mogą one zawierać samo wapno lub dodatki, takie jak witamina C. W przypadkach niedoboru tego pierwiastka u dorosłych jest to dobry i wygodny sposób na jego szybkie uzupełnienie. 

Calcium + witamina C, tabletki musujące

Calcium Teva, tabletki musujące

Calcium Sandoz Forte, tabletki musujące

Wapno do picia dla dzieci – przegląd preparatów 

W przypadku dzieci najlepszym wyborem są syropy. Po pierwsze z reguły zawierają mniej szkodliwych substancji dodatkowych, dodatkowo dzieci są bardziej przyzwyczajone do wypicia łyżki syropu, niż szklanki wody z rozpuszczoną tabletką wapna. Nie bez znaczenia jest również fakt, że większość tabletek musujących jest dostępna tylko dla dorosłych.

Calcium Hasco Allergy, syrop

Calcium Sanosvit, syrop bananowy

Jaki wapń wybrać? Podsumowanie

Wapń do picia występuje w dwóch głównych postaciach – syropy i tabletki musujące. Syropy są zdecydowanie bardziej polecane dzieciom, a tabletki musujące dorosłym. Przy wyborze preparatu należy w szczególności zwrócić uwagę na zawartość składników pomocniczych, takich jak substancje słodzące, aromaty czy barwniki. Warto również zastanowić się czy potrzebne są dodatkowe substancje, takie jak witamina C.

Główny Inspektor Farmaceutyczny 9 czerwca otrzymał Rapid Alert z Niemiec zalecający wycofanie z obrotu jednej z serii syropu Lactulosum MIP.  Podmiot odpowiedzialny, jakim jest MIP Pharma Polska Sp. z o.o również wystąpił do GIFu z wnioskiem o wycofanie kilku serii tego syropu. Wycofany produkt może być stosowany w leczeniu zaparć u dzieci i dorosłych.

Przyczyną zgłoszenia było podejrzenie zanieczyszczenia mikrobiologicznego substancji czynnej, czyli laktulozy. Podejrzenie zanieczyszczenia jest wystarczającym powodem do podjęcia decyzji o wycofaniu produktu z obrotu.

W związku z wadą jakościową wyżej wymienionego produktu Główny Inspektor Farmaceutyczny podjął decyzję o wycofaniu z obrotu na terenie całego kraju jednej serii leku Lactulosum MIP.

Jeśli stosujesz syrop na zaparcia Lactulosum MIP, sprawdź, czy Twoja seria nie została wycofana z obrotu. Szczegóły dotyczące wycofanych serii leków dostępne są w treści decyzji GIF.

Lactulosum MIP, 9,75 g/15 ml, syrop: 

https://rdg.ezdrowie.gov.pl/Decision/Decision?id=4307

https://rdg.ezdrowie.gov.pl/Decision/Decision?id=4306

Jakie serie syropu Lactulosum MIP wycofano z obrotu?

Lactulose-MIP (Lactulosum), 9,75 g/15 ml, syrop 

Podmiot odpowiedzialny: MIP Pharma Polska Sp. z o.o

numer serii: 2900301 termin ważności: 09.2024 

numer serii: 2900401 termin ważności: 09.2024 

numer serii: 2900601 termin ważności: 09.2024 

numer serii: 2901501 termin ważności: 09.2024 

numer serii: 2901601 termin ważności: 11.2024 

numer serii: 2901701 termin ważności: 11.2024 

numer serii: 2901801 termin ważności: 11.2024

Lactulose-MIP (Lactulosum), 9,75 g/15 ml, syrop 

Podmiot odpowiedzialny: MIP Pharma Austria GmbH,

numer serii: 3139208 termin ważności: 09.2024

Cetyryzyna oraz loratadyna to substancje przeciwalergiczne. Należą do grupy leków przeciwhistaminowym II generacji. Reakcja alergiczna związana jest z pobudzeniem receptorów histaminowych (H) przez histaminę, co odpowiada za rozwój powszechnie znanych objawów alergii, np. kataru, kichania czy pokrzywki. Cetyryzyna i loratadyna blokują te receptory. Dodatkowo działają konkretnie na receptory H1, nie przechodzą do układu nerwowego, dlatego nie powinny powodować uczucia senności i otumanienia. Skoro teoretycznie są to podobne substancje, to zapewne pojawia się pytanie: “Co jest lepsze? Cetyryzna czy loratadyna?”. Sprawdzimy to poniżej.

Leki na alergię bez recepty

Zarówno cetyryzyna, jak i loratadyna są skuteczne w łagodzeniu objawów alergii i są dostępne w lekach bez recepty. Przedstawiamy je poniżej.

Cetyryzna bez recepty

W aptekach cetyryzyna dostępna jest bez recepty, ale także w formie leków na receptę. O różnicy decyduje tutaj ilość tabletek w opakowaniu. Działanie przeciwalergiczne po zażyciu leku rozpoczyna się już po około 20 minutach i trwa nawet do 24 godzin [1,2]!

Cetyryzyna bez recepty może być podawana dzieciom już od 2. roku życia! Ze względu na wiek preferowaną formą jest płynna postać leku. Cetyryzyna bez recepty dostępna jest w syropie Duozinal. Znajduje się także w lekach na receptach, np. kroplach lub syropie Allertec bądź kroplach Zyrtec. Dostępna jest także w formie klasycznych tabletek, jednak one zalecane są dopiero od 6. roku życia.

Jak zażywać cetyryzynę?

Dawkowanie cetyryzyny uzależnione jest od wieku pacjenta. Lek można zażywać niezależnie od posiłku, jednak podawanie go na czczo może nieco opóźnić efekt działania. W zależności od wieku cetyryzynę przyjmuje się 1 lub 2 razy na dobę, co przedstawia poniższa tabela [2].

Tabela 1. Dawkowanie cetyryzyny [2].

W jakich lekach jest cetyryzyna?

Tabela 2. przedstawia wybrane leki z cetyryzynę oraz kategorię ich dostępności.

Tabela 2. Wybrane leki z cetyryzyną.

Loratadyna bez recepty

Druga substancja przeciwalergiczna to loratadyna, która dostępna jest bez recepty jak i na receptę. To lek przeciwhistaminowy II generacji. Mechanizm działania loratadyny jest podobny jak cetyryzyny. Substancja redukuje nieprzyjemne objawy alergii, ale jednocześnie nie powinna wywoływać senności i otumanienia [3].

Loratadyna występuje w postaci tabletek powlekanych, kapsułek miękkich, zawiesiny doustnej i syropy. Loratadyna bez recepty dostępna jest jako kapsułki miękkie lub tabletki powlekane.

Dawkowanie loratadyny

Loratadyna może być podawana dzieciom od 2. roku życia. W tym przypadku zalecane są postacie leku, takie jak zawiesina i syrop, gdyż dawkowanie zależy od masy ciała dziecka. Tabletki podaje się dzieciom od 6. roku życia oraz ważących więcej niż 30 kg. Lżejszym dzieciom, pomimo wieku, należy podawać syrop [3,4].

Dokładne dawkowanie loratadyny prezentuje Tabela 3.

Tabela 3. Dawkowanie loratadyny [3,4].

Dostępne leki z loratadyną

Tabela 4. prezentuje najczęściej spotykane leki z loratadyną bez recepty i na receptę w aptekach.

Tabela 4. Wybrane leki z loratadyną.

Co jest lepsze – loratadyna czy cetyryzyna?

Z powyższego porównania wynika, że oba leki na alergię bez recepty, loratadyna i cetyryzyna, są podobne do siebie. Obie nie powinny powodować senności. Można je stosować w szerokim zakresie wieku. Występują w różnych postaciach leku – w formie płynnej i stałej. W takim razie co jest lepsze? Loratadyna czy cetyryzyna?

Jedno z badań miało porównać efektywność loratadyny i cetyryzyny w stosunku do placebo w kwestii redukcji objawów alergicznego nieżytu nosa. Badanie wykazało, że obie substancje działają dobrze. Stwierdzono trochę lepsze działanie cetyryzyny, jednak wyniki nie były znaczące statystycznie, więc można stwierdzić, że obie substancje działają podobne [5].

Kolejne badanie porównywało efektywność leczenia alergicznego nieżytu nosa u dzieci w wieku od 13. do 16. lat. Podobnie jak w poprzednim badaniu, obie substancje dobrze redukowały objawy alergii, jednak nie było statystycznie znaczącej różnicy w ich działaniu pomiędzy nimi. Zauważono jedynie, że grupa przyjmująca cetyryzynę doświadczyła mniej działań niepożądanych, np. bólu głowy niż ta stosująca loratadynę [6].

W innym badaniu porównano skuteczność donosowej azelastyny względem cetyryzyny i loratadyny. Wyniki wskazywały, że najlepszą redukcję objawów alergii osiągnięto po donosowym podaniu azelastyny. Co ciekawe, skuteczność tej terapii była porównywalna do cetyryzyny i znacznie lepsza niż loratadyny. Z tego wynika, że cetyryzyna nieco lepiej poradziła sobie w redukcji objawów alergii niż loratadyna [7].

Jeszcze inne badanie potwierdziło, że cetyryzyna jest efektywniejsza w redukcji objawów alergicznego nieżytu nosa niż loratadyna [8]. Natomiast metaanaliza, w której porównywano efektywność działania leków przeciwhistaminowych w stosunku do pokrzywki, nie wykazała statystycznej różnicy pomiędzy loratadyną i cetyryzyną [9].

Jakie są inne leki na alergie bez recepty?

Oprócz loratadyny i cetyryzyny na rynku farmaceutycznym znajdziemy inne substancje dostępne bez recepty. Jedną z nich jest desloratadyna, która jest bezpośrednim metabolitem loratadyny. Wykazuje wszystkie jej właściwości. Efekt przeciwhistaminowy jest nieco szybszy ze względu na to, że nie musi się już rozkładać do aktywnych metabolitów. Desloratadyna jest odpowiednia już dla dzieci powyżej 1. roku życia w dawce 1,25 mg dziennie [11]. 

Z leków nowej generacji znajdziemy również:

• feksofenadynę (Allegra)

Jest to substancja, która wykazuje działanie przeciwalergiczne już po godzinie od podania i utrzymuje je nawet do 24h. Słabo przenika przez barierę krew-mózg, dzięki czemu nie wykazuje działania nasennego. Feksofenadynę można podawać dzieciom powyżej 6. roku życia [12].

• bilastynę (Bilastyna Hitaxa, Clatra Allergy)

Bardzo długo działająca substancja antyhistaminowa. Nie powoduje senności. Warto zwrócić uwagę, że spożywanie pokarmów przy podaniu doustnym leku znacznie obniża jego wchłanianie. W związku z tym zawsze należy przyjmować 1 h przed posiłkiem, lub 2 h po posiłku. Bilastynę można podawać dzieciom powyżej 6. roku życia [13].

Podsumowanie

Podsumowując, cetyryzyna i loratadyna skutecznie redukują objawy alergii w każdej grupie wiekowej. Niektóre badania wykazują przewagę cetyryzyny nad loratadyną, jednak metaanaliza leczenia objawów pokrzywki tego nie potwierdza. Według niej efektywność obu leków jest podobna. Biorąc pod uwagę, czyste dane farmakokinetyczne można stwierdzić, że cetyryzyna będzie nieco szybciej i nieco dłużej działać niż loratadyna. Ostatecznie wiele może zależeć od różnic osobniczych i powinniśmy zażywać ten lek, który będzie lepiej na nas działał [10].

Krzew kokainowy

Krasnodrzew pospolity (Erythroxylum coca) znany jest częściej pod nazwami krzew kokainowy lub zwyczajnie koka. Uprawia się go głównie w Ameryce Południowej, Kamerunie czy na Jawie. Jego liście zawierają ok. 0.25-1.3% kokainy. Wykorzystuje się go do produkcji Coca-Coli, jednak od 1903 roku używa się w tym celu wyciąg dekokainizowany [1-2].

Kola

Kola (ok. 130 gatunków np. Cola nitida) występuje naturalnie głównie w Afryce, ale uprawia się ją w Azji i Ameryce. Zawiera kofeinę i z tego względu używało się jej do produkcji napojów Coca-Coli czy Pepsi. Obecne jednak nie jest używana przez producentów tych napojów, którzy zamiast tego wykorzystują aromaty sztuczne [2-3].

John Stith Pemberton

John Stith Pemberton był amerykańskim farmaceutą oraz weteranem wojny secesyjnej, podczas której został ciężko ranny. Podczas leczenia uzależnił się od morfiny i kokainy. Z pewnością wpłynęło to na wymyślony przez niego napój na bazie liści koki i orzeszków cola [1,3].

Prekursor coca-coli

Jednakże nie coca-cola była pierwszym napojem opracowanym przez Pembertona. Opracował on wino Pemberton’s French Wine Coca, które oprócz liści koki i orzeszków cola zawierało jeszcze alkohol (wino). Karierę tego trunku pokrzyżowała jednak prohibicja wprowadzona na terenie stanu Atlanty, gdzie mieszkał aptekarz. Zmusiło to Pembertona to zmiany koncepcji przygotowania swojego napoju [3].

Początki coca-coli

Pemberton przez długi czas eksperymentował i szukał substytutu dla alkoholu. Próbował używać m.in. muszkatu, pomarańczy czy cukru karmelowego. Jednakże stworzony przez niego napój miał konsystencję ciemnego syropu. Postanowił, że należy go rozcieńczyć wodą gazowana. 8 maja 1886 roku John Pemberton udał się do zaprzyjaźnionej apteki Jacob’s Pharmacy, żeby przetestować swoje odkrycie na pacjentach tej apteki. Napój trafił do znajdujących się na ladzie apteki dozowników. Napój od razu zdobył szerokie uznanie testujących. Nazwę i logo nie wymyślił jednak  Pemberton. Zrobił to i dodatkowo naszkicował jego wspólnik Frank Robinson [2-3] (czytaj także: 5 popularnych leków na receptę, które uzależniają).

5 popularnych leków na receptę, które uzależniają

Sprzedaż

Początkowo napój sprzedawano wprost z saturatora i reklamowany przez samego twórcę jako “pyszny i orzeźwiający napój tak dobry, że Bóg by nim nie wzgardził”. W pierwszym roku produkcji sprzedawało się średnio ok. 9 szklanek napoju dziennie w cenie 5 centów za szklankę. W dzisiejszych czasach rocznie sprzedaje się na całym świecie prawie dwa miliardy butelek dziennie! Marka jest obecnie wyceniana na kilkadziesiąt miliardów dolarów. Z biegiem lat firma przychodziła z ręki do ręki różnych właścicieli. Receptura stanowi do dnia dzisiejszego pilnie strzeżoną tajemnicę. Oryginalna kopia receptury jest zamknięta w skarbcu SunTrust Bank w Atlancie [1].

Asy Candler

Nie byłoby jednak spektakularnego sukcesu Coca-Coli bez udziału Asy Candlera. W 1893 roku przejął on sprzedaż produktu, zarejestrował markę i dzięki przemyślanemu marketingowi o Coca-Coli wiedziała już nie tylko Atlanta, ale już całe Stany Zjednoczone. W 1914 roku marka przyniosła bajeczne jak na tamte czasy 50 mln $ zysku [1,3]!

Usunięcie kokainy z napoju

W 1903 roku podjęto trudną decyzję o usuwaniu kokainy z napoju Coca-Cola. Zostało to podyktowane względami marketingowymi, a nie zdrowotnymi. Liczono, że więcej osób sięgnie po napój w tej formie. Do 1903 roku typowe opakowanie napoju zawierało ok. 60 mg kokainy. Metody usuwania kokainy początkowo nie były idealne, więc przez pewien czas w napoju można było jeszcze spotkać śladowe jej ilości [2].

5 popularnych leków bez recepty, które powodują uzależnienie

Coca-Cola w Polsce

W Polsce po raz pierwszy można było skosztować Coca-Coli w 1957 roku za dewizy w Pewexach. Od razu stała się obiektem westchnień wielu Polaków, a na temat jej smaku krążyły legendy. Co ciekawe, w krajach będącym pod wpływem Związku Radzieckiego, uchodziła za symbol luksusu i dobrobytu, podczas gdy w USA była uważana za tani napój, często pity w przerwie meczów na stadionach. Dopiero w latach 70. Coca-Cola stała się łatwiej dostępna w Polsce [2].

W takim razie, do czego potrzebny jest farmaceuta w aptece?

Realizacja recepty — prosta sprawa? Bynajmniej!

Nasze podstawowe zadanie to wydanie leków zgodnie z tym, co lekarz zlecił na recepcie. Do niedawna musieliśmy wykazywać się umiejętnościami z kryptologii, żeby odczytywać bazgroły. Na szczęście wraz z wejściem e-recepty praktycznie zniknął ten problem, gdyż wyparły one prawie w całości recepty pisane odręcznie. E-recepta stworzyła inne problemy, ale to już zupełnie inna historia. 

Realizacja recepty wymaga dużego skupienia. Nie jesteśmy automatami, które bezmyślnie wydają to, co lekarz zalecił. Jednym z zadań, jakie mamy to wychwycić problemy, które mogą zaszkodzić Ci, lub Twoim bliskim. Są różne sytuacje: pomylona dawka leku, czy zdublowana substancja aktywna przepisana przez dwóch różnych lekarzy. 

Niestety dużo energii przy realizacji recepty zabiera nam sprawdzenie kwestii formalnych. To aptekę będzie ścigać NFZ za takie błędy na recepcie. A pułapek może być naprawdę dużo. Piszę to z żalem, bo wolałbym ten czas poświęcić na rozmowę z pacjentem. 

Szczególnie że to właśnie rozmowa jest kluczem do bezpieczeństwa pacjenta. To wtedy farmaceuci mogą rozwiać wątpliwości dotyczące leków, jakie ma pacjent. Poza tym przeprowadzając wywiad i analizując to, co widzę na receptach, można uchronić pacjenta przed poważnymi problemami zdrowotnymi. Pacjenci często chodzą do różnych lekarzy, którzy zwykle nie wiedzą o sobie nawzajem. Poza tym chorzy sami dobierają leki bez recepty, zioła i suplementy diety. Czasem takie połączenia mogą być niebezpieczne. Konsekwencją może być poważne zagrożenie zdrowia, a nawet życia. To farmaceuci są nieraz ostatnim ogniwem opieki zdrowotnej, która może zapobiec powikłaniom niewłaściwego leczenia. Dlatego warto rozmawiać z farmaceutami o swoich lekach. 

Nie tylko wydawanie leków

Zadania farmaceuty związane z receptą nie kończą się na wydawaniu leków. Każdą receptę sprawdzamy, czy na pewno została dobrze zrealizowana. Musimy mieć pewność, że pacjent dostał właściwy lek, we właściwej dawce i ilości. Zwykle robi to inny farmaceuta — nie ten, który wydawał leki. Twoje bezpieczeństwo jest najważniejsze. 

Co jeszcze może zrobić farmaceuta? Leki robione!

Leki recepturowe przygotowujemy indywidualnie dla każdego pacjenta, na podstawie przepisu lekarza. Możemy zrobić prawie każdy rodzaj leku — od kapsułek do połykania, przez syropy i maści, aż po krople do oczu. 

Choć leki robione nie są tak popularne jak kiedyś, to czasem jest to jedyny sposób dzięki na leczenie pacjenta. Szczególnie dotyczy to dzieci, bo nie zawsze są dla nich odpowiednie dawki substancji. 

Pomimo nie za dużej popularności, to ostatnimi czasy dużo ciekawych rzeczy dzieje się w recepturze. Pojawiają się nowe substancje i nowe sposoby na przygotowanie leków. Dzięki temu możemy lepiej dostosować preparaty do Twoich potrzeb i zaleceń lekarza. Ta działka farmacji również idzie z duchem czasu i staje się coraz nowocześniejsza.

Najważniejsze na koniec!

Dlaczego warto mieć zaufanie do swojego farmaceuty? To w aptece doradzimy, jak wybrać bezpieczne leki. Przykładem może być dobranie preparatu przeciwbólowego, który nie koliduje np. z lekami na nadciśnienie tętnicze czy cukrzycę. Jest to istotne, gdyż nawet pozornie dość bezpieczne produkty bez recepty mogą w niektórych sytuacjach Ci poważnie zaszkodzić.

Recepty od farmaceuty? To możliwe!

Poza tym farmaceuta może wystawiać recepty farmaceutyczne. Dzięki temu pomagamy wielu pacjentom, którym skończyły się leki. Jest to szczególnie ważne w czasie pandemii, kiedy dostęp do lekarzy jest utrudniony. Dlatego warto mieć zaufanych farmaceutów, którzy znają Twoje choroby i wiedzą czym się leczysz. Dzięki temu pomogą Ci w niejednej, skomplikowanej sytuacji. 

Jednak to nie koniec! Bo nasz zawód będzie się zmieniać. Między innymi uzyskamy odpowiednie uprawnienia do przeprowadzania szczepień przeciwko COVID-19. Również będziemy bardziej zaangażowani w leczenie chorób przewlekłych, szczególnie takich jak: nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, czy astma. Dzięki temu będziesz mógł skuteczniej i bezpieczniej leczyć swoje choroby.

Przeczytaj o osobach, które tworzą portal rzetelnej informacji o lekach — leki.pl

Buprenorfina, fentanyl i metadon – podobieństwa i różnice

Buprenorfina, fentanyl oraz metadon to silne leki opioidowe, które są stosowane w leczeniu bólu oraz terapii uzależnień od opioidów. Wszystkie trzy substancje należą do tej samej grupy leków – opioidów, ale wykazują istotne różnice dotyczące wskazań, formy podania, mechanizmu działania oraz bezpieczeństwa stosowania¹²³. Wspólną cechą tych leków jest silne działanie przeciwbólowe oraz możliwość wywołania uzależnienia, jednak każda z nich znajduje inne zastosowanie w praktyce klinicznej. Buprenorfina, fentanyl i metadon mogą być dostępne w różnych postaciach – tabletkach, plastrach, roztworach do wstrzykiwań czy syropach⁴⁵⁶⁷.

Wskazania – kiedy stosuje się buprenorfinę, fentanyl i metadon?

Buprenorfina wykorzystywana jest przede wszystkim w leczeniu bólu o umiarkowanym i silnym natężeniu, zarówno bólu przewlekłego (np. nowotworowego), jak i bólu pooperacyjnego. Występuje w postaci tabletek podjęzykowych, plastrów transdermalnych, roztworów do wstrzykiwań, a także preparatów do leczenia uzależnień (często w połączeniu z naloksonem)¹⁸⁹. Fentanyl to lek o bardzo silnym działaniu przeciwbólowym, stosowany najczęściej w leczeniu bólu przebijającego u pacjentów z przewlekłym bólem nowotworowym, a także w znieczuleniach ogólnych oraz podczas zabiegów chirurgicznych²¹⁰. Metadon natomiast stosowany jest głównie w leczeniu substytucyjnym osób uzależnionych od opioidów, ale może być też wykorzystywany w leczeniu silnych bólów, zwłaszcza w chorobach nowotworowych i po operacjach³¹¹.

• Buprenorfina: ból umiarkowany do silnego, leczenie substytucyjne uzależnienia od opioidów¹⁸⁹
• Fentanyl: ból przebijający w chorobach nowotworowych, znieczulenia, bóle pooperacyjne²¹⁰
• Metadon: leczenie substytucyjne uzależnienia od opioidów, silny ból (głównie nowotworowy)³¹¹

Warto podkreślić, że buprenorfina i fentanyl są dostępne w plastrach transdermalnych do stosowania w bólu przewlekłym, natomiast metadon występuje głównie w postaci syropów lub roztworów doustnych do terapii substytucyjnej. Fentanyl jest także stosowany w formie aerozolu do nosa i tabletek podpoliczkowych – głównie w bólu przebijającym, natomiast buprenorfina i metadon mają szczególne znaczenie w leczeniu uzależnień od opioidów⁴¹²⁷.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie trzy leki działają na receptory opioidowe w mózgu, ale ich działanie różni się szczegółami. Buprenorfina jest częściowym agonistą receptora μ (mi) i antagonistą receptora κ (kappa), co oznacza, że jej działanie jest nieco łagodniejsze niż fentanylu i metadonu, a ryzyko depresji oddechowej jest niższe¹³¹⁴¹⁵. Fentanyl to pełny agonista receptora μ, o bardzo silnym działaniu przeciwbólowym i szybkim początku działania – jest znacznie silniejszy niż morfina¹⁶¹⁷. Metadon również jest pełnym agonistą receptora μ, ale dodatkowo blokuje receptory NMDA, co może mieć znaczenie w leczeniu bólu neuropatycznego i zmniejszaniu objawów abstynencyjnych u osób uzależnionych³.

• Buprenorfina: częściowy agonista receptorów opioidowych, dłuższy czas działania, mniejsze ryzyko depresji oddechowej¹³
• Fentanyl: pełny agonista, bardzo silne i szybkie działanie przeciwbólowe, duże ryzyko depresji oddechowej¹⁶
• Metadon: pełny agonista, działa także na receptory NMDA, długi czas działania, stosowany w terapii substytucyjnej³

Jeśli chodzi o farmakokinetykę, buprenorfina podana przezskórnie lub podjęzykowo wchłania się wolniej niż fentanyl podany dożylnie czy donosowo, ale jej działanie utrzymuje się dłużej¹⁸. Fentanyl, zwłaszcza w formie iniekcji czy aerozolu do nosa, działa bardzo szybko i jest wykorzystywany tam, gdzie potrzebne jest natychmiastowe uśmierzenie bólu. Metadon ma długi okres półtrwania, co pozwala na stosowanie go raz dziennie w terapii uzależnień⁷.

Przeciwwskazania i środki ostrożności

Przeciwwskazania do stosowania buprenorfiny, fentanylu i metadonu są podobne, ale istnieją ważne różnice. Wszystkie trzy leki są przeciwwskazane w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną oraz u osób z ciężką depresją oddechową¹⁹²⁰²¹. Buprenorfina nie powinna być stosowana u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami wątroby, niektórymi chorobami psychicznymi i u osób, które nie są uzależnione od opioidów (w przypadku leczenia substytucyjnego)²². Fentanyl jest przeciwwskazany u osób bez tolerancji na opioidy, w ostrym bólu i w sytuacjach, gdzie nie można kontrolować funkcji oddechowych²³. Metadon nie jest zalecany w przypadku ciężkich zaburzeń serca, wątroby, nerek, niewyrównanej cukrzycy, porfirii oraz u dzieci²¹²⁴.

• Wszystkie: nadwrażliwość na lek, ciężka depresja oddechowa, ciężkie zaburzenia czynności wątroby
• Buprenorfina: nie stosować w ciężkiej niewydolności wątroby, u osób nieuzależnionych (w terapii substytucyjnej)
• Fentanyl: nie dla osób bez tolerancji na opioidy, w ostrym bólu
• Metadon: przeciwwskazany w ciężkich chorobach serca, nerek, wątroby, u dzieci

Stosowanie wszystkich trzech leków wymaga zachowania szczególnej ostrożności u osób w podeszłym wieku, osłabionych, z chorobami płuc, zaburzeniami czynności nerek i wątroby oraz u osób z zaburzeniami psychicznymi lub uzależnionych od innych substancji. Dodatkowo, buprenorfina i fentanyl mogą powodować poważne interakcje z innymi lekami działającymi depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy (np. benzodiazepiny, alkohol), co może prowadzić do nadmiernego uspokojenia, depresji oddechowej, śpiączki lub nawet zgonu²⁵²⁶⁷.

Bezpieczeństwo stosowania u dzieci, kobiet w ciąży, kierowców i osób z chorobami przewlekłymi

Stosowanie buprenorfiny i fentanylu u dzieci jest możliwe tylko w ściśle określonych przypadkach, głównie w bólu przewlekłym u dzieci już otrzymujących opioidy³²³⁰. Metadon nie jest zalecany u dzieci, gdyż nie ma wystarczających badań dotyczących bezpieczeństwa i dawkowania²¹. U kobiet w ciąży i karmiących piersią wszystkie trzy substancje mogą być stosowane tylko wtedy, gdy korzyści przewyższają ryzyko – mogą przenikać przez łożysko i do mleka, prowadząc do działań niepożądanych u noworodka^27332821. W przypadku kierowców i osób obsługujących maszyny zalecane jest zachowanie szczególnej ostrożności lub całkowite unikanie prowadzenia pojazdów, gdyż leki te mogą wywoływać senność, zawroty głowy i zaburzenia koncentracji^34353621.

Pacjenci z chorobami nerek lub wątroby powinni być monitorowani szczególnie uważnie, a dawki leków mogą wymagać zmniejszenia. U osób z chorobami układu oddechowego (np. astmą, POChP) istnieje zwiększone ryzyko depresji oddechowej²⁹³¹. Stosowanie buprenorfiny i fentanylu w postaci plastrów transdermalnych lub roztworów do wstrzykiwań wymaga dokładnej oceny stanu pacjenta i często jest zarezerwowane dla osób, które mają już doświadczenie z opioidami³²³⁰.

Porównanie w praktyce – tabela kluczowych różnic

Buprenorfina, fentanyl i metadon – kiedy wybrać który lek?

Podsumowując, buprenorfina, fentanyl i metadon to leki o bardzo silnym działaniu przeciwbólowym i terapeutycznym, ale ich zastosowanie zależy od wielu czynników – rodzaju bólu, stanu pacjenta, wieku, obecności chorób współistniejących oraz wcześniejszego leczenia opioidami. Buprenorfina jest często wybierana w leczeniu bólu przewlekłego oraz w terapii uzależnień, ze względu na nieco niższy potencjał wywoływania depresji oddechowej i łagodniejszy przebieg objawów odstawienia¹³. Fentanyl to lek z wyboru w sytuacjach wymagających bardzo silnego i szybkiego działania przeciwbólowego, ale ze względu na ryzyko depresji oddechowej stosuje się go głównie u osób z już rozwiniętą tolerancją na opioidy¹⁶. Metadon natomiast pełni kluczową rolę w leczeniu substytucyjnym uzależnienia od opioidów i jest także stosowany w bólach nowotworowych, gdy inne opioidy nie przynoszą ulgi³.

Dobór odpowiedniego leku powinien być zawsze indywidualny i oparty na dokładnej ocenie stanu pacjenta oraz potencjalnych korzyści i ryzyka. Każda z tych substancji może być stosowana tylko pod ścisłym nadzorem lekarza, a pacjent powinien być świadomy możliwych działań niepożądanych oraz konieczności zgłaszania wszelkich niepokojących objawów.

Paracetamol, metamizol i ibuprofen – co je łączy?

Paracetamol, metamizol i ibuprofen należą do grupy leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych, które są szeroko stosowane w leczeniu różnych rodzajów bólu oraz w obniżaniu gorączki¹²³. Ich działanie polega na łagodzeniu dolegliwości bólowych, takich jak ból głowy, bóle mięśni, bóle zębów, bóle menstruacyjne, bóle pourazowe czy gorączka¹²³. Wszystkie te substancje są dostępne w różnych postaciach – od tabletek, przez czopki, granulaty, roztwory do infuzji, aż po zawiesiny doustne czy żele do stosowania miejscowego⁴⁵⁶.

Choć mają podobne zastosowania, różnią się mechanizmem działania, siłą działania przeciwbólowego, wskazaniami oraz profilem bezpieczeństwa, co wpływa na wybór konkretnego leku w zależności od potrzeb pacjenta⁷⁸³.

Wskazania do stosowania – kiedy stosuje się paracetamol, metamizol i ibuprofen?

Paracetamol jest zalecany w leczeniu bólu o różnym pochodzeniu (np. ból głowy, zębów, mięśni, stawów, bóle menstruacyjne, bóle pourazowe) oraz w przypadku gorączki, w tym towarzyszącej przeziębieniu czy grypie¹. Jest dostępny w wielu postaciach i może być stosowany zarówno u dorosłych, jak i u dzieci (w zależności od postaci leku i dawki)¹²¹³.

Metamizol (znany także jako pyralgina) stosuje się w bólach o dużym nasileniu, takich jak bóle pourazowe, pooperacyjne, nowotworowe, kolki czy silne bóle menstruacyjne, a także w przypadku gorączki, gdy inne leki są nieskuteczne lub przeciwwskazane²¹⁴. Metamizol dostępny jest zarówno w formie doustnej, jak i dożylnej czy domięśniowej⁵.

Ibuprofen, jako niesteroidowy lek przeciwzapalny, poza działaniem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym, wykazuje również działanie przeciwzapalne³. Stosuje się go w bólach o łagodnym do umiarkowanego nasileniu (np. bóle głowy, zębów, bóle mięśniowe, stawowe, pourazowe, bolesne miesiączki) oraz w gorączce, także u dzieci³¹⁵. Ibuprofen występuje w wielu postaciach: tabletki, zawiesiny, czopki, żele do stosowania miejscowego⁶.

Porównując wskazania:

• Paracetamol: szerokie zastosowanie w bólu i gorączce u dzieci i dorosłych¹.
• Metamizol: silne bóle, gorączka oporna na inne leczenie, także stany skurczowe².
• Ibuprofen: ból, gorączka, stany zapalne, również u dzieci; dodatkowo łagodzi objawy zapalenia³.

Stosowanie u dzieci i dorosłych

Paracetamol można podawać dzieciom od najmłodszych lat, stosując odpowiednią postać i dawkę (np. czopki, syropy, zawiesiny, granulaty)¹⁶¹⁷. Metamizol nie jest zalecany dla najmłodszych dzieci, a w większości postaci podaje się go dopiero od 15. roku życia lub w wyższych dawkach masy ciała⁵¹⁸. Ibuprofen może być stosowany u dzieci już od 3. miesiąca życia (w postaci zawiesiny lub czopków) i jest popularnym lekiem przeciwgorączkowym w tej grupie wiekowej¹⁹²⁰.

Mechanizm działania i farmakokinetyka

Paracetamol działa głównie w ośrodkowym układzie nerwowym, hamując syntezę prostaglandyn w mózgu. Dzięki temu obniża gorączkę i łagodzi ból, ale nie wykazuje działania przeciwzapalnego⁷²¹. Wchłania się szybko po podaniu doustnym, a efekt przeciwbólowy pojawia się już po ok. 30 minutach i utrzymuje się przez 4-6 godzin²². Jest metabolizowany głównie w wątrobie, a wydalany przez nerki²³.

Metamizol działa zarówno ośrodkowo, jak i obwodowo, wykazując silne działanie przeciwbólowe, przeciwgorączkowe oraz rozkurczowe⁸. Mechanizm działania nie jest do końca poznany, ale lek blokuje syntezę prostaglandyn oraz działa na inne układy przekaźnikowe w organizmie⁸. Metamizol jest szybko metabolizowany do aktywnego metabolitu, który odpowiada za jego efekt przeciwbólowy. Działa szybko – efekt pojawia się już po 30 minutach od podania dożylnego lub doustnego⁵.

Ibuprofen, jako niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ), działa poprzez hamowanie enzymu cyklooksygenazy (COX-1 i COX-2), co prowadzi do zmniejszenia syntezy prostaglandyn odpowiedzialnych za ból, gorączkę i stan zapalny³⁶. Działa zarówno przeciwbólowo, przeciwgorączkowo, jak i przeciwzapalnie. Wchłania się szybko z przewodu pokarmowego, osiągając maksymalne stężenie we krwi w ciągu 1-2 godzin⁶.

Porównanie właściwości farmakokinetycznych

• Paracetamol: szybkie wchłanianie, działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, brak działania przeciwzapalnego⁷.
• Metamizol: szybkie działanie przeciwbólowe, dodatkowo rozkurczowe, brak silnego działania przeciwzapalnego⁸.
• Ibuprofen: działa przeciwbólowo, przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie; efekt po 30-60 minutach³.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Paracetamol jest uznawany za lek bezpieczny, gdy jest stosowany zgodnie z zaleceniami. Przeciwwskazaniem do jego stosowania jest nadwrażliwość na substancję czynną, ciężka niewydolność wątroby lub nerek oraz choroba alkoholowa⁹. W przypadku osób z zaburzeniami czynności wątroby czy nerek zaleca się ostrożność i dostosowanie dawkowania²⁴.

Metamizol nie powinien być stosowany u osób z uczuleniem na pirazolony i pirazolidyny, z rozpoznanym zespołem astmy analgetycznej, zaburzeniami czynności szpiku kostnego, ciężką niewydolnością wątroby lub nerek, niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej oraz w trzecim trymestrze ciąży¹⁰²⁵. Należy także unikać podawania metamizolu u dzieci poniżej 15. roku życia (zależnie od postaci leku)⁵. Lek ten może powodować rzadkie, ale poważne reakcje, takie jak agranulocytoza (ciężkie zaburzenia krwi), wstrząs anafilaktyczny czy ciężkie reakcje skórne²⁶.

Ibuprofen jest przeciwwskazany u osób z nadwrażliwością na NLPZ, w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy, w ciężkiej niewydolności nerek, wątroby, serca oraz u dzieci poniżej 3. miesiąca życia (zależnie od postaci leku)¹¹²⁷. Należy zachować ostrożność u osób z astmą, zaburzeniami krzepnięcia czy chorobami przewodu pokarmowego¹¹.

Najważniejsze różnice w przeciwwskazaniach

• Paracetamol: głównie ciężka niewydolność wątroby/nerek, choroba alkoholowa⁹.
• Metamizol: reakcje alergiczne, choroby krwi, ciężka niewydolność wątroby/nerek, ciąża (III trymestr)¹⁰.
• Ibuprofen: choroba wrzodowa, ciężka niewydolność nerek/wątroby/serca, uczulenie na NLPZ, dzieci poniżej 3 miesięcy¹¹.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Dzieci

Paracetamol można stosować u niemowląt i dzieci już od pierwszych miesięcy życia, odpowiednio dobierając dawkę i postać leku¹⁶. Metamizol, ze względu na ryzyko agranulocytozy i innych powikłań, nie jest zalecany dla dzieci, zwłaszcza najmłodszych⁵. Ibuprofen jest szeroko stosowany u dzieci, nawet u niemowląt od 3. miesiąca życia, szczególnie w przypadku gorączki czy bólu ząbkowania¹⁹.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

Paracetamol uznawany jest za lek bezpieczny w ciąży, jeśli jest stosowany w najmniejszej skutecznej dawce i przez możliwie najkrótszy czas²⁸. Może być również stosowany podczas karmienia piersią, gdyż przenika do mleka matki w niewielkich ilościach²⁸. Metamizol nie powinien być stosowany w trzecim trymestrze ciąży i w okresie karmienia piersią ze względu na potencjalne ryzyko dla płodu i dziecka²⁹. Ibuprofen jest przeciwwskazany w ostatnim trymestrze ciąży, a jego stosowanie w pierwszych dwóch trymestrach należy ograniczyć do sytuacji bezwzględnie koniecznych¹¹.

Pacjenci z chorobami wątroby i nerek

Paracetamol można stosować u osób z przewlekłą, wyrównaną niewydolnością wątroby lub nerek, ale w obniżonych dawkach i pod kontrolą lekarza²⁴. Metamizol i ibuprofen wymagają szczególnej ostrożności – u osób z ciężką niewydolnością nerek lub wątroby są przeciwwskazane³⁰¹¹.

Kierowcy i osoby obsługujące maszyny

Paracetamol nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn³¹. Metamizol w zalecanych dawkach również nie zaburza tych zdolności, jednak w przypadku przekroczenia dawek lub u osób wrażliwych może powodować senność czy zawroty głowy³². Ibuprofen, zwłaszcza stosowany miejscowo, nie wywiera istotnego wpływu na prowadzenie pojazdów¹¹.

Paracetamol, metamizol, ibuprofen – najważniejsze różnice i podobieństwa

Paracetamol, metamizol i ibuprofen – który lek wybrać?

Wybór odpowiedniego leku zależy od wieku pacjenta, rodzaju i nasilenia bólu, obecności chorób współistniejących oraz indywidualnej tolerancji na dany lek. Paracetamol jest najbezpieczniejszy dla dzieci, kobiet w ciąży i osób z chorobami wątroby oraz nerek, pod warunkiem przestrzegania dawek²⁴. Metamizol zarezerwowany jest raczej dla silnych bólów i sytuacji, gdy inne leki zawodzą lub są przeciwwskazane, jednak wymaga dużej ostrożności i kontroli². Ibuprofen, oprócz działania przeciwbólowego i przeciwgorączkowego, łagodzi także stan zapalny, co czyni go lekiem z wyboru w wielu przypadkach bólu pourazowego, zapalnego czy gorączki u dzieci i dorosłych³.

Palonosetron, ondansetron i granisetron – leki z jednej grupy, ale nie identyczne

Palonosetron, ondansetron i granisetron to substancje czynne należące do tej samej grupy leków przeciwwymiotnych – antagonistów receptorów serotoninowych 5-HT3. Ich podstawowe zadanie to zapobieganie oraz łagodzenie nudności i wymiotów, szczególnie tych wywołanych chemioterapią lub radioterapią nowotworową. Wszystkie te leki blokują działanie serotoniny w określonych miejscach organizmu, co pozwala ograniczyć odruch wymiotny. Dzięki temu są szeroko stosowane u pacjentów onkologicznych i po zabiegach chirurgicznych¹²³. Pomimo podobieństw, różnią się pod względem długości działania, dostępnych postaci, skuteczności w określonych sytuacjach oraz bezpieczeństwa stosowania w różnych grupach pacjentów.

Kiedy stosuje się palonosetron, ondansetron i granisetron?

Wszystkie trzy substancje są wykorzystywane przede wszystkim w zapobieganiu nudnościom i wymiotom związanym z chemioterapią o umiarkowanym lub silnym działaniu wymiotnym. Palonosetron oraz granisetron mogą być stosowane zarówno przy chemioterapii o umiarkowanym, jak i silnym potencjale wywoływania nudności, a także w przypadku radioterapii. Ondansetron ma szersze zastosowanie – oprócz chemioterapii i radioterapii, wykorzystuje się go również do zapobiegania i leczenia nudności i wymiotów pooperacyjnych u dorosłych oraz dzieci²³.

• Palonosetron: rekomendowany głównie do zapobiegania nudnościom i wymiotom wywołanym chemioterapią (w tym o silnym działaniu), podawany dożylnie lub doustnie, dostępny także w połączeniu z innymi lekami¹.
• Ondansetron: szerokie wskazania – chemioterapia, radioterapia, okres pooperacyjny; dostępny w postaci tabletek, syropu, czopków, roztworów do wstrzykiwań i infuzji².
• Granisetron: stosowany do zapobiegania nudnościom i wymiotom przy chemioterapii, także u pacjentów, którzy nie mogą przyjmować leków doustnie (np. plaster transdermalny)³.

Wszystkie trzy substancje mają udokumentowaną skuteczność w profilaktyce nudności i wymiotów u dorosłych. Jednak ich stosowanie u dzieci, w zależności od wieku i postaci leku, jest różne – palonosetron jest zalecany od 1. miesiąca życia (dożylnie), ondansetron od 6. miesiąca życia, a granisetron nie jest przeznaczony dla dzieci i młodzieży⁴²⁵.

Mechanizm działania i różnice farmakokinetyczne

Wszystkie trzy substancje działają poprzez blokowanie receptorów serotoninowych 5-HT3, które są odpowiedzialne za wywoływanie odruchu wymiotnego. Serotonina uwalniana podczas chemioterapii pobudza te receptory w przewodzie pokarmowym i ośrodku wymiotnym w mózgu. Leki te hamują ten mechanizm, zmniejszając ryzyko wystąpienia nudności i wymiotów⁷⁸⁹.

Najważniejsze różnice farmakokinetyczne:

• Palonosetron – wyróżnia się najdłuższym okresem półtrwania (około 40 godzin), co oznacza, że dłużej utrzymuje się w organizmie i zapewnia ochronę przed nudnościami nawet do kilku dni po chemioterapii. Wystarczy jedna dawka dożylna lub doustna przed leczeniem¹⁰.
• Ondansetron – okres półtrwania to około 3 godziny, dlatego konieczne jest powtarzanie dawek w celu utrzymania skuteczności, szczególnie przy dłuższej chemioterapii¹¹.
• Granisetron – okres półtrwania wynosi około 9 godzin, ale dostępny jest także w postaci plastra transdermalnego, który uwalnia lek stopniowo nawet przez 7 dni, zapewniając długotrwałe działanie¹².

Wszystkie trzy leki są metabolizowane głównie w wątrobie, ale nie wymagają istotnej modyfikacji dawki u osób z łagodnymi do umiarkowanych zaburzeniami funkcji nerek czy wątroby. Palonosetron i granisetron wykazują niewielkie ryzyko interakcji z innymi lekami, natomiast ondansetron może wpływać na stężenie tramadolu i innych leków, zwłaszcza tych wydłużających odstęp QT¹³¹⁴.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co je łączy, a co różni?

Najważniejszym przeciwwskazaniem dla wszystkich trzech leków jest nadwrażliwość na substancję czynną lub inne leki z tej grupy. Wszystkie mogą wydłużać odstęp QT w zapisie EKG, co oznacza, że powinny być stosowane ostrożnie u osób z zaburzeniami rytmu serca, niewydolnością serca lub przyjmujących inne leki wydłużające ten odstęp. U dzieci z chorobami wątroby lub przy chemioterapii o działaniu toksycznym na wątrobę wymagany jest szczególny nadzór¹⁵¹⁶¹⁷.

• Palonosetron i granisetron mają przeciwwskazania głównie związane z nadwrażliwością i wydłużeniem QT¹⁸¹⁹.
• Ondansetron dodatkowo nie powinien być stosowany równocześnie z apomorfiną, ze względu na ryzyko ciężkiego niedociśnienia i utraty przytomności²⁰.

Wszystkie leki mogą powodować zaparcia, a u osób z objawami podostrej niedrożności jelit wymagana jest szczególna ostrożność. Ryzyko wystąpienia zespołu serotoninowego jest wspólne dla całej grupy, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu leków przeciwdepresyjnych z grupy SSRI lub SNRI¹⁵²¹.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Stosowanie tych leków u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią oraz osób z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby wymaga indywidualnego podejścia.

• Dzieci i młodzież: Palonosetron może być stosowany dożylnie od 1. miesiąca życia, ondansetron od 6. miesiąca, a granisetron w postaci plastra nie jest zalecany dla osób poniżej 18. roku życia⁴²⁵.
• Kobiety w ciąży: Palonosetron i granisetron mogą być stosowane wyłącznie, gdy korzyść przewyższa ryzyko, a ondansetron nie powinien być stosowany w pierwszym trymestrze ze względu na możliwe ryzyko wad rozwojowych²²²³²⁴.
• Karmienie piersią: Wszystkie trzy substancje nie są zalecane w okresie karmienia piersią, ponieważ nie wiadomo, czy przenikają do mleka ludzkiego²²²⁵²⁴.
• Prowadzenie pojazdów: Palonosetron i granisetron mogą powodować zawroty głowy i senność, więc w przypadku wystąpienia tych objawów należy zachować ostrożność podczas prowadzenia pojazdów²⁶²⁷.
• Zaburzenia funkcji nerek i wątroby: Zazwyczaj nie jest konieczne dostosowanie dawki, ale u osób z ciężką niewydolnością wątroby należy zachować ostrożność, szczególnie w przypadku ondansetronu²⁸²⁹⁵.

Podsumowanie: Który lek w jakiej sytuacji?

Palonosetron jest dobrym wyborem, gdy zależy nam na długim działaniu i wygodzie (jednorazowe podanie), ondansetron sprawdza się w szerokim zakresie wskazań, w tym u dzieci i w sytuacjach pooperacyjnych, natomiast granisetron w plastrze jest praktyczny dla pacjentów mających trudności z połykaniem i wymagających dłuższej ochrony przed nudnościami. Wybór odpowiedniego leku zależy od wieku, wskazań, długości trwania ryzyka nudności oraz indywidualnych przeciwwskazań.