Z tego artykułu dowiesz się:

• Czym jest kserostomia i dlaczego dotyka aż 40% osób po 80. roku życia?
• Które leki najczęściej powodują suchość w ustach u seniorow i jak polipragmazja pogarsza problem?
• Jakie choroby przewlekle mogą objawiać się suchością jamy ustnej?
• Dlaczego brak śliny prowadzi do próchnicy, zakażeń grzybiczych i problemów z protezami?
• Jakie preparaty apteczne – spraye, żele i sztuczna ślina – skutecznie nawilżają jamę ustną?
• Jakie proste, domowe sposoby pomagają pobudzić wydzielanie śliny na co dzień?
• Kiedy suchość w ustach wymaga pilnej wizyty u stomatologa lub lekarza?

Czym jest kserostomia i dlaczego tak doskwiera seniorom?

Suchość jamy ustnej, fachowo nazywana kserostomią, to uczucie, że w ustach brakuje śliny. Może się wydawać, że to drobiazg, ale w rzeczywistości ta dolegliwość potrafi bardzo utrudniać codzienne życie. Ślina nawilża jamę ustną, pomaga przeżuwać i połykać jedzenie, chroni zęby przed próchnicą i zwalcza drobnoustroje. Kiedy jej brakuje, jedzenie staje się męczące, mowa jest utrudniona, a w ustach pojawia się nieprzyjemne pieczenie, lepkość i uczucie ściągnięcia. Kserostomia nie jest chorobą samą w sobie, lecz objawem, który może towarzyszyć wielu różnym stanom i schorzeniom, dlatego warto potraktować ją poważnie.^1,2

Częstość występowania suchości jamy ustnej rośnie wraz z wiekiem. Szacuje się, że problem ten dotyczy około 30% osób po 65. roku życia i nawet 40% osób po 80. roku życia. Badanie przeprowadzone w Korei Południowej potwierdziło, że wśród osób w wieku 60-100 lat kserostomię stwierdzano u blisko 29,4% badanych, podczas gdy u młodszych dorosłych odsetek ten wynosił zaledwie 18,6%. Dziś wiadomo, że za częste występowanie tego problemu u seniorów odpowiada przede wszystkim przyjmowanie wielu leków jednocześnie oraz współistniejące choroby przewlekłe, a nie sam wiek.^3,4,5,6

Dlaczego sucho w ustach oznacza kłopoty z zębami i dziąsłami?

Ślina to naturalny strażnik zdrowia jamy ustnej. Zmywa resztki pokarmowe, neutralizuje kwasy wytwarzane przez bakterie i dostarcza minerały potrzebne do odbudowy szkliwa zębów. Kiedy śliny jest za mało, bakterie odpowiedzialne za próchnicę, takie jak Streptococcus mutans czy Lactobacillus, zaczynają namnażać się znacznie szybciej. Jednocześnie grzyby z rodzaju Candida łatwiej kolonizują błonę śluzową, co prowadzi do bolesnych zakażeń grzybiczych. To wszystko sprawia, że osoby z przewlekłą suchością jamy ustnej są szczególnie narażone na szybko postępującą próchnicę, zwłaszcza w okolicy szyjek zębów, a także na zapalenie dziąseł i choroby przyzębia (potocznie nazywane paradontozą).^2,5,7,8

U seniorów konsekwencje przewlekłej suchości w ustach bywają szczególnie dotkliwe i obejmują wiele powiązanych ze sobą problemów:

• utrata zębów spowodowana próchnicą i chorobami przyzębia, co może prowadzić do niedożywienia;
• gorsza przyczepność protez zębowych, bolesne otarcia i odleżyny na dziąsłach;
• nieświeży oddech (halitoza) oraz zaburzenia smaku, z przewagą odczuwania smaku gorzkiego i słonego;
• trudności z połykaniem pokarmów i mową, które utrudniają codzienne funkcjonowanie;
• nawracające zakażenia grzybicze i bakteryjne błony śluzowej jamy ustnej;
• izolacja społeczna, obniżenie nastroju, a nawet depresja wynikająca z przewlekłego dyskomfortu.^2,6,9,10,11

Wszystkie te dolegliwości tworzą błędne koło, w którym jeden problem nasila kolejny. Dlatego tak istotne jest, aby nie lekceważyć suchości jamy ustnej i jak najszybciej podjąć działania łagodzące objawy.⁷

Jakie leki najczęściej wywołują suchość jamy ustnej?

Leki są zdecydowanie najczęstszą przyczyną suchości w ustach u osób starszych. Przyjmuje się, że ponad 400 różnych preparatów leczniczych może zmniejszać wydzielanie śliny. Ponieważ około 75% osób po 65. roku życia przyjmuje przynajmniej jeden lek na stałe, ryzyko wystąpienia kserostomii polekowej jest w tej grupie bardzo wysokie. Badania wskazują, że kserostomia występuje dwukrotnie częściej u dorosłych przyjmujących codziennie co najmniej jeden lek niż u osób nieprzyjmujących żadnych medykamentów, a szacuje się, że aż 80% najczęściej przepisywanych leków może wywoływać ten efekt uboczny.^3,5,6,12

Oto grupy leków najczęściej powodujące suchość w ustach:

• leki przeciwhistaminowe (antyhistaminiki) – stosowane przy alergiach. Szczególnie starsza generacja (np. klemastyna, prometazyna) silniej wysusza jamę ustną;
• leki moczopędne (diuretyki) – takie jak hydrochlorotiazyd czy furosemid, powszechnie stosowane przy nadciśnieniu tętniczym;
• leki przeciwdepresyjne (antydepresanty) – zwłaszcza starsze, trójpierścieniowe (np. amitryptylina, imipramina), choć nowsze preparaty z grupy SSRI mogą powodować suchość w mniejszym stopniu;
• leki obniżające ciśnienie (hipotensyjne) – inhibitory konwertazy angiotensyny (np. enalapryl, kaptopryl), beta-blokery, blokery kanałów wapniowych;
• leki przeciwlękowe i nasenne – pochodne benzodiazepiny (np. diazepam, lorazepam);
• leki przeciwbólowe – w tym opioidy (morfina, kodeina, tramadol) oraz niektóre niesteroidowe leki przeciwzapalne;
• leki stosowane w chorobie Parkinsona – preparaty o działaniu antycholinergicznym;
• leki rozszerzające oskrzela – stosowane w astmie i POChP, np. salbutamol, bromek ipratropium.^{2,5,8,12,13,14,15}

Czy polipragmazja pogarsza problem?

Polipragmazja, czyli jednoczesne przyjmowanie wielu leków, to zjawisko bardzo częste wśród seniorów i jeden z głównych czynników nasilających suchość jamy ustnej. Każdy kolejny preparat o potencjale kserostomicznym zwiększa ryzyko, a ich działania się kumulują. Osoby przyjmujące więcej niż cztery leki dziennie mają wyraźnie wyższe prawdopodobieństwo wystąpienia kserostomii. Problem polega na tym, że seniorzy często leczą się jednocześnie u kilku specjalistów, a do tego dochodzą preparaty kupowane na własną rękę. Warto więc przy każdej wizycie u lekarza lub farmaceuty pokazać pełną listę przyjmowanych leków i zapytać, czy któryś z nich może powodować suchość w ustach.^3,6,7

Nigdy nie należy samodzielnie odstawiać leków ani zmieniać ich dawkowania bez konsultacji z lekarzem. Jeśli podejrzewamy, że któryś z preparatów powoduje suchość w ustach, powinniśmy porozmawiać z lekarzem prowadzącym o zamianie na lek o słabszym działaniu wysuszającym. Specjaliści wskazują również, że przyjmowanie leków o działaniu antycholinergicznym w ciągu dnia zamiast na noc oraz w dawkach podzielonych może zmniejszyć nasilenie nocnej suchości w ustach, która jest szczególnie groźna, bo w czasie snu wydzielanie śliny jest naturalnie najniższe.^3,12,15

Jakie inne przyczyny suchości w ustach warto znać?

Choć leki są najczęstszym powodem kserostomii u seniorów, wiele chorób przewlekłych również może powodować uczucie suchości w ustach. Wśród schorzeń najczęściej powiązanych z kserostomią wymienia się:

• cukrzycę – brazylijskie badanie wśród seniorów wykazało, że ryzyko kserostomii u osób z cukrzycą jest ponad trzykrotnie wyższe niż u osób zdrowych;
• zespół Sjögrena – chorobę autoimmunologiczną objawiającą się suchością oczu i ust, dotyczącą głównie kobiet (stosunek zachorowań 9:1);
• nadczynność tarczycy oraz inne choroby endokrynologiczne;
• reumatoidalne zapalenie stawów i inne choroby autoimmunologiczne;
• chorobę Parkinsona oraz inne schorzenia neurologiczne;
• depresję i stany lękowe, które oddziałują na gruczoły ślinowe za pośrednictwem układu nerwowego.^1,6,12,16

Nie wolno zapominać o prostszych przyczynach. Odwodnienie, na które seniorzy są szczególnie podatni ze względu na osłabione uczucie pragnienia, to częsty powód suchości w ustach. Oddychanie przez usta, zwłaszcza podczas snu, również wysusza błonę śluzową. Palenie papierosów i nadmierne spożywanie alkoholu czy kawy dodatkowo nasilają problem. Warto też wiedzieć, że radioterapia w okolicy głowy i szyi, stosowana w leczeniu nowotworów, może trwale uszkodzić gruczoły ślinowe i prowadzić do ciężkiej, często nieodwracalnej kserostomii. Dlatego tak istotne jest, aby lekarz dokładnie ustalił przyczynę suchości, bo od niej zależy dobór odpowiedniego postępowania.^2,6,7,10,17

Jak nawilżyć gardło i jamę ustną? Preparaty apteczne, które pomagają

Kiedy suchość w ustach nie ustępuje mimo picia wody, z pomocą przychodzą preparaty dostępne w aptece. Podstawowym rozwiązaniem jest tak zwana sztuczna ślina, czyli preparaty naśladujące skład i właściwości naturalnej śliny. Zawierają one zazwyczaj karboksymetylocelulozę, glicerynę lub mucynę w połączeniu z elektrolitami i substancjami buforującymi. Sztuczna ślina występuje w formie sprayu do ust, żelu nawilżającego, płukanki czy tabletek do ssania. Wielu pacjentów najchętniej sięga po spray, ponieważ pozwala on równomiernie rozprowadzić preparat po całej jamie ustnej. Działanie tych preparatów jest stosunkowo krótkotrwałe, dlatego trzeba je stosować wielokrotnie w ciągu dnia.^2,5,6,12,18

Na polskim rynku aptecznym dostępne są również specjalne płukanki osłaniające na bazie rumianku, kwiatu malwy, porostu islandzkiego czy siemienia lnianego, które tworzą na błonie śluzowej delikatną warstwę ochronną. Warto zwrócić uwagę na produkty zawierające ksylitol, ponieważ substancja ta nie tylko nawilża, ale także pomaga chronić zęby przed próchnicą. Dostępne są też pasty do zębów i płukanki dla osób z suchością jamy ustnej, pozbawione alkoholu i laurylosiarczanu sodu. Warto zapytać farmaceutę o preparat kserostemin lub inne produkty z kategorii sztucznej śliny.^3,6,7,18

Preparaty do ssania

Preparaty do ssania skutecznie nawilżają jamę ustną i gardło, stymulując produkcję śliny lub tworząc ochronną powłokę. Są wygodne dla seniorów, łatwe w użyciu i dostępne w wersjach bez cukru. Pokrywają różne grupy wiekowe, w tym dzieci od 6 lat.

Tabletki Emskie z Wadowic, tabletki do ssania smak miętowy, 12 szt. (polski produkt);

O produkcie

• wyrób medyczny;
• bez ograniczeń wiekowych;
• skład: wodorowęglan sodu, chlorek sodu, wodorowęglan potasu, siarczan magnezu, fosforan dwupotasowy;
• dodatkowe składniki: sorbitol, ksylitol, aromat naturalny, poliwinylopirolidon, maltodekstryna, sacharynian sodu;
• działanie: łagodzi suchość jamy ustnej i gardła, ból, ułatwia odkrztuszanie; dawkowanie: 1-3 szt./dzień;
• opakowania: 12 szt..

Ectossin, pastylki na gardło z ektoiną, 24 szt.;

O produkcie

• wyrób medyczny;
• od 6 lat;
• skład: ektoina (Ectoin);
• dodatkowe składniki: mentol, aromat miętowy;
• działanie: nawilża suchą błonę śluzową gardła, łagodzi ból, chrypkę, wspomaga regenerację; dawkowanie: 1 szt. co 2-3h, max 6/dzień;
• opakowania: 24 szt..

Isla Medic Acute, pastylki na gardło;

O produkcie

• wyrób medyczny;
• od 6 lat;
• skład: wyciąg z porostu islandzkiego (Cetraria islandica, 0,4-0,8:1);
• dodatkowe składniki: karbomer, guma ksantanowa, hialuronian sodu;
• działanie: nawilża gardło przy przeziębieniu, suchości; dawkowanie: do 6 szt./dzień;
• opakowania: blister.

Fiorda, pastylki do ssania (polski produkt);

O produkcie

• suplement diety;
• bez ograniczeń wiekowych;
• skład: wyciąg z porostu islandzkiego 100 mg, wyciąg z owoców dzikiej róży 15 mg, wyciąg z kwiatu malwy czarnej 15 mg;
• działanie: tworzy ochronną powłokę na śluzówce gardła, krtani przy suchości; dawkowanie: max 6 szt./dzień;
• opakowania: blister.

Althan, pastylki do ssania, 36 szt.;

O produkcie

• wyrób medyczny;
• od 4 lat;
• skład: wyciąg z tymianku, szałwii lekarskiej, rumianku pospolitego;
• działanie: nawilża jamę ustną, gardło przy suchości środowiskowej, polekowej, łagodzi suchy kaszel; dawkowanie: 1-2 szt. kilka razy/dzień;
• opakowania: 36 szt..

Balsam Jerozolimski na gardło bez cukru, pastylki do ssania, 16 szt. (polski produkt);

O produkcie

• suplement diety;
• od 6 lat;
• skład: wyciąg z kwiatu lipy, ziela werbeny, kwiatu dziewanny, kwiatu bzu czarnego, ziela tymianku, porostu islandzkiego;
• działanie: nawilża gardło, wspiera błonę śluzową przy suchości; dawkowanie: ssanie w zależności od potrzeb;
• opakowania: 16 szt., smak cytrusowy.

Aerozole do jamy ustnej

Spraye zapewniają szybkie i równomierne nawilżenie całej jamy ustnej, idealne dla seniorów z kserostemią. Łatwe w aplikacji, bez wysiłku. Nadają się dla dorosłych i starszych dzieci.

Kserostemin, sztuczna ślina spray do ust, 50 ml (polski produkt);

O produkcie

• wyrób medyczny;
• od 12 lat;
• skład: ksylitol, glicerol, żel aloesowy (Aloe Barbadensis Leaf Juice), betaina, hialuronian sodu;
• dodatkowe składniki: polisorbat 20, olejek mięty polnej (Mentha Arvensis Leaf Oil), mentol, benzalkoniowy chlorek;
• działanie: sztuczna ślina, nawilża przy niedoborze śliny, kserostomii polekowej; dawkowanie: 3-5 psiknięć kilka razy/dzień;
• opakowania: 50 ml.

Gardlox Manusilver, spray do gardła, 30 ml;

O produkcie

• wyrób medyczny;
• od 12 lat;
• skład: nanocząsteczki srebra, miód Manuka MGO 400+, wyciąg z porostu islandzkiego, hialuronian sodu, pantenol (D-panthenol);
• działanie: nawilża, chroni śluzówkę gardła przy podrażnieniach, suchości; dawkowanie: kilka psiknięć 3-4x/dzień;
• opakowania: 30 ml.

Pelavo Gardło, spray, 30 ml (polski produkt);

O produkcie

• wyrób medyczny;
• bez ograniczeń wiekowych;
• skład: wyciąg z porostu islandzkiego, kwiatu malwy czarnej, kwiatu lipy drobnolistnej, hialuronian sodu;
• działanie: nawilża, łagodzi suchość, ból gardła, suchy kaszel; dawkowanie: kilka dawek w zależności od potrzeb;
• opakowania: 30 ml, smak cytrynowy.

Glosal, spray na suche gardło, 25 ml;

O produkcie

• wyrób medyczny;
• bez ograniczeń wiekowych;
• skład: gliceryna, ekstrakt z prawoślazu lekarskiego;
• działanie: eliminuje suchość gardła i ust, nawilża, chroni struny głosowe; dawkowanie: kilka razy/dzień;
• opakowania: 25 ml.

Oritolin, spray do gardła, 30 ml;

O produkcie

• wyrób medyczny;
• od 6 lat;
• skład: oliwa z oliwek (Oleum olivae), witamina E (tocopheryl acetate);
• działanie: nawilża suchą błonę śluzową gardła i ust; dawkowanie: kilka psiknięć w zależności od potrzeb;
• opakowania: 30 ml.

Thonsilan, spray, 20 ml;

O produkcie

• wyrób medyczny;
• od 6 lat;
• skład: wyciąg z korzenia prawoślazu lekarskiego, kwiatu lipy, ziela podbiału;
• dodatkowe składniki: szałwia lekarska;
• działanie: nawilża gardło przy suchości; dawkowanie: 3 dawki max 4x/dzień dorośli, 3x dzieci;
• opakowania: 20 ml.

Płukanki bez recepty

Płukanki tworzą ochronną warstwę na śluzówce, łatwe do użycia dla seniorów. Wspomagają higienę przy kserostomii. Dostępne dla dorosłych.

Alfa med, płyn do płukania jamy ustnej, 200 ml;

O produkcie

• wyrób medyczny;
• dla dorosłych;
• skład: ksylitol, ekstrakt z rumianku, szałwii;
• działanie: nawilża jamę ustną przy suchości, chroni przed próchnicą; dawkowanie: płukać 10-15 ml 2-3x/dzień;
• opakowania: 200 ml.

Czy leki na receptę mogą zwiększyć wydzielanie śliny?

Jeśli preparaty dostępne bez recepty nie przynoszą wystarczającej ulgi, lekarz może rozważyć leczenie farmakologiczne. Pilokarpina to lek pobudzający gruczoły ślinowe do pracy, stosowany doustnie w dawce 5-10 mg trzy razy dziennie, pod warunkiem że gruczoły zachowały choćby częściową zdolność wydzielania śliny. Może powodować nadmierne pocenie się, nudności czy zawroty głowy, dlatego wymaga nadzoru lekarskiego. Innym lekiem zatwierdzonym przez amerykańską Agencję Żywności i Leków (FDA) jest cewimeline w dawce 30 mg trzy razy dziennie, działająca bardziej wybiórczo na receptory w gruczołach ślinowych.^7,8,12

W badaniach klinicznych obiecujące wyniki uzyskano przy stosowaniu kwasu jabłkowego w postaci sprayu u pacjentów z kserostomią polekową. U osób przyjmujących leki przeciwdepresyjne i hipotensyjne spray z 1% kwasem jabłkowym poprawiał zarówno odczucia pacjentów, jak i rzeczywiste wydzielanie śliny. To ważna informacja, bo pokazuje, że nawet przy kserostomii wywołanej lekami istnieją sposoby, aby nawilżyć gardło i jamę ustną skuteczniej niż samą wodą. Warto jednak pamiętać, że długotrwałe stosowanie preparatów kwaśnych może uszkadzać szkliwo, dlatego powinny one zawierać składniki remineralizujące, takie jak fluorki czy sole mineralne.^12,14,18

Co można zrobić samodzielnie, żeby złagodzić suchość w ustach?

Zanim sięgniemy po preparaty apteczne, warto wypróbować proste, codzienne nawyki. Oto sprawdzone sposoby na pobudzenie wydzielania śliny i nawilżenie jamy ustnej:

• regularne picie wody małymi łykami przez cały dzień, najlepiej 2-2,5 litra dziennie. Butelkę warto mieć zawsze przy sobie, także na szafce nocnej;
• popijanie wody podczas posiłków, co ułatwia połykanie i poprawia odczuwanie smaku;
• ssanie kostek lodu lub mrożonych kawałków owoców (np. melona czy ananasa);
• żucie bezcukrowej gumy do żucia, najlepiej zawierającej ksylitol, który chroni zęby przed próchnicą;
• ssanie bezcukrowych cukierków o smaku miętowym lub cytrynowym, które odruchowo pobudzają wydzielanie śliny;
• stosowanie nawilżacza powietrza w sypialni, zwłaszcza w okresie grzewczym;
• nakładanie wazeliny lub balsamu na wargi, aby zapobiec ich pękaniu.^{1,3,7,10,12,14,15,17}

Połączenie kilku wymienionych sposobów jednocześnie daje zazwyczaj lepsze efekty niż stosowanie tylko jednego z nich. Najważniejsze, aby nawilżanie jamy ustnej stało się stałym elementem codziennej rutyny. Warto jednak unikać cukierków o bardzo kwaśnym smaku, ponieważ mogą one z czasem osłabiać szkliwo zębów.¹⁹

Czego unikać, gdy doskwiera suchość jamy ustnej?

Równie ważne jak to, co robimy, jest to, czego unikamy. Oto lista produktów i zachowań nasilających suchość jamy ustnej:

• alkohol, mocna kawa i herbata, które dodatkowo odwadniają organizm;
• palenie papierosów i używanie wyrobów tytoniowych;
• płukanki do jamy ustnej zawierające alkohol, który wysusza wrażliwą śluzówkę;
• napoje gazowane i kwaśne soki owocowe, które przyspieszają erozję szkliwa;
• pokarmy bardzo suche, twarde, pikantne i słone;
• słodycze i cukier, zwłaszcza tuż przed snem, ponieważ przy zmniejszonym wydzielaniu śliny zęby są znacznie bardziej podatne na próchnicę.^{3,7,8,12,13,15,17,19}

Zamiast wymienionych produktów warto sięgać po zwykłą wodę lub napoje bezcukrowe i pozbawione kofeiny. Potrawy można nawilżać sosami, bulionami i masłem, a suche krakersy zastąpić miękkimi, wilgotnymi produktami podawanymi w temperaturze pokojowej. Dieta bogata w łatwe do przeżucia pokarmy nie tylko zmniejsza dyskomfort, ale także ułatwia prawidłowe odżywianie, co jest szczególnie ważne u seniorów zagrożonych niedożywieniem. Zmiana nawyków żywieniowych i eliminacja czynników wysuszających to prosty, a jednocześnie bardzo skuteczny sposób na poprawę komfortu życia z kserostomią.^7,17,19

Kiedy konsultacja stomatologiczna jest konieczna?

Jeżeli uczucie suchości w ustach utrzymuje się przez dłuższy czas i nie ustępuje mimo stosowania domowych sposobów, należy umówić się na wizytę do lekarza lub stomatologa. Szczególnie pilna konsultacja jest potrzebna, gdy suchości jamy ustnej towarzyszą: nawracająca próchnica, bolesne zaczerwienienia lub białe naloty na błonie śluzowej, krwawiące dziąsła, trudności z połykaniem czy problemy z protezami zębowymi. Stomatolog oceni stan jamy ustnej i w razie potrzeby wdroży leczenie, na przykład terapię przeciwgrzybiczą lub profilaktykę fluorkową. Warto pamiętać, że suchość jamy ustnej może być pierwszym sygnałem nierozpoznanej choroby, takiej jak cukrzyca czy zespół Sjögrena, dlatego lekarz może skierować pacjenta na dodatkowe badania.^1,6,7,12

Osoby z kserostomią powinny odwiedzać stomatologa częściej niż standardowo zalecane dwa razy w roku, ponieważ regularne wizyty pozwalają wykryć próchnicę i choroby przyzębia na wczesnym etapie. Stomatolog może zalecić stosowanie żeli lub płukanek z wysokim stężeniem fluoru, które wzmacniają szkliwo, a w przypadku dużego ryzyka próchnicy zastosować lakier fluorowy bezpośrednio na zęby. Ważne jest codzienne szczotkowanie zębów miękką szczoteczką co najmniej dwa razy dziennie pastą z fluorem oraz regularne czyszczenie przestrzeni międzyzębowych. Seniorzy z osłabioną sprawnością rąk mogą skorzystać ze szczoteczek elektrycznych lub szczoteczek z szerokim uchwytem.^3,7,12,13

Podsumowanie

Suchość jamy ustnej to problem dotykający wielu seniorów, którego najczęstszą przyczyną są leki przyjmowane na stałe: antyhistaminiki, diuretyki, antydepresanty i leki obniżające ciśnienie. Przewlekła suchość w ustach prowadzi do szybko postępującej próchnicy, chorób przyzębia, zakażeń grzybiczych i trudności z jedzeniem. Na szczęście istnieje wiele sposobów łagodzenia objawów: od picia wody i żucia bezcukrowej gumy, przez preparaty sztucznej śliny, żele nawilżające i spray do ust, po leki na receptę pobudzające gruczoły ślinowe.

Jeśli suchość w ustach nie ustępuje, warto porozmawiać z lekarzem o ewentualnej zmianie leków oraz regularnie odwiedzać stomatologa. Codzienna higiena jamy ustnej z pastą z fluorem, unikanie cukru i systematyczne wizyty kontrolne stanowią fundament profilaktyki. Warto również zaangażować bliskich i opiekunów w monitorowanie objawów, ponieważ seniorzy z chorobami neurodegeneracyjnymi mogą nie być w stanie samodzielnie rozpoznać problemu.

Jak się okazuje, płyny do płukania jamy ustnej, mogą mieć bardzo dużo różnych funkcji. Ich głównym zadaniem jest oczyszczenie części jamy ustnej, do których trudno jest dotrzeć szczoteczce do zębów. Często uzupełniają także działanie past do zębów. Mogą one pełnić również inne funkcje, np.:

• wybielanie;
• działanie przeciwpróchnicze;
• przeciwbakteryjne;
• zmniejszające nadwrażliwość zębów;
• korzystny wpływ na stan jamy u osób noszących aparaty ortodontyczne;
• zmniejszają krwawienie dziąseł.

Analizując skład, warto zwrócić na uwagę na to, czy płyn zawiera alkohol. Może on bowiem powodować wysuszenie śluzówki, a także nie jest zalecany dzieciom ani osobom od niego uzależnionym [1].

Jak prawidłowo stosować płyny do higieny jamy ustnej?

Płyn do płukania ust należy stosować bezpośrednio po dokładnym wyszczotkowaniu i wynitkowaniu zębów oraz oczyszczeniu języka. Do ust należy wlać określoną ilość płynu, a następnie dokładnie wypłukać, przepuszczając płyn przez zęby. Na końcu należy wypluć i nie połykać płynu. Trzeba pamiętać, żeby nie płukać ust wodą po zastosowaniu płynu [2].

Przegląd płynów do higieny jamy ustnej

W aptekach, drogeriach czy w sklepach można znaleźć bardzo dużo różnych rodzajów płynów do płukania ust. Głównymi kryteriami w przypadku ich wyboru, powinien być cel, w jakim się go potrzebuje. Są płyny, które doskonale sobie radzą z usuwaniem płytki nazębnej, podczas gdy inne będą powodowały rozjaśnienie zębów. Warto zwrócić uwagę na ich skład. 

W chwili obecnej większość preparatów nie zawiera alkoholu, a jeżeli zawiera, to powinno to być wyraźnie zaznaczone. Alkohol, pomimo skuteczności w zabijaniu bakterii, może powodować suchość w jamie ustnej, nie powinien być także stosowany przez dzieci. Przykładowe płyny do płukania jamy ustnej opisano poniżej.

Ziaja Mintperfekt Activ remineralizujący, stomatologiczny płyn do płukania jamy ustnej

O produkcie 

• nie zawiera alkoholu;
• ma w swoim składzie m.in. związki fluorowe;
• preparat dodatkowo remineralizuje szkliwo, dzięki czemu zapobiega próchnicy;
• może być stosowany przez pacjentów z aparatami ortodontycznymi;
• odświeża oddech na długi czas [3].

Elgydium Anti Plaque, antybakteryjny płyn do płukania jamy ustnej

O produkcie

• głównym celem płynu jest rozjaśnienie szkliwa;
• nie uszkadza szkliwa,
• można jednocześnie korzystać z pasty wybielającej;
• jednocześnie zapobiega odkładaniu się płytki nazębnej;
• zawiera również remineralizujący zęby fluorek [4].

Eludril classic, płyn do płukania jamy ustnej

O produkcie

• zawiera m.in. chlorheksydynę;
• jest specjalnie zaprojektowany dla osób noszących aparaty ortodontyczne, pomaga im w codziennej higienie jamy ustnej;
• usuwa płytkę nazębną z trudno dostępnych miejsc, jak okolice zamków aparatu;
• dodatkowo koi podrażnienia wywoływane aparatem np. okolice dziąseł czy błony śluzowej [5].

Lacalut Activ, płyn do płukania jamy ustnej

O produkcie

• sprawdzi się w szczególności u osób mających problemy z krwawiącymi dziąsłami, paradontozą czy próchnicą;
• ma działanie bakteriostatyczne;
• likwiduje osad bakteryjny i hamuje procesy tworzenia się kamienia nazębnego;
• może być stosowany przez pacjentów stosujących ruchome protezy [6].

Baikadent, płyn do ust 

O produkcie

• głównym składnikiem jest wyciąg z tarczycy bajkalskiej;
• działa przeciwzapalnie, przeciwgrzybiczo i przeciwbakteryjne;
• płyn ma także właściwości kojące i łagodzące;
• jest polecany pacjentom mającym problem z krwawiącymi dziąsłami czy nawracającymi aftami lub pleśniawkami [7].

Blanx BioRepair Plus, płyn do płukania ust

O produkcie

• zaprojektowany dla pacjentów z nadwrażliwością zębów;
• zawiera specjalne cząsteczki MicroRepair o budowie zbliżonej do szkliwa zębów;
• mineralizuje zęby, przeciwdziała odkładaniu się kamienia nazębnego i zapobiega powstawaniu próchnicy;
• odświeża oddech [8].

Listerine Original, płyn do płukania ust

O produkcie

• bardzo mocny płyn, który zabija 99% bakterii w jamie ustnej;
• przeciwdziała odkładaniu się kamienia nazębnego;
• zawiera alkohol, więc nie może być używany przez dzieci i osoby uzależnione;
• może także powodować suchość w jamie ustne;
• istnieją też inne wersje, np. Listerine Cool Mint, Listerine Total Care [9].

Podsumowanie

Pośród wielu możliwych do wyboru płynów ciężko jednoznacznie wskazać najlepsze preparaty. Wiąże się to z tym, że pełnią one bardzo różne funkcje. Dlatego jeden preparat może być dobry dla jednego pacjenta, a jednocześnie niezbyt przydatny dla innego. Każdy powinien indywidualnie wybrać płyn, w zależności od swoich osobistych potrzeb.

Gruczoły potowe odgrywają ważną rolę w termoregulacji organizmu i mają ścisły związek z autonomicznym układem nerwowym. W stanie spoczynku pot wydzielany jest stale w niewielkich ilościach, jednak w wyniku zadziałania bodźca termicznego lub emocjonalnego jego produkcja się nasila. Organizm człowieka ma 4 miliony gruczołów potowych, z czego ok. 75% stanowią gruczoły ekrynowe (potowe), natomiast pozostałe to gruczoły apokrynowe. W hiperhydrozie pierwotnej główną funkcję pełni wzmożona aktywność gruczołów ekrynowych.

Czym jest nadmierna potliwość całego organizmu?

Nadmierna potliwość całego organizmu stanowi problem powszechny, który w równym stopniu dotyczy kobiet i mężczyzn. Nadpotliwość to stan opisywany jako przewlekłe zaburzenie objawiające się nadmierną produkcją potu, przekraczającą wydzielanie fizjologiczne, czyli prawidłowe, jakie jest niezbędne do utrzymania termicznej równowagi organizmu. Jak wspomniano we wstępie, w hiperhydrozie pierwotnej główną funkcję pełni wzmożona aktywność gruczołów ekrynowych [1].

Hiperhydroza (czyli nadpotliwość) może istotnie obniżać jakość życia pacjentów, ograniczać aktywność społeczną i towarzyską oraz wpływać niekorzystnie na życie zawodowe. Wyniki badań dowodzą, że ponad 70% pacjentów z hiperhydrozą ma obniżoną samoocenę, a u blisko 50% chorych występują objawy depresji [1].

Co to są gruczoły ekrynowe?

To gruczoły potowe rozmieszczone są na całej powierzchni skóry (oprócz m.in. przewodów słuchowych zewnętrznych i warg oraz warg sromowych mniejszych i łechtaczki). Ich najliczniejsze skupiska występują na dłoniach, stopach i w dołach pachowych. Na całym ciele rozmieszczonych jest ok. 4–5 milionów gruczołów potowych. Gruczoły te silnie reagują na bodźce emocjonalne i mogą być aktywowane przez autonomiczny układ nerwowy lub stymulowane przez hormon stresu, jakim jest adrenalina. To właśnie dlatego w stresujących sytuacjach można dostrzec, że ilość wydzielanego potu jest większa. Co może być przyczyną nadmiernej potliwości całego organizmu?

Jakie są przyczyny nadmiernego pocenia się?

Przyczyn nadpotliwości może być wiele. W nadpotliwości pierwotnej dużą rolę odgrywają uwarunkowania genetyczne. Jej początek obserwuje się zwykle w okresie dojrzewania. Za nadpotliwość wtórną może odpowiadać wiele różnych czynników:

• ostra choroba z towarzyszącą gorączką;
• nowotwory, w szczególności nowotwory krwi;
• stany fizjologiczne (ciąża, okres menopauzy);
• niewydolność serca;
• zaburzenia endokrynologiczne (np. nadczynność tarczycy, nadczynność przysadki mózgowej, cukrzyca);
• stosowane leki (przeciwbólowe, przeciwdepresyjne, antybiotyki, leki przeciwwirusowe, leki kardiologiczne oraz hormony) [2].

Jak zdiagnozować hiperhydrozę? Kiedy możemy mieć pewność, że nadmierna potliwość całego organizmu to faktyczny problem zdrowotny, a nie tylko przemijający stan?

Jak diagnozuje się hiperhydrozę?

Diagnozując nadpotliwość, należy określić jej typ (pierwotny lub wtórny). Nadpotliwość pierwotna występuje częściej. Rozpoznanie ustala się głównie na podstawie badania klinicznego. Duże znaczenie ma szczegółowy wywiad medyczny. Pierwotną nadpotliwość można rozpoznać u pacjentów, u których objawy utrzymują się co najmniej od 6. miesięcy oraz u których spełnione są minimum 4 kryteria z następujących:

• występowanie w miejscach koncentracji potowych gruczołów ekrynowych (pachy, dłonie, stopy, twarz);
• występowanie obustronne i symetryczne;
• brak objawów w czasie snu;
• przynajmniej 1 epizod w tygodniu;
• początek w wieku 25 lat lub wcześniej;
• dodatni wywiad rodzinny;
• zaburzanie codziennej aktywności [2].

Przy podejrzeniu hiperhydrozy wtórnej z reguły konieczne są badania dodatkowe. Jak wygląda leczenie nadpotliwości? Co stosować na nadmierne pocenie? Czy leczenie nadpotliwości jest refundowane przez NFZ?

Co na nadmierne pocenie? Leczenie nadpotliwości

Co zrobić, żeby się nie pocić? Na ratunek przychodzą produkty na nadmierną potliwość całego organizmu lub tylko jego części. Preparatami pierwszego wyboru w terapii nad potliwości są preparaty miejscowe (Vichy Stress Antyperspirant, Perspirex Stron, Medispirant), których działanie opiera się na mechanicznym blokowaniu ujść gruczołów potowych. Zalecane są produkty zawierające sole glinu w formie kremów, płynów i zasypek. 

W wyniku aplikacji tworzy się czop z polimerycznego żelu wodorotlenkowego, usuwany wraz ze złuszczaniem się warstwy rogowej naskórka. Niestety często zgłaszanym objawem niepożądanym jest podrażnienie skóry. Preparaty należy stosować wieczorem, na umytą i dokładnie osuszoną skórę, początkowo codziennie lub co drugi dzień, a następnie w celu podtrzymania efektu terapeutycznego 1–3 razy w tygodniu. Powszechnym składnikiem dezodorantów jest również ałun – naturalny minerał. Przypisuje mu się działanie antybakteryjne, ściągające oraz zwężające ujścia gruczołów potowych.

Vichy Stress Resist, antyperspirant

O produkcie

• to 72-godzinna ochrona przed nadmiernym poceniem się;
• skuteczność kosmetyku wzrasta z każdy dniem jego stosowania;
• w składzie antyperspirantu znajduje się również Woda Termalna z Vichy;
• preparat testowany pod kontrolą dermatologiczną.

Antidral, płyn na skórę

O produkcie

• to produkt leczniczy do stosowania w nadmiernym poceniu się skóry — na skórze stóp, pach i dłoni;
• substancją czynną jest: chlorek glinu;
• lek stosuje się na noc, na skórę oczyszczoną i wysuszoną;
• w przypadku mniej intensywnego pocenia się, zaleca się stosowanie płynu co drugi lub trzeci dzień.

Perspirex Strong, antyperspirant

O produkcie

• kosmetyk zapewnia do 5 dni skuteczności, już po jednej aplikacji;
• produkt działa podczas nocy, w momencie najmniejszej aktywności gruczołów potowych;
• opakowanie wystarczy na co najmniej 4 miesiące;
• Nie stosować bezpośrednio po depilacji pach (w ciągu 48 godzin). W przypadku depilacji trzeba odczekać 3 dni.

Medispirant, antyperspirant

O produkcie

• dodatkowo skład preparatu Medispirant roll-on wzbogacony został o allantoinę, która działa łagodząco, zapobiegając podrażnieniom skóry;
• nie zawiera substancji zapachowych, dzięki czemu jest odpowiedni zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn;
• preparat należy używać na noc, przed pójściem spać (Pozostawić do całkowitego wyschnięcia. Rano umyć skórę wodą z mydłem);
• nie stosować w ciągu 48 godzin po goleniu.

Czy można leczyć nadpotliwość tabletkami bez recepty?

Co stosować na nadmierne pocenie się w formie tabletek? Można rozważyć preparat Perspiblock forte lub Perspiblock. To tabletki z ekstaktami roślinnymi, które regulują metabolizm i procesy pocenia się. To dobre rozwiązanie na nadmierną potliwość całego organizmu, gdyż nie działamy miejscowo, a od środka. Efekty różnią się pomiędzy pacjentami i trzeba dość długo na nie czekać.

Perspiblock Forte, tabletki

O produkcie

• suplement diety zawierający składniki wspomagające prawidłowy proces pocenia się (wyciąg z liści szałwii, wyciąg z ziela skrzypu, wyciąg z ziela pokrzywy, wyciąg z ziela melisy); 
• zalecana dawka dla osób dorosłych to 1 tabletka 3 razy dziennie;
• zaleca się zażywać podczas lub po posiłku, popijając wodą;
• nie zaleca się stosowania produktu u kobiet w ciąży i w okresie karmienia piersią.

Do leczenia nadpotliwości twarzy oraz w poceniu smakowym (które obejmuje głowę, szyję i twarz) rekomendowany jest glikopirolan (Axhidrox) w postaci 2% kremu, aplikowany 2 razy dziennie.

Leczenie hiperhydrozy u lekarza – dostępne metody

W terapii ogólnej hiperhydrozy stosowane są leki antycholinergiczne, zwłaszcza glikopirolan oraz oksybutynina. Jednak działania niepożądane, takie jak suchość jamy ustnej, spojówek, zaburzenia czynności przewodu pokarmowego, trudności w oddawaniu moczu, tachykardia, często ograniczają ich przewlekłe przyjmowanie. 

Innym lekiem, który może być pomocny w terapii hiperhydrozy, jest propranolol – nieselektywny β-adrenolityk, rekomendowany zwłaszcza w nadpotliwości, której towarzyszy lęk i stres. Inną możliwością terapeutyczną, zarejestrowaną w Polsce do leczenia opornej na preparaty miejscowe nadmiernej potliwości pach, są iniekcje toksyny botulinowej typu A [3]. 

Wśród innych metod leczenia hiperhydrozy mają zastosowanie: laseroterapia, radiofrekwencja mikroigłowa, technologie z wykorzystaniem ultradźwięków oraz mikrofal, szczególnie zalecane w nadpotliwości ograniczonej do dołów pachowych.

Czy leczenie nadpotliwości jest refundowane przez NFZ?

Czy leczenie nadpotliwości jest refundowane przez NFZ? Jeśli pacjent trafi do gabinetu lekarskiego z problemem nadmiernej potliwości całego ciała, to otrzyma bezpłatną poradę lekarską w ramach swojego ubezpieczenia. Natomiast jeśli zajdzie potrzeba leczenia hiperhydrozy lekami na receptę, to będzie musiał za nie zapłacić.

Podsumowanie

Nadpotliwość to wstydliwa, często ukrywana dolegliwość, z którą pacjent nierzadko próbuje walczyć samodzielnie. Może znacznie obniżać jakość codziennego funkcjonowania, a nawet prowadzić do wycofania się z życia społecznego. W diagnostyce hiperhydrozy należy pamiętać o wykluczeniu jej wtórnych przyczyn, a następnie zaproponować optymalną formę terapii z uwzględnieniem rodzaju, nasilenia objawów oraz oczekiwań pacjenta.

W transporcie lądowym, morskim i powietrznym u dzieci może dojść do wystąpienia choroby lokomocyjnej, czyli odpowiedzi na intensywny ruch do którego dochodzi podczas podróży środkiem komunikacji. Narząd wzroku rejestruje wówczas przemieszczanie się i wysyła sygnały do mózgu. Z kolei błędnik, który jest narządem równowagi, nie rejestruje zmiany położenia ciała, reaguje natomiast na hamowanie i przyspieszanie, co prowadzi do upośledzenia zgodności bodźców odbieranych przez narząd wzroku i równowagi i skutkuje pojawieniem się objawów “choroby lokomocyjnej”, takich jak: nudności, wymioty, zawroty głowy, wzmożone pocenie się, ślinotok. Problemy zazwyczaj mijają po zakończeniu podróży [1].

Jakie są objawy choroby lokomocyjnej u niemowląt i u dzieci?

Objawy choroby lokomocyjnej mogą być różne i nasilają się w różnym stopniu. Do typowych symptomów zalicza się:

• osłabienie organizmu;
• uczucie rozbicia (objawiające się płaczliwością);
• znużenie;
• zmęczenie;
• brak apetytu;
• uczucie niewygody;
• wzmożoną senność;
• trudności w oddychaniu;
• ból i zawroty głowy;
• pocenie się wraz z uderzeniami gorąca czy zimna;
• bladość;
• ślinotok;
• ból brzucha;
• nudności;
• wymioty;
• letarg i odrętwienie.

Niekiedy objawy choroby są subtelniejsze, przez co rodzicom trudniej odgadnąć, co jest przyczyną złego samopoczucia ich pociechy w trakcie podróży. Z tego powodu sygnałami, które mogą stanowić przesłankę do podejrzewania choroby lokomocyjnej, jest ziewanie, ślinienie się, bladość czy płacz malucha. Starsze dzieci mogą uskarżać się na ból i/lub zawroty głowy [2].

Jakie leki stosować na chorobę lokomocyjną u dzieci?

Najbardziej znanym i powszechnym środkiem podawanym dzieciom, które cierpią na chorobę lokomocyjną są leki antyhistaminowe blokujące receptory H1, na przykład: klemastyna (Clemastin), prometazyna (Diphergan), hydroksyzyna (Hydroxizinum). Ich podanie wiąże się jednak z występowaniem działań niepożądanych, między innymi: sennością, suchością w jamie ustnej czy problemami żołądkowymi. Istnieje jednak rozwiązanie tego problemu – w aptekach dostępne są też leki antyhistaminowe, które zgodnie z zapewnieniami producentów, nie wywołują dodatkowych dolegliwości.

Ponadto, leczenie choroby lokomocyjnej możliwe jest poprzez podanie leków dostępnych bez recepty,  na przykład preparat Aviomarin (przyjmowany na 30 minut przed podróżą w dawce 1,25 mg/kg masy ciała, maksymalnie do 50 mg w jednorazowej dawce) bądź suplementów diety, na przykład Lokomotiv – występuje w postaci drażetek do połykania, pastylek do ssania i syropu. Zawiera on wyciąg z kłącza imbiru. Imbir to znana od lat roślina, która hamuje nudności i wymioty. Dodatkowo, nie powoduje otępienia ani senności, jak leki antyhistaminowe. Choroba lokomocyjna u dzieci od 3. roku życia może być leczona za pomocą preparatu Lokomotiv w syropie.

Jakie leki stosować na chorobę lokomocyjną u niemowląt?

Choroba lokomocyjna u niemowląt nie występuje, ponieważ niemowlak nie umie jeszcze połączyć ze sobą różnych bodźców i fakt, że są one sprzeczne, zupełnie mu nie przeszkadza. Dlatego niemowlaki najczęściej bardzo dobrze znoszą podróże. Zwykle choroba lokomocyjna u dziecka występuje między 2. a 12. rokiem życia.

Jak przygotować dziecko z chorobą lokomocyjną do podróży?

Do podstawowych działań prewencyjnych należy wybranie najbardziej statycznego miejsca siedzącego w środku transportu, na przykład przednie siedzenie w samochodzie, w środkowej części pokładu promu lub statku, przy oknie, na wysokości skrzydła, po prawej stronie w samolocie. Przed podróżą należy unikać spożywania ciężkostrawnych posiłków, słodyczy i napojów gazowanych.

Według WHO cukrzycę dzieli się na kilka rodzajów. Wyróżniamy typ I oraz typ II, które zostaną opisane poniżej. Choroba może mieć także mniej specyficzny przebieg. Trudności w prawidłowym zdiagnozowaniu dolegliwości sprawiają typ LADA (Latent Autoimmune Diabetes in Adults – jest to późno ujawniająca się cukrzyca o podłożu autoimmunologicznym u dorosłych) lub MODY (Maturity Onset Diabetes of the Young – bardzo rzadki typ cukrzycy, występujący u ludzi młodych; ma łagodny przebieg i nie cechuje się insulinoopornością. Wykazuje dobrą reakcję na leczenie dietą i lekami doustnymi). Innym rodzajem będzie cukrzyca występująca u osób z mukowiscydozą, tzw. CFRD (Cystic Fibrosis-Related Diabetes). Niebezpieczeństwo wystąpienia powikłań u płodu stanowi cukrzyca ciążowa. Insulina jest jedynym zalecanym lekiem hipoglikemizującym w trakcie ciąży [1].

Cukrzyca typu I charakteryzuje się sytuacją, w której nasze przeciwciała atakują komórki ꞵ wysp Langerhansa trzustki. Efektem jest ich destrukcja, co prowadzi do zaburzenia, a wręcz braku wydzielania insuliny. W efekcie pojawiają się nieprawidłowości w poziomie glukozy we krwi – hiperglikemia. Pacjent, aby zredukować jej podwyższone ilości, musi dostarczyć hormon z zewnątrz.

Z kolei cukrzyca typu II cechuje się upośledzeniem wydzielania insuliny lub wytworzeniem się insulinooporności. W związku z tym leczenie polega na stosowaniu doustnych leków przeciwcukrzycowych, które w różny sposób będą prowadziły do obniżenia poziomu glukozy we krwi. Środkiem pierwszego rzutu jest metformina. Jeżeli założony cel terapeutyczny nie zostanie osiągnięty, to do farmakoterapii włączane są jedne z następujących leków: pochodne sulfonylomocznika, leki inkretynowe, inhibitory SGLT-2, pioglitazon, czy akarboza. W zależności od stanu pacjenta można łączyć je w różnych kombinacjach, według zaleceń lekarza prowadzącego. Brak poprawy leczenia preparatami doustnymi skutkuje włączeniem insuliny w schemacie prostym lub przejściem do insulinoterapii złożonej.

Najpopularniejszym sposobem aplikowania insuliny jest korzystanie ze wstrzykiwaczy, tzw. penów. Pojawiają się również inne, bardziej nowoczesne systemy, takie jak osobiste pompy insulinowe połączone z systemem ciągłego monitorowania glikemii. To rozwiązanie pomaga zautomatyzować proces dawkowania insuliny w zależności od zapotrzebowania chorego.

Jak przechowywać insulinę?

Kupując insulinę w aptece, otrzymujemy ją najczęściej w opakowaniu, które zawiera 5 lub 10 wkładów, czy wstrzykiwaczy. Produkt powinien zostać wydany pacjentowi w torebce termoizolacyjnej. Nieotwarte wkłady muszą przebywać w temperaturze od 2°C do 8°C. Opakowanie termoizolacyjne zapewnia utrzymanie optymalnych warunków zwykle przez jedną godzinę. Po tym czasie należy umieścić lek w lodówce.

Warto pamiętać o skontrolowaniu temperatur we własnych urządzeniach. Insulina nie może zostać zamrożona ani przegrzana. Nie umieszczaj jej w zamrażalniku lub bezpośrednio na lodzie. Nie kładź jej również na drzwiach, gdyż to miejsce jest najbardziej narażone na wahania temperatury. Otwarte wkłady, fiolki lub wstrzykiwacze różnią się czasem i warunkami przechowywania, które znajdują się w poniższej tabeli [2].

Tabela 1. Warunki przechowywania otwartych pojemników wybranych insulin [3].

Rozpoczęte fiolki i wstrzykiwacze z wkładami przechowuj już poza lodówką. Pamiętaj o tym, aby preparaty trzymać z dala od źródła światła, najlepiej w oryginalnym zewnętrznym opakowaniu producenta. Wstrzykiwacze możesz umieszczać w np. plastikowym pudełku lub futerale.

Ile można trzymać insulinę poza lodówką, czyli podróże cukrzyka

Podróż samochodem może przysporzyć diabetykom sporo problemów. Szczególnie latem pojazd podczas postoju bardzo się nagrzewa, dlatego wychodząc z niego, zabieraj leki ze sobą. Jeżeli jeszcze nie otworzyłeś insuliny, transportuj ją w torbie termoizolacyjnej lub przenośnej lodówce. W trakcie lotu samolotem trzymaj insulinę w bagażu podręcznym, gdyż w luku bagażowym panują nieodpowiednie warunki do jej przechowywania.

Pamiętaj także, abyś miał ze sobą informacje od lekarza o konieczności stosowania insuliny, najlepiej w języku kraju, do którego się udajesz. Problemem również może być podróżowanie w klimacie gorącym, gdzie temperatura często przekracza 30°C. Poza stosowaniem toreb termoizolacyjnych insulinę możesz umieścić w polietylenowym woreczku w termosie [2].

W czym przewozić insulinę?

Insulinę należy przechowywać i przewozić w odpowiednich warunkach, aby zachować jej skuteczność. Oto kilka wskazówek, które pozwolą Ci w bezpieczny sposób przechowywać lub przewozić insulinę:

• chłodziarka – jeśli podróżujesz z insuliną, możesz użyć chłodziarki do przechowywania jej w odpowiednich temperaturach. Istnieją specjalne chłodziarki do przechowywania leków, które można zasilać z gniazda zapalniczki samochodowej lub zasilania sieciowego. Upewnij się, że chłodziarka jest ustawiona na odpowiednią temperaturę;
• pojemnik izotermiczny – inną opcją jest umieszczenie insulin w pojemniku izotermicznym lub torbie termicznej z żelazkiem do podgrzewania. To pozwoli utrzymać odpowiednią temperaturę przez pewien czas, nawet jeśli nie masz dostępu do chłodziarki;
• ochrona przed światłem – insulinę przechowuj w ciemnym miejscu, aby chronić ją przed działaniem światła. Nie pozostawiaj strzykawek z insuliną w bezpośrednim świetle słonecznym lub w miejscach, gdzie mogą być narażone na działanie promieniowania UV;
• unikaj wstrząsów – staraj się unikać silnych wstrząsów lub upadków insuliny, ponieważ może to wpłynąć na jej skuteczność.

Jak wygląda zepsuta insulina?

Insulina, która uległa uszkodzeniu lub jest niesprawna, może być niebezpieczna dla Twojego zdrowia i nie będzie działać tak, jak powinna. Warto wiedzieć, jak rozpoznać oznaki zepsutej insuliny, aby uniknąć jej stosowania. Oto kilka wskazówek, które mogą pomóc Ci zidentyfikować zepsutą insulinę:

• Konsystencja i klarowność – Insulina powinna być klarowna i wolna od jakichkolwiek widocznych cząstek lub osadu. Jeśli insulina jest mętna, zawiera widoczne cząstki lub ma nieprawidłową konsystencję, może to oznaczać, że jest uszkodzona lub przeterminowana;
• Zmiana koloru – Insulina powinna być bezbarwna lub mieć lekko żółtawy odcień, ale nie powinna zmieniać koloru na znacząco inny. Jeśli insuliną zmieniła kolor na niebieski, zielony, czerwony lub inny nietypowy, może to wskazywać na uszkodzenie;
• Zapach – Insulina powinna być bezwonna lub mieć delikatny zapach. Jeśli insuliną wydziela nieprzyjemny zapach, może to oznaczać, że jest zepsuta;
• Skuteczność – Jeśli stosujesz insulinę według zaleceń lekarza i masz nadal wysokie poziomy cukru we krwi, mimo regularnego podawania dawek, może to sugerować, że insuliną jest uszkodzona lub przeterminowana.

Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości co do jakości lub skuteczności insulin, nie powinieneś jej używać. Zamiast tego skonsultuj się natychmiast z lekarzem lub farmaceutą, aby uzyskać zalecenia dotyczące zastąpienia zepsutej insuliny nową, prawidłową insuliną. Nieprawidłowa insulina może prowadzić do problemów z kontrolą poziomu cukru we krwi, co jest niebezpieczne dla osób z cukrzycą.

Zanim będziesz musiał sięgnąć insulinę, czyli objawy i diagnoza cukrzycy

Zanim jeszcze będziesz musiał zadbać o prawidłowe przechowywanie insuliny i leczenie cukrzycy, warto, abyś poznał działania, które mogą pomóc szybko zdiagnozować rozwijającą się chorobę. Cukrzyca może przez długi czas przebiegać bezobjawowo, nie dając jednoznacznych sygnałów ostrzegawczych. Dlatego kluczowe są regularne badania kontrolne krwi, które umożliwiają wczesne wykrycie choroby. Zwróć uwagę na takie symptomy jak:

• wzmożone uczucie pragnienia;
• suchość w jamie ustnej;
• wielomocz;
• senność, zmęczenie;
• spadek masy ciała niezwiązany z celowym odchudzaniem;
• zmiany ropne na skórze;
• stany zapalne narządów płciowych.

Jeśli zauważysz u siebie któryś z tych objawów, niezwłocznie skonsultuj się z lekarzem i wykonaj badanie poziomu glukozy we krwi na czczo, której prawidłowy poziom wynosi od 70 do 99 mg/dl (3,9-5,5 mmol/l). Pamiętaj o byciu na czczo minimum przez 8 do 14 godzin, natomiast podczas ostatniego posiłku dnia poprzedzającego oznaczenie, nie spożywaj pokarmów o wysokim indeksie glikemicznym. Jakie wyniki będą podstawą do rozpoznania choroby? Otóż, dwukrotnie uzyskany wynik glikemii na czczo wynoszący 126 mg/dl (7,0 mmol/l) lub więcej wskazuje na cukrzycę. Z kolei wyniki w przedziale od 100 mg/dl do 125 mg/dl będą sygnalizować nieprawidłowy poziom glukozy, co może wymagać zmiany stylu życia i nawyków żywieniowych. Często powyższe zmiany uchronią nas przed wprowadzeniem farmakoterapii i pomogą unormować stężenie glukozy [1].

Dlaczego musisz prawidłowo przechowywać insulinę? Podsumowanie

Prawidłowe przechowywanie insuliny jest kluczowe dla jej skuteczności i bezpieczeństwa. Insulinę należy trzymać w temperaturze od 2°C do 8°C, unikać jej zamrażania oraz ekstremalnych temperatur. Insulinę przechowujemy w ciemnym miejscu, z dala od światła, a także chronimy przed wstrząsami i upadkami. Jeśli insuliną staje się mętna, zmienia kolor, wydziela nieprzyjemny zapach lub nie działa skutecznie, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, aby uzyskać nową insulinę. Przestrzeganie właściwych zasad przechowywania insulin pozwala na utrzymanie jej jakości i bezpieczeństwa, co jest niezwykle istotne dla osób z cukrzycą.

Hydroksyzyna jest pochodną piperazyny, lekiem działającym na  ośrodkowy układ nerwowy. Jej mechanizm działania jest związany z zahamowaniem aktywności ośrodków w warstwie podkorowej OUN. Nie hamuje czynności kory mózgowej, ale zmniejsza stan napięcia wewnętrznego, niepokój, napięcie lękowe oraz napięcie mięśniowe. Wykazuje więc przede wszystkim działanie uspokajające, przeciwświądowe, przeciwlękowe oraz w niewielkim stopniu przeciwbólowe. W Polsce zarówno tabletki (np. Atarax czy Hydroxyzinum VP), jak i syrop (np. Hydroxyzinum Espefa czy Hydroxyzinum Hasco) dostępne są tylko i wyłącznie z przepisu lekarza [1].

Kiedy stosowana jest hydroksyzyna?

• leczenie stanów napięcia, niepokoju czy lęku;
• w przypadku występowania zaburzeń nerwicowych czy psychotycznych;
• gdy pacjent jest pobudzony psychoruchowo;
• przed lub po zabiegach operacyjnych jako lek uspokajający;
• wystąpienie świądu skóry z pokrzywką, wyprysku atopowego lub wyprysku kontaktowego [2].

Hydroksyzyna dla dzieci — jak działa?

• łagodzi uczucie niepokoju;
• zmniejsza napięcie mięśniowe;
• ułatwia zasypianie i zmniejsza liczbę wybudzeń dziecka w nocy;
• zmniejsza objawy zaburzeń lękowych;
• ma działanie przeciwwymiotne;
• łagodzi wszelkiego rodzaju alergie, świąd, wypryski, pokrzywkę czy zapalenia skóry [3].

Hydroksyzyna — dawka śmiertelna i dawkowanie

• maksymalna dawka dobowa podawana doustnie dla osób dorosłych i dzieci o masie ciała przekraczającej 40 kg nie powinna przekraczać 100 mg;
• u dzieci i młodzieży o masie ciała poniżej 40 kg nie powinno przekraczać się doustnej dawki dobowej wynoszącej 2 mg na kilogram masy ciała;
• w przypadku podania domięśniowego u osób dorosłych dawka dobowa wynosi 25-100 mg, a u dzieci od 0,6 mg/kg mc. do 1 mg/kg mc.;
• w przypadku przedawkowania konieczna jest jak najszybsza pomoc medyczna (może dojść m.in. do senności, omdlenia, nudności czy wymiotów);
• dawka śmiertelna hydroksyzyna na szczęście jest stosunkowo duża i wynosi od 500 mg, do nawet 5 g, ale wymienione wyżej objawy przedawkowania pojawiają się znacznie szybciej [1,2].

Po jakim czasie działa hydroksyzyna?

Działanie uspokajające hydroksyzyny z reguły pojawia się po ok. 30 do 45 minut od podania tabletek lub nawet  po 5–10 minutach od wypicia syropu. Jeżeli chodzi o działanie przeciwhistaminowe hydroksyzyny, to najczęściej pierwsze efekty pojawiają się nie wcześniej niż przed upływem godziny [2].

Jak długo działa hydroksyzyna?

Działanie hydroksyzyny utrzymuje się z reguły od 6 do 8 godzin. U osób dorosłych okres półtrwania, czyli czas, po którym stężenie leku zmniejszy się do połowy jego początkowej wartości, wynosi około 14 godzin [1].

Czy hydroksyzyna uzależnia?

Hydroksyzyna jest lekiem stosunkowo bezpiecznym, może być stosowana już od 12. miesiąca życia (syrop). Co najważniejsze, nie powoduje zaburzeń funkcji poznawczych i nie uzależnia. Nie ma po niej jednocześnie objawów odstawienia. Ze względu na skutki uboczne powinna być jednak stosowana w najmniejszej skutecznej dawce i przez jak najkrótszy czas [3].

Czy hydroksyzyna obniża ciśnienie?

Hydroksyzyna nie jest lekiem na nadciśnienie w pełnym tego słowa rozumieniu. Jednakże, przez zahamowanie aktywacji współczulnej (osłabieniu działania noradrenaliny, która podwyższa ciśnienie w sytuacjach stresowych), może oprócz uspokojenia obniżyć w danej chwili ciśnienie krwi [3].

Jakie są przeciwwskazania do stosowania hydroksyzyny?

• nadwrażliwość na którykolwiek ze składników leku lub cetyryzynę, lewocetyryzynę i inne pochodne piperazyny, aminofilinę lub etylenodiaminę,;
• kobiety będące w ciąży i karmiące piersią;
• porfiria czy jaskra;
• osłabiona perystaltyka przewodu pokarmowego;
• zaburzenia w odpływie moczu z pęcherza;
• nabyte lub wrodzone wydłużenie odstępu QT i zaburzenia rytmu serca;
• hipokaliemia czy hipomagnezemia;
• bradykardia;
• napady drgawkowe;
• choroby nerek i wątroby;
• powiększenie prostaty;
• choroby tarczycy;
• problemy z oddychaniem lub astma;
• wrzody lub niedrożność jelit;
• nadciśnienie.

Nie wszystkie wyżej wymienione objawy stanowią bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania hydroksyzyny. Osoby jednak, których dotyczą, muszą skonsultować się z lekarzem przed jej użyciem [3].

Jakie są  działania niepożądane hydroksyzyny?

• bóle głowy;
• suchość w jamie ustnej;
• ospałość, senność, zmęczenie i problemy z zasypianiem;
• depresja, nerwowość;
• nudności, biegunki, bóle brzucha, wzrost masy ciała;
• obniżenie ciśnienia krwi;
• kołatanie serca;
• wysypka;
• utrudnione oddawanie moczu;
• nadmierna potliwość;
• zaburzenia widzenia;
• problemy z układem oddechowym [3].

Hydroksyzyna a alkohol?

Podczas stosowania hydroksyzyny należy unikać picia alkoholu. Zarówno hydroksyzyna,  jak i alkohol, działają depresyjnie na OUN, przez co ich połączenie może powodować m.in. senność, nadmierne uspokojenie czy osłabienie zdolności psychomotorycznych [3].

Podsumowanie

Hydroksyzyna działa na ośrodkowy układ nerwowy, wykazując m.in. działanie uspokajające, przeciwlękowe, nasenne i przeciwalergiczne. Pomimo tego, że dostępna jest tylko i wyłącznie na receptę lekarską, to jest zaliczana do leków bezpiecznych. Może być stosowana nawet przez małe dzieci (syrop). To, że nie powoduje uzależnienia, nie oznacza jednak, że nie powoduje żadnych działań niepożądanych. Zawsze powinna być używana zgodnie ze wskazaniami lekarza, w jak najniższych dawkach.

Palenie papierosów dostarcza do naszego organizmu bardzo dużo szkodliwych substancji. Nasze drogi oddechowe skonstruowane są tak, że ich celem jest m.in. usuwanie wdychanych zanieczyszczeń. Odpowiadają za to, np. specjalne rzęski na błonie śluzowej. Po ekspozycji na zanieczyszczenia dochodzi też do zwiększenia wydzielania śluzu. Wspomniane rzeczy indukują kaszel, który jest naturalnym odruchem obronnym, a jego celem jest usunięcie zanieczyszczeń z układu oddechowego. Jednak czy kaszel palacza to tylko reakcja obronna organizmu?

Kiedy pojawia się kaszel palacza?

Oczywiście nie każdy kaszel po zapaleniu papierosa można określać jako kaszel palacza. To poważne schorzenie, które dotyka głównie długoletnich palaczy. Najczęściej występuje po 40. roku życia. Kaszel palacza jest objawem poważniejszej choroby, czyli chronicznego zapalenia oskrzeli [1].

Jak wygląda kaszel palacza? Objawy

Kaszel palacza jest bardzo uciążliwy dla chorego. Objawia się nadprodukcją śluzu, co generuje mokry kaszel. Człowiek kaszle i odkrztusza flegmę, która najczęściej ma biały kolor. Największa intensywność kaszlu zwykle przypada na poranne godziny – zaraz po przebudzeniu. Często chory podczas kaszlu wydaje odgłosy świszczenia i charakterystycznego “trzaskania”. Powoduje to zalegająca wydzielina [1,2].

Dlaczego kaszel palacza jest intensywniejszy rano?

Substancje toksyczne zawarte w papierosach osłabiają zdolność nabłonka rzęskowego dróg oddechowych do działania. Z tego powodu pacjent może rzadziej kaszleć w dzień, kiedy pali. W nocy – podczas okresu bez palenia – dochodzi do niewielkiej regeneracji i dlatego rano proces usuwania śluzu z dróg oddechowych może być intensywniejszy [2,3].

Poznaj fakty i mity na temat kaszlu palacza

Kaszel palacza to powszechny problem, który dotyka wiele osób uzależnionych od papierosów. Choć jego objawy mogą wydawać się niegroźne, w rzeczywistości są one wynikiem poważnych uszkodzeń układu oddechowego. Warto poznać zarówno fakty, jak i mity, które krążą na temat tego schorzenia, aby móc skutecznie zadbać o swoje zdrowie.

Fakt 1 – Kaszel palacza to jedna z wielu konsekwencji palenia tytoniu

Dym tytoniowy zawiera nawet 4,2 tys. związków chemicznych, m.in. akroleinę (stosowaną jako gaz bojowy w czasie I Wojny Światowej), aceton, aldehyd octowy, masłowy, akrylonitryl oraz aminy aromatyczne. Wymienione związki wywołują podrażnienie błony śluzowej dróg oddechowych, a co za tym idzie, objawy ze strony układu oddechowego, m.in. nadprodukcję wydzieliny, chrypkę, ból gardła oraz kaszel.

Jednak kaszel nie jest jedynym następstwem permanentnego kontaktu organizmu z toksycznymi substancjami obecnymi w dymie tytoniowym. Wykazano bowiem szkodliwy wpływ poszczególnych toksyn na nerki, wątrobę, układ krwionośny, a także rozrodczy oraz nerwowy. Przykładowo, benzen obecny w dymie nikotynowym ma silny potencjał rakotwórczy i może wywołać zmiany w obrazie krwi, strukturach serca, nadnerczy, a nawet pęcherza moczowego. Nie wspominając o obecności cyjanowodoru, który jest uznawany za jeden z najbardziej toksycznych związków chemicznych!

Fakt 2 – Kaszel palacza jest związany z nadprodukcją śluzu w drogach oddechowych

Jak wspomniano wcześniej, palenie papierosów jest równoznaczne z wdychaniem kilku tysięcy toksyn, a to może prowadzić do groźnych powikłań. Jednym z nich jest podrażnienie i uszkodzenie nabłonka migawkowego wyściełającego drogi oddechowe. Struktura ta jest zbudowana w taki sposób, aby ułatwiać usuwanie wdychanych zanieczyszczeń, zapobiegając ich przedostawaniu się w głębsze partie dróg oddechowych. Co więcej, chroni także przed wnikaniem drobnoustrojów.

Naturalną konsekwencją uszkodzenia nabłonka migawkowego jest więc nadprodukcja flegmy, która zawiera toksyny obecne w dymie papierosowym. Śluz może być wówczas „czysty” lub zielonożółty (w przypadku towarzyszącej infekcji dróg oddechowych o etiologii wirusowej bądź bakteryjnej), a w skrajnych przypadkach podbarwiony krwią. Co ważne, kaszel produktywny może wystąpić zarówno u palaczy z długoletnim stażem, jak i osób, które dopiero zaczęły swoją „przygodę” z nałogiem. Generalnie, im dłużej trwa nałóg, tym ryzyko rozwoju objawów zwiększa się.

Fakt 3 – Leki wykrztuśne pomogą pozbyć się zalegającej wydzieliny

Leki wykrztuśne obniżają lepkość zalegającej wydzieliny, upłynniają ją i ułatwiają jej usuwanie z dróg oddechowych. Jednak jest to rozwiązanie doraźne, a najlepszym wyjściem jest oczywiście porzucenie nałogu. W innym przypadku mamy do czynienia z efektem błędnego koła – palimy papierosy, stosujemy leki wykrztuśne, palimy papierosy, stosujemy leki wykrztuśne… Pomimo przyjmowania preparatów mukoaktywnych, nie rezygnujemy z nałogu i stale dostarczamy toksyny do kolejnych pięter układu oddechowego. Nie tak to powinno wyglądać.

Uwaga! Decydując się na stosowanie preparatów wykrztuśnych (np. ACC, Flegamina, Mucosolvan, Deflegmin, Mukolina, Flegamax, Hederasal, Prospan) pamiętajmy, że mogą być one stosowane nie dłużej niż 4-5 dni. Dłuższa kuracja powinna być skonsultowana z lekarzem.

Mit 1 – Pastylki na kaszel zniwelują problem suchego kaszlu palacza

Bywa, że kaszel palacza przybiera postać bezproduktywną. W takiej sytuacji sięgamy najczęściej po pastylki do ssania na bazie ziół – porostu islandzkiego, malwy, prawoślazu, babki lancetowatej czy podbiału (np. Fiorda, Isla, Detusan, SmokerStop). Preparaty tego typu działają powlekająco na błonę śluzową, łagodzą podrażnienia oraz niwelują suchość jamy ustnej i gardła. Jednak w przypadku palaczy jest to leczenie objawowe, czyli takie, które nie wyeliminuje przyczyny suchego kaszlu, a jedynie chwilowo wygłuszy symptomy. Podobnie jak w przypadku mokrego kaszlu palacza, najlepszym rozwiązaniem jest oczywiście porzucenie nałogu.

Mit 2 – Leki przeciwkaszlowe wyeliminują problem mokrego kaszlu palacza

W miarę upływu czasu kaszel palacza staje się coraz bardziej uporczywy. Zalegający w drogach oddechowych śluz jest gęsty i lepki, a także trudny do odkrztuszenia. W takiej sytuacji niektórzy palacze sięgają po różnego rodzaju środki, które (w ich ocenie) pozwolą pozbyć się problemu. Jedną z grup leków są preparaty przeciwkaszlowe dostępne w postaci syropów oraz tabletek. „Cieszą się” one niesłabnącą popularnością, ze względu na efekt hamujący dolegliwości.

Jednak pamiętajmy, że kaszel to naturalny odruch – taki, który pozwala pozbyć się zanieczyszczeń zalegających w drogach oddechowych. Stosowanie leków przeciwkaszlowych (np. Levopront, Sinecod, Supremin, Solvetusan, Acodin, Thiocodin) doprowadzi do nagromadzenia toksycznej wydzieliny w organizmie, a to może być przyczyną groźnych powikłań.

Jak pozbyć się flegmy palacza?

Poniżej przedstawiamy tabletki i syropy na kaszel palacza, które można kupić w aptece bez recepty oraz inne sposoby, które redukują męczący kaszel.

Saszetki i tabletki na kaszel palacza

Jak już zostało wspomniane wcześniej, należy usuwać zalegającą wydzielinę. Pomogą w tym leki mukolityczne, które sprawiają, że łatwiej odkrztusza się wydzielinę. Krótko mówiąc, zaburzają one strukturę śluzu i sprawiają, że jest mniej lepki, bardziej płynny, a przez to łatwiej się odkrztusza [5]. Alternatywnie można stosować leki roślinne.

Do saszetek i tabletek na kaszel palacza, które działają mukolitycznie należą:

• Acetylocysteina – dostępna w preparatach do rozpuszczania (np. ACC Optima, ACC, Fluimucil Muko – saszetki).
• Karbocysteina – znajdziemy ją w Mucopect Control, Strepsils na kaszel, PectoDrill. Karbocysteina dodatkowo zwiększa objętość śluzu, co ułatwia jego usuwanie [5].
• Erdosteina – dostępna jedynie w kapsułkach w preparacie Erdomed (na receptę), a bez recepty w formie saszetek (Erdomed Muko).

Przy kaszlu palacza można stosować także leki roślinne, które mają udowodnione działanie naukowe. Przykładem może być związek o nazwie 1,8-cyneol, który pochodzi z olejku eukaliptusowego (Soledum forte). Działa przeciwzapalnie, wykrztuśnie, zmniejsza produkcję śluzu, a jednocześnie działa rozkurczowo na oskrzela, co łagodzi kaszel.

Soledum fortekapsułki, 200 mg

Lek dostępny bez recepty

O leku

• stosowany wspomagająco przy zapaleniu zatok oraz w chorobach zapalnych dróg oddechowych;
• jako jedyny na rynku zawiera czysty 1,8-cyneol wyizolowany z olejku eukaliptusowego¹;
• do stosowania powyżej 12. roku życia;
• działa przeciwzapalnie, wykrztuśnie, zmniejsza produkcję śluzu, a jednocześnie działa rozkurczowo na oskrzela, co łagodzi kaszel;
• działa przeciwwirusowo, przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybiczo;
• może być stosowany u osób z chorobą wrzodową, astmą i POChP;
• działanie produktu potwierdzone badaniami klinicznymi i laboratoryjnymi.

1. Dane pobrane z rejestru produktów leczniczych: https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public, stan na dzień: 23.05.2025.

 

Wskazania

Produkt stosuje się w przypadku , ostrego zapalenia oskrzeli oraz kaszlu mokrego.

Dawkowanie

W przypadku ostrych stanów zapalnych podaje się zazwyczaj jedną kapsułkę preparatu Soledum forte 3 razy na dobę. W stanach przewlekłych bądź podczas kontynuacji terapii dawkę zmniejsza się do jednej kapsułki dwa razy dziennie.
Jeśli dolegliwości utrzymują się powyżej 7 dni bądź pojawią się takie objawy jak zaburzenia oddychania, gorączka, ropne lub krwawe odkrztuszanie, należy skonsultować się z lekarzem.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

ACC Optima, tabletki musujące

O produkcie

• produkt zarejestrowany jako lek, co jest gwarantem jakości i bezpieczeństwa;
• jego składnikiem czynnym jest acetylocysteina;
• związek ten zmniejsza lepkość wydzieliny oskrzelowej, tym samym ułatwiając jej odkrztuszanie;
• proste dawkowanie;
• należy unikać dłuższego kontaktu przygotowanego roztworu doustnego z metalami i gumą;
• lek zawiera laktozę i sód.

Mucopect Control, kapsułki twarde

O produkcie

• produkt zarejestrowany jako lek, co jest gwarantem jakości i bezpieczeństwa;
• w jego skład wchodzi karbocysteina;
• substancja ta zmniejsza lepkości śluzu, dzięki czemu wydzielina jest łatwiejsza do odkrztuszenia;
• nie należy stosować leku dłużej niż 4-5 dni;
• nie należy przyjmować tego leku w pierwszych trzech miesiącach ciąży;
• lek nie powinien być stosowany w okresie karmienia piersią.

Zawiesiny doustne i syropy na kaszel palacza

Substancje mukolityczne występują także w syropach i zawiesinach doustnych. Przykładowe preparaty to:

• Acetylocysteina – np. ACC Classic.
• Karbocysteina – bez recepty, np. Flegamax, Mucopect Kids, Mukolina i na receptę, np. Mucopect, PectoDrill.
• Erdosteina – preparat na receptę Erdomed.

ACC Classic, roztwór doustny

O produkcie

• produkt zarejestrowany jako lek, co jest gwarantem jego jakości i bezpieczeństwa;
• w skład preparatu wchodzi acetylocysteina;
• wskazaniem do stosowania preparatu jest kaszel, grypa oraz ostre zapalenie zatok;
• roztwór ma smak wiśniowy;
• lek należy podawać przy użyciu dołączonej do opakowania strzykawki miarowej lub miarki;
• po otwarciu przechowywać nie dłużej niż 11 dni;
• podczas stosowania leku, należy wypijać co najmniej 1,5 l płynów dziennie.

Flegamax, roztwór doustny

O produkcie

• produkt zarejestrowany jako lek, co jest gwarantem jego jakości i bezpieczeństwa;
• w skład preparatu wchodzi karbocysteina;
• produkt stosowany jest w leczeniu kaszlu;
• lek należy odmierzać za pomocą miarki dołączonej do opakowania;
• nie stosować u dzieci poniżej 6. roku życia;
• nie stosować w ciąży i w trakcie karmienia piersią;
• podczas stosowania leku, należy pić dużo płynów.

Nawilżenie dróg oddechowych

Dobrym sposobem na pozbycie się flegmy palacza jest częste nawilżanie dróg oddechowych. Idealnie nada się do tego sól fizjologiczna i nebulizacja. Sól fizjologiczna świetnie nawilża i oczyszcza drogi oddechowe. Upłynnia wydzielinę i pomaga jej opuścić drogi oddechowe.

Można stosować również tabletki lub syropy na kaszel palacza o działaniu nawilżający błony śluzowe. To szereg preparatów dostępnych bez recepty na bazie: prawoślazu, porostu islandzkiego lub malwy.

Przykładowe tabletki o działaniu nawilżającym to: Natursept Gardło, Amolowe na gardło, Gardlox, Fiorda, Vocaler, Detusan.

Syropy o działaniu nawilżającym i powlekającym drogi oddechowe to, np.: Syrop prawoślazowy, Syrop islandzki, Tretussin Med, Thonsilan, Herbapect, Gardlox.

Syrop prawoślazowy Aflofarm, syrop

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• produkt złożony jest z maceratu z korzenia prawoślazu lekarskiego;
• nawilża błony śluzowe, tym samym łagodząc kaszel i suchość w gardle;
• zawiera sacharozę;
• zawiera niewielkie ilości etanolu;
• nie stosować u dzieci poniżej 3. roku życia.

Gardlox, tabletki do ssania

O produkcie

• suplement diety;
• w jego skład wchodzą wyciągi z: korzenia prawoślazu, liści szałwii, kory brzozy, ziela tymianku i aloesu, a także witamina C i bioflawonoidy cytrusowe;
• produkt zalecany jest w przypadku chrypki i suchości w gardle, wspomagając odkrztuszanie i osłonę śluzówki gardła;
• nie zawiera cukru;
• jest źródłem fenyloalaniny;
• po spożyciu w nadmiernych ilościach może wywołać efekt przeczyszczający.

Jakie są domowe sposoby na kaszel palacza?

Jeśli cierpisz na kaszel palacza, to pamiętaj jeszcze o kilku zaleceniach niefarmakologicznych. Wdrożenie tych prostych, domowych metod może przynieść ulgę w codziennych dolegliwościach i wspomóc regenerację dróg oddechowych:

• utrzymuj wysoką wilgotność powietrza w pomieszczeniach, w których się znajdujesz. Suche powietrze może dodatkowo podrażniać błony śluzowe – szczególnie w nocy – i indukować kaszel;
• pij dużo wody – przy leczeniu kaszlu ważne jest odpowiednie nawodnienie, aby rozrzedzać zalegającą wydzielinę i nawilżać błony śluzowe;
• jeśli możesz, to podejmuj umiarkowaną aktywność fizyczną, co również pomoże w usuwanie zalegającej wydzieliny.

Czy kaszel palacza kiedykolwiek zniknie? Czy da się go wyleczyć?

Choć rzucenie palenia może pomóc poprawić objawy kaszlu palacza, nie ma gwarantowanego sposobu na jego całkowite wyleczenie. Kaszel palacza może utrzymywać się przez wiele miesięcy lub nawet lat, a w niektórych przypadkach może stać się przewlekły.

Pamiętaj, że kaszel utrzymujący się powyżej 8 tygodni wymaga wizyty u lekarza. Palenie papierosów może prowadzić do przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, dlatego kaszlu palacza nie wolno lekceważyć.

Podsumowanie

Kaszel palacza to uciążliwa dolegliwość, która wynika z długotrwałego narażenia dróg oddechowych na toksyny obecne w dymie papierosowym. Aby złagodzić objawy, stosuj odpowiednie leki, takie jak tabletki na kaszel palacza czy syropy na bazie substancji mukolitycznych, które pomagają usunąć zalegającą wydzielinę. Pamiętaj również o domowych metodach, takich jak nawilżanie powietrza, picie dużej ilości wody oraz umiarkowana aktywność fizyczna. Kluczowym krokiem w walce z kaszlem palacza jest rzucenie palenia, które może znacząco poprawić stan dróg oddechowych. Jeśli kaszel utrzymuje się dłużej niż 8 tygodni, koniecznie skonsultuj się z lekarzem, aby wykluczyć poważniejsze schorzenia.

Czy leki mogą powodować próchnicę?

Niektóre ze stosowanych powszechnie leków mogą przyczyniać się do rozwoju próchnicy. Można tu wyróżnić trzy główne rodzaje leków:

1. tabletki do ssania: są to preparaty stosowane głównie w celu łagodzenia bólu gardła lub podrażnienia błon śluzowych jamy ustnej. Niestety zazwyczaj posiadają one bardzo dużą ilość cukru, a fakt, że długo znajdują się w jamie ustnej, sprawia, że stanowią ryzyko rozwoju próchnicy. Przykładowe tabletki do ssania, zawierające cukier to Sebidin, Strepsils Intensive, Neo-Angin. Warto pamiętać, że na rynku dostępne są także tabletki do ssania bez dodatku cukru, np. Gardlox ziołowe tabletki, Halset, Gardimax medica lemon.
2. syropy: podobnie jak tabletki do ssania, syropy także charakteryzują się dużą zawartością cukru. Dodatkową cegiełką w rozwoju próchnicy jest ich gęsta konsystencja, sprawiająca, że „oblepiają” zęby wraz z całą powierzchnią jamy ustnej. Wynikiem tego jest wydłużony kontakt zębów ze szkodliwym cukrem, co bezpośrednio zwiększa ryzyko rozwoju próchnicy. Chociaż większość dostępnych syropów posiada w swoim składzie cukier, to można również znaleźć skuteczne leki bez jego dodatku. W tym celu warto poprosić farmaceutę o pomoc, gdyż cukier może kryć się pod różnymi postaciami i nazwami, których pacjenci często nie znają. 
3. wziewne leki na astmę: podczas przyjmowania kolejnej dawki wziewnego leku przeciwastmatycznego, należy mieć świadomość, że część z tej dawki może osadzić się na zębach i pozostać w jamie ustnej. To z kolei może skutkować wysuszeniem śluzówki jamy ustnej i zmniejszeniem ilości śliny, tworząc tym samym idealne warunki do rozwoju próchnicy. Wziewnymi lekami na astmę są m.in. Ventolin, Alvesco, Atrodil, Atrovent N [1-3].

Jakie leki powodują przebrawienia na zębach?

Istnieje także grupy leków, których stosowanie obarczone jest ryzykiem wystąpienia przebarwień na zębach. Należą do nich:

• antybiotyki tetracyklinowe: są one często przepisywane pacjentom zmagającym się z trądzikiem lub ropnymi zakażeniami skórnymi. Ze względu na swoją budowę, tetracykliny mają zdolność wiązania się z jonami wapnia, zawartymi w naszych kościach, w tym zębach. Może to doprowadzić do uszkodzenia szkliwa, objawiającego się widocznymi przebarwionymi plamkami, zazwyczaj w kolorze brązowym. Do antybiotyków tetracyklinowych należą m.in. Unidox Solutab, Doxycyclinum TZF.
• chlorheksydyna: to substancja aktywna o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym, stosowana często w schorzeniach jamy ustnej, w tym po zabiegach stomatologicznych. Występuje ona najczęściej w postaci płynów do płukania bądź tabletek do ssania. Jej długotrwałe stosowanie może powodować brunatne przebarwienia na zębach i na języku. Chlorheksydyna występuje w płynach do płukania: Corsodyl, Eludril Classic, oraz w tabletkach do ssania: Sebidin intense, Gardimax medica. 
• fluor: choć pierwiastek ten w odpowiedniej dawce zwiększa odporność zębów na próchnicę, to w momencie zbyt dużej podaży fluoru może dojść do nadżerki szkliwa (fluorozy). Jego nadmiar sprawia, że zęby stają się kruche i powstają na nich przebarwione plamy. Fluor znajduje się głównie w pastach do zębów i płynach do płukania jamy ustnej.
• żelazo: preparaty żelaza stosowane w terapii niedokrwistości mogą osadzać się na zębach, tworząc tym samym trudno usuwalny osad. Często nie znika on po umyciu zębów i bywa wskazaniem do profesjonalnego wybielania. Taka sytuacja dotyczy przede wszystkim leków w formie płynnej, takich jak np. Innofer [1,4-5].

Na jakie leki należy jeszcze uważać?

Powyższe przykłady nie wyczerpują listy leków, szkodzących naszemu uzębieniu. Szczególną ostrożnością powinny wykazać się także pacjenci, przyjmujący:

• glikokortykosteroidy: są to leki przeciwzapalne i immunosupresyjne. Podczas terapii tymi lekami, może dojść do suchości w jamie ustnej, która sprzyja rozwojowi próchnicy. Nierzadkie są również przypadki owrzodzenia błon śluzowych jamy ustnej w wyniki stosowania glikokortykosteroidów. Co więcej, ta grupa związków hamuje również proces rozwoju komórek, tworzących tkankę zębinową, a także zaburza wchłanianie wapnia, co pogarsza funkcjonowanie kości, w tym zębów. Przykładowe leki z glikokortykosteroidami to: Encortolon, Metypred, Medrol.
• bisfosfoniany: to leki stosowane w terapii osteoporozy. Ich stosowanie może być przyczyną ruchomości zębów oraz stanów zapalnych dziąseł. Jest to m.in. Alendrogen [1,6-7].
  

Jak zapobiec pogorszeniu stanu zębów?

To, że dany lek może potencjalnie wywierać negatywny wpływ na nasze uzębienie, nie jest jeszcze powodem, aby z niego rezygnować. Decyzję o odstawieniu leku może podjąć wyłącznie specjalista. Zazwyczaj, aby zapobiec przykrym konsekwencjom stosowania powyższych leków, wystarczy wprowadzić w życie kilka zasad i wiernie się ich trzymać. Są one następujące:

• prawidłowa higiena: po zastosowaniu powyższych leków, należy umyć zęby lub wypłukać jamę ustną wodą, aby ograniczyć osadzanie się ich pozostałości na zębach. Płynne preparaty żelaza można pić np. przez słomkę, aby ograniczyć ich kontakt z zębami;
• w przypadku leków wysuszających śluzówkę w jamie ustnej należy zadbać o odpowiednią podaż wody;
• tabletki do ssania (np. na ból gardła) warto wybierać bez dodatku cukru — warto poprosić farmaceutę o pomoc w doborze odpowiedniego leku;
• produkty z chlorheksydyną należy stosować nie dłużej niż 15 dni;
•  razie jakichkolwiek wątpliwości bądź obaw należy zasięgnąć porady stomatologicznej.

Gorzki posmak w ustach może wystąpić w przebiegu niektórych schorzeń, takich jak np. refluks, kamica żółciowa, grzybica jamy ustnej, paradontoza czy stan zapalny wątroby. Jednakże gorzki smak w ustach niekoniecznie musi oznaczać chorobę. Jeżeli występuje sporadycznie (np. po spożyciu pewnych posiłków), może być dla przykładu jednym z pierwszych objawów ciąży.

Częściej jednak gorzki posmak w ustach, często określany przez pacjentów jako metaliczny, jest efektem, a właściwie skutkiem ubocznym, przyjmowania niektórych leków. Ten objaw jest zgłaszany często przez pacjentów np. krótko po rozpoczęciu antybiotykoterapii (jest działaniem niepożądanym niektórych antybiotyków i chemioterapeutyków). Co najważniejsze, powinien on ustąpić wraz z zakończeniem antybiotykoterapii (jeżeli nie ustąpi, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem). Gorzki smak w ustach najczęściej występuje po antybiotykach takich jak: klarytromycyna, metronidazol, tetracyklina, amoksycylina czy klindamycyna. Z innych grup leków, które mogą powodować gorzki posmak w ustach, należy wymienić inhibitory konwertazy angiotensyny takie jak np. kaptopril, leki stosowane w celu stymulacji wydzielania kwasów żółciowych czy leki moczopędne [1,2].

Jaki jest mechanizm powstawania gorzkiego smaku w ustach?

Gorycz w ustach może powstawać w różnoraki sposób. Do najczęstszych mechanizmów występowania goryczy w ustach nalezą:

• część substancji zawartych w lekach doustnych może bezpośrednio stymulować receptory smakowe na języku, co wywołuje uczucie nieprzyjemnego, gorzkiego smaku w ustach;
• inne z kolei mogą oddziaływać miejscowo na włókna nerwowe, co również skutkuje odczuwaniem gorzkiego smaku w ustach;
• niektóre leki mogą powodować obniżenie poziomu cynku we krwi, (jego niedobory u części pacjentów powodują zaburzenia smaku, w tym silne odczucie goryczy w ustach);
• na poziom cynku mogą mieć wpływ również choroby wątroby (odpowiada za metabolizm cynku), nerek (zmniejszona produkcja śliny) czy przewlekłe zapalenie trzustki;
• leki mogą powodować gorzki posmak w ustach nie tylko podawane doustnie, z krwiobiegu mogą trafić do naczyń krwionośnych języka, następnie do śliny i w efekcie wywoływać uczucie goryczy w ustach na długo po ich przyjęciu (np. rano, po przebudzeniu);
• zmiany fizjologiczne zachodzące w czasie ciąży, związane m.in. z ilością wydzielanego progesteronu i estrogenu, mogą wpływać na odczuwanie gorzkiego smaku, szczególnie nasila się odczuwanie tego smaku w I trymestrze ciąży [1,3].

Jakie mogą być konsekwencje gorzkiego smaku w ustach?

Jeżeli nie są one wynikiem groźnej dla zdrowia choroby, a ich przyczyna jest znana, to z reguły gorycz w ustach nie jest groźny dla zdrowia. Należy jednak pamiętać, że zaburzenia odczuwania smaku mogą prowadzić do nieprawidłowości odżywiania poprzez wpływ na apetyt, masę ciała i potencjalne ryzyko niedoborów ważnych składników pokarmowych. Dodatkowo wiele osób postrzega pożywienie jako przyjemność, a zaburzenie odczuwania smaku może mieć wpływ na jakość życia, dlatego warto zająć się tym problemem i w miarę możliwości pozbyć się go lub przynajmniej zminimalizować [2].

Jakie są domowe sposoby na gorzki smak w ustach?

Najważniejsze jest znalezienie przyczyny i próba jej wyeliminowania! Warto w tym celu udać się na wizytę kontrolną do lekarza dentysty, aby wykluczyć suchość, problemy z zębami, dziąsłami czy infekcje jamy ustnej. W przypadku podejrzenia innej przyczyny warto odwiedzić odpowiedniego lekarza specjalistę np. gastrologa (podejrzenie refluksu), neurologa, endokrynologa czy diabetologa (cukrzyca). W każdym przypadku warto jednak zadbać o odpowiednią higienę jamy ustnej, szczotkowanie i nitkowanie zębów co najmniej 2 razy dziennie i regularnie stosować płukanki o właściwościach antybakteryjnych/ Ważne jest również zadbanie o odpowiednie nawodnienie organizmu.

Podczas przyjmowania antybiotyków i chemioterapeutyków należy suplementować odpowiednie probiotyki (jeżeli gorzki posmak jest efektem antybiotyku, to powinien ustąpić po zakończeniu leczenia). Warto również unikać cukru, który co ciekawe zwiększa gorycz w ustach. Warto od czasu do czasu ssać gumę bez cukru, która pobudza produkcję śliny i przywraca właściwe pH. Można także spróbować zastosować preparaty dla osób mających problem z nieświeżym oddechem jak np. Halitomin [1-3].

Co jeszcze neutralizuje gorzki smak w ustach?

Najlepszy efekt daje regularna higiena jamy ustnej, w tym stosowanie gum do żucia bez cukru czy specjalnych płynów do płukania gardła. Jednak naturalną substancją, która blokuje smak goryczki w ustach,  jest sól kuchenna. Jej niewielki dodatek potrafi być bardzo pomocny w przypadku tej dolegliwości, sól bowiem wiąże się z receptorami smaku i blokuje wiązanie gorzkich związków z receptorami gorzkiego smaku [1,2].

Podsumowanie

Gorycz w ustach może wystąpić po niektórych lekach, w szczególności antybiotykach. Czasami jednak może oznaczać poważne problemy zdrowotne, chociażby z wątrobą czy nerkami. Z drugiej strony, może być on tylko wynikiem zjedzenia gorzkiej potrawy. Z tego względu nie powinno się od razu panikować, ale nie warto jednocześnie lekceważyć tego problemu. Warto jednak zdiagnozować jego przyczynę i następnie go wyeliminować. Jeżeli nie jest on wynikiem ciężkiej choroby, to nie powinno być z tym większego problemu. Odpowiednia higiena jamy ustnej, nawodnienie i dieta z reguły wystarczają.

Neuroleptykami nazywamy grupę leków o działaniu przeciwpsychotycznym, czyli takie, które łagodzą objawy psychoz i zaburzeń świadomości ze znacznym pobudzeniem. Wszystkie neuroleptyki działają poprzez blokowanie receptorów dopaminergicznych w mózgu. W ten sposób dochodzi do hamowania wydzielania dopaminy, która jest odpowiedzialna za pojawienie się objawów psychotycznych. Neuroleptyki dzielą się na dwie generacje:

• I generacja: neuroleptyki klasyczne: chlorpromazyna (Fenactil), promazyna (Promazin Jelfa), perazyna (Perazin), haloperidol (Haloperidol WZF);
• II generacja: neuroleptyki atypowe: klozapina (Klozapol), olanzapina (Anzorin, Zalasta, Ranofren), sulpiryd (Sulpiryd Teva), ripseridon (Orizon, Rispolept).

Receptory dopaminergiczne znajdują się w wielu obszarach mózgu. I generacja neuroleptyków hamuje je wszystkie, co prowadzi do wystąpienia licznych objawów niepożądanych. Za to II generacja jest bardziej specyficzna odnośnie receptorów znajdujących się w obszarze mózgu odpowiedzialnym za występowanie objawów chorobowych [1,2].

 Kiedy stosujemy neuroleptyki?

Leki te ze względu na mechanizm działania stosuje się w dolegliwościach psychicznych, w których występują urojenia, omamy, lub inne zaburzenia świadomości. Główne wskazania do rozpoczęcia terapii neuroleptykami obejmują takie choroby jak:

• schizofrenia
• zaburzenia dwubiegunowe
• inne zaburzenia z występującą psychozą: depresja psychotyczna, zaburzenia schizoafektywne.

W przypadku schizofrenii leki przeciwpsychotyczne można włączyć od razu po pierwszym epizodzie. Jednak zawsze o doborze leków decyduje prowadzący lekarz psychiatra. Istnieją dodatkowe wskazania do stosowania tej grupy leków. Wśród osób z objawami psychozy z towarzyszącym wysokim ryzykiem nawrotów, długą hospitalizacją oraz braku poprawy w codziennym funkcjonowaniu (ograniczenie w relacjach społecznych, niepodjęcie pracy, ani nauki) neuroleptyki będą dobrym wyborem. Neuroleptyki bez recepty nie są osiągalne, to silnie działające leki dostępne jedynie z przepisu lekarza [1,2].

Po jakim czasie działają neuroleptyki?

Jest to bardzo zróżnicowana grupa leków, jednak przeważnie bardzo szybko od zażycia leku rozpoczynają działanie w mózgu. Na przykład w przypadku chlorprotiksenu jest to już 30 minut [3].

Jakie działania niepożądane wywołują neuroleptyki?

Neuroleptyki zwłaszcza starszej generacji wywołują liczne działania niepożądane. Przede wszystkim należą do nich objawy pozapiramidowe, czyli takie, w których dochodzi do problemów z chodzeniem, występuje drżenie, sztywność mięśni, spowolnienie ruchowe. Neuroleptyki oprócz receptorów dopaminowych oddziałują na inne neuroprzekaźniki. W związku z tym objawy niepożądane między poszczególnymi lekami mogą się nieco różnić. Najczęściej obejmują one oprócz objawów pozapiramidowych:

• Zaburzenia metaboliczne, w tym wzrost masy ciała. Neuroleptyki, po których się nie tyje, należą do II generacji. Jednak wzrost wagi nie występuje u każdego pacjenta, jest to indywidualna kwestia.
• nadmierne uspokojenie, ospałość
• zaburzenia libido
• bóle głowy
• suchość w jamie ustnej
• zawroty głowy

Atypowe neuroleptyki ograniczają ilość działań niepożądanych. Pacjenci czują się lepiej, dzięki czemu terapia przynosi lepsze efekty. Należy pamiętać, że w przypadku chorób takich jak schizofrenia leki te powinny być podawane długoterminowo. W związku z tym stosowanie nowej generacji leków ze względu na mniej działań niepożądanych jest jak najbardziej wskazane [1,2].

Czy neuroleptyki uzależniają?

Leki te nie wywołują działania odurzającego na ośrodkowy układ nerwowy, z tego względu nie mają potencjału uzależniającego. Niemniej jednak nie poleca się ich samodzielnego odstawiania, lub zwiększania dawki, ponieważ może to być niebezpieczne [1,2].