Większość infekcji górnych dróg oddechowych u dzieci ma podłoże wirusowe. Pacjent cierpi najczęściej na ból gardła, kaszel i katar. Zwykle choroba przebiega bez gorączki (lub występuje stan podgorączkowy), a ogólny stan pacjenta jest dobry. W takim przypadku wystarczy leczenie wspomagające (obejmujące leki przeciwgorączkowe, przeciwbólowe i przeciwzapalne), dbanie o dobre nawodnienie i odpoczynek. Jednak czasami zwykły ból gardła może być objawem poważniejszej choroby, jaką jest zapalenie migdałków. Co robić, gdy u dziecka widać przerośnięte migdałki?

Jakie są przyczyny przerośniętych migdałków u dzieci?

Duże migdałki u dzieci są najczęściej wynikiem infekcji wirusów (od 70 do 95%). Powodują je adenowirusy, wirusy grypy typu A i B, wirusy paragrypy, wirus Epstein-Barr, wirus opryszczki i wirusy Coxsackie. Co ciekawe wirusowe przerośnięcie migdałków u dzieci rzadziej jest efektem wirusa RSV czy innych rhinowirusów. Jeśli chodzi o bakterie, które odpowiadają za około 30% zapalenia migdałków, to często diagnozuje się Streptococcus pyogenes [1].

Jak rozpoznać duże migdałki u dziecka?

Zapalenie migdałków charakteryzuje się:

• Dużymi, przerośniętymi i obrzękniętymi migdałkami. Migdałki to struktury na m.in. łukach gardła. Przerośnięte są widoczne gołym okiem. Mogą nawet zmniejszać światło przełyku.
• Trudnościami w przełykaniu i mówieniu.
• Powiększeniem węzłów chłonnych (głównie podżuchwowe).
• Obecnością ropnej wydzieliny (najczęściej przy zakażeniu paciorkowcami).
• Wysoką gorączką.
• Ogólnym rozbiciem, utratą apetytu [2].

Ostateczna diagnoza zawsze powinna być przeprowadzona przez lekarza prowadzącego.

Jakie są leki na powiększone migdałki u dzieci?

Preparaty na ból gardła przy powiększonych migdałkach

Leki na ból gardła to podstawowe preparaty. W zależności od składnika aktywnego działają przeciwbólowo, przeciwzapalnie, znieczulająco i dezynfekująco. W Tabeli 1. przedstawiamy wybrane preparaty do miejscowe leczenia bólu gardła.

Wskazujemy głównie na preparaty w formie sprayu, gdyż łatwo nakierować strumień leku konkretnie w miejsce powiększonego migdałka, ale leki w formie pastylek do ssania także będą odpowiednie.

Leki na gorączkę

Przy infekcjach związanych z bólem gardła i powiększonymi migdałkami u dzieci często pojawia się gorączka. W celu jej redukcji i działania przeciwbólowego można zastosować paracetamol (Paracetamol Hasco Forte, Apap dla dzieci forte, Pedicetamol) lub ibuprofen (Ibum forte, Nurofen dla dzieci forte, Ibufen dla dzieci forte). Pamiętajmy o dawkowaniu tych leków zgodnie z masą ciała dzieci.

Antybiotyki

Co podać na powiększone migdałki u dzieci, jeśli nic innego nie działa? W przypadku stwierdzenia bakteryjnego zapalenia migdałków przez lekarza należy zastosować antybiotyk.

Idealną czynnością przed włączeniem antybiotyku byłoby wykonanie antybiogramu. Pozwoliłoby to na ocenę, który antybiotyk byłby najlepszy w stosunku do danej bakterii. Jednak w codziennej praktyce się tego nie wykonuje, bo czas rozpoczęcia terapii jest również bardzo ważny. Z tego powodu włącza się antybiotyki o szerokim spektrum działania, które najpewniej są najlepsze do danej infekcji. Tabela 2. przedstawia zalecane substancje do antybiotykoterapii przy przerośniętych migdałkach.

Jakie są domowe sposoby na powiększone migdałki u dziecka?

Co jeszcze zastosować na powiększone migdałki u dziecka? Można spróbować domowych sposobów na powiększone migdałki, które powinniśmy traktować jako dodatek, a nie podstawę do terapii.

Często po lekach na ból gardła śluzówka ulega wysuszeniu. Pomocniczo można stosować tabletki do ssania na bazie prawoślazu lub kwasu hialuronowego (np. Fiorda, Isla, Cevitt Gardło) albo syropy z prawoślazem.

Można rozważyć także stosowanie płukanek do gardła z ziołami takimi jak szałwia, tymianek i rumianek. Gotowe preparaty często zawierają alkohol i nie powinny być stosowane u dzieci poniżej 12. roku życia (wyjątkiem jest preparat Dentosept, który można stosować od 6. roku życia). Można również robić domowe napary ze sproszkowanych ziół [11].

Inny domowy sposób na powiększone migdałki to płukanie gardła solą lub sodą oczyszczoną. W tym przypadku zalecamy ostrożność, gdyż preparaty działają mocno wysuszająco i mogą jeszcze bardziej zaostrzyć objawy.

U starszych dzieci niektórzy lekarze zalecają płukanie gardła jodyną. W tym celu na szklankę (200 ml wody) dodaje się 3-4 krople jodyny i płucze gardło do 4 razy na dobę. Nie można tego wykonywać u dzieci z chorobami tarczycy.

Często stosuje się także płukanki z fioletem gencjanowym. Nie należy aplikować roztworu bezpośrednio na migdałki, ale widuje się zalecenia, w których do preparatów w sprayu na gardło dodaje się niewielką ilość wodnego roztworu gencjany.

Czy migdałki należy jak najszybciej wyciąć?

Decyzję o skierowaniu na zabieg usunięcia migdałków powinien podjąć laryngolog. Nie zaleca się rutynowego usuwania migdałków. Wskazania do tonsilektomii obejmują częste i nawracające zapalenia migdałków u dzieci, które muszą być leczone antybiotykami oraz powiększenie migdałków z utrudnionym oddychaniem podczas snu (Obturacyjne zaburzenia oddychania podczas snu) [12].

• Czym są leki na wzmocnienie układu immunologicznego i jak działają
• Jakie tabletki na odporność są dostępne na receptę w Polsce
• Jak stosować poszczególne leki na odporność (Ribomunyl, Luivac, Ismigen, Broncho-Vaxom, Polyvaccinum mite)
• Kiedy warto sięgnąć po lek na wzmocnienie organizmu
• Jakie działania niepożądane mogą wystąpić podczas stosowania leków immunostymulujących
• Kto nie może stosować leków na wzmocnienie układu immunologicznego

Co to są leki na wzmocnienie układu immunologicznego?

To leki, które wpływają na odporność organizmu, pobudzając komórki odpornościowe do walki z drobnoustrojami, które wywołują infekcje. Wzmacniają także odpowiedź immunologiczną organizmu. Tabletki na odporność stosuje się nie tylko, by wzmocnić organizm, ale też zapobiec rozwinięciu się infekcji czy skrócić czas jej trwania.

Lekami o wysokiej skuteczności, chroniącymi przed infekcjami wirusowymi są szczepionki sezonowe na grypę oraz przeciw wirusowi Sars-Cov-2, a także szczepionki chroniące przed zakażeniami pneumokokowymi, które wywołują ciężkie zapalenia płuc.

Jakie leki na wzmocnienie organizmu są dostępne na receptę?

Do leków immunostymulujących, dostępnych na naszym rynku aptecznym należą:

Ribomunyl, Luivac, Ismigen, Broncho-Vaxom i Polyvaccinum mite.

Leki na odporność występują w różnych postaciach i przeznaczone są zarówno dla dzieci jak i dorosłych. Należy jednak pamiętać, że dzieci i niektóre osoby starsze często zapadają na sezonowe infekcje (normą bywa 7-9 razy w roku) i nie jest to związane z niedoborem czy brakiem odporności, a z narażeniem na drobnoustroje, które te infekcje wywołują. Jak wiadomo żłobek, przedszkole czy szkoła, a także inne obiekty, w których przebywa wiele osób, są miejscem przekazywania sobie nawzajem drobnoustrojów (zarówno wirusów jak i bakterii).

Jak działa Ribomunyl – skuteczny lek na odporność?

Zawiera on rybosomy wyodrębnione ze szczepów bakterii (Klebsiella pneumoniae, Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes i Haemophilus influenzae).

Ten lek na wzmocnienie układu immunologicznego pobudza wydzielanie immunoglobuliny A. Zmniejszają one przyleganie bakterii do komórek wydzielniczych. Ponadto wytwarzają specyficzne komórki, które produkują przeciwciała w migdałkach podniebiennych i we krwi. Lek może być stosowany u dzieci powyżej 3. roku życia i u osób dorosłych. Ribomunyl dostępny jest w formie granulatu. Po rozpuszczeniu w niewielkiej ilości letniej wody należy wypić przygotowaną mieszankę. Najlepiej zastosować preparat na czczo. Bezpośrednio po zastosowaniu leku nie wolno pić kawy, herbaty i innych napojów.

Jak stosować Ribomunyl?

W pierwszym miesiącu leczenia lek stosuje się przez pierwsze 4 dni tygodnia przez okres 3 tygodni, w drugim i kolejnych miesiącach lek stosuje się przez pierwsze cztery dni każdego miesiąca.

Kto nie może stosować Ribomunylu?

Przeciwwskazaniem do stosowania leku są choroby autoimmunologiczne i stosowanie leków immunosupresyjnych. Mogłoby to zaostrzyć lub wywołać ciężką infekcję. Ponadto osoby wrażliwe na składniki czynne, a także uczulone na mannitol nie powinny używać leku.

Jakie działania niepożądane mogą wystąpić?

Mogą pojawić się reakcje alergiczne, objawiające się zaczerwienieniem, świądem skóry, a także objawy z przewodu pokarmowego (nudności, bóle brzucha, wymioty). Mannitol obecny w leku może wywołać działanie przeczyszczające.

W kilku przypadkach zaobserwowano, że lek może wywołać stan astmatyczny, a także może pojawić się nagle, wyizolowana wysoka gorączka (powyżej 39 stopni Celsjusza). W takich przypadkach należy zaprzestać podawania leku i skontaktować się z lekarzem.

Luivac – tabletki na odporność w formie doustnej

To kolejny preparat będący szczepionką doustną. Zawiera lizat bakterii ze szczepów: Streptococcus mitis, pneumoniae i pyogenes, Staphylococcus aureus, oraz Klebsiella i Moraxella.

Dla kogo jest lek? Jak go przyjmować?

Wskazaniem do stosowania jest profilaktyka nawracających zakażeń górnych dróg oddechowych. Preparat można stosować u dzieci od 4. roku życia. Tabletkę można rozgnieść i podać zawieszoną w niewielkiej ilości wody. Lek stosuje się przez kolejnych 28 dni, w dwóch cyklach poprzedzonych przerwą również 28-dniową. Lek podaje się w okresie zdrowia, nie w infekcji. Jednakże możliwe jest jego podanie wraz z antybiotykiem.

Jak działa Luivac?

Lek wpływa na odpowiedź immunologiczną poprzez:

• zwiększenie liczby komórek produkujących przeciwciała IgA w kępkach Peyera (są to grudki limfatyczne w błonie śluzowej jelit);
• zwiększenie uwalniania IgA w błonie śluzowej przewodu pokarmowego oraz w płucach i surowicy;
• zwiększenie aktywności fagocytarnej;
• stymulowanie aktywności i proliferacji limfocytów T;
• stymulowanie produkcji cytokin;
• zmniejszenie reakcji zapalnych w płucach.

Jakie są przeciwwskazania i ostrzeżenia?

Nie należy stosować leku w chorobach z autoagresji oraz podczas stosowania leków immunosupresyjnych. Preparat nie powinien być stosowany przez kobiety ciężarne, ale mamy karmiące piersią mogą go stosować.

Podczas terapii mogą pojawić się skórne reakcje alergiczne, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, bóle głowy oraz bóle mięśniowo-stawowe. Nie są to jednak nasilone objawy. W przypadku nadmiernej aktywności motorycznej przewodu pokarmowego, podawanie leku należy odłożyć, gdyż może się nie wchłonąć i nie wywoła działania farmakologicznego.

Ismigen – lek na wzmocnienie organizmu dla dzieci i dorosłych

To lek immunostymulujący, zawierający lizaty bakterii wywołującej najczęściej infekcje dróg oddechowych. Stosuje się go u dzieci od 3. roku życia i u dorosłych. Podobnie jak Luivac i Broncho-vaxom nie chroni przed zapaleniem płuc.

Jak stosować Ismigen?

Lek stosuje się podjęzykowo, przez 10 kolejnych dni każdego miesiąca (najczęściej przez 3 miesiące). Dzieciom podaje się rozgniecioną tabletkę, zawieszoną w niewielkiej ilości wody.

Jakie działania niepożądane mogą wystąpić? Czy lek jest bezpieczny?

Może pojawić się zaczerwienienie skóry, pokrzywka, świąd, a także ból głowy i brzucha oraz biegunka. Działanie te mają charakter przemijający i nie stanowią zagrożenia. Jednak gdy wystąpi wysoka gorączka, opuchnięcie twarzy, duszność, kłopoty z oddychaniem należy niezwłocznie zasięgnąć porady lekarza.

Broncho-Vaxom – skuteczne tabletki na odporność

Lek występuje zarówno w postaci granulatu jak i kapsułek. Dostępny jest w dwóch dawkach (3,5 mg dawka pediatryczna dla dzieci od 6. miesiąca życia do lat 12 oraz 7 mg – dawka przeznaczona powyżej 12. roku życia i dla dorosłych).

Co zawiera lek?

Zawiera lizaty bakterii, które wywołują najczęstsze infekcje dróg oddechowych (Haemophilus, Streptococcus, Klebsiella, Staphylococcus, Moraxella).

Jak działa Broncho-Vaxom?

Lek stymuluje komórki odpornościowe do walki z drobnoustrojami. Jednakże, tak jak w przypadku Luivac i Ismigen, nie chroni przed zapaleniem płuc.

Stymuluje makrofagi i limfocyty B oraz zwiększa ilość krążących limfocytów T we krwi, a także zwiększa wydzielanie immunoglobulin przez komórki nabłonka układu oddechowego. Lek stosuje się przez pierwszych dziesięć dni, każdego z trzech miesięcy. Granulat tuż przed podaniem należy rozpuścić w niewielkiej ilości wody lub mleka i wypić w krótkim czasie od przygotowania.

Jakie działania niepożądane mogą wystąpić?

Lek jest na ogół dobrze tolerowany, jednakże sporadycznie mogą wystąpić reakcje alergiczne, zaczerwienienie i świąd skóry, rzadko ból głowy i bóle mięśniowe. Niekiedy pojawia się ból brzucha i biegunka, rzadziej nudności i wymioty.

Polyvaccinum mite – aerozol na wzmocnienie układu immunologicznego

Jest to jedyna szczepionka, dostępna na receptę, na rynku w formie aerozolu do nosa, z wyjątkiem szczepionki przeciwko grypie w formie donosowej dla dzieci (Fluenz Tetra). Przeznaczona jest dla dzieci od 2. roku życia oraz dla dorosłych z nawracającymi zakażeniami dróg oddechowych.

Zawiera inaktywowane bakterie, najczęściej wywołujące sezonowe infekcje (Streptococcus, Staphylococcus, Klebsiella, Escherichia coli, Haemophilus). Podanie donosowe przeprowadza się co 3-5 dni, przez okres 2-3 miesięcy, powtarzając schemat dwa razy w roku (wiosną i jesienią). Przed każdym podaniem należy wstrząsnąć butelkę. Szczepionka powinna być bezbarwną, opalizującą zawiesiną. Należy przechowywać ją w lodówce (w temperaturze od 2-8 stopni Celsjusza).

Jak działa lek?

Powoduje stymulację układu odpornościowego, wywołując swoistą odporność na bakterie.

Jakie działania niepożądane mogą wystąpić?

Działania niepożądane pojawiają się niezbyt często. Należą do nich: gorączka, ból głowy, bóle mięśni, ból brzucha i biegunka. Pojawienie się wysokiej temperatury (39 stopni Celsjusza), osłabienia, opuchlizny i duszności jest wskazaniem do przerwania podawania leku i zasięgnięcia porady lekarza. Podawanie leku można kontynuować podczas infekcji, ale tylko wtedy, gdy rozpoczęto terapię przed wystąpieniem objawów zakażenia.

Kiedy warto stosować leki na odporność?

Leki na wzmocnienie układu immunologicznego są szczególnie zalecane dla osób, które często chorują na infekcje dróg oddechowych. Tabletki na odporność mogą być pomocne zwłaszcza w okresach jesienno-zimowych, gdy organizm jest bardziej narażony na działanie patogenów. Lek na odporność powinien być stosowany zgodnie z zaleceniami lekarza, który oceni indywidualne potrzeby pacjenta.

Warto pamiętać, że leki na wzmocnienie organizmu nie zastępują zdrowego stylu życia, ale mogą go wspierać. Przed rozpoczęciem terapii zawsze należy skonsultować się z lekarzem, który wybierze odpowiedni lek na odporność dostosowany do konkretnej sytuacji zdrowotnej.

Podsumowanie

Leki na odporność są od lat dostępne na rynku aptecznym. Są skuteczną i bezpieczną ochroną przed powracającymi infekcjami dróg oddechowych. Oprócz leków na wzmocnienie układu immunologicznego należy pamiętać o profilaktyce infekcyjnej w okresach jesienno-zimowych i wiosennych. Zapewnić właściwą, zdrową dietę, odpowiednią dawkę snu i aktywności fizycznej. Wspomóc mogą nas także leki i suplementy diety (witamina D, wyciąg z pelargonii afrykańskiej, bzu czarnego, tran). Jednakże podczas terapii immunostymulującej należy upewnić się, czy można je razem stosować. Należy stosować tabletki na odporność zgodnie z zaleceniami lekarza, właściwie przechowywać, aby zapewnić odpowiednią skuteczność i bezpieczeństwo terapii.

Najczęściej zadawane pytania o leki na odporność

Zapalenie czerwieni wargowej i skóry wokół niej, określane terminem „cheilitis”, obejmuje wiele różnorodnych stanów chorobowych, które zlokalizowane są właśnie w tym obszarze anatomicznym. Najczęściej spotykanymi stanami chorobowymi są: zapalenie kącików ust, zapalenie kontaktowe, zapalenie złuszczające, zapalenie gruczołowe, zapalenie ziarniniakowe czy zapalenie plazmocytarne.

Nazwa tej dolegliwości nie jest przypadkowa, ponieważ usta pacjenta chorującego na zapalenie czerwieni wargowej stają się czerwone, głównie z powodu prześwitujących naczyń krwionośnych. Z tego też powodu często zapalenie czerwieni wargowej jest potocznie nazywane zapaleniem ust. Może ono objawiać się także obrzękiem warg, występowaniem na nich strupków, pęcherzyków oraz pęknięć [1].

Jakie są przyczyny zapalenia czerwieni wargowej?

Jak wspomniano wyżej, zapalenie czerwieni wargowej może towarzyszyć wielu stanom chorobowym w obrębie ust. Spierzchnięte, bolące i zaczerwienione usta to częsty objaw infekcji wirusowej (np. opryszczki) lub zakażenia grzybiczego (kandydoza czerwieni wargowej).

Jedną z przyczyn jest także kontaktowe zapalenie ust, które może wystąpić np. w wyniku długotrwałego noszenia maseczki ochronnej. Wtedy usta stają się zaczerwienione, napięte i przesuszone, często również swędzą. Powszechną reakcją jest oblizywanie ust, co przynosi tylko chwilową ulgę – w rzeczywistości usuwa ochronną warstwę lipidową i zaostrza stan zapalny, zwiększając ryzyko infekcji.

Innym czynnikiem wywołującym zapalenie czerwieni wargowej jest nadmierna ekspozycja na słońce. Tzw. odsłoneczne zapalenie warg to przedrakowa zmiana, która częściej rozwija się na dolnej wardze u osób starszych z jasną karnacją. Objawia się złuszczaniem skóry i trudnymi do wyleczenia ranami.

Kolejną odmianą jest złuszczające zapalenie czerwieni wargowej, często występujące u osób chorujących na anoreksję. W tym przypadku pękanie błony śluzowej warg wynika z odwodnienia, niedoborów składników odżywczych, w tym witamin z grupy B, oraz zmniejszonego wydzielania śliny. Stres i częste przygryzanie warg również mogą nasilać problem.

Niektóre leki mogą wywołać zapalenie czerwieni wargowej – szczególnie retinoidy stosowane w terapii trądziku [2].

Jakie są leki na zapalenie czerwieni wargowej?

W leczeniu zapalenia czerwieni wargowej najważniejsza jest prawidłowa diagnostyka i znalezienie właściwej przyczyny zapalenia ust, ponieważ to ono determinuje skuteczne leczenie. W zależności od przyczyny zapalenia ust, stosuje się inne leki.

W przypadku infekcji wirusowych stosuje się miejscowe leki na zapalenie czerwieni wargowej, zawierające acyklowir. Są to m.in. maści takie jak: Aciclovir Ziaja, Hascovir Pro, Herpex, Axoviral, Zovirax Intensive. Można także sięgnąć po tabletki doustne z acyklowirem, np. Hascovir Control, Heviran Comfort, Hevipoint.

Kandydoza czerwieni wargowej wymaga leczenia przeciwgrzybiczego, najczęściej w postaci maści lub żeli zawierających nystatynę, klotrimazol lub mikonazol. W cięższych przypadkach lekarz może zalecić doustne leki przeciwgrzybicze, takie jak flukonazol.

Wspomagająco można stosować także inne maści na zapalenie czerwieni wargowej – pomocne będą maści zawierające ekstrakt z szałwii, witaminę B2 oraz chlorheksydynę, takie jak Maść B2, Zajadex, Lipskin. Jeśli zapalenie ust wynika z ekspozycji na promieniowanie UV, nie można zapomnieć także o regularnym stosowaniu pomadek ochronnych z filtrem UV.

Czy można stosować antybiotyk na zapalenie czerwieni wargowej?

Tak, antybiotyk na zapalenie czerwieni wargowej można stosować, ale tylko wtedy, gdy stan zapalny jest wywołany przez infekcję bakteryjną. Najczęściej dotyczy to bakteryjnego zapalenia kącików ust (np. wywołanego przez Staphylococcus aureus lub Streptococcus pyogenes). W takich przypadkach lekarz może zalecić antybiotyk w postaci maści (np. mupirocyna, kwas fusydowy) lub w cięższych przypadkach – antybiotyki doustne.

Jeśli przyczyną zapalenia są wirusy (np. opryszczka) lub grzyby (kandydoza czerwieni wargowej), antybiotyki nie będą skuteczne. Dlatego przed rozpoczęciem leczenia warto skonsultować się z lekarzem, aby dobrać odpowiednie środki.

Jakie są domowe sposoby na zapalenie czerwieni wargowej?

W przypadku łagodniejszych postaci choroby warto stosować również domowe sposoby na zapalenie czerwieni wargowej, które mogą wspomóc regenerację skóry. Najlepsze metody to:

• olej kokosowy – działa nawilżająco i antybakteryjnie, łagodzi podrażnienia;
• miód – ma właściwości antyseptyczne, przyspiesza gojenie (nie stosuj go w przypadku zakażenia grzybiczego);
• aloes – pomaga złagodzić stan zapalny i przyspiesza regenerację naskórka;
• unikanie oblizywania ust – pozwala na odbudowę warstwy ochronnej warg.

Podsumowanie

Zapalenie czerwieni wargowej to schorzenie, które może mieć różne przyczyny, od infekcji wirusowych i bakteryjnych, po reakcje alergiczne czy nadmierną ekspozycję na słońce. Objawia się zaczerwienieniem, suchością, pękaniem oraz bólem warg. Leczenie zależy od przyczyny – stosuje się m.in. leki przeciwwirusowe, przeciwgrzybicze, niekiedy antybiotyki. W łagodniejszych przypadkach pomocne mogą być domowe sposoby na zapalenie czerwieni wargowej, takie jak nawilżanie i unikanie drażniących czynników.

Ostre zapalenie gardła i migdałków podniebiennych to często występująca choroba infekcyjna. Powiększone migdałki mogą być spowodowane przez infekcje górnych dróg oddechowych, takie jak zakażenie bakteryjne lub wirusowe. Inne przyczyny mogą obejmować alergiczny nieżyt nosa, refluks żołądkowo-przełykowy oraz narażenie na dym tytoniowy.

Jednak główną przyczyną pozostają zakażenia wirusowe i bakteryjne, przy czym u dzieci częściej występują zakażenia bakteryjne, u dorosłych wirusowe. U dzieci wysoki jest wskaźnik nosicielstwa Streptococcus pyogenes — paciorkowca Beta hemolizującego klasy A. Choroba przenosi się drogą kropelkową, a także przez kontakt bezpośredni.

Kiedy pojawiają się pierwsze objawy choroby?

W zapaleniu wirusowym okres wylęgania trwa od 1 do 6 dni. Okres zakaźności jest długi, ponieważ trwa od 1 do 2 dni przed wystąpieniem objawów do trzech tygodni.

Zakażenie bakteryjne daje pierwsze objawy od 12 godzin do czterech dni, a okres zakaźności trwa od 24 godzin od rozpoczęcia skutecznej antybiotykoterapii do 7 dni po ustąpieniu objawów, gdy nie stosowano antybiotyku.

Jakie są objawy zapalenia migdałków?

Bardzo silny, nagły ból gardła i bolesność przy połykaniu, wymioty (szczególnie u dzieci), gorączka, ból głowy i ból brzucha. Obecny może być wysięk na migdałkach i ich znaczne powiększenie.

Czym leczyć zapalenie migdałków podniebiennych? Leki na receptę

Antybiotyki na bakteryjne zapalenie migdałków

Jeśli przyczyną jest zakażenie bakteryjne, konieczna jest antybiotykoterapia. Preferowanym wyborem lekarzy jest penicylina fenoksymetylowa i penicylina benzatynowa. U pacjentów z nadwrażliwością na penicyliny lekarz może wypisać klindamycynę.

Leczeniem alternatywnym jest zastosowanie cefalosporyny I generacji albo antybiotyku makrolidowego (erytromycyny, klarytromycyny lub azytromycyny).

Antybiotyki powinny być stosowane przez odpowiednio długi czas, nie należy wcześniej przerywać kuracji. Grozi to uodpornieniem bakterii na konkretne antybiotyki i przedłuża czas trwania choroby, powodować może też powikłania.

Zapalenie migdałków – leki bez recepty. Co kupisz w aptece?

W przypadku zakażenia wirusowego stosuje się środki działające objawowo. Potrzebne mogą okazać się leki działające ogólnie w przypadku silnego bólu i gorączki. Zarówno u dzieci, jak i u dorosłych można stosować paracetamol i ibuprofen, które łagodzą ból i gorączkę. Ibuprofen wykazuje również działanie przeciwzapalne, zmniejsza obrzęk i zaczerwienienie gardła.

Środki działające miejscowo

W tej grupie wyróżniamy środki, które działają odkażająco, przeciwwirusowo, przeciwbakteryjnie, znieczulająco i przeciwzapalnie.

W aptece dostępnych jest wiele postaci leku, które można dobrać do indywidualnych predyspozycji pacjenta. Środki odkażające i znieczulające występują zarówno w postaci aerozoli, jak i tabletek do ssania. Dla dzieci można dobrać preparaty w formie syropów czy sprayu do gardła.

Środki znieczulające i przeciwzapalne

Lidokaina

Lidokaina jest substancją stosowaną w miejscowym łagodzeniu bólu i stanów zapalnych gardła i migdałków. Działa przeciwobrzękowo i to działanie jest wykorzystywane w leczeniu schorzeń gardła i jamy ustnej. Wzmacnia i przedłuża ona działanie leków działających przeciwbólowo czy odkażająco. Może nasilać działanie leków zwiotczających mięśnie poprzecznie prążkowane.

Przejściowo może zmniejszyć wrażliwość na wysoką temperaturę napojów czy posiłków, prowadząc do poparzenia jamy ustnej i przełyku.

Preparaty:

Orofar max tabletki do ssania – zarejestrowane od 6 roku życia, zawierają lidokainę i chlorek cetylopirydyniowy.

Gardimax medica spray zawiera diglukonian chlorhexydyny i lidokainę

Benzydamina

Substancja należy do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych, działa zatem przeciwbólowo i przeciwzapalnie, a także odkażająco i znieczulająco. Stosowana może być w zapaleniu gardła i migdałków, jamy ustnej, a także po zabiegach laryngologicznych i po intubacji.

Preparaty: Tantum verde pastylki do ssania i aerozol, Hascosept aerozol, Uniben aerozol, Inaldin gardło aerozol.

Leki te zawierają 1,5 mg benzydaminy w 1 ml produktu.

Zarówno benzydamina, jak i lidokaina nie powinny być stosowane dłużej niż pięć dni, bez konsultacji z lekarzem. Po zażyciu leku należy powstrzymać się, choć godzinę od picia napojów i jedzenia, utrudni to bowiem działanie leku. U dzieci poniżej 6 roku życia leki te powinny być stosowane pod kontrolą lekarza.

Chlorheksydyna

Substancja o działaniu przeciwbakteryjnym zmniejsza ilość mikroorganizmów na błonie śluzowej gardła i migdałków oraz w jamie ustnej.

Co ważne lek ten nie wyjaławia całkowicie błony śluzowej gardła. Nie zaleca się stosować bardzo często preparatu (tabletki do ssania czy aerozol) oraz długiego (powyżej 5 dni) podawania leku bez konsultacji z lekarzem.

Preparaty:

Gardimax medica tabletki do ssania, aerozol na gardło

Amylometakrezol

Substancja o działaniu antyseptycznym, która pomaga zwalczać drobnoustroje na błonie śluzowej gardła i w jamie ustnej, łagodząc objawy bólu gardła. Często stosowany w połączeniu z innym antyseptykiem – alkoholem 2,4-dichlorobenzylowym – w celu zwiększenia skuteczności działania.

Preparaty:

Neo-angin, który dodatkowo zawiera lewomentol o słabym działaniu znieczulającym i wywołującym uczucie chłodu.

Chlorek cetylopirydyniowy

Jest substancją działającą przeciwbakteryjnie, przeciwwirusowo i przeciwgrzybiczo. Należy do grupy czwartorzędowych związków amoniowych. Zwiększa przepuszczalność jonów potasowych przez błony komórkowe, prowadząc do zniszczenia komórek drobnoustrojowych. Mleko osłabia działanie chlorku. Leków zawierających ten związek nie można stosować na uszkodzoną skórę i błony śluzowe. Może dojść do podrażnienia i utrudnić gojenie ran.

Flurbiprofen

Należy do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Hamuje syntezę prozapalnych cytokin, które odpowiadają za stan zapalny i ból gardła. Najczęściej stosuje się go co 3-6 godzin, ale nie dłużej niż 4-5 dni. Posiada właściwości łagodzenia podrażnień błony śluzowej jamy ustnej i gardła.

Stosowany długotrwale może powodować podrażnienie i powstawanie owrzodzeń. Należy stosować go ostrożnie u pacjentów stosujących inne leki z grupy NLPZ, żeby nie doszło do potęgowania działań niepożądanych substancji czynnej.

Preparaty:

Inovox Ultra i Strepsils Intense tabletki do ssania

Salicylan choliny

Lek należy również do grupy NLPZ. Substancja działa przeciwzapalnie i słabo przeciwbólowo. Oprócz działania zmniejszajacego stan zapalny i jego objawy (obrzęk i zaczerwienienie) jest stosowana także w preparatach stomatologicznych do leczenia nadżerek i zmian owrzodzeniowych błony śluzowej jamy ustnej.

Preparaty:

Cholinex tabletki do ssania, Sachol żel stomatologiczny

Srebro koloidalne

Jest częstym składnikiem preparatów na zapalenie gardła i migdałków. Działa wirusobójczo, przeciwbakteryjnie, odkażająco.

Często występuje w formie aerozoli do gardła i tabletek do ssania łącznie z porostem islandzkim i prawoślazem. Obok tych związków pełni rolę wzmacniającą działanie i zmniejsza liczbę drobnoustrojów.

Preparaty:

Argentin T spray do gardła, Argentussin tabletki do ssania

Porost islandzki

Pozyskiwany z porostów, wykazuje działanie bakteriostatyczne, osłaniające, powlekające, regenerujące, antyoksydacyjne i przeciwzapalne.

Częsty składnik wielu postaci leku do leczenia stanów zapalnych gardła, migdałków i jamy ustnej. Jest bardzo dobrze tolerowany.

Często stosuje się go jako środek nawilżający przy wysuszeniu i podrażnieniu błony śluzowej gardła po stosowaniu leków (lidokainy, chlorku cetylopirydyniowego, flurbiprofenu).

Preparaty:

Mucoangin tabletki do ssania

Isla Cassis

Leki zawierające zioła

Wiele preparatów handlowych stosowanych na powiększone migdałki i ból gardła zawiera ekstrakty ziołowe: tymianek, szałwię, dziewannę, podbiał, prawoślaz, macierzankę, oregano (olejek z oregano).

Mają one słabe działanie odkażające i przeciwzapalne. Występują w tabletkach do ssania (Amolowe tabletki, Strepsils Herbal, Tymianek i Podbiał), ale także w formie aerozolu do gardła (Tymsal).

Warto również wspomnieć o preparacie homeopatycznym, dostępnym na polskim  rynku Lymphomyosot (tabletki i krople), dostępnym z przepisu lekarza. Stosuje się go w celu usunięcia toksyn i patogenów z układu limfatycznego. Wspiera mechanizmy obronne organizmu, zwiększając jego odporność. Polecany w stanach objawiających się powiększeniem migdałków i węzłów chłonnych.

Zapalenie migdałków – domowe sposoby. Czym się wspomagać?

Oto niektóre niefarmakologiczne metody leczenia zapalenia migdałków:

1. Gorące napoje: Picie ciepłych płynów, takich jak herbata z miodem i cytryną lub ciepły napój z imbirem, może pomóc w łagodzeniu bólu gardła i zmniejszeniu stanu zapalnego.
2. Stosowanie okładów: Stosowanie ciepłych lub zimnych okładów na okolicę gardła może przynieść ulgę i zmniejszyć obrzęk migdałków. Można zastosować np. ciepłe kompresy lub lodowe opakowania owinięte w ręcznik.
3. Płukanie gardła solą fizjologiczną: Płukanie gardła solą fizjologiczną może pomóc w usunięciu bakterii i zapalenia oraz w łagodzeniu dolegliwości gardła.
4. Nawilżanie powietrza: Utrzymanie odpowiedniego poziomu wilgoci w pomieszczeniu może zapobiec podrażnieniom gardła. Można skorzystać z nawilżacza powietrza lub umieścić miskę wodną w pobliżu grzejnika.
5. Unikanie czynników drażniących: Staraj się unikać substancji drażniących gardło, takich jak dym papierosowy czy zanieczyszczone powietrze.

Jakie mogą być powikłania nieleczonego zapalenia migdałków?

Nieleczone zapalenie migdałków może prowadzić do różnych powikłań. Wśród nich wymienić można m.in. zapalenie ucha środkowego, ropne zapalenie węzłów chłonnych szyjnych czy nawracające zapalenia gardła. Zdarza się, że powikłania zapalnego stanu migdałków prowadzą do powstawania chorób autoimmunologicznych serca i nerek czy też zapalenia płuc

Jak uniknąć zapalenia migdałków? Poznaj 6 wskazówek

Oto kilka zasad profilaktycznych, które mogą pomóc w uniknięciu zapalenia migdałków:

1. Higiena jamy ustnej: Regularne szczotkowanie zębów co najmniej dwa razy dziennie oraz używanie nici dentystycznej pomaga w usuwaniu bakterii z jamy ustnej, które mogą przyczynić się do infekcji migdałków.
2. Unikanie zakaźnych chorób górnych dróg oddechowych: Staraj się unikać osób z infekcjami górnych dróg oddechowych, takimi jak przeziębienie, grypa czy angina. Unikaj także dzielenia sztućców, butelki lub innych przedmiotów ze zakażoną osobą, którymi można przenosić bakterie lub wirusy.
3. Wzmocnienie układu odpornościowego: Zadbaj o zdrowy styl życia, który obejmuje odpowiednią dietę bogatą w świeże owoce, warzywa, pełnoziarniste produkty zbożowe oraz regularną aktywność fizyczną. Unikaj stresu i staraj się wystarczająco spać, aby wzmocnić system odpornościowy.
4. Unikanie palenia tytoniu: Palenie tytoniu osłabia układ odpornościowy i sprawia, że osoba jest bardziej podatna na infekcje górnych dróg oddechowych, w tym zapalenie migdałków. Ważne jest unikanie palenia tytoniu oraz narażenia na dym tytoniowy.
5. Unikanie nadmiernego wysiłku głosowego: Nadmierne wysiłki głosowe, takie jak krzyk, śpiewanie lub długotrwałe rozmowy, mogą podrażniać migdałki i predysponować do infekcji. Staraj się chronić swoje gardło, unikaj ekstremalnych wysiłków głosowych i nawilżaj gardło, pijąc odpowiednią ilość wody.
6. Chronienie się przed alergenami: Osoby uczulone powinny unikać kontaktu z alergenami, które mogą prowokować reakcję alergiczną i wpływać na zwiększenie podatności na infekcje migdałków.

Podsumowanie

Zapalenie gardła i migdałków daje nieprzyjemne objawy w postaci obrzęku, zaczerwienienia i bólu. Miejscowe środki na powiększone migdałki działają odkażająco i przeciwzapalnie. Niektóre z nich zwalczają bakterie, wirusy i grzyby.

Należy pamiętać jednak, żeby nie stosować ich bardzo często i przez długi okres czasu. Występuje wówczas ryzyko wchłonięcia leku do krążenia ogólnego  i związane z tym reakcje niepożądane.

Mogą wystąpić również reakcje nadwrażliwości i podrażnienia. Jeśli wystąpią takie działania, należy odstawić stosowany środek i w razie silnych objawów skorzystać z konsultacji lekarskiej.

Warto pamiętać, że dostępnych jest wiele różnych form leków, zależnie od predyspozycji pacjenta, jego wieku i ewentualnych przeciwwskazań, można w sposób prosty dokonać odpowiedniego wyboru.

Angina jest zapaleniem gardła i migdałków podniebiennych. Przebiega z bardzo ostrym bólem gardła, który pojawia się nawet przy przełykaniu. Niestety nie jest jedynym schorzeniem o takich objawach, w związku z tym diagnostyka anginy czasem stanowi wyzwanie dla lekarzy. Czynnikami wywołującymi anginę są wirusy oraz bakterie (głównie paciorkowce). To właśnie rozróżnienie między dokładną przyczyną anginy stanowi klucz do prawidłowego doboru leków [1,2].

Jakie są objawy anginy?

Angina posiada kilka charakterystycznych objawów, które pomagają w prawidłowej diagnostyce choroby. Są to:

• silny ból gardła
• kaszel
• bóle brzucha
• biegunki
• powiększenie węzłów chłonnych podniebiennych i podbródkowych
• widoczne naloty na migdałkach podniebiennych

W przebiegu bakteryjnej anginy można zaobserwować również nagłe pojawienie się objawów oraz wysoką gorączkę. W zakażeniach wirusowych natomiast obserwujemy katar [1,2].

Angina: jak leczyć?

Niestety powyższa charakterystyka objawów nie może być podstawą dla rozróżnienia pomiędzy zakażeniem wirusowym i bakteryjnym. Samo rozróżnienie przyczyny stanowi najistotniejszą część diagnozy, ponieważ dzięki niemu lekarz dobiera leki. W związku z tym konieczne jest wykonanie posiewu z gardła w celu dokładnego określenia drobnoustroju chorobotwórczego. Dużą pomocą w szybkiej diagnostyce są dostępne w aptekach testy na obecność paciorkowców z grupy A (Streptococcus pyogenes). Angina zazwyczaj trwa około 2 tygodni i jeśli jest spowodowana wirusami, ustępuje samoistnie [1,2].

Domowe testy wykrywające obecność paciorkowców z grupy A można kupić samodzielnie w aptece. Są dostępne bez recepty pod nazwą STREP A’LERT i kosztują około 50-60 zł. W celu wykonania testu należy samodzielnie wykonać wymaz z gardła za pomocą wymazówki dołączonej do testu. Po 10 minutach mamy wynik testu. Zaletą tego rozwiązania jest szybka informacja o obecności bakteryjnego zakażenia. Natomiast wadą jest to, że jest to test nierefundowany. W przeciwieństwie do posiewu laboratoryjnego pacjent musi sam opłacić test.

Jaki antybiotyk na anginę?

Antybiotyk w leczeniu anginy jest wdrażany tylko jeśli lekarz ma potwierdzenie, że chorobę wywołały bakterie. W przypadku zakażeń wirusowych nigdy nie stosujemy antybiotyków, ponieważ są one nieskuteczne, wyjaławiają organizm z naturalnej flory bakteryjnej, co może wręcz zaostrzyć chorobę oraz co najgorsze mogą spowodować wzrost oporności bakterii. Antybiotykiem wybieranym jako pierwszy przy potwierdzonej anginie spowodowanej przez paciorkowce jest penicylina fenoksymetylowa (Ospen). U osób uczulonych na penicylinę można zastosować klindamycynę (Clindamycin-MIP, Clinadea, Dalacin C). Za większość zakażeń bakteryjnych odpowiadają paciorkowce, jednak jeśli na wymazie wyjdzie inna bakteria, leczenie dobiera się bezpośrednio pod jej kątem.

Zakażeń wirusowych nie leczymy antybiotykami! W przypadku podejrzenia zakażenia wirusem opryszczki zaleca się stosowanie acyklowiru (Heviran, Hascovir), w innym przypadku stosujemy leczenie objawowe [1,2].

Co na anginę bez recepty?

Leki na anginę bez recepty dobiera się bezpośrednio do występujących objawów. Jednak kluczowym elementem są preparaty łagodzące ból gardła, który zazwyczaj jest najbardziej uciążliwą dolegliwością. Doskonale sprawdzą się zarówno tabletki do ssania, jak i płyny do płukania gardła oraz aerozole. Najważniejsze aby należały do poniższych grup:

• leki przeciwzapalne i przeciwbólowe: zawierające na przykład flurbiprofen (Strepsils Intensive, Inovox Ultra, Polopiryna Gardło) będą działały przede wszystkim przeciwbólowo, co da sporą ulgę w bólu gardła.
• leki znieczulające: zawierające lidokainę lub benzokainę (Inovox, Orofar).
• leki odkażające: ze względu na to, że angina jest chorobą o podłożu bakteryjnym, lub wirusowym, leki działające odkażająco przyczynią się do złagodzenia schorzenia. Warto sięgnąć na przykład po preparaty zawierające srebro. Argentin T jako spray do gardła na anginę sprawdzi się świetnie właśnie ze względu na zawartość srebra.

Oprócz preparatów na gardło można zastosować leki przeciwgorączkowe (jeśli temperatura ciała jest podwyższona) oraz w przypadku wystąpienia objawów żołądkowych zioła do zaparzania. W tym przypadku dobrze sprawdzi się działający rozkurczowo rumianek, czy mięta.

Jak działają składniki w maściach z antybiotykiem bez recepty?

W maściach z antybiotykiem bez recepty znajdują się najczęściej następujące substancje czynne:

• bacytracyna — ma silne działanie przeciwbakteryjne,  maść z bacytracyną służą do miejscowego leczenia zakażeń skóry takich jak niewielkie rany, skaleczenia, owrzodzenia i oparzenia;
• neomycyna — działa silnie bakteriobójczo i jest stosowana do leczenia ropnych stanów zapalnych skóry lub zakażonych ran oraz profilaktyce nadkażeń bakteryjnych w przypadku zadrapań i skaleczeń;
• nitrofural — wykazuje działanie bakteriostatyczne na wrażliwe szczepy bakterii wywołujących zakażenia skóry i wtórne nadkażenia zmian alergicznych, jest stosowany w leczeniu wspomagającym w terapii oparzeń i owrzodzeń i zapobieganiu bakteriozom ran i przeszczepów skórnych;
• polimyksyna B — działa przeciwbakteryjnie (bakterie Gram-ujemne), jest stosowana w drobnych ranach i owrzodzeniach skóry oraz  profilaktycznie w przypadku zagrożenia nadkażeniem bakteryjnym w przypadku niewielkich oparzeń [1,2].

Popularne maści z antybiotykiem — która jest najlepsza?

Altabactin maść 20 g

• 1 g maści zawiera 250 j.m. bacytracyny i 5 mg neomycyny;
• pozostałe składniki występujące w maści to lanolina i parafina ciekła;
• stosuje się od 2 do 3 razy na dobę, nie dłużej niż przez 7 dni;
• preparat jest wskazany w miejscowym leczeniu bakteryjnych zakażeń małych powierzchni skóry, takich jak zakażenie niewielkich ran czy skóry w przebiegu odmrożeń i oparzeń [3].

Maxibiotic maść 5 g

• 1 g maści zawiera 5 mg neomycyny siarczanu, 5000 j.m. polimyksyny B siarczanu oraz 400 j.m. bacytracyny cynkowej;
• oprócz substancji czynnych, lek zawiera jeszcze tylko wazelinę białą;
• produkt leczniczy stosuje się 2-5 razy na dobę, nie dłużej niż przez tydzień;
• maść stosuje się na drobne otarcia, zadrapania, ukąszenia, oparzenia czy owrzodzenia skóry [4].

Multibiotic maść 3 g

• 1 g preparatu zawiera 5 mg siarczanu neomycyny, 10 mg bacytracyny cynkowej i 0,833 mg siarczanu polimyksyny B;
• pozostałe składniki leku to parahydroksybenzoesan propylu, parahydroksybenzoesan metylu i wazelina biała;
• maść stosuje się 2 do 5 dziennie w jednakowych odstępach czasu na chorobowo zmienione miejsca, nie dłużej niż przez 7 dni,
• produkt leczniczy stosuje się w profilaktyce zakażeń wtórnym drobnych ran ciętych, zadrapań, otarć i oparzeń oraz w pierwotnych i wtórnych bakteryjnych zakażeń skóry, takich jak zakażone niewielkie rany, zakażenia bakteryjne skóry w oparzeniach i odmrożeniach [5].

Nitrofurazon maść 25 g

• 1 g maści zawiera 2 mg nitrofuralu;
• oprócz substancji czynnej, preparat zawiera jeszcze tylko wazelinę białą;
• maść stosuje się 1-2 razy dziennie, nie dłużej niż przez tydzień;
• produkt leczniczy jest stosowany w przypadku bakteryjnych zakażeń skóry spowodowanych przez m.in. Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes, Escherichia coli, Proteus, Aerobacter aerogenes oraz wspomagająco w leczeniu oparzeń i owrzodzeń, zapobiegawczo przeciw zakażeniom ran i przeszczepów skórnych [6].

Polibiotic maść 15 g

• 1 g maści zawiera 5 mg siarczanu neomycyny, 5000 j.m. siarczanu polimyksyny B i 400 j.m. bacytracyny cynkowej;
• oprócz substancji czynnych, preparat zawiera jeszcze tylko wazelinę białą;
• młodzież powyżej 12 lat i osoby dorosłe stosują preparat 2-5 razy dziennie (nie dłużej niż tydzień);
• maść jest wskazana do stosowania w przypadku drobnych ran, otarć, zadrapań, ukąszeń, oparzeń czy owrzodzeń skóry [7].

Tribiotic maść 14 g

• 1 g maści zawiera 400 j.m. bacytracyny cynkowej, 5 mg siarczanu neomycyny i 5000 j.m. polimyksyny B siarczanu;
• oprócz substancji czynnych, preparat zawiera jeszcze tylko wazelinę białą;
• młodzież od 12 roku życia i osoby dorosłe stosują maść 1-3 razy na dobę, nie dłużej niż przez 7 dni;
• produkt stosuje się zapobiegawczo przeciwko rozwojowi zakażeń bakteryjnych w przypadku drobnych ran, zadrapań, oparzeń [8].

Kiedy zastosować maść z antybiotykiem?

Maści z antybiotykiem można stosować w następujących przypadkach:

• maść na oparzenia z antybiotykiem bez recepty — każda z wyżej wymienionych maści może być stosowana w przypadku drobnych oparzeń, aby zapobiec ich nadkażeniom, należy jednak pamiętać, że nie są to maści, które zmniejszą ból czy będą regenerować skórę po oparzeniu;
• maść z antybiotykiem na jęczmień bez recepty — wyżej wymienione preparaty należy stosować na skórę, nie są to maści oczne, więc nie nadają się do zastosowania w tym celu;
• maść na opryszczkę z antybiotykiem bez recepty — należy zastosować dostępne bez recepty preparaty mające substancję przeciwwirusową taką jak np. acyklowir;
• maść z antybiotykiem na rany bez recepty — każda z wyżej wymienionych maści może być użyta w przypadku drobnych ran i otarć;
• maść z antybiotykiem na ukąszenia bez recepty — można użyć wyżej wymienionych maści [1,2].

Na co uważać, stosując popularne maści z antybiotykiem?

Stosując maści z antybiotykiem, istnieje kilka rzeczy, na które warto zwrócić uwagę:

1. Odpowiednie stosowanie: Ważne jest, aby stosować maść zgodnie z zaleceniami lekarza lub instrukcjami na opakowaniu. Należy stosować tylko zalecaną ilość maści i nakładać ją na czystą i suchą skórę, zgodnie z zaleceniami dotyczącymi częstotliwości aplikacji.
2. Unikanie kontaktu maści z innymi substancjami: Nie należy mieszać maści z innymi produktami, chyba że jest to zalecane przez lekarza. Maści z antybiotykiem mogą mieć interakcje z innymi lekami lub substancjami.
3. Unikanie przedawkowania: Należy stosować tylko zalecaną ilość maści i dbać o to, aby nie przekraczać zaleconej dawki. Przedawkowanie maści z antybiotykiem może prowadzić do wystąpienia działań niepożądanych lub oporności bakteryjnej.
4. Monitorowanie działań niepożądanych: Jeśli po zastosowaniu maści wystąpią jakiekolwiek działania niepożądane, takie jak uczucie pieczenia, wysypka lub obrzęk, należy natychmiast skonsultować się z lekarzem. Może to być oznaka alergii lub reakcji niepożądanej na antybiotyk.

Podsumowanie

Na rynku nie ma wielkiego wyboru maści z antybiotykiem bez recepty. Te, które są dostępne, zawierają albo neomycynę,  bacytracynę i ewentualnie polimyksynę B lub nitrofural. Z tego względu wybór pomiędzy nimi nie jest tak ważny, jak to w jakim przypadku się je stosuje. Takie preparaty są nieodzowne w zapobiegawczym stosowaniu przeciwko rozwojowi zakażeń bakteryjnych w przypadku drobnych ran, zadrapań, oparzeń. Są również stosowane w leczeniu pierwotnych i wtórnych bakteryjnych zakażeń niewielkich ran oraz zakażeniach bakteryjne skóry w oparzeniach i odmrożeniach. Z tego względu zawsze warto mieć w domowej apteczce maść w tubie lub saszetkach zawierających antybiotyk.

Liszajec zakaźny (łac. impetigo contagiosa) jest infekcją wywołaną najczęściej przez Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty) lub Streptococcus pyogenes (paciorkowiec β-hemolizującego z grupy A) i dotyczy w szczególności kilkuletnich dzieci. Częściej do zakażeń dochodzi w lecie, przy ciepłej i wilgotnej pogodzie. Bakterie dostają się do organizmu przez pęknięcie skóry, które mogą być spowodowane np. skaleczeniem, zadrapaniem lub ukąszeniem owada. W przypadku objawów liszajca należy zachować szczególną ostrożność, ponieważ jest on zaraźliwy. Można się zarazić poprzez dotykanie rany chorego lub poprzez wspólne z chorym ręczniki, pościel czy ubrania. Sam kontakt z bakteriami nie oznacza jednak, że od razu się zachoruje. Co ważne, można znaleźć te bakterie kolonizujące nozdrza lub okolice miejsc intymnych, gdzie nie powodują żadnych objawów chorobowych. Do zakażenia może dojść, jednak gdy bakterie rozprzestrzeniają się na skórę. Występują dwa rodzaje liszajca zakaźnego. Pierwszy z nich liszajec pęcherzowy charakteryzuje się występowaniem pęcherzy o wielkości kilku centymetrów, które po pęknięciu przechodzą w miodowo-żółte strupy, łatwo odpadające i nie pozostawiają blizn. Z kolei liszajec pęcherzykowy (niepęcherzowy) charakteryzuje się szybko pękającymi pęcherzykami o cienkich ściankach. Z tych pęcherzy następnie wypływa żółta, zasychająca ciecz tworząca nadżerki, a na krostach pojawiają się strupy [1,2].

Jakie są objawy liszajca?

• okres wylęgania od zakażenia trwa z reguły ok. 10 dni;
• pierwszymi oznakami są czerwonawe rany na skórze, najczęściej okolice ust i nosa;
• rany następnie stosunkowo szybko przechodzą w pęcherze;
• w kolejnym etapie pęcherze sączą się i pękają;
• w ostatnim etapie w tych pęknięciach tworzą się miodowo-żółte strupy;
• z reguły strupy goją się i nie pozostawiają blizn;
• pęcherze mogą rozszerzać się i pokryć większą partię skóry;
• czasami nie ma widocznego etapu tworzenia się pęcherzy;
• rany najczęściej są swędzące i bolesne, czasami dochodzi do obrzęku węzłów chłonnych i gorączki;
• u niemowląt czasami występuje liszajec z większymi pęcherzami wokół obszaru pieluchy lub w fałdach skóry;
• u noworodków należy zastosować szybkie leczenie, ponieważ niewykształcony układ odpornościowy ma problem ze zwalczaniem infekcji, co może być nawet groźne dla życia;
• u osób dorosłych z reguły przebiega łagodnie, ale czasami może prowadzić do powikłań, takich jak kłębuszkowe zapalenie nerek, zapalenie tkanki łącznej, zapalenie naczyń chłonnych czy posocznica [1,3].

Jakie czynniki sprzyjają zakażeniu liszajcem?

• choroby takie jak cukrzyca, AIDS, łuszczyca, egzema, itd;
• wilgotny, ciepły klimat; 
• dializy;
• oparzenia słoneczne;
• zmiany skórne spowodowane przez świerzb, wszy, opryszczkę, itd;
• rozległe ukąszenia owadów lub oparzenia spowodowane kontaktem z bluszczem lub innymi roślinami;
• sporty kontaktowe, gdzie łatwo o uszkodzenia skóry [2,3].

Jak zdiagnozować liszajec?

• najlepiej udać się do lekarza, który na podstawie wyglądu zmian na skórze jest w stanie zdiagnozować liszajca zakaźnego;
• może on zlecić posiew bakterii, aby potwierdzić diagnozę i zastosować odpowiednią kurację;
• biopsja skóry jest bardzo rzadko praktykowana (jedynie przypadki oporne na standardowe leczenie, by wykluczyć potencjalne inne choroby takie jak pęcherzyca czy choroba Dariera);
• w przypadku nawracających infekcji należy wykluczyć nosicielstwo potencjalnie chorobotwórczych bakterii u członków rodziny lub osób z bliskiego otoczenia;
• pomimo że liszajec ma dosyć charakterystyczne objawy, to niedoświadczona osoba może go pomylić z innymi schorzeniami skóry [1,2].

Jak leczyć liszaj? Jakie maści stosować?

• zwykle ustępuje samoistnie po 2-3 tygodniach, leczony znacznie szybciej;
• jako że liszajec zakaźny jest wywoływany przez bakterie, to najskuteczniejszym środkiem jego leczenia są antybiotyki;
• lekarz dobiera antybiotyk na podstawie analizy stanu pacjenta, w szczególności analizując rozległość występowania zmian oraz rodzaj pęcherzy;
• w przypadku drobnych zmian na małej powierzchni stosuje się miejscowe antybiotyki np. zawierający mupirocyną – Bactroban czy retapamulinę – Altabax;
• w przypadku rozległych i źle gojących się zmian lekarz może przepisać antybiotyk doustny np. zawierający amoksycylinę i kwas klawulanowy Augmentin czy klindamycynę Clindamycin MIP
• należy pamiętać, że antybiotyki doustne nie zawsze są skuteczniejsze w zwalczaniu liszajca zakaźnego i powodują znacznie więcej działań niepożądanych np. ze strony układu pokarmowego;
• najczęściej po zastosowaniu leczenia liszajec zakaźny ustępuje po ok. tygodniu;
• rany można oczyszczać i moczyć kilka razy dziennie aż do zagojenia;
• można to robić bardzo delikatnie przy pomocy ciepłej wody z mydłem – trzeba tylko pamiętać o bardzo dokładnym umyciu rąk, żeby nie rozprzestrzeniać infekcji;
• jeżeli lekarz zaleci miejsce posmarowane miejscowo antybiotykiem, można przykryć gazą [1,3].

Liszajec zakaźny dotyczy nie tylko dzieci, jest również spotykany u osób dorosłych, chociaż  zdecydowanie najgroźniejszy jest dla niemowląt. Jest to nieprzyjemna, aczkolwiek z reguły łagodna i łatwa do wyleczenia infekcja bakteryjna. Niestety jest stosunkowo zaraźliwa, dlatego warto dbać o higienę i stosować zasady profilaktyczne, jeżeli ktoś z najbliższego otoczenia zachorował. Pomimo że wiele przypadków przechodzi po kilku tygodniach samoistnie, warto udać się do lekarza po miejscowo lub doustnie stosowany antybiotyk. Infekcja minie wtedy znacznie szybciej, bezpieczniej i z mniejszym ryzykiem powikłań i jej rozprzestrzeniania się na osoby postronne.

Szkarlatyna – informacje podstawowe

Szkarlatyna (łac. scarlatina), znana również pod nazwą płonica, jest bakteryjną chorobą zakaźną wywołaną przez paciorkowce Streptococcus pyogenes. Jest to choroba dobrze znana i rozpowszechniona na całym świecie. Po raz pierwszy została zdiagnozowana i opisana przez angielskiego lekarza Thomasa Sydenhama w 1675 r. Przed II Wojną Światową była jedną z najcięższych chorób wieku dziecięcego. Charakteryzowała się dużą śmiertelnością wynosząca nawet 25%. Obecnie szkarlatyna jest zdecydowanie mniej groźna, niż przed odkryciem penicyliny, ale nie oznacza to, że można ją lekceważyć. W Polsce co roku choruje na nią od kilku do kilkudziesięciu osób na 100 000 mieszkańców [1].

Objawy szkarlatyny

Najwięcej zakażeń notuje się w okresie jesienno-zimowym, a pierwsze objawy można zaobserwować po fazie bezobjawowej trwającej od 2 do 5 dni od zakażenia. Jej najczęstsze objawy to:

• gorączka (nawet do 40° C);
• bóle brzucha i biegunka;
• wymioty i nudności;
• dreszcze;
• powiększone węzły chłonne;
• bóle głowy i gardła;
• rumień na twarzy (głównie w obrębie ust);
• wysypka, blednąca pod wpływem nacisku;
• biały nalot na języku;
• w ciężkich przypadkach uszkodzenie nerek, mięśnia sercowego i wątroby [1,2].

Diagnostyka szkarlatyny

W przypadku podejrzenia szkarlatyny należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Lekarz po przeprowadzeniu wywiadu może skierować pacjenta na badania laboratoryjne. O szkarlatynie, ale również o wielu innych chorobach może świadczyć podwyższony poziom leukocytów we krwi. Najczęściej podwyższony jest również odczyn Biernackiego (OB) oraz białko C-reaktywne (CRP). Można wykonać szybki test płytkowy, ale on w ⅓ przypadków daje fałszywie ujemny wynik. Najlepszą metodą diagnostyczną jest pobranie posiewu z gardła (powierzchnia migdałków i tylnej ścianie gardła). O zachorowaniu na szkarlatynę świadczy wyhodowanie paciorkowców typu A w posiewie z pobranego wymazu. W diagnostyce należy wziąć pod uwagę fakt, że kilka innych chorób może dawać podobne objawy. Są to m.in. choroba Kawasaki, odra, różyczka, kiła czy zakażenia gronkowcem [3].

Powikłania po szkarlatynie

Zachorowania na szkarlatynę rzadko powoduje powikłania. Niekiedy może dojść jednak do:

• zapalenia węzłów chłonnych;
• gorączka reumatyczna;
• zapalenie ucha środkowego;
• kłębuszkowe zapalenie nerek;
• zapalenie stawów.

Podczas choroby wytwarzane są specyficzne przeciwciała, nie chronią one jednak przed powtórnym zakażeniem. Nie zapewniają one również odporności na inne choroby wywołane przez paciorkowce np. anginę czy różę. Zachorowanie przez kobietę w ciąży nie powoduje bezpośredniego zagrożenia życia dla matki i dziecka. Pomimo tego, kobieta ciężarna powinna być pod ścisłą opieką lekarską, aby zminimalizować szansę jakichkolwiek powikłań [2,3].

Profilaktyka szkarlatyny

Jest to choroba wysoce zakaźna, dlatego należy stosować kilka zasad, aby jej uniknąć lub nie rozprzestrzeniać dalej. Ze względu na fakt, że przechorowanie nie daje odporności oraz nie wynaleziono do teraz szczepionki, każdy jest pewien sposób narażony na zakażenie. Przenosi się ona drogą kropelkową oraz przez przedmioty i powierzchnię, na której znajdują się paciorkowce.

Należy przestrzegać kilku zasad:

• dbać o swoją higienę, szczególnie mając na uwadze swoje ręce;
• po kontakcie z chorą osobą dokładnie zdezynfekować ręce;
• nie korzystać z przedmiotów należących do chorego;
• chorzy bezwzględnie powinni zostać w domu, aby nie rozprzestrzeniać choroby;
• osoby mogące być zakażone powinny unikać kontaktu z produktami żywnościowymi, które mogą potem spożywać osoby zdrowe;
• chorzy powinni się zgłaszać do sanepidu, aby łatwo można było namierzyć ogniska choroby [1,3].

Leczenie szkarlatyny

Oprócz leczenia objawowego, w zależności od przebiegu choroby,  stosuje się przede wszystkim antybiotykoterapię. Najważniejszym celem leczenia jest zmniejszenie ilości paciorkowców oraz zahamowanie produkcji toksyn. Pozwoli to znacząco zmniejszyć ryzyko możliwych powikłań, minimalizuje objawy i skraca czas rekonwalescencji. W przypadku ciężkich objawów, ostrego przebiegu szkarlatyny konieczna może być hospitalizacja. Najlepszy efekt obserwuje się po podaniu antybiotyków w 2-3 dniu wystąpienia objawów choroby. Z antybiotyków najczęściej stosuje się:

• fenoksymetylopenicylinę np. Ospen,
• cefadroksyl np. Duracef,
• klindamycynę np. Clindamycin-MIP.

Nie powinno stosować się tetracyklin, aminoglikozydów, kotrimoksazolu czy chinolonów. Po przebytej chorobie pościel i ubrania chorego należy prać w temperaturze 90°C [1,3].

Mupirocyna to nowoczesny antybiotyk przeznaczony do stosowania miejscowego na skórę lub do nosa¹²³. Działa przede wszystkim na bakterie wywołujące zakażenia skóry, takie jak Staphylococcus aureus (w tym szczepy oporne na metycylinę) oraz Streptococcus pyogenes⁴⁵. Mechanizm jej działania polega na hamowaniu syntezy białek bakteryjnych, co prowadzi do zahamowania wzrostu i rozmnażania bakterii¹². Dzięki unikalnej strukturze, mupirocyna nie wykazuje oporności krzyżowej z innymi antybiotykami, co oznacza, że bakterie oporne na inne leki nie są automatycznie odporne na mupirocynę⁶⁷.

Wskazania do stosowania mupirocyny u dorosłych

Wskazania do stosowania mupirocyny różnią się w zależności od postaci leku oraz drogi podania. Poniżej przedstawiono najważniejsze sytuacje, w których stosuje się ten antybiotyk miejscowy:

• Miejscowe leczenie pierwotnych bakteryjnych zakażeń skóry – mupirocyna jest skuteczna w leczeniu takich schorzeń, jak liszajec, zakażenia mieszków włosowych oraz czyraczność, wywołanych przez wrażliwe bakterie, głównie Staphylococcus aureus (w tym szczepy metycylinooporne) oraz Streptococcus pyogenes⁸⁹¹⁰¹¹.
• Leczenie wtórnych zakażeń skóry – mupirocyna jest stosowana w leczeniu wtórnych zakażeń, które pojawiają się na skórze już wcześniej uszkodzonej lub zmienionej chorobowo (np. w przebiegu różnych dermatoz, niewielkich ran szarpanych, ran szytych czy otarć naskórka)⁸¹²⁹.
• Profilaktyka zakażeń zmian urazowych skóry – lek może być stosowany w zapobieganiu zakażeniom niewielkich ran, otarć czy szwów chirurgicznych⁸.
• Eliminacja nosicielstwa gronkowców (w tym MRSA) z nosa – specjalna postać mupirocyny (maść do nosa) jest stosowana w celu usunięcia bakterii, zwłaszcza metycylinoopornych szczepów gronkowca złocistego, z przewodów nosowych¹³¹⁴.

Wskazania do stosowania mupirocyny u dzieci

Mupirocyna może być stosowana u dzieci, jednak należy zwrócić uwagę na ograniczenia wiekowe oraz szczególne zalecenia dotyczące niektórych postaci leku:

• Leczenie zakażeń skóry (np. liszajec, zapalenie mieszków włosowych, czyraczność) – maść z mupirocyną może być stosowana u dzieci i niemowląt (z wyjątkiem noworodków poniżej 8 tygodnia życia w przypadku niektórych preparatów)¹¹¹⁸.
• Leczenie wtórnych zakażeń skóry – również kremy z mupirocyną mogą być używane u dzieci, jednak zawsze należy przestrzegać zaleceń dotyczących wieku i dawkowania podanych w ulotce konkretnego produktu¹².
• Eliminacja nosicielstwa gronkowców z nosa – maść do nosa z mupirocyną jest wskazana u dzieci powyżej 1 roku życia. Nie należy jej stosować u noworodków i niemowląt, ponieważ bezpieczeństwo stosowania w tej grupie nie zostało określone¹⁹¹⁴.

Niektóre wskazania, takie jak eliminacja nosicielstwa bakterii z nosa, są przeciwwskazane u najmłodszych dzieci, szczególnie u noworodków i niemowląt¹⁹.

Specjalne grupy pacjentów

W przypadku osób z zaburzeniami czynności nerek, należy zachować szczególną ostrożność. Niektóre postaci mupirocyny zawierają substancje pomocnicze, które mogą być wchłaniane przez uszkodzoną skórę i wydalane przez nerki, dlatego w chorobach z ryzykiem wchłaniania dużych ilości tych substancji, zwłaszcza u pacjentów z umiarkowanymi lub ciężkimi zaburzeniami czynności nerek, stosowanie może być niewskazane¹⁶²⁰¹⁷.

Tabela: Wskazania do stosowania mupirocyny w różnych grupach pacjentów

Mupirocyna – skuteczność i bezpieczeństwo w leczeniu zakażeń skóry i eliminacji nosicielstwa gronkowców

Mupirocyna jest uznanym antybiotykiem miejscowym, który znajduje zastosowanie zarówno w leczeniu różnych zakażeń skóry, jak i w eliminacji niebezpiecznych szczepów bakterii z nosa. Wskazania do jej stosowania są szerokie, ale zależą od postaci leku i wieku pacjenta. W przypadku dzieci i osób z zaburzeniami czynności nerek należy zawsze przestrzegać zaleceń dotyczących bezpieczeństwa. Dzięki skutecznemu działaniu i niskiej tendencji do powstawania oporności krzyżowej z innymi antybiotykami, mupirocyna pozostaje jednym z podstawowych wyborów w leczeniu miejscowych zakażeń bakteryjnych skóry oraz profilaktyce szerzenia się groźnych bakterii w placówkach ochrony zdrowia¹²³²².

Roksytromycyna to półsyntetyczny antybiotyk z grupy makrolidów, który hamuje rozwój bakterii poprzez blokowanie produkcji ich białek. Dzięki temu skutecznie zwalcza bakterie odpowiedzialne za wiele zakażeń, zwłaszcza tych, które są wrażliwe na działanie tej substancji¹²³⁴. Roksytromycyna jest szczególnie przydatna w sytuacjach, gdy nie można zastosować innych antybiotyków, np. z powodu alergii na penicylinę⁵⁶.

Wskazania do stosowania roksytromycyny

Roksytromycyna jest stosowana w leczeniu różnych zakażeń bakteryjnych, wywołanych przez drobnoustroje wrażliwe na ten antybiotyk. Wskazania mogą się różnić w zależności od postaci leku, dawki oraz wieku pacjenta. Poniżej przedstawiono szczegółowe zastosowania u dorosłych oraz dzieci, a także sytuacje, w których roksytromycyna jest szczególnie zalecana.

Wskazania u dorosłych

Roksytromycyna znajduje zastosowanie w leczeniu następujących schorzeń u dorosłych:

• Zapalenie migdałków (angina) – szczególnie w przypadku zakażenia paciorkowcami z grupy A beta-hemolizującymi, jako alternatywa dla antybiotyków beta-laktamowych⁵⁶.
• Ostre zapalenie zatok obocznych nosa – gdy nie można zastosować antybiotyku beta-laktamowego⁵⁶.
• Nadkażenia w przebiegu ostrego zapalenia oskrzeli oraz zaostrzenia przewlekłego zapalenia oskrzeli⁵⁶.
• Pozaszpitalne zapalenie płuc – szczególnie u pacjentów bez czynników ryzyka ciężkiego przebiegu lub w przypadku podejrzenia zapalenia płuc o etiologii atypowej⁵⁶.
• Zakażenia skóry i tkanki podskórnej o lekkim przebiegu, wywołane przez Staphylococcus aureus lub Streptococcus pyogenes⁵⁶.
• Nierzeżączkowe zakażenia narządów płciowych – spowodowane przez Chlamydia trachomatis lub Ureaplasma urealyticum⁶⁷⁸.
• Zakażenia gardła, nosa, zatok, ucha środkowego – m.in. zapalenie gardła, błony śluzowej nosa i gardła, zapalenie ucha środkowego⁷⁸.
• Zakażenia dolnych dróg oddechowych – zapalenie płuc, zapalenie oskrzeli, ropnie płuc, rozstrzenie oskrzeli⁷⁸.

Wskazania u dzieci

Roksytromycyna może być stosowana u dzieci, jednak należy pamiętać o ograniczeniach wiekowych i konieczności dostosowania dawki. Wskazania dla dzieci są podobne jak u dorosłych, choć nie każda postać leku jest przeznaczona dla najmłodszych pacjentów⁵.

• Zapalenie migdałków – leczenie alternatywne, szczególnie gdy nie można zastosować antybiotyków beta-laktamowych⁵.
• Ostre zapalenie zatok – w sytuacji braku możliwości zastosowania innych antybiotyków⁵.
• Zakażenia skóry i tkanki podskórnej o łagodnym przebiegu⁵.
• Zakażenia dolnych dróg oddechowych – np. zapalenie płuc czy zapalenie oskrzeli⁵.

Niektóre postacie roksytromycyny (np. tabletki powlekane o wyższych dawkach) są przeznaczone wyłącznie dla dorosłych i młodzieży powyżej określonego wieku lub masy ciała, dlatego zawsze należy sprawdzić odpowiednią postać leku przed jego zastosowaniem u dziecka⁹.

Połączenia roksytromycyny z innymi substancjami czynnymi

W dostępnych materiałach źródłowych nie opisano połączeń roksytromycyny z innymi substancjami czynnymi w ramach jednego produktu leczniczego. Roksytromycyna jest stosowana jako samodzielny antybiotyk w leczeniu zakażeń wywołanych przez wrażliwe bakterie⁵⁶.

Specjalne grupy pacjentów

W przypadku osób starszych nie ma konieczności modyfikacji dawkowania roksytromycyny – lek może być stosowany w typowych wskazaniach, podobnie jak u dorosłych¹⁰¹¹. Pacjenci z niewydolnością nerek również nie wymagają zmiany dawki, ponieważ tylko niewielka część leku jest wydalana przez nerki¹⁰¹¹. Natomiast u osób z ciężką niewydolnością wątroby stosowanie roksytromycyny nie jest zalecane¹⁰¹¹.

Tabela zastosowania roksytromycyny w różnych grupach pacjentów

Roksytromycyna jako wszechstronny antybiotyk w leczeniu zakażeń

Roksytromycyna jest skutecznym antybiotykiem, który znajduje zastosowanie w leczeniu wielu zakażeń bakteryjnych, zarówno u dorosłych, jak i u dzieci⁵⁶⁷⁸. Jej szerokie spektrum działania sprawia, że jest ona wartościową alternatywą, zwłaszcza w sytuacjach, gdy nie można użyć innych antybiotyków. Przed rozpoczęciem leczenia ważne jest uwzględnienie wieku pacjenta, postaci leku oraz ewentualnych chorób towarzyszących, takich jak niewydolność wątroby czy nerek. Roksytromycyna jest zalecana również osobom starszym, bez konieczności zmiany dawki. Warto pamiętać, że decyzja o rozpoczęciu terapii powinna być zawsze oparta na aktualnych zaleceniach i potwierdzeniu wrażliwości bakterii na ten antybiotyk.