Osobowość borderline (BPD – borderline personality disorder) tłumacząc dosłownie z języka angielskiego oznacza osobowość z pogranicza. To określenie zostało pierwszy raz użyte przez Roberta Knight’a w połowie poprzedniego wieku. Według niego oznaczało ono osoby mające zaburzenia psychiczne pomiędzy nerwicami i zaburzeniami schizofrenicznymi. Pacjenci cierpiący na borderline nie są jednak w takim stanie, aby móc u nich zdiagnozować schizofrenię. Czasami są oni określani pojęciem stabilnej niestabilności, ponieważ stan emocjonalny tych osób często się zmienia, będąc jednocześnie stabilnym [1]. 

Jakie są przyczyny osobowości borderline?

Przyczyny osobowości borderline nie są niestety do końca wyjaśnione. Wiedza zebrana w toku wywiadów u osób cierpiących na to zaburzenie może wskazywać, że na jego powstanie duży wpływ mają czynniki etiologiczne, takie jak:

• wykorzystywanie seksualne, fizyczne lub emocjonalne w dzieciństwie;
• brak okazywania uczuć dziecku przez rodziców, nadmierny krytycyzm i zła komunikacja;
• zaniedbywanie przez rodziców.

Traumy z dzieciństwa mogą powodować stłumienie, nadmierną czujność wobec otoczenia czy chwiejność emocjonalną. Dodatkowo, takie dzieci mogą postrzegać rodziców jako konfliktowych, zdystansowanych czy niezaangażowanych. Oprócz wymienionych czynników etiologicznych, ważną przyczyną powstawania osobowości borderline mogą być czynniki genetyczne (są częstsze u pacjentów mających pozytywny wywiad rodzinny dotyczący podobnych zaburzeń) [2].

Osobowość borderline – objawy. Po czym poznać chorobę?

Osobowość borderline charakteryzuje się dużą zmianą i skrajnością występowania objawów, najczęściej są to:

• chwiejność i labilność emocjonalna;
• niezwykle częsta zmiana nastrojów, w tym występowanie niespodziewanych wybuchów emocjonalnych;
• problemy z tworzeniem stałych związków emocjonalnych i relacji z innymi ludźmi;
• poczucie rozczarowania swoją osobą, niespełnienia czy zaniżone poczucie własnej wartości;
• strach przed samotnością i odrzuceniem przez otoczenie;
• problemy z samokontrolą, impulsywne zachowania, niemożność przewidywalności swoich zachowań i nastrojów;
• nieufność i podejrzliwość wobec innych osób, tworzenie negatywnego obrazu otoczenia;
• kryzys i zaburzenia tożsamości;
• trudności w zahamowaniu silnych emocji, akcentowanie negatywnych uczuć, takich jak gniew, frustracja, smutek czy wstyd;
• zwiększone tendencje do konfliktów z innymi ludźmi oraz niemożność przewidywania konsekwencji swoich czynów;
• obniżenie nastroju, odczuwanie emocjonalnej pustki i poczucie skrzywdzenia;
• zwiększona tendencja do ryzykownych zachowań, próby samouszkodzenia czy wręcz samobójcze;
• epizody urojeniowe czy omamy [1,3].

Kto diagnozuje borderline?

Jeżeli zachodzi podejrzenie wystąpienia osobowości borderline, należy niezwłocznie udać się do specjalisty (psychiatry, psychologa czy psychoterapeuty). Do diagnozy służą m.in. kwestionariusze do oceny osobowości np. MMPI (Minnesocki Wielowymiarowy Inwentarz Osobowości). Trzeba pamiętać, że podobne do tego typu osobowości zaburzenia zachowania mogą wystąpić w przypadku nadużywania narkotyków czy występowania przewlekłego stresu [2].

Do klasyfikacji osobowości borderline służą dwa typy klasyfikacji: ICD-10 i DSM-IV. W przypadku klasyfikacji ICD-10, dotyczy ona osobowości chwiejnej emocjonalnie i rozróżnia dwa podtypy: impulsywny i borderline. Z kolei w klasyfikacji DSM-IV osobowość borderline jest wzorcem zachowań zdominowanym niestabilnością w relacjach interpersonalnych (w ocenie własnej osoby i z wyraźnie zaznaczoną wybuchowością) [3]. 

Jak odróżnić osobowość borderline od innych zaburzeń?

Odróżnienie zaburzeń tego typu nie jest proste i powinno być diagnozowane jedynie przez specjalistów. To co jest najczęściej charakterystyczne i odróżniające borderline od innych zaburzeń osobowości, to trudności w odbieraniu dobrych i złych aspektów innych osób przez osoby borderline. Najczęściej odbierają je oni w sposób niezwykle skrajny, często przechodząc od uwielbienia do nienawiści i odwrotnie. Takie zachowanie jest często bardzo trudne dla rodziny, bliskich, ale również lekarzy czy terapeutów próbujących pomóc danemu pacjentowi. Pomimo chęci pomocy takiej osobie, często ona może reagować agresywnie, z gniewem lub uważać, że chce się jej w rzeczywistości zaszkodzić [1]. 

Nieleczone borderline – do czego może doprowadzić?

Jak wspomniano wcześniej, osoby borderline mogą mieć skłonności do nieracjonalnych zachowań, jak samookaleczanie się czy nawet próby samobójcze. Z tego względu nieleczone może być niezwykle groźne dla pacjenta. Dodatkowo, bez leczenia znacznie trudniej zachować poprawne stosunki społeczne z innymi ludźmi, budować związki czy normalnie wykonywać obowiązki zawodowe. Normalne życie może być więc znacznie utrudnione lub wręcz niemożliwe, dlatego osoby o osobowości borderline powinny być pod kontrolą specjalisty, aby maksymalnie podnieść swój poziom życia [1].

Osobowość borderline – jak leczyć i czy da się wyleczyć?

Leczenie pacjentów z zaburzeniami osobowości borderline jest z reguły złożone i długotrwałe. Najczęściej stosuje się równolegle <a href=”https://leki.pl/poradnik/depresja-jak-sobie-radzic/”>metody psychologiczne i farmakologiczne. Pomimo złożoności leczenia, rokowania z reguły są dobre. Odpowiednie leczenie zmniejsza objawy, takie jak depresja, lęk czy gwałtowne zmiany nastroju. Leki w połączeniu z psychoterapią są w stanie znacząco poprawić komfort życia osób cierpiących na osobowość borderline. U dużej części pacjentów stosujących leczenie można mówić nawet o wyleczeniu (ustąpieniu najbardziej dokuczliwych objawów zaburzenia). Oczywiście nie należy samodzielnie przerywać leczenia, ponieważ objawy mogą w każdej chwili powrócić. Do najczęściej stosowanych metod należą m.in.:

• psychoterapia psychoanalityczna i jej pochodne, jak np. opracowana przez Fonagy’ego i Batemana terapia oparta na mentalizacji (mentalization based therapy – MBT);
• terapia skoncentrowana na przeniesieniu TFT (transference focused therapy) Kernberga;
• terapia dialektyczno-behawioralna (dialectical behavior therapy) Linehan;
• stosowane są również terapie schematów oraz poznawczo-behawioralne [1-3].

Jakie są leki na borderline?

W przypadku zdiagnozowania osobowości borderline lekarz najczęściej, w zależności od pojawiających się objawów, może przepisać leki na receptę wpływające na ośrodkowy układ nerwowy. Należy pamiętać, aby samemu nie zmieniać dawek i nie zaprzestawać przyjmowania tego typu leków. Może to znacząco zaburzyć funkcjonowanie pacjentów je stosujących. Co więcej, część z tych leków ma potencjał uzależniający. W tego typu zaburzeniach najczęściej stosuje się:

• selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (selective serotonin reuptake inhibitors – SSRI), takie jak karbamazepina np. Amizepin czy Tegretol lub kwas walproinowy np. Absenor czy Depakine Chrono;
• leki przeciwpsychotyczne, takie jak olanzapina np. Ranofren czy Olanzapina Mylan, kwetiapina np. Ketrel czy Kwetaplex lub rysperydon np. Rispolept czy Orizon;
• leki uspokajające, zwłaszcza pochodne benzodiazepiny są rzadko stosowane ze względu na swój wysoki potencjał uzależniający [1,3].

Podsumowanie

Zaburzenie osobowości borderline są poważnym stanem psychicznym powodującym najczęściej cierpienie osoby z nim się zmagającym, jak również jej najbliższych. Dlatego niezwykle ważne jest zrozumienie charakterystyki tego zaburzenia oraz jego przyczyn i mechanizmów działania. Kluczowa jest systematyczna praca nad pacjentem, wsparta specjalistycznym leczeniem. W wielu przypadkach  pozwala ona na znaczne zmniejszenie objawów i możliwość normalnego funkcjonowania.

Słowo schizofrenia pochodzi od greckich słów schizein, które oznacza rozszczepić i phren oznaczające umysł. Pomimo takiego dosłownego tłumaczenia, schizofrenia wcale nie oznacza posiadania więcej niż jednej osobowości. Osoba cierpiąca na schizofrenię nie potrafi krytycznie i realistycznie ocenić siebie, otoczenia oraz innych ludzi. Schizofrenik nieświadomie ucieka od świata zewnętrznego. Odsuwa się nawet od swoich bliskich, co prowadzi do jej wykluczenia społecznego. Występuje wiele rodzajów schizofrenii, np. katatoniczna, hebefreniczna, niezróżnicowana czy paranoidalna. Schizofrenicy w jednej części mózgu wydzielają w nadmiarze dopaminę, natomiast w innych okolicach mózgu mają jej niedobór. Prowadzi to do zaburzenia postrzegania świata zewnętrznego [1]. 

Jaka jest przyczyną schizofrenii?

Nie ma jednej przyczyny, która powoduje schizofrenię, nie do końca są znane powody jej wystąpienia u konkretnej osoby. 

Wpływ na jej powstanie, mogą mieć:

• okołoporodowe uszkodzenia mózgu;
• infekcje wirusowe w czasie ciąży;
• uwarunkowania genetyczne;
• traumatyczne przeżycia z dzieciństwa;
• zażywanie narkotyków takich jak ekstazy, LSD, amfetamina czy kokaina (szczególnie u nastolatków);
• zła sytuacja rodzinna i stresujące wydarzenia życiowe [1,2].

Rodzaje schizofrenii

• najczęściej występująca w Polsce schizofrenia paranoidalna – występuje przewagą omamów i urojeń;
• prosta – negatywne objawy powoli narastają, co prowadzi do stopniowej utraty kontroli nad swoim, do tej pory “normalnym”, życiem;         
• hebefreniczna – schizofrenik zachowuję się dziecinne i nieprzewidywalne;
• katatoniczna – występują stany osłupienia lub pobudzenia katatonicznego, czyli chory przeważnie milczy, unika kontaktu z innymi, zastyga w bezruchu w różnych sytuacjach, ale zachowanie chorego może nagle się zmienić w nadmierne pobudzenie z chaotycznymi i bezcelowymi gestami;
• niezróżnicowana – nie ma dominujących objawów;
• rezydualna – występują objawy o małym nasileniu, ale przez długi okres czasu [1,3].

Objawy schizofrenii

Przebieg schizofrenii może być różny. Objawy też mogą znacząco się od siebie różnić. Mogą to być m.in.:

• halucynacje słuchowe, węchowe, dotykowe albo wzrokowe – rzadko są miłe, częściej krytykują i oskarżają chorego;
• z halucynacjami wiązać się mogą urojenia i omamy, czyli chory wierzy w rzeczy, które nie istnieją;
• wymienione wyżej objawy wytwórcze określa się mianem objawów pozytywnych schizofrenii;
• osoby cierpiące na schizofrenię mają często wrażenie, że ktoś inny kontroluje ich ciało, przez co mają problemy z koncentracją i komunikacją z innymi ludźmi;
• może doprowadzić do utraty energii życiowej, braku zainteresowań i chęci wstania z łóżka czy wyjścia z domu (są to tzw. objawy negatywne schizofrenii);
• chorzy zaniedbują higienę czy inne obowiązki domowe jak sprzątanie, gotowanie itd;
• objawy podobne do autyzmu, gdzie chory zaczyna interesować się tylko swoją osobą, ma swój świat i nie interesuje go nic na zewnątrz;
• niezrozumienie, że jest się chorym, reagowanie agresją na chęć pomocy przez bliskich [1-3].

Diagnostyka schizofrenii

Rozpoznanie schizofrenii wbrew pozorom nie jest wcale takie łatwe. Psychiatra może to zrobić na podstawie badania psychiatrycznego pacjenta i wywiadu rodzinnego. Ważna jest również obserwacja pacjenta i jego zachowania. Nie ma prostego badania z krwi, które pozwoli zdiagnozować chorobę. Oczywiście pewne badania obrazowe są wykonywane i mogą być pomocne w diagnozie. Bardzo ważny jest wywiad, który pozwoli ustalić, czy chory jest uzależniony od nikotyny, alkoholu czy narkotyków. Na schizofrenię niekorzystnie wpływają również choroby takie jak cukrzyca, nadciśnienie czy miażdżyca [1]. 

Leczenie schizofrenii

Niestety leczenie schizofrenii to złożony i długo trwający proces. Pierwszym i często najtrudniejszym problemem jest zaakceptowanie przez pacjenta, że jest chory. Schizofrenik ma zaburzone postrzeganie rzeczywistości, przez co wydaje mu się, że to otoczenie, a nie on, błędnie postrzega rzeczywistość. Dlatego na tym etapie wsparcie rodziny, przyjaciół i dotarcie z przekazem do chorego jest kluczowe [1]. 

Trzon właściwego leczenie musi opierać się na farmakologii. Chory musi przyjmować leki, które wyciszą chorobę i zmniejsza objawy. Drugim i niezmiernie istotnym czynnikiem w leczeniu schizofrenii jest psychoterapia. Niestety, w dalszym ciągu schizofrenia budzi w społeczeństwie lęk, brak zrozumienia i tylko pogarsza wyobcowanie chorego. Zaakceptowanie choroby oraz poznanie sposobów na radzenie sobie z nią jest przedmiotem psychoterapii. Pozwala ona poznać chorobę i prawidłowo odczytać symptomy, które mogą świadczyć o jej nawrocie. Pozwala to lepiej się przygotować i łatwiej zwalczyć pojawiające się objawy. Dodatkowo na psychoterapiach mogą spotkać się rodziny chorych. Dzięki poznaniu sytuacji innych chorych i ich rodzin mogą łatwiej pogodzić się z chorobą i nauczyć się, jak poradzić sobie z zaistniałą sytuacją. Ważna jest również terapia zajęciowa, która przygotowuje schizofrenika na powrót do społeczeństwa i normalnego życia [4]. 

Czytaj więcej: Jak mikrobiom jelitowy wpływa na nasz mózg?

Leczenie farmakologiczne 

W leczeniu schizofrenii stosowane są neuroleptyki (leki przeciwpsychotyczne), wydawane wyłącznie z przepisu lekarza. Z reguły są to preparaty doustnie, ale zdarzają się również długo działające zastrzyki. Klasyczne neuroleptyki działają poprzez blokowanie receptorów dopaminowych D2 w mózgu. Ich efektem jest zmniejszenie występowania halucynacji i urojeń. Leki te niestety mają dosyć poważne skutki uboczne, które przypominają chorobę Parkinsona. Należą do nich m.in.perazyna np. Pernazinum, lewomepromazyna np. Tisercin, chlorprotiksen np. Chlorprothixen Zentiva,  haloperidol np. Haloperidol Unia, czy sulpiryd np. Sulpiryd Teva [1].

Z kolei neuroleptyki atypowe działają na wiele różnych receptorów w ośrodkowym układzie nerwowym. W przeciwieństwie do neuroleptyków klasycznych nie wywołują objaw podobnych do choroby Parkinsona. Wykazują za to działania niepożądane takie jak przyrost masy ciała, nadciśnienie lub cukrzyca. Do tej grupy należą m.in. zyprazydon np. Zypsila, kwetiapina np. Ketrel, klozapina np. Klozapol), risperidon np. Rispolept czy olanzapina np. Zolafren [1].

Jak zachować się w stosunku do osoby chorej na schizofrenię 

• schizofrenik potrzebuje przede wszystkim wsparcia;
• choroba jest poza jego kontrolą i nie może być powodem dyskryminacji.
• zdarza się, że chorzy na schizofrenię są agresywni, jednakże większość z nich nie jest groźna (podobnie jak ludzie niecierpiący na tę chorobę…);
• najczęściej jeżeli już są zagrożeniem,  to dla samych siebie  (ok. 10-15% odbiera sobie życie) – dlatego nie należy dyskryminować,  tylko trzeba wspierać takie osoby;
• w przypadku bycia świadkiem, wystąpienia halucynacji lub urojeń, nie należy przytakiwać temu, co chory mówi, ale jednocześnie nie wolno kłócić się z nim, że jego przeżycia są tylko jego wyobrażeniem;
• trzeba pamiętać, że te przeżycia w ocenie chorego są prawdziwe;
• warto doceniać osiągnięcia chorego i nie krytykować go;
• presja może prowadzić do nasilenia objawów [4]. 

Podsumowanie

• schizofrenia jest chorobą przewlekłą;
• powinna być zdiagnozowana i leczona przez lekarza psychiatrę;
• celem terapii jest powrót pacjenta do normalnego funkcjonowania,
• leczenie należy kontynuować także w okresie remisji, aby przeciwdziałać nawrotom choroby;
• warto zadbać o wsparcie rodzinne i środowiskowe.

Leki nasenne

Duża część leków stosowanych w leczeniu zaburzeń snu może upośledzać sprawność psychomotoryczną, dlatego po ich przyjęciu nie powinno się prowadzić samochodu. Dotyczy to m.in. benzodiazepin, czyli leków dostępnych wyłącznie na receptę. Wyniki badań wskazują, że pacjenci stosujący benzodiazepiny są dwukrotnie częściej sprawcami wypadków drogowych.

Błędne koło bezsenności — jak się nie dać?

Nie należy prowadzić samochodu po lekach nasennych zawierających następujące benzodiazepiny:

• lorazepam (Lorafen);
• diazepam (Relanium, Diazepam Genoptim);
• nitrazepam (Nitrazepam GSK);
• alprazolam (Xanax, Afobam);
• oksazepam (Oxazepam GSK, Oxazepam Espefa) [1-3].

Po zażyciu benzodiazepin nie należy prowadzić samochodu, ponieważ zaburzają one zdolności psychomotoryczne oraz powodują senność. Pozostałe leki nasenne również są przeciwwskazane u kierowców. Chociaż nie upośledzają zdolności motorycznych, to mogą powodować senność, która również uniemożliwia bezpieczną jazdę autem. Substancje aktywne powodujące senność to:

• zolpidem (Apo-Zolpin, Hypnogen, Nasen, Noxizol, Onirex, Polsen, Sanval, Stilnox, Zolpic);
• zopiklon (Imovane, Dobroson);
• zaleplon (Morfeo) [4].

Niemniej należy pamiętać, że działaniem pożądanym leków nasennych jest wywołanie senności. Dlatego też każdy pacjent przyjmujący jakikolwiek lek nasenny, powinien w trakcie jego stosowania zrezygnować z prowadzenia samochodu.

Leki psychotropowe a wsiadanie za kierownicę

Leki psychotropowe są stosowane w terapii zaburzeń psychicznych. Przenikają one przez barierę krew-mózg, przez co mogą wpływać na funkcjonowanie układu nerwowego, zaburzając tym samym zdolności psychomotoryczne. Wśród nich należy wyróżnić trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne stosowane w leczeniu depresji, lęku i zaburzeń nastroju, a zwłaszcza:

• amitryptylinę (Amitryptylinum VP);
• opipramol (Pramolan);
• doksepinę (Doxepin Teva);
• klomipraminę (Anafranil) [5,6].

Leki przeciwpsychotyczne (neuroleptyczne) mogą powodować nadmierną senność, zaburzenia koncentracji, spowolnioną reakcję i zaburzenia widzenia. Takie działania niepożądane są szczególnie niebezpieczne dla kierowców, dlatego po następujących lekach również nie powinno się wsiadać za kierownicę:

• chlorprotiksen (Chlorprothixen Zentiva);
• olanzapina (Olanzin, Zalasta, Zolafren, Zolaxa);
• klozapina (Klozapol);
• risperidon (Rispolept);
• haloperidol (Haloperidol WZF, Haloperidol Unia) [5].

Leki na nadciśnienie tętnicze a prowadzenie pojazdu

Pacjenci, którzy rozpoczynają terapię lekami obniżającymi ciśnienie, na początku leczenia mogą odczuwać zawroty głowy i nadmierne zmęczenie. Nie powinni oni wówczas prowadzić samochodu ani wykonywać innych czynności, wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej. Szczególną uwagę należy zwrócić na:

• leki złożone, składające się z klopamidu, dihydroergokrystyny i rezerpiny (Normatens);
• hydrochlorotiazyd (Hydrochlorothiazidum Polpharma, leki złożone: Ampril HL, Tritace Comb, Nebilet HCT, Carzap HCT, Karbicombi, Co-Bespres, Co-Valsacor);
• acetazolamid — poza sennością i zmęczeniem, może wywołać także dezorientację i zaburzenia koordynacji ruchowej (Diuramid) [7,8]. (Czytaj także: 6 mitów dotyczących nadciśnienia)

Leki na cukrzycę — czy można wsiadać za kierownicę?

Szczególną ostrożnością powinni wykazać się także pacjenci chorujący na cukrzycę. W ich przypadku należy być wyczulonym na wszelkie objawy <a href=”/tag/hipoglikemia/” title=”hipoglikemia” class=”to-tag” data-termid=”17160″>hipoglikemii, gdyż w jej wyniku może dojść do zwolnienia czasu reakcji i osłabienia koncentracji. Może to okazać się szczególnie niebezpieczne w trakcie prowadzenia samochodu. Pacjenci cierpiący na cukrzycę powinni być odpowiednio edukowani, aby potrafili samodzielnie zapobiegać hipoglikemii, a w razie jej wystąpienia — szybko ją zwalczyć.

Chociaż sama cukrzyca nie jest przeciwwskazaniem do prowadzenia samochodu, to wspomniana powyżej hipoglikemia już tak. Może się ona pojawić w wyniku zbyt długiej przerwy między posiłkami lub przyjętej zbyt dużej dawki insuliny. Objawia się ona uczuciem głodu, drażliwości i nerwowości, zaburzeniami świadomości, a nawet utratą przytomności [9].

Leki przeciwhistaminowe

Kolejną grupą leków, na którą muszą zwrócić uwagę kierowcy, są leki przeciwhistaminowe, łagodzące objawy alergii. Prowadzenie samochodu może być szczególnie niebezpieczne po lekach I generacji, takich jak:

• klemastyna (Clemastinum Hasco, Clemastinum WZF);
• ketotifen (Ketotifen Hasco);
• prometazyna (Diphergan);
• hydroksyzyna (Hydroxyzinum);
• antazolina (Phenazolinum);
• difenhydramina (Nodisen, Apap Noc);
• dimenhydrynat (Aviomarin).

Powyższe leki mogą powodować senność, otępienie, zaburzenia widzenia i pogorszoną koncentrację. Warto zwrócić uwagę, że w tej grupie znajdują się także leki, które nie są stosowane jako produkty przeciwalergiczne — np. Apap Noc (lek przeciwbólowy ułatwiający zasypianie) czy Aviomarin (lek na chorobę lokomocyjną) [11].

Alergia — gdzie należy szukać jej źródła?

Leki na kaszel

Kodeina jest składnikiem aktywnym leków na kaszel dostępnych bez recepty. Chociaż w hamowaniu kaszlu jest niezwykle skuteczna, to jej stosowanie jest obarczone ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych — jednym z nich jest uczucie senności i zawroty głowy. W wyniku tego może dojść do pogorszenia sprawności psychofizycznej, dlatego pacjenci stosujący poniższe leki, nie powinni wsiadać za kierownicę i prowadzić samochodu:

• Thiocodin;
• HerbaPini;
• NeoAzarina [12].

Leki przeciwbólowe

Wspomniana w powyższym akapicie kodeina wykazuje również działanie przeciwbólowe. Znajduje się ona w lekach, takich jak:

• Solpadeine;
• Antidol;
• Nurofen Plus;
• Efferalgan Codeine.

Innym lekiem opioidowym o działaniu przeciwbólowym, który może wpływać na zdolność prowadzenia maszyn, jest tramadol. Występuje on pod następującymi nazwami handlowymi:

• Tramal;
• Tramal Retard;
• Poltram;
• Doreta;
• Padolten;
• Zaldiar;
• Skudexa.

Powyższe leki mogą zaburzać sprawność psychofizyczną, dlatego podczas ich stosowanie nie należy wsiadać za kierownicę i prowadzić samochodu [13].

W tym miejscu warto również wspomnieć o tizanidynie — związku, który jest często stosowany łącznie z lekami przeciwbólowymi w terapii chorób neurologicznych. Substancja ta jest znana szerzej pod nazwą Sirdalud albo Tizanor. Dzięki obniżaniu napięcia mięśniowego, pomaga złagodzić ból. Jednocześnie lek ten może powodować uczucie senności, a nawet zawroty głowy i inne objawy niedociśnienia tętniczego. W związku z tym, pacjenci wykonujący czynności wymagające dużej koncentracji (prowadzenie pojazdów, obsługa maszyn) nie powinni stosować tizanidyny.

Leki okulistyczne. Nie wsiadaj po nich za kierownicę!

Wśród leków ocznych, kierowcy powinny zwrócić uwagę na:

• wszelkie maści do oczu — z powodu gęstej i lepkiej konsystencji, mogą przejściowo pogarszać ostrość widzenia. Pacjenci stosujący tego rodzaju leki muszą uwzględnić taki skutek działania leku, zanim wsiądą za kierownicę;
• krople do oczu zawierające siarczan atropiny, wykorzystywany w badaniach diagnostycznych oka. Rozszerzają one źrenicę i powodują długo utrzymujące się zaburzenia widzenia. Wszelkie wizyty u okulisty warto zatem zaplanować z osobą towarzyszącą, która w razie potrzeby będzie mogła poprowadzić auto;
• krople do oczu z tropikamidem mogą wywołać światłowstręt oraz silne zaburzenia widzenia. Zazwyczaj objawy te ustępują samoistnie po upływie około 6 godzin od aplikacji, niemniej należy zachować szczególną ostrożność decydując się na prowadzenie samochodu. Tropikamid występuje w pod nazwą handlową Tropicamidum WZF.

Jakie są leki zwiększające apetyt?

Stosowanie niektórych leków jest ściśle związane ze wzrostem apetytu — bynajmniej nie na warzywa i zielone smoothie. Niestety wzmożony apetyt i łaknienie dotyczy zazwyczaj produktów bogatych w węglowodany oraz napojów wysokokalorycznych. Bardzo częstą, a wręcz nieuniknioną, konsekwencją  takiego odżywiania jest wzrost masy ciała pacjentów, a nierzadko nawet nadwaga i otyłość [2,3]. Wśród leków, powodujących wzmożony apetyt można wyróżnić:

• glikokortykosteroidy doustne;
• amitryptylinę (Amitryptylinum VP);
• paroksetynę (Seroxat, Parogen);
• mirtazapinę (Mirtagen, Mirtor);
• cetyryzynę (Zyrtec, Allertec);
• karbamazepinę (Tegretol CR, Neurotop Retard);
• gabapentynę (Neurontin, Gabapentin);
• pregabalinę (Egzysta, Lyrica);
• kwas walproinowy (Convulex, Depakine Chrono);
• fenytoinę (Phenytoinum WZF);
• risperidon (Rispolept, Ziperid);
• klozapinę (Klozapol, Clopizam);
• olanzapinę (Zolafren, Olanzin);
• kwetiapinę (Kwetaplex SR, Ketrel).

Nie zawsze wzmożone łaknienie to wada — czasami efekt ten jest wręcz pożądany. Dzieje się tak w przypadku leczenia jadłowstrętu za pomocą leku antyhistaminowego I generacji — cyproheptadyny (Peritol). Niemniej jednak wszyscy pacjenci, stosujący leki zwiększające apetyt, powinni podlegać regularnej kontroli masy ciała. Ważna jest w tym miejscu także rola farmaceuty, który może wpłynąć na edukację chorego. Pierwszym krokiem powinno być samo uświadomienie pacjentowi, że taki problem może się w ogóle pojawić po zastosowaniu konkretnego leku. Niemniej istotne jest objaśnienie roli prawidłowej diety i odpowiednio dobranej aktywności fizycznej [1].

Jakie leki hamują apetyt?

Grupa substancji obniżających łaknienie jest zdecydowanie szersza. Warto się z nią zapoznać i mieć świadomość, które spośród powszechnie stosowanych leków mogą wpływać na nasz apetyt. Takie zaburzenia łaknienia są najczęściej wynikiem działań niepożądanych leków, zwłaszcza ze strony układu pokarmowego. Biegunka, nudności, wymioty, owrzodzenia jamy ustnej, suchość w ustach — te wszelkie efekty uboczne przekładają się finalnie na brak apetytu [1].

Do związków aktywnych, które powodują zaburzenia apetytu, zaliczamy leki:

• przeciwdrobnoustrojowe, które powodują zaburzenia odczuwania smaku: metronidazol (Metronidazol Polpharma), ampicylina (Unasyn), tetracyklina (Tetracyclinum TZF), acyklowir (Heviran, Hascovir), oseltamiwir (Tamiflu), terbinafina (Myconafine).
• przeciwnowotworowe, powodujące podrażnienia śluzówki, nudności wymioty i biegunkę: hydroksymocznik (Hydroxycarbamid Teva), metotreksat (Trexan, Metotab), tioguanina (Lanvis).
• działające na układ krążenia, wywołujące zaburzenia odczuwania smaku: amiodaron (Cordarone, Opacorden), kaptopril (Captopril Polfarmex), lizynopryl (Prinivil), diltiazem (Oxycardil, Dilzem Retard), werapamil (Isoptin), atorwastatyna (Sortis), simwastatyna (Zocor), spironolakton (Spironol).
• stosowane w chorobie Parkinsona, powodujące nudności i wymioty, oraz suchość w ustach: lewodopa (Madopar), biperiden (Akineton).
• stosowane w chorobie Alzheimera, wywołujące nudności, wymioty i biegunki: rywastygmina (Exelon, Nimvastid).
• przeciwpadaczkowe, zaburzające odczuwanie smaku: topiramat (Topamax), karbamazepina (Amizepin), fenytoina (Phenytoinum WZF).
• stosowane w ADHD, wywołujące zaburzenia smaku oraz pobudzające ośrodkowy układ nerwowy: metylfenidat (Medikinet, Concerta).
• uspokajające, nasenne i przeciwlękowe, hamujące czynność ośrodkowego układu nerwowego i zaburzające odczuwanie smaku: alprazolam (Xanax, Afobam, Alprox), zolpidem (Nasen, Stilnox, Zolpic), zopiklon (Imovane, Senzop, Dobroson) [4,5].

Na występowanie polekowych zaburzeń łaknienia najbardziej narażone są osoby w podeszłym wieku, ze względu na często występującą u nich polifarmakoterapię, czyli stosowanie wielu leków jednocześnie. Farmaceuci stojący za pierwszym stołem mogą pomóc choremu, m.in. wykonując przegląd lekowy. Fachowa analiza wszelkich stosowanych produktów leczniczych może okazać się kluczem do rozwiązania problemu.

Podsumowanie

Niektóre leki mogą zarówno zwiększać, jak i zmniejszać apetyt, co może prowadzić do zmian masy ciała i zaburzeń odżywienia. Wzrost łaknienia często powodują glikokortykosteroidy, leki przeciwdepresyjne i przeciwpsychotyczne, podczas gdy jego spadek może wynikać z działań niepożądanych leków przeciwnowotworowych, przeciwdrobnoustrojowych czy stosowanych w chorobach neurologicznych. Kluczową rolę w monitorowaniu tych skutków ubocznych odgrywają farmaceuci, którzy mogą edukować pacjentów i pomagać w kontrolowaniu wpływu leków na apetyt.

Co jest złego w klasycznej tabletce?

Zwykła, prosta tabletka jest zazwyczaj dobrym rozwiązaniem. Niemniej, nie można zapominać o pacjentach, dla których jej stosowanie stanowi źródło problemu. Zdarzają się sytuacje, gdy rozmiar takiej postaci leku utrudnia lub wręcz uniemożliwia jej połknięcie. Co więcej, jeśli dochodzi do tego kilkukrotne dawkowanie w ciągu doby, problem osiąga naprawdę duże rozmiary. Jest to wówczas prosta droga do niepowodzenia terapii i nasilenia choroby.

Publikacje naukowe sugerują, że problem połykania tabletek dotyczy prawie połowy populacji, w tym głównie dzieci i osób starszych, ale także pacjentów leżących oraz podróżujących. Aby zmniejszyć trudności z przyjmowaniem leków doustnych, do lecznictwa zaczęto wprowadzać różnego rodzaju modyfikacje. Są to między innymi proszki i granulaty do sporządzania zawiesin i roztworów, a także tabletki, które nie wymagają połknięcia — tabletki ODT [1].

Tabletka ulegająca rozpadowi w jamie ustnej — jakie ma zalety?

Tabletka ODT została wprowadzona na rynek farmaceutyczny, aby ułatwić pacjentom przyjmowanie kolejnych dawek leku. To z kolei przekłada się na poprawę skuteczności terapii. Taka forma podania niesie ze sobą szereg korzyści:

• Szybki rozpad tabletki w kontakcie ze śliną eliminuje konieczność popijania leku wodą.Może to być  szczególnie ważne np. w podróży.
• Nie ma konieczności uprzedniego przygotowywania preparatu przed podaniem, jak ma to miejsce np. w przypadku tabletek i proszków do sporządzania zawiesin.
• Taka forma nie wymaga żucia, co jest częstą przeszkodą u osób starszych.
• Dzięki braku konieczności połykania tabletki, jest ona idealną formą dla pacjentów z uporczywymi nudnościami, urazami szyi oraz głowy, a także z zaburzeniami neurologicznymi, które ograniczają zdolność połykania.
• Jest to dyskretna forma podania leku. Bywa to dużą zaletą dla osób, które cierpią na przewlekłe choroby i mimo niechęci, muszą systematycznie przyjmować leki.
• Wykazują szybkie działanie — to niezwykle istotne w przypadku migreny, silnego bólu czy biegunki [1,2].

Kiedy stosuje się tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej?

Liczne zalety, na czele z powyższymi doprowadziły do sytuacji, gdzie na rynku jest już ponad 145 leków w tej postaci. Są to nie tylko leki oryginalne, ale również generyczne (tzw. „odpowiedniki”). Taka forma stosowana jest w leczeniu wielu chorób przewlekłych, ale nie tylko. Mogą być używane również w stanach nagłych i ostrych. Stosuje się je między innymi w: schorzeniach przewodu pokarmowego (loperamid — Imodium Instant [3]), chorobach nowotworowych, chorobach psychicznych (risperdion — Torendo Q-Tab [4], olanzapina — Anzorin [5]), migrenie, alergii (desloratadyna — Hitaxa Fast [6]), czy chorobie Alzheimera. W Polsce do tej pory zarejestrowano kilkanaście leków dostępnych w formie tabletki ODT [1,2].

Jak prawidłowo używać tabletek ODT?

Przed zastosowaniem leku w formie tabletki ODT należy przeczytać informację umieszczoną na opakowaniu bądź na ulotce. Taka postać leku bywa niezwykle delikatna i wrażliwa, dlatego tak ważne jest jej prawidłowe użycie. Tabletkę ODT należy wyjąć z blistra bezpośrednio przed użyciem — nie wcześniej. Może ona szybko chłonąć wilgoć z powietrza i przechodzić w postać półpłynną. Naruszona tabletka ODT może wówczas uwalniać lek w nieprawidłowy sposób, co przekłada się na negatywne efekty terapii [3-6]. W razie jakichkolwiek wątpliwości warto skontaktować się z farmaceutą.

Tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej to postać leku zaprojektowana z myślą o pacjentach z trudnościami w połykaniu. Coraz większa pula leków formułowana jest w postaci tabletek ODT, co potwierdza teorię, że wśród pacjentów rzeczywiście istnieje taka potrzeba.

Wydawać by się mogło, że z racji na powszechność występowania tego schorzenia, każdy z nas potrafi opisać tę dolegliwość. Jednak czy w rzeczywistości zaparcia są tak proste do zdiagnozowania? Nawet w środowiskach naukowych pojawiają się różne definicje zaparć. III kryteria rzymskie stwierdzają schorzenie, gdy:

• defekacja wymaga wysiłku;
• pojawiają się grudkowate lub twarde stolce;
• towarzyszy nam uczucie niepełnego wypróżnienia;
• mamy wrażenie niedrożności odbytu;
• brak luźnych stolców.

Czy w takim razie spełnienie jednego z powyższych warunków wystarczy, aby stwierdzić, że cierpimy na zaparcia? Otóż nie! Do diagnozy niezbędne jest występowanie minimum dwóch wspomnianych objawów przez co najmniej sześć miesięcy, które towarzyszą nam przez ponad 25% wypróżnień w ciągu ostatnich trzech miesięcy [1]. Globalnie problem zaparć dotyka około 14% populacji dorosłych [2,3].

Podstawową zasadą powinno być leczenie pacjenta, a nie wyników. Pod tym zdaniem kryje się fakt, że obserwacja własnego organizmu jest kluczowym elementem w rozpoznawaniu wielu chorób. Jeżeli zauważymy zmiany w naszym rytmie wypróżnień, powinniśmy zastanowić się, co je spowodowało. Zdrowy człowiek powinien wypróżniać się minimum trzy razy tygodniowo, czyli średnio co drugi dzień. Niewielkie odstępstwa od tej reguły nie powinny budzić w nas strachu. Jednak już wtedy warto zastanowić się nad ich przyczyną.

Jakie są przyczyny zaparć?

W przypadku zaparć etiologia jest bardzo szeroka. Możemy cierpieć na zaburzenia czynnościowe spowodowane urazami, chorobami rdzenia kręgowego czy zaburzeniami czucia. Inną przyczyną może być współwystępowanie chorób, takich jak choroba Hirschprunga, szczeliny odbytu, choroba hemoroidalna, stany zapalne jelit, choroba Hashimoto, zespół jelita drażliwego lub depresja [4].

Często problem leży po stronie stylu życia. Zaparciom sprzyja brak aktywności fizycznej, niewystarczająca podaż płynów, zbyt mała ilość błonnika w diecie oraz zbyt niska podaż warzyw i owoców. Istotne znaczenie ma też dieta oparta w dużym stopniu na produktach przetworzonych, bogatych w tłuszcze i cukry.

Na trudności w wypróżnianiu mogą wpływać zaburzenia elektrolitowe: hipokaliemia lub hiperkalcemia. Według danych statystycznych zaparcia częściej przytrafiają się osobom starszym, kobietom oraz ludziom charakteryzującym się niskim statusem socjoekonomicznym [1,5].

Jakie leki powodują zaparcia?

Zaparcia mogą być także efektem przyjmowanych leków, takich jak:

• przeciwbólowe (morfina, ibuprofen, paracetamol);
• przeciwhistaminowe (difenhydramina);
• blokery kanału wapniowego (werapamil, nifedypina);
• diuretyki (furosemid);
• przeciwarytmiczne (amiodaron);
• β-blokery (atenolol);
• zawierające kationy (glin, wapń, bizmut, żelazo);
• bisfosfoniany (kwas alendronowy, kwas pamidronowy);
• przeciwpsychotyczne (klozapina, haloperidol, risperidon);
• agoniści dopaminy;
• przeciwskurczowe (mebeweryna).

Jakie produkty powodują zaparcia?

Poniżej znajduje się lista produktów, które często są wymieniane jako potencjalne przyczyny zaparć:

• niskobłonnikowa dieta;
• nadmiar produktów mlecznych;
• nadmiar tłuszczów;
• brak wody;
• nadmiar produktów bogatych w białko;
• dieta uboga w owoce i warzywa;
• nadmiar produktów przetworzonych;
• nadmiar słodyczy.

Mikrobiota jelitowa a zaparcia – co na ten temat mówi nauka?

Nasza wiedza na temat roli mikrobioty jelitowej w funkcjonowaniu przewodu pokarmowego oraz ogólnie organizmu człowieka nieustannie ewoluuje. Okazuje się, że biliony drobnoustrojów zamieszkujących nasze jelita nie są jedynie biernymi „lokatorami”, tylko aktywnie wpływają na motorykę jelit, procesy wydzielnicze i odporność, a zaburzenia w ich składzie mogą przyczyniać się do rozwoju zaparć [2,6,7].

Badania wykazują, że u pacjentów z przewlekłymi zaparciami obserwuje się często zmniejszoną liczebność bakterii z rodzajów Bifidobacterium i Lactobacillus oraz zwiększoną obecność potencjalnie niekorzystnych mikroorganizmów [6,8]. Mikrobiota jelitowa wpływa na perystaltykę jelit m.in. poprzez produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, takich jak maślan, propionian i octan, które stymulują motorykę jelitową i wydzielanie serotoniny, która jest kluczowym neuroprzekaźnikiem regulującym ruchy jelit [2,7,9]. Ponadto bakterie jelitowe uczestniczą w metabolizmie kwasów żółciowych, co dodatkowo oddziałuje na pasaż jelitowy [2,9].

Związek między mikrobiotą a zaparciami jest prawdopodobnie dwukierunkowy. Z jednej strony dysbioza (czyli zaburzenie równowagi naturalnej mikroflory organizmu) może przyczyniać się do zaparć, z drugiej zaś wydłużony czas pasażu jelitowego sam w sobie zmienia skład i aktywność metaboliczną mikrobioty [2,10]. To odkrycie otwiera drogę do nowych strategii terapeutycznych, w tym stosowania probiotyków, prebiotyków i synbiotyków jako uzupełnienia leczenia zaparć [3,6,10].

Kiedy zaparcia mogą zaskoczyć nawet zdrowe osoby?

Warto pamiętać, że zaparcia nie dotyczą wyłącznie osób z przewlekłymi problemami zdrowotnymi czy niezdrowym trybem życia. Nawet osoby, które na co dzień dbają o prawidłową dietę i regularną aktywność fizyczną, mogą doświadczyć sporadycznych zaparć w określonych sytuacjach. Typowe okoliczności sprzyjające temu problemowi to:

• Podróże i delegacje – zmiana strefy czasowej, odwodnienie podczas długich lotów, ograniczony dostęp do toalety, a także zaburzenie rytmu dobowego organizmu mogą znacząco spowolnić pracę jelit [11-13];
• Wyjazdy wakacyjne – zmiana środowiska, klimatu i diety (np. więcej przetworzonych posiłków, mniej warzyw i owoców niż w domu) często prowadzi do tzw. zaparcia podróżnego [11,12];
• Nagłe zmiany diety – wiosenne i letnie grillowanie, świąteczne uczty czy po prostu częstsze jedzenie poza domem mogą zaburzyć równowagę błonnika i płynów w diecie;
• Stres – sesje egzaminacyjne, intensywne okresy w pracy, napięcia emocjonalne wpływają na oś mózg-jelito-mikrobiota, co może spowalniać perystaltykę [7,9];
• Zmniejszona aktywność fizyczna – np. podczas rekonwalescencji, długich podróży samochodem czy okresów wzmożonej pracy biurowej [14,15].

W takich sytuacjach mamy do czynienia z zaparciami sporadycznymi, z którymi staramy się uporać doraźnie. Kluczowe jest wówczas szybkie przywrócenie prawidłowego nawodnienia, powrót do diety bogatej w błonnik oraz, w razie potrzeby, sięgnięcie po odpowiedni preparat przeczyszczający.

Jak pokonać zaparcia?

Pierwszym krokiem w walce z zaparciami powinna być zawsze zmiana stylu życia, czyli zwiększenie spożycia błonnika, odpowiednie nawodnienie i regularna aktywność fizyczna. Gdy te działania nie przynoszą oczekiwanych rezultatów, warto sięgnąć po preparaty dostępne w aptece. Jest ich sporo, dlatego wybór odpowiedniego dla nas może okazać się trudny.

Badania pokazują, że regularne ćwiczenia poprawiają motorykę jelit i mogą łagodzić objawy zaparć [14,15]. Dietetycy zwracają uwagę na odpowiednie nawodnienie – powinniśmy pić około 2,5 l wody dziennie. Niezbędna jest również prawidłowa podaż błonnika. Należy przyjmować go 35 g dziennie, a w przypadku nieprawidłowości w wypróżnianiu nawet do 70 g. Co istotne, skuteczność diety bogatej w błonnik jest znacznie większa, gdy towarzyszy jej odpowiedni poziom aktywności fizycznej – u osób regularnie ćwiczących zwiększenie spożycia błonnika wiąże się z istotnym zmniejszeniem ryzyka zaparć [16]. Ważne jest także spożywanie pięciu porcji warzyw i owoców dziennie, czyli ok. 400 g. Warzywa powinny stanowić cztery porcje, a owoce jedną porcję [3].

Środki roślinne o działaniu pobudzającym jelita

Wśród środków pobudzających perystaltykę jelit warto zwrócić uwagę na preparaty roślinne oparte na związkach antranoidowych (hydroksyantracenowych). Substancje te od wieków są stosowane w medycynie tradycyjnej i stanowią jedną z najstarszych grup środków przeczyszczających [18]. Działają poprzez pobudzanie motoryki jelita grubego oraz wpływ na procesy wydzielnicze poprzez hamowanie wchłaniania wody i elektrolitów, jednocześnie stymulując ich wydzielanie do światła jelita [18,19]. Co istotne, glikozydy antranoidowe zachowują się jak proleki, czyli substancje podawane w nieaktywnej formie, które dopiero w organizmie przekształca się w aktywne leki i zaczynają działać. W powyższym przypadku nie są one rozkładane w górnym odcinku przewodu pokarmowego, lecz dopiero w jelicie grubym ulegają przekształceniu przez bakterie jelitowe do aktywnych metabolitów [18,19].

Do najważniejszych roślinnych środków przeczyszczających z tej grupy należą:

• Senes (senna) – liście i owoce zawierające sennozydy A i B, które w jelicie grubym ulegają hydrolizie do aktywnej reiny i rein-antronu. Senes jest jednym z najczęściej stosowanych roślinnych środków przeczyszczających (Xenna, Senefol, Sollievo Advanced). Efekt przeczyszczający pojawia się po 6-12 godzinach [18,20];
• Kora kruszyny (Frangula alnus) – zawiera glukofranguliny i franguliny, które wykazują działanie przeczyszczające porównywalne z senesem, choć uważane za nieco łagodniejsze. Kora kruszyny jest stosowana w medycynie europejskiej od XVI wieku, a jej zastosowanie w przypadku sporadycznych zaparć jest uznane przez Europejską Agencję Leków (EMA). Efekt przeczyszczający pojawia się po 8-12 godzinach [18,19,21];
• Rzewień (rabarbar lekarski, Rheum palmatum) – korzeń zawierający sennozydy oraz inne pochodne antrachinowe. Badania kliniczne wykazały, że wyciąg z rzewienia poprawia częstość i konsystencję stolca, a jednocześnie korzystnie wpływa na mikrobiotę jelitową, gdyż zwiększa liczebność bakterii z rodziny Lachnospiraceae (w tym Roseburia i Agathobacter) produkujących maślan, co może dodatkowo wspierać prawidłową motorykę jelit [22,23];
• Aloes – sok z liści zawierający aloiny, które w jelicie grubym są przekształcane do aloe-emodyny-9-antronu. Aloes jest jednym z najsilniej działających środków antrachinowych [18,20];
• Kaskara (Rhamnus purshiana) – kora zawierająca kaskarozydy, o działaniu podobnym do kory kruszyny, lecz nieco łagodniejszym [18,20].

Przykładem preparatu łączącego dwa roślinne składniki przeczyszczające jest Alax – roślinny produkt leczniczy w formie tabletek drażowanych, zawierający wyciąg z kory kruszyny oraz sok z liści aloesu. Dzięki zawartości związków antranoidowych z obu źródeł, Alax pobudza perystaltykę jelit i ułatwia wypróżnianie. Jest przeznaczony do krótkotrwałego stosowania w sporadycznie występujących zaparciach u dorosłych i młodzieży powyżej 12. roku życia. Efekt przeczyszczający pojawia się po 8-12 godzinach od przyjęcia, co sprawia, że preparat najlepiej przyjmować wieczorem. Należy pamiętać, że środki antranoidowe powinny być stosowane krótkotrwale (nie dłużej niż 1-2 tygodnie) [24].

Alaxtabletki

Lek dostępny bez recepty

O leku

• lek roślinny dostępny bez recepty (OTC), przeznaczony do krótkotrwałego stosowania w sporadycznie występujących zaparciach;
• zawiera wysuszony sok z liści aloesu oraz wyciąg suchy z kory kruszyny – naturalne składniki o działaniu przeczyszczającym;
• wspiera naturalny rytm wypróżnień poprzez pobudzenie pracy jelita grubego;
• składniki aktywne zwiększają ilość wody w jelicie, co ułatwia wypróżnienie;
• efekt przeczyszczający pojawia się zwykle po 8-12 godzinach od przyjęcia;
• przeznaczony dla dorosłych i młodzieży powyżej 12. roku życia;
• zalecane dawkowanie: 1-2 tabletki raz na dobę, najlepiej wieczorem, popijając szklanką wody;
• nie stosować dłużej niż 1 tydzień; w przypadku utrzymywania się objawów konieczna jest konsultacja z lekarzem;
• dostępny w opakowaniu zawierającym 20 tabletek drażowanych.

Wskazania

Produkt stosuje się w przypadku zaparcia.

Dawkowanie

Preparat ten przeznaczony jest dla osób powyżej 12 roku życia, dorosłych oraz osób starszych. Zaleca się przyjmowanie 1-2 tabletek drażowanych wieczorem, popijając je szklanką wody. Najlepiej stosować go nie więcej niż 2-3 razy w tygodniu. Optymalna pojedyncza dawka to taka, która wywołuje miękkie wypróżnienie bez nadmiernego wysiłku. Nie należy przekraczać dawki dobowej 30 mg antrazwiązków, co odpowiada około 2 tabletkom na dobę.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Syntetyczne środki pobudzające jelita

Wśród syntetycznych środków pobudzających jelita warto wymienić pikosiarczan sodu (np. krople Pikopil), który pobudza perystaltykę i jednocześnie zwiększa zawartość wody w jelitach. Innym środkiem syntetycznym jest bisakodyl (Dulcobis, Bisacodyl), który występuje w postaci czopków oraz tabletek. Tabletki należy przyjąć przed snem, a efekt przeczyszczający powinien pojawić się po 8 godzinach. Nie należy przyjmować więcej niż 5 mg do 10 mg bisakodylu na dobę, maksymalnie 3 razy w tygodniu. Aplikacja czopka pozwala uzyskać rezultat już nawet po kilkunastu minutach [25].

Preparaty o działaniu osmotycznym

Następne związki wykazują działanie osmotyczne. Powodują upłynnienie mas kałowych oraz polepszają również perystaltykę jelit. W tej grupie znajdują się zarówno preparaty o łagodniejszym i wolniejszym początku działania, jak i środki wykorzystywane w większych dawkach w określonych wskazaniach.

Laktuloza (Solaq, Duphalac, Normalac, Lactulose-MIP) występuje w postaci roztworu stosowanego doustnie. Przyjmuje się ją w ilości od 15 ml do 30 ml w jednej lub dwóch podzielonych dawkach. Jest to bezpieczny preparat, dlatego może być stosowany nawet u niemowląt, po odpowiednim zredukowaniu dawki – zwykle 2,5 ml raz dziennie. Efekt przeczyszczający pojawia się po dobie lub dwóch od zastosowania. Co ciekawe, laktuloza działa również prebiotycznie, ponieważ stymuluje wzrost korzystnych bakterii jelitowych, takich jak Bifidobacterium [6].

Osmotyczny mechanizm działania wykazują również makrogole (Forlax, Xenna Balance, Dicopeg). W aptekach dostępne są w postaci proszków do przygotowywania roztworów, które podaje się doustnie. W przypadku podawania preparatu w ilości od 10 g do 20 g dziennie efekt przeczyszczający osiągniemy po 24 h do 48 h. Większe dawki (na poziomie od 190 g do 250 g) pozwolą wywołać oczekiwany rezultat już nawet po jednej godzinie, jednak są to preparaty dostępne tylko na receptę. Makrogole są uważane za bezpieczne w długoterminowym stosowaniu i stanowią leki pierwszego rzutu w leczeniu zaparć czynnościowych [26].

Inne preparaty na zaparcia

Kolejny sposób na pokonanie zaparć to parafina płynna (Mentholaxin, Mentho-Paraffinol, Paraffinum liquidum). Związek ten wykazuje działanie poślizgowe. Parafinę stosujemy najczęściej rano oraz na czczo. Należy przyjąć od jednej do trzech łyżek stołowych. Wypróżnienie powinno nastąpić do 8 godzin.

Odrębny mechanizm działania posiada dokuzynian sodu. Określany jest jako surfaktant. Zmniejsza napięcie powierzchniowe pomiędzy kałem a ścianą jelita, przez co usprawnia pasaż. Poprzez zwiększenie napływu wody do stolca, powoduje jego zmiękczenie. Pacjenci mogą przyjmować ten środek doustnie (kapsułki – Ulgix Laxi) oraz doodbytniczo (czopki – Laxol). W przypadku dorosłych zaleca się stosowanie 100 mg dokuzynianu dwa razy dziennie. Efekt przeczyszczający obserwujemy od 12 do 72 godzin po zastosowaniu [27].

Doodbytniczo możemy stosować czopki glicerynowe. Wykazują szybki efekt przeczyszczający, który osiągamy już po kilkunastu minutach, ze względu na działanie drażniące odbytnicę. Czopki mogą być przyjmowane zarówno przez dorosłych (2 g), jak i dzieci (1 g). Inny sposób na poradzenie sobie z zaparciami to wlewy doodbytnicze. Efekt pojawia się po kilku lub kilkunastu minutach. Roztwory zawierające fosforany (Enema) nie są wskazane u osób z zaburzeniami funkcji nerek lub serca, gdyż może wystąpić hiperfosfatemia bądź hipokaliemia, podobnie jak przy wlewach z wody kranowej. Lepszym rozwiązaniem przy takich problemach będzie zastosowanie soli fizjologicznej. Niestety w przypadku każdej substancji często dochodzi do podrażnienia błony śluzowej odbytnicy.

Błonnik i preparaty śluzowe

Nie sposób nie wspomnieć o produktach zawierających rozpuszczalny błonnik (Fibraxine, Błonnik z ananasem). Działanie polega na zwiększeniu zarówno perystaltyki jelit jak i objętości mas kałowych. Błonnik pokarmowy stanowi również pożywkę dla bakterii jelitowych – w procesie fermentacji powstają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, które stymulują motorykę jelit i wspierają prawidłowe funkcjonowanie bariery jelitowej [2,8,10]. Środki te występują najczęściej w postaci proszku, który należy wymieszać z wodą i spożyć rano. Cennym źródłem błonnika są nasiona babki płesznik (Colon C), babki jajowatej (Ispagul S) czy lnu (len mielony). Zawierają one również śluzy, które powiększają objętość stolca oraz usprawniają pasaż jelitowy. Korzystając z wymienionych produktów, należy zalać je chłodną wodą. Po kilkunastu minutach maceracji powstanie gotowy do spożycia kleik. Podstawową zasadą przyjmowania preparatów z błonnikiem i śluzami jest stopniowe wprowadzanie ich do diety oraz picie dużych ilości wody (minimum 2 l). W przeciwnym wypadku możemy doprowadzić do zwiększenia zaparć. Pożądany efekt powinien nastąpić po kilku dniach od rozpoczęcia terapii.

Probiotyki w walce z zaparciami

Coraz więcej dowodów naukowych wskazuje, że probiotyki mogą stanowić cenne wsparcie w leczeniu zaparć czynnościowych. Metaanalizy badań klinicznych wykazały, że stosowanie określonych szczepów probiotycznych może skrócić czas pasażu jelitowego nawet o 12 godzin, zwiększyć częstość wypróżnień o około 1,5 stolca tygodniowo oraz poprawić konsystencję stolca [3,10]. Szczególnie obiecujące wyniki uzyskano dla szczepów z rodzaju Bifidobacterium lactis, a także preparatów wieloszczepowych łączących bakterie z rodzajów Lactobacillus i Bifidobacterium [3,7,10]. Probiotyki mogą łagodzić zaparcia poprzez modyfikację składu mikrobioty jelitowej, zwiększenie produkcji SCFA, modulację wydzielania serotoniny oraz wzmocnienie bariery jelitowej [art6]. Warto jednak pamiętać, że efekty działania probiotyków są specyficzne dla danego szczepu i dawki, dlatego nie każdy preparat probiotyczny będzie równie skuteczny [3,10].

Jakie są domowe sposoby na zaparcia?

Jeśli doświadczasz zaparć, istnieje wiele domowych sposobów, które mogą pomóc złagodzić ten problem. Oto kilka skutecznych domowych sposobów na zaparcia:

• Zwiększ spożycie błonnika – jednym z głównych sposobów na radzenie sobie z zaparciami jest zwiększenie spożycia błonnika w diecie. Błonnik pomaga zmiękczyć kał i ułatwia jego przesuwanie się przez jelita. Bogate źródła błonnika to owoce, warzywa, pełnoziarniste produkty zbożowe, orzechy i nasiona. Staraj się spożywać te produkty regularnie. Pamiętaj jednak, że zwiększanie ilości błonnika powinno być stopniowe i połączone z odpowiednim nawodnieniem [16,28].
• Picie dużej ilości wody -woda jest kluczowa dla utrzymania prawidłowego funkcjonowania jelit. Pij wystarczającą ilość wody przez cały dzień, aby uniknąć odwodnienia, które może prowadzić do zaparć [28,29].
• Praktykowanie regularnej aktywności fizycznej – aktywność fizyczna, nawet krótki spacer, może pomóc w stymulowaniu perystaltyki jelitowej i ułatwieniu procesu trawienia. Badania wskazują, że nawet 30 minut umiarkowanego wysiłku dziennie (np. szybki marsz) może istotnie poprawić regularność wypróżnień [14,15].
• Stosowanie naturalnych środków przeczyszczających – niektóre produkty spożywcze mają naturalne właściwości przeczyszczające i mogą pomóc w zaparciach. Na przykład, suszone śliwki, sok z buraków, jabłka, kiwi (2-3 sztuki dziennie) lub siemię lniane są często polecane [28].
• Probiotyki i produkty fermentowane – probiotyki mogą pomóc w przywróceniu równowagi mikroflory jelitowej, co przekłada się na lepszą motorykę jelit. Produkty fermentowane, takie jak jogurt naturalny, kefir lub kiszone ogórki, są dobrym źródłem probiotyków. Badania wskazują, że szczególnie korzystne mogą być szczepy z rodzaju Bifidobacterium i Lactobacillus [3,7,10].
• Masaż brzucha – delikatny masaż brzucha w kierunku ruchu wskazówek zegara może pomóc w stymulowaniu perystaltyki jelitowej i ułatwieniu wypróżnienia [28].
• Dbaj o regularny rytm dnia – staraj się jeść posiłki o stałych porach i nie ignorować potrzeby wypróżnienia. Regularne nawyki pomagają „wyregulować” pracę jelit [28,29].

Jeśli zaparcia są uporczywe lub trwają dłużej niż kilka dni, warto skonsultować się z lekarzem, aby wykluczyć poważniejsze problemy zdrowotne i otrzymać odpowiednie porady dotyczące leczenia.

Podsumowanie

Pierwszą interwencją powinna być zmiana stylu życia: zwiększenie ilości spożywanych warzyw i owoców, wody oraz aktywności fizycznej – najlepiej łącząc te elementy, ponieważ ich synergiczne działanie daje najlepsze efekty. Warto również zadbać o zdrową mikrobiotę jelitową, włączając do diety produkty fermentowane lub rozważając suplementację probiotykami. W przypadku braku poprawy rozważmy konsultację z farmaceutą. Przy sporadycznych zaparciach (np. związanych z podróżą, stresem czy chwilową zmianą diety) pomocne mogą być doraźnie stosowane roślinne środki przeczyszczające oparte na związkach antranoidowych, takie jak preparaty z kory kruszyny, sensu czy aloesu (np. Alax), pamiętając o ich krótkotrwałym stosowaniu. Początkowo warto również wypróbować preparaty zawierające rozpuszczalny błonnik, a dopiero później wdrażać kolejne grupy leków. Jeżeli problem zaparć się nadal utrzymuje, należy skonsultować się z lekarzem.

Paliperydon należy do grupy leków przeciwpsychotycznych, nazywanych też neuroleptykami. Jego działanie polega na blokowaniu receptorów w mózgu, które są odpowiedzialne za przekazywanie sygnałów związanych z dopaminą i serotoniną. Dzięki temu pomaga on łagodzić objawy takie jak urojenia, omamy, dezorganizacja myślenia czy wahania nastroju, które pojawiają się w przebiegu schizofrenii oraz zaburzeń schizoafektywnych¹². Paliperydon jest dostępny w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu oraz w formie długodziałających iniekcji domięśniowych, co pozwala dostosować leczenie do potrzeb różnych pacjentów³.

Wskazania do stosowania paliperydonu

Wskazania u dorosłych

Paliperydon jest przeznaczony do leczenia dwóch głównych zaburzeń psychicznych:

• Schizofrenia – choroba charakteryzująca się m.in. zaburzeniami myślenia, urojeniami, omamami, wycofaniem społecznym i spłyceniem uczuć. Paliperydon jest skuteczny zarówno w leczeniu ostrych epizodów, jak i w zapobieganiu nawrotom choroby. Może być stosowany w formie tabletek o przedłużonym uwalnianiu (doustnie) oraz w postaci długodziałających wstrzyknięć domięśniowych, które podaje się raz na kilka tygodni⁴⁵⁶.
• Zaburzenia schizoafektywne – są to zaburzenia, w których występują objawy schizofrenii oraz zaburzeń nastroju (np. depresja, mania). Paliperydon w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu jest wskazany do leczenia objawów psychotycznych i maniakalnych w przebiegu zaburzeń schizoafektywnych u osób dorosłych⁴.

Długodziałające iniekcje (palmitian paliperydonu) są stosowane w leczeniu podtrzymującym schizofrenii u dorosłych, którzy już byli wcześniej leczeni paliperydonem lub rysperydonem i osiągnęli stabilizację objawów. W wybranych przypadkach można rozpocząć iniekcje bez wcześniejszej stabilizacji doustnej, jeśli objawy są łagodne lub umiarkowane⁵⁶.

Wskazania u dzieci i młodzieży

Paliperydon w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu jest wskazany do leczenia schizofrenii u młodzieży od 15. roku życia⁴. W badaniach klinicznych wykazano skuteczność tej terapii u młodzieży, szczególnie w średnich i wyższych dawkach. Stosowanie u młodszych dzieci (poniżej 15 lat) nie jest zalecane, ponieważ skuteczność i bezpieczeństwo w tej grupie wiekowej nie zostały potwierdzone⁷. Długodziałające iniekcje paliperydonu nie są przeznaczone dla dzieci i młodzieży – mogą być stosowane wyłącznie u osób dorosłych⁵⁶.

• Schizofrenia u młodzieży od 15 lat – stosowanie tabletek o przedłużonym uwalnianiu jest możliwe po indywidualnej ocenie lekarza⁴.
• Zaburzenia schizoafektywne – leczenie paliperydonem nie jest przewidziane u dzieci i młodzieży⁴.
• Długodziałające iniekcje – nie stosować u pacjentów poniżej 18 lat⁵⁶.

Stosowanie u innych grup pacjentów

Zawsze przed rozpoczęciem leczenia paliperydonem lekarz ocenia indywidualnie, czy pacjent może przyjmować ten lek. W przypadku osób starszych, pacjentów z chorobami nerek lub wątroby, konieczne może być dostosowanie dawkowania lub wybór innej terapii⁸⁹.

Tabela: Wskazania do stosowania paliperydonu w różnych grupach pacjentów

Paliperydon – leczenie dostosowane do pacjenta

Paliperydon stanowi ważną opcję terapeutyczną dla osób cierpiących na schizofrenię oraz zaburzenia schizoafektywne. W zależności od postaci leku, wieku i stanu zdrowia pacjenta, możliwe jest indywidualne dobranie terapii – od tabletek doustnych po długodziałające iniekcje. W przypadku dzieci i młodzieży lek jest zalecany tylko w wybranych wskazaniach i odpowiednim wieku, natomiast u dorosłych daje szerokie możliwości leczenia zarówno w fazie ostrej, jak i podtrzymującej. Warto pamiętać, że skuteczność i bezpieczeństwo paliperydonu są dobrze udokumentowane, a leczenie powinno być prowadzone pod stałą kontrolą lekarza, który uwzględni indywidualne potrzeby pacjenta oraz możliwe przeciwwskazania⁴⁵⁹⁶.

Lek Pratyria, zawierający substancję czynną paliperydon, jest stosowany w leczeniu podtrzymującym objawów schizofrenii u dorosłych pacjentów, którzy są już ustabilizowani na leczeniu paliperydonem lub rysperydonem^[1]. W artykule omówimy szczegółowo wskazania do stosowania tego leku oraz schorzenia, które leczy.

Spis treści

• Wskazania do stosowania leku Pratyria
• Dawkowanie i sposób podawania
• Przeciwwskazania
• Słownik pojęć
• Podsumowanie

Wskazania do stosowania leku Pratyria

Lek Pratyria jest wskazany w leczeniu podtrzymującym schizofrenii u stabilnych dorosłych pacjentów leczonych paliperydonem lub rysperydonem^[1]. Schizofrenia to choroba psychiczna charakteryzująca się objawami pozytywnymi i negatywnymi. Objawy pozytywne obejmują omamy, urojenia i nadmierną podejrzliwość, natomiast objawy negatywne to brak emocji, wycofanie i problemy z logicznym myśleniem^[2].

U wybranych dorosłych pacjentów ze schizofrenią, którzy reagowali wcześniej na doustny paliperydon lub rysperydon, można stosować lek Pratyria bez uprzedniej stabilizacji za pomocą terapii doustnej, jeśli objawy psychotyczne są łagodne do umiarkowanych i wskazana jest terapia w postaci długodziałających iniekcji^[1].

Dawkowanie i sposób podawania

Zaleca się rozpoczęcie stosowania leku Pratyria od dawki 150 mg w 1. dniu leczenia i 100 mg tydzień później (8. dzień). W obu przypadkach lek należy podawać do mięśnia naramiennego, aby szybko uzyskać stężenie terapeutyczne^[1]. Trzecią dawkę należy podać miesiąc po podaniu drugiej dawki inicjującej. Zalecana dawka podtrzymująca wynosi 75 mg, podawane co miesiąc; u niektórych pacjentów korzystne może być stosowanie mniejszej lub większej dawki w zalecanym zakresie od 25 do 150 mg, zależnie od indywidualnej tolerancji leku i skuteczności^[1].

Przeciwwskazania

Leku Pratyria nie należy stosować u pacjentów, którzy mają uczulenie na paliperydon lub którykolwiek z pozostałych składników tego leku, a także na inny lek przeciwpsychotyczny, w tym substancję rysperydon^[2]. Przed rozpoczęciem stosowania leku Pratyria należy omówić to z lekarzem, farmaceutą lub pielęgniarką, zwłaszcza jeśli pacjent ma chorobę Parkinsona, cukrzycę, nowotwór piersi, chorobę serca, padaczkę, zaburzenia czynności nerek lub wątroby, przedłużoną i bolesną erekcję, problemy z regulacją temperatury ciała, nieprawidłowe stężenie hormonu prolaktyny we krwi lub przypadki zakrzepów krwi w rodzinie^[2].

Słownik pojęć

• Paliperydon – Substancja czynna leku Pratyria, należąca do grupy leków przeciwpsychotycznych.
• Schizofrenia – Choroba psychiczna charakteryzująca się objawami pozytywnymi (omamy, urojenia) i negatywnymi (brak emocji, wycofanie).
• Złośliwy zespół neuroleptyczny – Stan charakteryzujący się wysoką gorączką, sztywnością mięśni i niestabilnością układu autonomicznego.
• Późne dyskinezy – Mimowolne ruchy języka lub mięśni twarzy, które mogą wystąpić po długotrwałym stosowaniu leków przeciwpsychotycznych.
• Objawy pozapiramidowe – Objawy neurologiczne, takie jak drżenie, sztywność mięśni, spowolnienie ruchów, które mogą wystąpić po stosowaniu leków przeciwpsychotycznych.

Podsumowanie

Lek Pratyria jest stosowany w leczeniu podtrzymującym objawów schizofrenii u dorosłych pacjentów, którzy są już ustabilizowani na leczeniu paliperydonem lub rysperydonem. Zaleca się rozpoczęcie leczenia od dawki 150 mg w 1. dniu i 100 mg tydzień później, a następnie podawanie dawki podtrzymującej 75 mg co miesiąc. Przeciwwskazania obejmują uczulenie na paliperydon, rysperydon oraz inne składniki leku, a także choroby takie jak Parkinson, cukrzyca, nowotwór piersi, choroba serca, padaczka, zaburzenia czynności nerek lub wątroby, przedłużona i bolesna erekcja, problemy z regulacją temperatury ciała, nieprawidłowe stężenie hormonu prolaktyny we krwi oraz przypadki zakrzepów krwi w rodzinie.

Materiały źródłowe

• [1]: Charakterystyka produktu leczniczego
• [2]: Ulotka leku

Lek Tractiva, zawierający arypiprazol, jest stosowany w leczeniu różnych zaburzeń psychicznych u dorosłych i młodzieży. Jednakże, jego stosowanie u dzieci poniżej 13 roku życia nie jest zalecane. W artykule omówimy, dlaczego Tractiva nie jest odpowiednia dla młodszych dzieci oraz jakie są alternatywne leki o podobnym działaniu, które mogą być bezpiecznie stosowane u dzieci.

Spis treści

• Dlaczego Tractiva nie jest zalecana dla dzieci poniżej 13 roku życia?
• Alternatywne leki o podobnym działaniu bezpieczne dla dzieci
• Słownik pojęć

Dlaczego Tractiva nie jest zalecana dla dzieci poniżej 13 roku życia?

Lek Tractiva, zawierający arypiprazol, jest stosowany w leczeniu schizofrenii oraz epizodów maniakalnych w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym typu I u dorosłych i młodzieży w wieku 13 lat i starszej^[1]. Jednakże, jego stosowanie u dzieci poniżej 13 roku życia nie jest zalecane z kilku powodów:

• Brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności: Badania kliniczne nie dostarczyły wystarczających dowodów na bezpieczeństwo i skuteczność arypiprazolu u dzieci poniżej 13 roku życia^[1].
• Ryzyko działań niepożądanych: U młodszych pacjentów istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, takich jak zaburzenia pozapiramidowe, senność, zmęczenie oraz zwiększenie masy ciała^[1].
• Specjalne ostrzeżenia: Arypiprazol może powodować senność, zmniejszenie ciśnienia krwi podczas wstawania, zawroty głowy i zmiany w zakresie zdolności do poruszania się i zachowania równowagi, co może prowadzić do upadków, szczególnie u dzieci^[2].

Alternatywne leki o podobnym działaniu bezpieczne dla dzieci

Istnieją inne leki przeciwpsychotyczne, które mogą być bezpiecznie stosowane u dzieci i młodzieży. Oto kilka z nich:

• Risperidon: Jest to lek przeciwpsychotyczny stosowany w leczeniu schizofrenii, zaburzeń afektywnych dwubiegunowych oraz drażliwości związanej z autyzmem u dzieci i młodzieży. Risperidon jest często stosowany u dzieci w wieku 5 lat i starszych^[1].
• Olanzapina: Stosowana w leczeniu schizofrenii i epizodów maniakalnych w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym. Olanzapina może być stosowana u dzieci w wieku 13 lat i starszych^[1].
• Kwetiapina: Jest to lek przeciwpsychotyczny stosowany w leczeniu schizofrenii, zaburzeń afektywnych dwubiegunowych oraz depresji. Kwetiapina może być stosowana u dzieci w wieku 10 lat i starszych^[1].

Słownik pojęć

• Arypiprazol – Substancja czynna leku Tractiva, stosowana w leczeniu schizofrenii i zaburzeń afektywnych dwubiegunowych.
• Schizofrenia – Choroba psychiczna charakteryzująca się zaburzeniami myślenia, percepcji i emocji.
• Zaburzenia afektywne dwubiegunowe – Choroba psychiczna charakteryzująca się naprzemiennymi epizodami manii i depresji.
• Zaburzenia pozapiramidowe – Zaburzenia ruchowe, takie jak drżenie, sztywność mięśni i trudności w poruszaniu się, często związane z lekami przeciwpsychotycznymi.

Podsumowanie:

Materiały źródłowe

• [1]: Charakterystyka produktu leczniczego
• [2]: Ulotka leku

Spis treści

• Wstęp
• Stosowanie leku Tractiva w ciąży
• Stosowanie leku Tractiva podczas karmienia piersią
• Alternatywne leki bezpieczne dla kobiet w ciąży i karmiących piersią
• Słownik pojęć
• Podsumowanie

Wstęp

Lek Tractiva zawiera substancję czynną arypiprazol i jest stosowany w leczeniu schizofrenii oraz zaburzeń afektywnych dwubiegunowych. Jednakże, jego stosowanie w ciąży i podczas karmienia piersią budzi pewne wątpliwości. W artykule omówimy, czy kobiety w ciąży lub karmiące piersią mogą stosować lek Tractiva oraz jakie są alternatywne leki o podobnym działaniu, które są bezpieczne dla kobiet i dzieci.

Stosowanie leku Tractiva w ciąży

Nie przeprowadzono odpowiednich i kontrolowanych badań klinicznych dotyczących działania arypiprazolu u kobiet w ciąży. Zgłaszano występowanie wad wrodzonych, jednak nie można było ustalić ich związku przyczynowego z arypiprazolem^[1]. Na podstawie wyników badań przeprowadzonych na zwierzętach nie można wykluczyć potencjalnego toksycznego wpływu produktu na płód. Ze względu na niewystarczające dane dotyczące bezpieczeństwa u ludzi oraz budzące wątpliwości wyniki badań na zwierzętach, ten produkt leczniczy nie może być stosowany w okresie ciąży, chyba że spodziewane korzyści wyraźnie przewyższają ryzyko dla płodu^[2].

Stosowanie leku Tractiva podczas karmienia piersią

Arypiprazol i (lub) jego metabolity przenikają do mleka ludzkiego. Należy podjąć decyzję, czy przerwać karmienie piersią, czy przerwać przyjmowanie arypiprazolu, biorąc pod uwagę korzyści z karmienia piersią dla dziecka i korzyści z leczenia dla matki^[1]. Nie należy jednocześnie przyjmować leku i karmić dziecka piersią^[2].

Alternatywne leki bezpieczne dla kobiet w ciąży i karmiących piersią

Istnieją inne leki przeciwpsychotyczne, które mogą być bezpieczniejsze dla kobiet w ciąży i karmiących piersią. Oto kilka z nich:

• Klozapina – Jest stosowana w leczeniu schizofrenii i może być bezpieczniejsza w ciąży, ale wymaga monitorowania ze względu na ryzyko agranulocytozy.
• Olanzapina – Może być stosowana w ciąży, ale należy monitorować masę ciała i poziom glukozy we krwi.
• Risperidon – Stosowany w leczeniu schizofrenii i zaburzeń afektywnych dwubiegunowych, może być bezpieczniejszy w ciąży, ale wymaga monitorowania ze względu na ryzyko hiperprolaktynemii.

Słownik pojęć

• Arypiprazol – Substancja czynna leku Tractiva, stosowana w leczeniu schizofrenii i zaburzeń afektywnych dwubiegunowych.
• Schizofrenia – Choroba psychiczna charakteryzująca się m.in. halucynacjami, urojeniami i zaburzeniami myślenia.
• Zaburzenia afektywne dwubiegunowe – Choroba psychiczna charakteryzująca się naprzemiennymi epizodami manii i depresji.
• Hiperprolaktynemia – Stan, w którym występuje podwyższone stężenie prolaktyny we krwi.
• Agranulocytoza – Stan, w którym występuje znaczne zmniejszenie liczby granulocytów we krwi, co zwiększa ryzyko infekcji.

Podsumowanie

Materiały źródłowe

• [1]: Charakterystyka produktu leczniczego
• [2]: Ulotka leku