Choroby zakrzepowo-zatorowe, takie jak zakrzepica żył głębokich czy zatorowość płucna, wymagają skutecznych rozwiązań. Bardzo dobrze, że na rynku pojawia się coraz więcej produktów ze skutecznymi substancjami leczniczymi od nowych producentów. Avoclod, zawierający apiksaban w dawkach 2,5 mg i 5 mg, jest doskonałym wyborem zarówno w profilaktyce, jak i leczeniu tych powikłań. Lek pomaga również pacjentom z migotaniem przedsionków, zmniejszając ryzyko udarów.

Kolejna nowość jest wykorzystywana w leczeniu pierwotnej małopłytkowości immunologicznej ważnym przełomem jest Eltrombopag Krka, który wspiera produkcję płytek krwi i zmniejsza ryzyko krwawień. Dzięki dawkom 25 mg, 50 mg i 75 mg można precyzyjnie dostosować terapię do potrzeb pacjenta. Podobną skuteczność w zapobieganiu i leczeniu zakrzepicy wykazuje Rivaroxaban Polpharma, dostępny w dawkach 10 mg, 15 mg i 20 mg.

Nie można pominąć Ticagrelor Olpha, leku z tikagrelorem w dawkach 60 mg i 90 mg, który stosowany z kwasem acetylosalicylowym pomaga pacjentom po ostrym zespole wieńcowym lub zawale serca, zmniejszając ryzyko kolejnych zdarzeń sercowych.

Nowe leki w listopadzie w 2024 działające na układ nerwowy

Pacjenci zmagający się z depresją czy stanami lękowymi często potrzebują leków, które pomagają im wrócić do codziennej aktywności. Citalopram Medreg to sprawdzony preparat wykorzystywany w leczeniu depresji, który dzięki dawce 20 mg stabilizuje nastrój i łagodzi objawy lękowe. Z kolei osoby cierpiące na zaburzenia lękowe, fobie społeczne czy ciężką depresję mogą skorzystać z Sertraline Medical Valley, dostępnego w dawkach 50 mg, 100 mg i 150 mg. Nowe produkty z klasycznymi substancjami leczniczymi zwiększają dostępność preparatów dla pacjentów.

Jeśli chodzi o inne schorzenia, to listopad 2024 przyniósł nowy preparat stosowany w leczeniu stwardnienia rozsianego. To Dimethyl fumarate MSN, kapsułki dojelitowe w dawkach 120 mg i 240 mg, które zmniejszają nasilenie rzutów choroby i wspierają pacjentów w kontrolowaniu objawów. Z kolei Pregabalin Medreg, dostępny w dawkach 75 mg i 150 mg, pomaga osobom z bólem neuropatycznym, lękiem uogólnionym oraz padaczką.

Nowe możliwości w onkologii i immunologii

Leczenie zaawansowanego raka prostaty zyskało nowoczesne wsparcie w postaci Enzalutamide STADA, dostępnego w dawkach 40 mg i 80 mg. Lek ten stanowi przełom w terapii nowotworów opornych na tradycyjne metody i w ostatnich miesiącach coraz więcej producentów decyduje się na poszerzenia swojego portfolio o ten lek.

W przewlekłej białaczce szpikowej z chromosomem Philadelphia zastosowanie znalazł Nilotinib Viatris, kapsułki w dawkach 50 mg, 150 mg i 200 mg, które pomagają kontrolować przebieg choroby.

Pacjenci z opornym na leczenie szpiczakiem mnogim mogą skorzystać z preparatów takich jak Pomalidomide Grindeks i Pomalidomide Sandoz w dawkach od 1 mg do 4 mg. Te leki wspierają układ odpornościowy w walce z nowotworem.

Leczenie nadciśnienia i chorób serca

Nadciśnienie to choroba cywilizacyjna, jednak najnowsze metody terapii pozwalają zminimalizować jej negatywne skutki. W walce z nadciśnieniem ważną nowością jest IPAM, łączący peryndopryl, indapamid i amlodypinę. To kompleksowe rozwiązanie umożliwia skuteczne obniżenie ciśnienia i ochronę układu sercowo-naczyniowego. Kolejną opcją jest Jospiten, zawierający lerkanidypinę w dawkach 10 mg i 20 mg, który pomaga pacjentom skutecznie kontrolować ciśnienie krwi.

W grupie nowych leków na nadciśnienie pojawiły się także preparaty łączące w sobie różne substancje czynne. Kanpiduo, łączący kandesartan (8 mg lub 16 mg) z indapamidem (2,5 mg), to innowacyjny lek, który skutecznie obniża ciśnienie krwi. Tolurindo, zawierający telmisartan (40 mg lub 80 mg) oraz indapamid (1,5 mg), jest kolejną opcją dla pacjentów wymagających kompleksowego podejścia w leczeniu nadciśnienia tętniczego.

Uzupełnieniem terapii jest Nebivolol Medreg, dostępny w dawce 5 mg, który wspiera funkcjonowanie serca poprzez zmniejszenie szybkości jego bicia, zapewniając jednocześnie skuteczne obniżenie ciśnienia.

Wsparcie w cukrzycy i chorobach przewodu pokarmowego

Cukrzyca typu 2, jedno z najczęściej diagnozowanych schorzeń metabolicznych, wymaga precyzyjnej kontroli. IRUKA, metformina w tabletkach o przedłużonym uwalnianiu (500 mg, 750 mg, 1000 mg), pomaga pacjentom utrzymać właściwy poziom glukozy we krwi. Dodatkowe wsparcie zapewnia Jazeta Novum, zawierająca sitagliptynę w dawkach 25 mg, 50 mg i 100 mg, która wspiera regulację glikemii.

Dla osób cierpiących na chorobę wrzodową czy refluks dostępny jest Pantoprazol PHARMLINE, który w formie proszku do sporządzania roztworu do wstrzykiwań w dawce 40 mg szybko łagodzi objawy i wspiera regenerację przewodu pokarmowego.

Nowe terapie okulistyczne

Problemy ze wzrokiem, takie jak jaskra czy stany zapalne, są coraz lepiej leczone dzięki nowoczesnym preparatom. Tipifree Combi, krople łączące trawoprost i tymolol, skutecznie obniżają ciśnienie wewnątrzgałkowe, chroniąc nerw wzrokowy przed uszkodzeniem. Infladrop, zawierający bromfenak, działa przeciwzapalnie, przynosząc ulgę pacjentom z różnymi dolegliwościami okulistycznymi.

Inne ważne nowości

Rok 2024 przyniósł także nowe rozwiązania dla pacjentów z problemami wątroby i alergiami. Hepadetox, zawierający tymonacyk w dawce 200 mg, wspiera regenerację wątroby, szczególnie w przypadkach stłuszczenia czy uszkodzenia toksycznego. Flazena, spray do nosa z azelastyną i flutikazonem, przynosi ulgę w alergicznym nieżycie nosa, a Elfluelda – szczepionka przeciw grypie – jest szczególnie polecana dla seniorów.

Nie zabrakło także nowości w medycynie estetycznej. Relfydess, toksyna botulinowa typu A, znalazła zastosowanie w wygładzaniu zmarszczek oraz terapii niektórych schorzeń neurologicznych.

Leki bez recepty (OTC)

Dla osób szukających ulgi w codziennych dolegliwościach pojawiły się nowe preparaty bez recepty. Diclofenac Dr.Max, żel z diklofenakiem, łagodzi ból i obrzęki w przypadku urazów miejscowych. Levosol, krople doustne z lewodropropizyną, skutecznie działają przeciwkaszlowo. Natomiast Sedistress Forte, tabletki powlekane z wyciągiem z ziela męczennicy, oferują naturalne wsparcie w stanach napięcia nerwowego i stresu.

Podsumowanie

Nowe leki wprowadzone w 2024 roku stanowią istotny krok naprzód w leczeniu wielu chorób. Od terapii zakrzepicy i chorób przewlekłych, przez wsparcie w onkologii i neurologii, aż po nowoczesne preparaty okulistyczne i leki OTC – każdy z tych produktów zwiększa szanse na lepsze życie pacjentów. Innowacje te nie tylko poprawiają skuteczność leczenia, ale także dają nadzieję na jeszcze bardziej zaawansowane terapie w przyszłości.

Sierpień obfitował w nowości dostępne bez recepty. Aspigola spray to nowy środek dostępny w aptekach, łączący lidokainę i dichlorobenzylowy alkohol w postaci aerozolu do stosowania w jamie ustnej. Produkt ten przynosi ulgę w bólu gardła i stanach zapalnych jamy ustnej.

Wśród nowości znajdziemy także Ankerman, tabletki powlekane z witaminą B12, które wspomagają funkcje nerwowe i zapobiegają anemii. Są dostępne w opakowaniach po 30 i 50 tabletek. Innym produktem z tej kategorii jest BiotinoZin, zawierający biotynę i cynk, który wspomaga zdrowie skóry, włosów oraz paznokci. Produkt dostępny jest w opakowaniach po 15 i 30 tabletek.

W sierpniowym zestawieniu znalazły się również leki na biegunkę i kaszel. Stoperan FAST to liofilizat doustny zawierający loperamid, który skutecznie hamuje biegunkę. Dostępny jest w opakowaniach po 6, 10 i 12 tabletek. Z kolei Strepsils Natur kaszel mokry to syrop zawierający wyciąg z liści bluszczu, łagodzący kaszel mokry, dostępny w butelkach po 100 i 200 ml. Dla osób borykających się z migreną nową propozycją są tabletki powlekane Trymigan, zawierające almotriptan i dostępne w opakowaniach po 2 tabletki.

Nowe leki dostępne na receptę

Leki na układ nerwowy

Kolejną grupę nowości stanowią leki dostępne na receptę. Banavin to preparat zawierający vortioxetynę, stosowany w leczeniu depresji i dostępny w dawkach 5 mg, 10 mg, 15 mg i 20 mg. Na rynku pojawiła się także Lusama – pregabalina w tabletkach o przedłużonym uwalnianiu, stosowana w leczeniu padaczki i bólu neuropatycznego. Lek dostępny jest w dawkach 82,5 mg, 165 mg i 330 mg. Sultiame Desitin to sultiam w zawiesinie doustnej, dodawany do terapii w leczeniu padaczki.

Leki stosowane w zakażeniach

W kategorii antybiotyków nową propozycją jest Cefuroxime Aristo. Lek ten, zawierający cefuroksym, jest dostępny w tabletkach powlekanych o dawkach 250 mg i 500 mg, przeznaczonych do leczenia zakażeń bakteryjnych. Nowością w leczeniu zakażeń dróg oddechowych jest Levocin z lewofloksacyną, dostępny w dawce 500 mg w tabletkach powlekanych. 

W leczeniu poważnych zakażeń grzybiczych pomocny będzie Voriconazole hameln – worykonazol w proszku do sporządzania roztworu do infuzji, skuteczny w walce z ciężkimi infekcjami grzybiczymi.

Leczenie infekcji pasożytniczych wspomoże nowy lek Scavertin, zawierający iwermektynę, który jest dostępny w opakowaniach po 4, 8, 10, 12, 16 i 20 tabletek. 

W profilaktyce zakażeń tężcem stosowana będzie nowa Tetana Pro – szczepionka przeciw tężcowi dostępna w ampułkach po 0,5 ml, co polepszy możliwości prewencji tego ciężkiego zakażenia.

Leki na krew i układ krążenia

Dabigatran Etexilate Viatris to nowa opcja w prewencji zakrzepicy i udarów mózgu, dostępna w kapsułkach twardych w dawkach 75 mg, 110 mg i 150 mg. Również nowy na rynku jest Rivaroxaban Bluefish, stosowany w leczeniu i prewencji zakrzepicy, dostępny w dawkach 10 mg, 15 mg i 20 mg.

Inne leki

Finjuve z finasterydem, stosowany w terapii łysienia androgenowego, jest teraz dostępny w postaci aerozolu do stosowania na skórę. W walce ze stanami zapalnymi i alergicznymi stosować można nowy Deksametazon Accord w roztworze do wstrzykiwań i infuzji. Pixalzina, zawierająca metamizol, jako roztwór do wstrzykiwań, oferuje działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. 

Pacjentki po menopauzie z rakiem piersi mogą również skorzystać z Exemestan Symphar – tabletki zawierające egzemestan są dostępne w różnych opakowaniach. Calcium folinate Kalceks – folinian wapnia w roztworze do wstrzykiwań i infuzji, jest używany w terapiach ratunkowych po metotreksacie i innych lekach cytotoksycznych. 

Nowe leki stosowane w lecznictwie zamkniętym (Lz)

Wśród nowości znajdują się również leki przeznaczone do stosowania w lecznictwie zamkniętym. Dimethyl Fumarate Gedeon Richter to dimetyl fumarat w kapsułkach dojelitowych, stosowany w terapii stwardnienia rozsianego, dostępny w dawkach 120 mg i 240 mg.

Do leczenia zaawansowanego raka piersi został zarejestrowany Eribulin EVER Pharma, który występuje w formie roztworu do wstrzykiwań. 

Podsumowanie

Sierpień 2024 roku przyniósł na rynek farmaceutyczny szereg nowych leków, które mogą w istotny sposób wpłynąć na leczenie różnych schorzeń. Pacjenci oraz specjaliści medyczni mają teraz dostęp do szerszego wachlarza opcji terapeutycznych. Każdy z tych leków został starannie przebadany i zatwierdzony, co zapewnia skuteczność i bezpieczeństwo ich stosowania.

Mechanizm działania tej grupy leków polega na hamowaniu nadpobudliwości neuronów, która – podobnie jak w padaczce – występuje w bólu neuropatycznym. Mechanizm komórkowy działania tej grupy leków polega na zmniejszeniu stężenia jonów wapniowych w komórkach ośrodkowego układu nerwowego (OUN). Leki te nasilają procesy hamowania pre- i postsynaptycznego w strukturach OUN (hamują pobudliwość neuronów) [1]. 

Jakie są wskazania do stosowania obu tych leków?

Pregabalina oraz gabapentyna należą do grupy leków przeciwpadaczkowych. Innym wskazaniem do ich stosowania są bóle neuropatyczne i to na tym polu właśnie leki te odnoszą ostatnimi czasy największe sukcesy. Skuteczność gabapentyny wykazano w leczeniu neuropatii cukrzycowej i neuropatii obwodowych, natomiast w leczeniu neuralgii popółpaścowej jest ona ograniczona. Skuteczność pregabaliny wykazano w neuralgii popółpaścowej, neuropatii cukrzycowej, neuralgii trójdzielnej, u pacjentów z przetrwałym bólem pooperacyjnym, a także w przypadku bólu w dolnym odcinku kręgosłupa [1].

Czy można przyjąć gabapentynę zamiast pregabaliny?

Nie – pregabalina i gabapentyna nie są lekami równoważnymi, pomimo tego, że należą do tej samej grupy terapeutycznej.

Czy któryś z leków jest lepszy?

Odpowiadając na to pytanie należy odnieść się do profili bezpieczeństwa obu leków oraz cech wynikających z farmakokinetyki. Pierwszym aspektem (w kontekście leczenia przeciwbólowego) jest dawka [2]:

• leczenie gabapentyną należy rozpocząć od dawki 100-300 mg i zwiększać ją systematycznie do uzyskania oczekiwanego działania analgetycznego (Dawka maksymalna wynosi 3600 mg na dobę);
• W przypadku stosowania gabapentyny należy pamiętać, że dawki dobowe <1200 mg nie wykazują istotnego efektu terapeutycznego w leczeniu bólu.

Kolejnym aspektem jest efekt działania leku [2]:

• stopień wchłaniania gabapentyny z przewodu pokarmowego jest 3-krotnie mniejszy niż pregabaliny, a efekt działania występuje po około 3 godzinach od rozpoczęcia stosowania (rozumiane jako maksymalne stężenie w osoczu, faktyczne działanie może nastąpić później);
• stopień wchłaniania pregabaliny z przewodu pokarmowego jest 3-krotnie większy niż gabapentyny.

Ostatnia kwestia dotyczy profilu bezpieczeństwa leku [2]: 

• najczęstszym działaniem niepożądanym występującym podczas stosowania gabapentyny jest sedacja, która jest szczególnie niebezpieczna u pacjentów geriatrycznych;
• z najczęściej występujących działań niepożądanych pregabaliny należy wymienić: obrzęki obwodowe, sedację (która występuje rzadziej niż po gabapentynie) oraz zawroty głowy i uczucie “nóg jak z waty”. 

Wymienione działania niepożądane (zależne od stosowanej dawki) pojawiają się najczęściej w pierwszym tygodniu stosowania leków i sukcesywnie zmniejszają się w czasie.

Bezpieczeństwo pregabaliny i gabapentyny

Profil bezpieczeństwa gabapentyny i pregabaliny nieznacznie się od siebie różnią. Przyjrzyjmy się mu bliżej.

Czy gabapentynę i pregabalinę można stosować w chorobach wątroby?

Obydwa leki nie są metabolizowane w wątrobie przy udziale CYP450. Badania przedkliniczne na zwierzętach pozwalają sądzić, że farmakokinetyka obu leków nie powinna ulec zmianie, gdyż metabolizmowi w wątrobie podlega mniej niż w 1% dawki [3].

Czy gabapentynę i pregabaliną można stosować u chorych z niewydolnością nerek?

Obydwa leki są wydalane przez nerki, więc pacjenci z zaburzeniami czynności nerek wymagają dostosowania dawki do klirensu kreatyniny. Jest to praktycznie jedyna droga eliminacji obu leków z organizmu [3].

Czy gabapentynę i pregabalinę można łączyć z alkoholem?

Nie ponieważ może dochodzić do niepożądanych objawów ze strony ośrodkowego układu nerwowego.

Czy gabapentyna i pregabalina mogą być stosowane u kobiet w ciąży i u kobiet karmiących piersią?

Brak jest wystarczających danych, lub są one bardzo ograniczone dotyczących stosowania gabapentyny u kobiet w ciąży. Stosowanie tych leków w okresie ciąży jest zalecane tylko wtedy kiedy korzyści dla matki znacznie przewyższają ryzyko dla płodu. 

Gabapentyna i pregabalina powinny być stosowane u kobiet karmiących piersią jedynie wtedy, kiedy korzyści w sposób oczywisty przeważają nad zagrożeniami.

Jakie są leki zawierające pregabalinę i gabapentynę?

Pregabalina dostępna jest w postaci kapsułek twardych: Egzysta, Linefor, Lyrica, Pragiola, Pregabalin Aurovitas, Pregabalin Mylan, Pregabalin Pfizer, Pregamid, Tabagine. Gabapentyna występuje w postaci tabletek powlekanych: Epigapent, Neurontin oraz kapsułek twardych: Gabagamma, Gabapentin Aurovitas, Gabapentin Teva.

Podsumowanie

Omawiane leki różnią się profilem farmakokinetycznym. Optymalna dawka dobierana jest drogą miareczkowania aż do maksymalnej tolerowanej i/lub skutecznej dawki, którą pacjent powinien stosować przez kilka tygodni. Jeśli padnie pytanie o to, który lek jest bardziej bezpieczny, to  biorąc pod uwagę bardziej przewidywalną farmakokinetykę i to, że lepiej jest dobrać odpowiednie dawkowanie i przewidzieć efekty uboczne zależne od dawki – odpowiedź brzmi: pregabalina.

Padaczka – inaczej epilepsja – to przewlekła choroba neurologiczna, która dotyczy mózgu. Objawia się ona nawracającymi napadami. Pomiędzy okresami, w których pojawiają się napady, chory prowadzi najczęściej normalne życie. Szacuje się, że padaczka dotyka nawet około 50 milionów osób na całym świecie. Około 75% przypadków zachorowań występuje przed 18 rokiem życia. Jakie są przyczyny tej choroby? Czy padaczka to jedno schorzenie, czy ma kilka odmian? Jakie inne objawy towarzyszą osobom chorym na padaczkę? Jak leczyć epilepsję [1,2]?

Napady jako objaw epilepsji

Jeśli myślimy o padaczce, to najczęściej przywołujemy obraz pacjenta, który ma napad toniczno-kloniczny. Dochodzi wtedy do wyprężenia ciała i odgięcia głowy do tyłu oraz masywnych drgań całego ciała. Chory często staje się siny i pojawia się piana w ustach. Może dojść do bezwiednego oddania moczu. Jednak istnieją także inne rodzaje napadów padaczkowych.

O tym jak wyglądają poszczególne napady, decyduje obszar mózgu, w którym dochodzi do wyładowań. Mogą przybierać formę ruchową (drgawki, skurcze, ruchy gałek ocznych, spadek napięcia mięśni), czuciową (odczuwanie bólu, dziwnych zapachów, smaków, zaburzenia widzenia, słuchu), wegetatywną (rozszerzenie źrenic, wymioty, przyspieszone tętno) lub psychiczną (zmiany nastroju, efekt déjá vu). Ze względu na lokalizację napady mogą mieć charakter częściowy z zachowaną lub zaburzoną świadomością i charakter uogólniony z utratą przytomności. U dzieci dość często występują napady nieświadomości. Są to krótkotrwałe (od kilku do kilkunastu sekund) zamyślenia, którym czasami mogą towarzyszyć mimowolne ruchy. Napady padaczkowe mogą też obejmować tylko niektóre partie ciała np. kończyny, twarz lub występować w postaci omdleń.

Czy wystąpienie pojedynczego napadu decyduje o rozpoznaniu padaczki? Nie jest to takie jednoznaczne. Około 10% populacji doświadczyło jednego epizodu drgawek w swoim życiu, co nie stanowiło podstawy do rozpoznania choroby. Diagnoza padaczki opiera się na wystąpieniu co najmniej dwóch epizodów napadowych, które nie zostały sprowokowane czynnikami zewnętrznymi. Natomiast nawet podczas jednorazowego podejrzenia wystąpienia napadu należy bezwzględnie udać się do specjalisty [1,2].

Co jest przyczyną napadów?

Przyczyną napadów w padaczce są niekontrolowane i nadmierne wyładowania elektryczne komórek nerwowych w określonych częściach mózgu. Jak zostało wspomniane wcześniej, napady mogą mieć charakter jedynie krótkiej utraty świadomości, skurczu pojedynczej partii mięśni (np. szarpnięcie ręką lub nogą) bądź rozległych i długotrwających drgań całego ciała [1].

Jednak dlaczego dochodzi do wspomnianych zaburzeń? Przyczyn może być wiele. Bardzo często padaczka jest wynikiem uszkodzenia mózgu. Może do niego dojść na skutek działania mechanicznego, tj. urazów głowy, np. po wypadku, ale również problemów w życiu płodowym lub okołoporodowym, np. przejściowe niedotlenienie lub niska masa urodzeniowa. Do innych przyczyn rozwoju padaczki należą infekcje, np. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub zapalenie mózgu. Udar, który prowadzi do niedotlenienia mózgu, może też wywołać padaczkę w przyszłości. Padaczka bywa także wynikiem zaburzeń anatomicznych mózgu lub wad genetycznych czy rozwijającego się guza mózgu [1].

Jakie czynniki wyzwalają napad padaczki?

U osób chorych na padaczkę napady są generowane przez ogniska padaczkowe w mózgu. Istnieje jednak grupa czynników zewnętrznych (tzw. triggerów), które mogą wyzwolić napad. Należą do nich między innymi:

• urazy głowy;
• migające światła;
• alkohol;
• narkotyki (np. kokaina, amfetamina, heroina, marihuana);
• gorączka [3].

Wśród pozostałych czynników, które mogą sprowokować atak padaczki, warto wspomnieć o następujących sytuacjach:

• zbyt mała ilość snu;
• stres;
• pominięcie dawki leków; 
• menstruacja;
• głodzenie się lub przemęczenie. 

Każdy pacjent może inaczej reagować na dane bodźce, dlatego warto notować okoliczności wystąpienia napadu.

Leczenie padaczki

Padaczka to choroba przewlekła, jednak dzięki stosowaniu odpowiednich leków, da się ją kontrolować. Nawet 70% chorych może żyć bez napadów, jeśli tylko ma odpowiednio dobrane leczenia i poprawnie na nie reaguje. Wytyczne wskazują, że padaczkę – jeśli to możliwe – najlepiej leczyć z użyciem jednego leku. Jeśli zastosowana cząstka lecznicza nie działa, to stopniowo dodaje się drugi lek, zmniejszając dawkę pierwszego, tak aby w efekcie stosować jeden lek. Jeśli monoterapia nie przynosi rezultatów, to dopiero wtedy dodaje się kolejny lek [1].

Monoterapia w leczeniu napadów toniczno-klonicznych

Lekiem pierwszego wyboru w padaczce z napadami toniczno-klonicznymi jest walproinian sodu (lub jego połączenia z kwasem walproinowym). Są to leki takie jak Convulex, Depakine, Depakine Chrono, Absenor, ValproLek. Walproinian sodu zalecany jest do stosowania u mężczyzn i chłopców, dziewczynek poniżej 10. roku życia oraz kobiet, które nie mogą posiadać potomstwa. To substancja przeciwwskazana u kobiet w ciąży i planujących dzieci, gdyż jej przyjmowanie wyraźnie zwiększa ryzyko urodzenia dzieci z poważnymi wadami [3,4].

W przypadku kobiet lekami pierwszego wyboru są lamotrygina (np. Lamilept, Lamitrin, Lamotrix, Epitrigine) lub lewetyracetam (np. Cezarius, Vetira, Normeg, Keppra). Te dwie substancje stosuje się także w monoterapii jako leki drugiego rzutu, jeśli walproinian nie daje pożądanych efektów. Często w monoterapii wykorzystuje się także karbamazepinę (np. Amizepin, Tegretol, Finlepsin) oraz okskarbazepinę (np. Trileptal, Oxepilax, Karbagen) [3,5].

Leki w terapii dodanej

Jeśli leczenie jednym lekiem nie jest skuteczne, to należy wprowadzić farmakoterapię opartą na dwóch lekach o odmiennym mechanizmie działania. Tutaj bardzo wiele zależy od konkretnego rodzaju padaczki. Substancje, które stosuje się w terapii dodanej to, np.:

• klobazam (Frisium);
• perampanel;
• topiramat (Topamax, Toramat, Etopro);
• brywaracetam (Briviact);
• lakozamid (Vimpat, Epilantin, Zilibra);
• etosuksymid (Petinimid);
• zonisamid (Zonisamidum Neuraxpharm);
• pregabalina (Pragiola, Egzysta, Lyrica);
• gabapentyna (Neurontin, Gabapentin);
• wigabatryna (Sabril);
• rufinamid (Inovelon) [3,5].

Leki przerywające napad padaczkowy

U osób prawidłowo leczonych napady ustępują samoistnie, zdarzają się jednak sytuacje, kiedy konieczne jest podanie leku przerywającego napad. W przypadku gdy napad przedłuża się, mówimy o stanie padaczkowym. Może też wystąpić kilka napadów jeden po drugim, wtedy mamy do czynienia z napadami gromadnymi. W obu przypadkach należy bezzwłocznie wezwać pogotowie. W celu ograniczenia skutków przedłużonego napadu można podać diazepam (Relsed) w postaci mikrowlewki doodbytniczej lub midazolam (Buccolam, Soloxelam) w postaci roztworu do stosowania w jamie ustnej.

Jak dobrać odpowiedni lek?

Leczenie padaczki jest skomplikowaną procedurą, co potwierdza ilość dostępnych leków do terapii. Ordynacja leków zależy od występowania konkretnych rodzajów napadów padaczkowych. Wyróżniamy tutaj różne typy napadów padaczkowych, np.:

• toniczno-kloniczne;
• miokloniczne;
• atoniczne;
• toniczne;
• ogniskowe;
• nieświadomości [5].

W celu pokazania zawiłości terapii można przywołać przykład karbamazepiny. Będzie ona lekiem I wyboru w padaczce toniczno-klonicznej, ale nie można jej stosować jeśli występują napady miokloniczne. Najbardziej uniwersalną substancją wydaje się być lamotrygina i lewetyracetam, jednak ostateczna decyzja o leczeniu musi wziąć pod uwagę wiele czynników [5].

Zalecenia niefarmakologiczne

Istnieją także pewne zalecenia niefarmakologiczne, które zwykle stosuje się w ostateczności i najczęściej podczas terapii padaczki lekoopornej. Można rozważyć leczenie chirurgiczne, w którym usuwa się fragment mózgu o największej aktywności propadaczkowej. Inną metodą może być stymulacja nerwu błędnego. Niektóre źródła wskazują na korzyści odnoszone przez pacjentów po zastosowaniu diety ketogenicznej [3].

Gdzie szukać pomocy?

Osoby chore na padaczkę mogą szukać informacji i wsparcia w organizacjach pozarządowych. Jedną z nich jest Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci Chorych na Padaczkę.

Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci Chorych na Padaczkę działa od 2003 r. Zostało powołane w celu niesienia pomocy rodzinom chorych dzieci. Do najważniejszych zadań Stowarzyszenia należy poprawa jakości życia osób chorych poprzez dostęp do najnowszych osiągnięć medycyny oraz popularyzacja wiedzy o padaczce w celu przełamywania istniejących stereotypów i zapobiegania wykluczeniu społecznemu. W ramach działalności pożytku publicznego Stowarzyszenie prowadzi szkolenia dla nauczycieli, organizuje turnusy rehabilitacyjne i wypoczynek dzieci i młodzieży.

Pomimo dynamicznego rozwoju terapii celowanych, chemioterapia nadal pozostaje najbardziej skuteczną metodą leczenia wielu rodzajów nowotworów. Niestety, ze względu na jej specyficzny mechanizm działania niszczy nie tylko chore komórki (komórki nowotworowe), ale także komórki zdrowie, co jest przyczyną występowania wielu działań niepożądanych związanych z chemioterapią. Jednym z najpoważniejszych i najczęściej występujących skutków ubocznych chemioterapii jest neurotoksyczność i związana z tym neuropatia po chemioterapii. A co to tak właściwie jest?

Objawy neurotoksyczność pojawiają się zazwyczaj w ciągu 2 miesięcy od rozpoczęcia leczenia. Neuropatia obwodowa dotyka między 60% a 80% pacjentów onkologicznych, a u 30% z nich, utrzymuje się ona przez co najmniej pół roku po zakończeniu ostatniego cyklu leczenia. Neuropatia to ogólne określenie uszkodzenia nerwów obwodowych, czyli tych, które znajdują się poza mózgiem i rdzeniem kręgowym. Jej objawem może być drętwienie rąk i nóg, mrowienie kończyń, osłabienie mięśni lub ich ból. Mogą pojawić się też problemy z równowagą i koncentracją. Kluczowe w ograniczeniu negatywnego wpływu neurotoksyczności jest jej wczesne zdiagnozowanie i wdrożenie odpowiedniego leczenia. Istotne jest zatem dokonanie oceny obecności objawów neurotoksyczności przed rozpoczęciem każdego kolejnego cyklu chemioterapii [1].

Dlaczego po chemioterapii drętwieją nogi i ręce?

Najczęstszym objawem neuropatii w przebiegu chemioterapii są zaburzenia czucia (np. drętwienie rąk i nóg lub palców), rzadziej funkcji ruchowych czy wegetatywnych. Objawami występującymi w przebiegu neurotoksyczności ostrej są: ból, uczucie kłucia i pieczenia, drętwienie i mrowienie dłoni oraz stóp, zaburzenia normalnego czucia, uczucie bólu wywołane bodźcami, które nie powinny wywoływać, na przykład ból odczuwany podczas „normalnego” dotyku czy schodzenia po schodach. Z uwagi na to, że zaburzenia czucia pojawiają się głównie w okolicach rąk i stóp, określane są mianem „skarpetek i rękawiczek”. Czynniki ryzyka wystąpienia neurotoksyczności w trakcie chemioterapii nie są dokładnie znane, uznaje się, że następujące czynniki predysponują do rozwoju neurotoksyczności [2]:

• wiek > 75 lat;
• cukrzyca;
• współistniejąca neuropatia;
• uzależnienie od alkoholu;
• zaburzenia funkcji nerek;
• nikotynizm;
• niedoczynność tarczycy;
• zakażenie wirusem HIV;
• choroby stawów o podłożu autoimmunulogicznym.

Jak leczyć drętwienie oraz ból rąk i nóg po chemioterapii?

Czy istnieją leki na drętwienie nóg po chemioterapii? Czy można jakoś leczyć problemy z chodzeniem po chemioteraii, które są wynikiem neuropatii? Leczenie przewlekłej neuropatii polega na redukcji bólu. Lekami stosowanymi w tym celu są tak zwane inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI): duloksetyna, wenlafaksyna.

W przypadku niepowodzenia terapii przy użyciu leków z grupy SSRI, można użyć leków z grupy trójcyklicznych leków przeciwdepresyjnych (TLPD): amitryptylina lub leków przeciwdrgawkowych takich jak: gabapentyna, pregabalina. Ulgę i poprawę komfortu życia przynosi również Thiogamma 600, preparat zawierający w swoim składzie kwas alfa-liponowy, który wskazany jest do stosowania w zaburzeniach czucia związanych z polineuropatią. Wszystkie wymienione leki dostępne są tylko na receptę, zatem mogą być włączone do leczenia tylko i wyłącznie pod kontrolą lekarza. W łagodzeniu objawów bólu neuropatycznego ulgę mogą przynieść również ćwiczenia fizyczne, akupunktura, masaże oraz fizjoterapia. Natomiast warto wiedzieć, że istnieją różne kapsułki i tabletki na drętwienie rąk lub leki na drętwienie palców u rąk, stóp bądź nóg. Są to najczęściej suplementy diety, a poniżej zapoznamy Państwa ze składnikami, na które warto zwrócić uwagę.

Drętwienie rąk i nóg – co stosować?

Jeśli mamy problemy z chodzeniem po chemioterapii lub cierpimy na neuropatię po chemioterapii, która objawia się mrowieniem lub drętwieniem rąk i nóg, to pierwszorzędowo należy udać się do lekarza na konsultację. Dodatkowo można rozważyć włączenie kapsułek i tabletek na drętwienie rąk. Przy wyborze suplementu diety warto kierować się jego renomą, obecnością badań, które potwierdzają skład jakościowy i ilościowy, certyfikatów, ale najważniejszy jest skład. Na co zwracać uwagę? Podstawę powinien stanowić monofosforan urydyny, który może wspomagać procesy regeneracji osłonek mielinowych w komórkach nerwowych oraz regulować przekaźnictwo nerwowe. Urydynę w formie monofosforanu, czyli w formie dostępnej dla naszego organizmu znajdziemy w Streboxar Se+, Fosydyna Plus, Mieloguard lub Urydynox [3-5].

Streboxar Se+kapsułki

Suplement diety

O produkcie

• zawiera monofosforan urydyny, który jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania włókien nerwowych;
• witaminy z grupy B (B1, B6, B12) zawarte w suplemencie wspierają właściwe działanie układu nerwowego;
• witaminy B6, B12 oraz kwas foliowy przyczyniają się do utrzymania właściwych funkcji psychologicznych;
• zawiera cholinę, która uczestniczy w procesach związanych z regulacją aktywności komórek nerwowych;
• zawarty w produkcie selen pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym oraz w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy;
• opakowanie wystarcza na 1 miesiąc terapii.

Wskazania

Produkt stosuje się w przypadku zmęczenia, stresu, osłabienia, zaburzeń koncentracji, zaburzeń pamięci oraz zaburzeń nastroju (afektywnych).

Dawkowanie

Zalecane spożycie dla dorosłych to 1 kapsułka dziennie. Należy popić ją szklanką wody.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Mieloguard, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• dla dorosłych;
• zawiera 9 składników, które wspierają obwodowy układ nerwowy, mięśnie i kości;
• posiada urydynę, witaminy z grupy B, a także cytydynę, witaminę D i magnez;
• wystarczy 1 kapsułka dziennie;
• receptura opracowana zgodnie ze standardami jakościowymi;
• działanie składników potwierdzone badaniami naukowymi.

Urydynox, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• zawiera witaminy B1, B6, B12 i kwas foliowy, a także urydynę;
• wystarczy 1 kapsułka dziennie;
• nie zawiera laktozy.

Fosydyna Plus, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• zawiera witaminy B1, B6, B12 i kwas foliowy, a także urydynę i miedź;
• dla dorosłych;
• wystarczy 1 kapsułka dziennie;
• nie zawiera laktozy;
• zawiera żelatynę.

Drugi ważny składnik dla naszego układu nerwowego i problemów z funkcjonowaniem nerwów jest kwas alfa-liponowy. Działa ochronnie na neuronu, które doświadczają stresu oksydacyjnego, a podczas chemioterapii jest go dużo w naszym organizmie. Kwas alfa-liponowy znajdziemy w preparatach takich, jak Liponexin, Alfarydyna, AlaNervOn [6]. Jeśli mówimy o stresie oksydacyjnym, to warto wspomnić o selenie, bo to składnik, który chroni komórki przed nim. Możemy postawić na preparaty, które zawierają jedynie selen, np. Naturell Selen Organiczny, Nuion, Swanson SelenoExcell Selen, ale także te, które mają selen razem, np. z monofosforanem urydyny lub choliną, np. Streboxar Se+ [5,7]. Wspomnieliśmy o cholinie – czy ona też działa pozytywnie na komórki nerwowe? Oczywiście! Cholina uczestniczy w procesach związanych z regulacją aktywności komórek nerwowych [3-5].

ALAnerv ON, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• zawiera kwas alfa-liponowy, kwas gamma-linolenowy, honokiol, witaminy B1, B2, B5, B6, E i selen;
• nie zawiera laktozy;
• stosuje się od 1 do 2 kapsułek dziennie.

Naturell Selen Organiczny, tabletki

O produkcie

• suplement diety;
• zawiera 200 µg selenu pochodzenia drożdżowego;
• małe tabletki;
• może zawierać śladowe ilości skorupiaków, ryb, soi i ich produktów pochodnych;
• produkt wegański;
• odpowiedni dla wegan i wegetarian;
• bez laktozy, cukru i glutenu;
• 1 tabletka na dobę;
• dla dorosłych.

Inny ważny element do prawidłowego funkcjonowanie komórek nerwowych i wsparcia ich prawidłowego działania to witaminy. Ważne dla układu nerwowego są głównie te z grupy B, a dokładnie B1, B6, B12. Wybierajmy preparaty, które mają je w swoim składzie (np. Streboxar Se+, Vitaminum B Complex, Prewenit Intesiv B, Vitaminum B12-SF).

Vitaminum B12-SF, tabletki powlekane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera największą ilość witaminy B12 dostępnej bez recepty;
• witamina B12 w formie cyjanokobalaminy;
• przeznaczony do leczenia niedoborów witaminy B12;
• nie zawiera laktozy.

Neurobion Advance, tabletki powlekane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera największą ilość witaminy B12 dostępnej bez recepty;
• witamina B12 w formie cyjanokobalaminy;
• przeznaczony do leczenia niedoborów witaminy B12;
• dodatkowo zawiera witaminę B1 i B6;
• nie zawiera laktozy;
• 1 tabletka na dobę.

Czy jest coś jeszcze? Jako metodę przynoszącą ulgę w neurotoksyczności wykorzystuje się także między innymi zabiegi schładzające — preparatem dostępnym bez recepty jest REUMO TERAPIA – żel zawierający w swoim składzie mentol. W łagodzeniu uciążliwych objawów neurotoksyczności oraz często towarzyszącego bólu, pomocne są plastry z kapsaicyną: Czarci Plaster, Super Plast, Hot Plast.

Podsumowanie

Neuropatia po chemioterapii to uszkodzenie nerwów obwodowych objawiające się bólem, mrowieniem oraz drętwieniem kończyn. Występuje u większości pacjentów onkologicznych i może się utrzymywać nawet przez wiele miesięcy po zakończeniu leczenia. W terapii stosuje się leki na receptę, takie jak duloksetyna, gabapentyna czy pregabalina, a także suplementy zawierające urydynę, witaminy z grupy B, selen czy kwas alfa-liponowy. Objawy mogą złagodzić także ćwiczenia, masaże, fizjoterapia i produkty z kapsaicyną. Wczesne rozpoznanie objawów i odpowiednia suplementacja wspomagają proces regeneracji nerwów i poprawiają komfort życia pacjenta.

Padaczka, znana również jako epilepsja, to przewlekła choroba mózgu, która powoduje zaburzenia czynności neuronów i prowadzi do napadów padaczkowych. Napady padaczkowe są konsekwencją czasowych, gwałtownych i wzmożonych wyładowań bioelektrycznych w neuronach mózgu. Mogą one manifestować się różnymi objawami, takimi jak drgawki, utrata przytomności, lub inne symptomy psychiczne, wegetatywne i somatyczne. Padaczka może mieć różne przyczyny, zarówno genetyczne, jak i wtórne, czyli spowodowane innymi chorobami lub urazami mózgu. Diagnoza padaczki opiera się na obserwacji objawów pacjenta i badaniach dodatkowych, takich jak EEG (elektroencefalografia).

Padaczka jest chorobą przewlekłą, ale można ją kontrolować za pomocą odpowiedniego leczenia, które może obejmować farmakoterapię, terapię dietetyczną lub, w niektórych przypadkach, procedury chirurgiczne. Ważne jest również wsparcie społeczne i edukacja pacjenta oraz jego bliskich, aby pomóc w radzeniu sobie z chorobą i zapobiec ewentualnym powikłaniom emocjonalnym i społecznym.

Leki na padaczkę — co należy o nich wiedzieć?

Epilepsja jest chorobą neurologiczną, polegającą na zaburzeniu przekazywania impulsów elektrycznych między komórkami nerwowymi. Do głównych zadań leków przeciwdrgawkowych należy zminimalizowanie prawdopodobieństwa ataku epilepsji lub ewentualnie zmniejszenie jego intensywności. Mogą one stabilizować błony komórkowe neuronów (przeciwdziała to rozprzestrzenianiu się impulsów) lub przywracać równowagę pomiędzy neuroprzekaźnikami pobudzającymi i hamującymi. Leki przeciwpadaczkowe zawsze powinny być dobierane indywidualnie dla każdego pacjenta [1,2].

Jakie są klasyczne leki na padaczkę?

Najstarsze leki przeciwpadaczkowe pierwszej generacji to m.in. wymienione fenobarbital, fenytoina, etosuksymid, ale również m.in. prymidon (np. Mizodin). Z kolei do leków drugiej generacji zaliczamy głównie benzodiazepiny, karbamazepinę czy walproiniany [1,2].

Pochodne dibenzoazepiny

Benzodiazepiny działają poprzez stabilizację błony neuronów, blokując kanały sodowe. Dodatkowo hamują rozprzestrzenianie się impulsów poprzez uwalnianie przekaźników. Trzeba pamiętać, że leki z tej grupy nasilają działanie innych środków nasennych oraz wchodzą w interakcję z lekami zwiotczającymi mięśnie. Co gorsze, mogą być uzależniające, a co więcej, nie wolno ich łączyć z narkotykami i alkoholem.

Przykładowe leki z tej grupy to np.:

• okskarbazepina np. Karbagen czy Oxepilax;
• karbamazepina np. Amizepin czy Tegretol;
• lorazepam np. Lorafen;
• klonazepam np. Clonazepamum TZF czy Antelepsin;
• diazepam np. Relsed czy Relanium [1,2].

Pochodne mocznika

Najbardziej znanym przedstawicielami należącym do tej grupy jest fenytoina (np. Phenytoinum WZF). Jest podawana dożylnie, a jej podawanie powinno być monitorowane ze względu na występujące przy przedawkowaniu objawy neurotoksyczne. Pochodne mocznika blokują kanały sodowe, zmniejszając przepuszczalność błony neuronu dla sodu. Fenytoina jest stosowana w częściowych i uogólnionych napadach padaczkowych [2,3].

Sulfonamidy

Są to leki moczopędne, a  ich działanie polega na hamowaniu aktywności enzymu anhydrazy węglanowej. Powoduje to w konsekwencji zahamowanie wytwarzania jonów wodoru i prowadzi do hamowania resorpcji jonów sodu w kanalikach nerkowych, co powoduje stabilizację błon komórkowych. Przykładowe leki to zonisamid np. Zonisamidum Glenmark czy sultiam np. Ospolot [2,3].

Imidy

Ta grupa leków blokuje kanały wapniowe w neuronach, przez co zapobiega wydzielaniu katecholamin i rozprzestrzenianiu się impulsów. Najbardziej znanym przedstawicielem jest etosuksymid np. Petinimid [2,3].

Leki wpływające na GABA

Głównym reprezentantem tej grupy jest gabapentyna (np. Gabacol czy Gabagamma), która zwiększa produkcję i uwalnianie GABA, dzięki czemu nasila przewodnictwo GABA-ergiczne, a aktywność bioelektryczna neuronów jest zahamowana. Z kolei wigabatryna (np. Vigabatrin czy Sabril) blokuje rozkład GABA, jako inhibitor GABA-aminotransferazy. Dodatkowo walproiniany, takie jak kwas walproinowy (np. Convulex czy Depakine) czy walproinian magnezu (np. Dipromal) prowadzą do syntezy enzymów GABA [2,3].

Barbiturany

Barbiturany są kojarzone najczęściej z ich wpływem uspokajającym i nasennym. Część z nich może być również wykorzystana jako leki przeciwpadaczkowe, ale to zastosowanie jest mocno ograniczone przez ich działania euforyzujace i uzależniające. Pod żadnym pozorem nie wolno ich łączyć z etanolem, bo może to doprowadzić do zapaści. Należą do nich m.in. fenobarbital (np. Luminalum), metylofenobarbital (Prominalum) czy benzobarbital (np. Benzonal) [2,3].

Jakie są nowe leki na padaczkę? III generacja leków przeciwpadaczkowych

Bardziej interesującą grupę stanowią nowe leki przeciwdrgawkowe, które są określane jako III generacja. Do najważniejszych leków tej grupy należą:

• wigabatryna, analog GABA, preparaty to m.in. Vigabatrin czy Sabril;
• zonisamid, działa na zależne od potencjału elektrycznego kanały wapniowe i sodowe, moduluje proces hamowania w neuronach w układzie GABA-ergicznym oraz stymuluje neurotransmisję dopaminergiczną i serotoninergiczną, np. Zonisamidum Glenmark;
• lamotrygina ma działanie podobne do karnbamazepiny i fenytoiny, ale dodatkowo ma działania hamujące na uwalnianie glutaminianu w synapsach np. Lamitrin czy Symla;
• gabapentyna nasila przewodnictwo GABA-ergiczne np. Gabacol czy Gabagamma;
• topiramat blokuje kanały sodowe zależne, zwiększa aktywność GABA, wykazuje antagonizm wobec receptora dla kwasu glutaminowego, np. Oritop czy Topamax;
• tiagabina blokuje transporter kwasu gamma-aminomasłowego GAT-1, np. Gabitril;
• okskarbazepina jest prolekiem karbamazepiny, np. Karbagen czy Trileptal;
• lewetiracetam wpływa na stężenie jonów wapnia w komórkach nerwowych, np. Keppra czy Normeg;
• styrypentol nasila hamowanie GABA-ergiczne i zwiększa stężenie kwasu gamma-aminomasłowego, np. Diacomit;
• pregabalina, analog GABA np. Egzysta, Pragiola.

Należy pamiętać, że leki przeciwpadaczkowe nowszej generacji mają lepszy profil farmakokinetyczny i z reguły są lepiej tolerowane przez pacjentów, ale ich skuteczność nie jest znacznie wyższa niż leków starszych. Z tego względu dalej ok. 30% pacjentowi cierpi na tzw. padaczkę lekooporną, czekając na nowe leki [1,2].

Jaki jest najnowszy lek na padaczkę?

W 2021 r. do obrotu został dopuszczony nowy, bardzo obiecujący lek — cenobamat. Jest on stosowany w leczeniu uzupełniającym napadów ogniskowych z wtórnym uogólnieniem lub bez dla dorosłych pacjentów, u których stosowano już 2 leki, które nie przyniosły poprawy. Jest to nowa cząsteczką wykazująca wyjątkowy podwójny i komplementarny mechanizm działania (pozytywny allosteryczny modulator receptorów GABA w miejscu wiążącym substancje inne niż benzodiazepiny, jak i preferencyjny bloker długotrwałego prądu sodowego). Z tego względu jest skuteczny zarówno w zapobieganiu napadom drgawkowym, jak i w ograniczeniu ich szerzenia. Był to wyczekiwany lek, szczególnie przez pacjentów, u których nie uzyskano dostatecznej kontroli napadów ogniskowych przy użyciu dostępnych metod leczenia. Oczywiście są podejmowane dalsze kroki, nowe terapie są nadal poszukiwane, aby pomóc jak największej grupie pacjentów z padaczką oporną [4].

Czy leki przeciwpadaczkowe są bezpieczne? Skutki uboczne leków na padaczke

Każdy lek może mieć działania niepożądane. Z reguły leki działające na ośrodkowy układ nerwowy, takie jak, chociażby leki przeciwdrgawkowe, mogą powodować dużo skutków ubocznych, szczególnie jeżeli są źle dobrane dla konkretnego pacjenta. Na szczęście w przypadku leków stosowanych w epilepsji, poza okresem rozpoczęcia leczenia i momentami zwiększania dawki, najczęściej skutki uboczne nie są groźne. Przykładowe działania niepożądane leków przeciwdrgawkowych to:

• zawroty i bóle głowy;
• nadmierne uspokojenie i wahania nastroju;
• problemy z koncentracją i pamięcią;
• zbyt duże wyciszenie i uspokojenie;
• alergie skórne;
• niewydolność wątroby i nerek;
• przyrost masy ciała;
• niedokrwistość [2].

Jak bezpiecznie stosować leki na padaczke?

Aby bezpiecznie stosować leki przeciwpadaczkowe, ważne jest przestrzeganie wskazówek i wytycznych lekarza. Oto kilka ogólnych wskazówek:

1. Przestrzegaj zalecanej dawki: Stosuj leki zgodnie z zaleceniami lekarza. Nie zmieniaj dawki ani nie przerywaj stosowania leku bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem.
2. Regularnie przyjmuj leki: Leki te wymagają zazwyczaj regularnego przyjmowania w ustalonych godzinach, aby utrzymać odpowiednie stężenie leku we krwi. Pomijanie dawek lub nieregularne przyjmowanie może obniżyć skuteczność leku.
3. Zwracaj uwagę na możliwe skutki uboczne: Leki przeciwpadaczkowe mogą powodować różne skutki uboczne, takie jak zawroty głowy, senność czy zmiany nastroju. Ważne jest, aby być świadomym możliwych skutków ubocznych i zgłaszać wszelkie obawy lekarzowi.
4. Unikaj alkoholu i innych substancji: Niektóre leki przeciwpadaczkowe mogą oddziaływać z alkoholem lub innymi substancjami, co może zwiększać ryzyko wystąpienia skutków ubocznych lub zmniejszać skuteczność leku. Skonsultuj się z lekarzem w sprawie potencjalnych interakcji z innymi lekami lub substancjami.
5. Regularnie monitoruj stan zdrowia: Lekarz może zalecić regularne badania krwi lub inne badania kontrolne, aby upewnić się, że lek działa skutecznie i nie powoduje negatywnych skutków dla zdrowia.
6. Informuj o stosowanych lekach: Ważne jest poinformowanie wszystkich dostawców opieki zdrowotnej, włącznie z dentystami czy specjalistami, że stosujesz leki przeciwpadaczkowe. Ta informacja może być istotna, gdy rozważane są inne leki lub metody leczenia.

O czym powinni pamiętać pacjenci chorujący na padaczkę?

Oto ogólne zalecenia dla pacjentów z padaczką, które mogą pomóc w zarządzaniu chorobą:

1. Unikaj czynników wywołujących napady: U wielu osób z padaczką istnieją określone czynniki, które mogą wywoływać napady. Mogą to być takie czynniki jak brak snu, stres, alkohol czy jasne światło. Jeśli potrafisz zidentyfikować czynniki, które wywołują u Ciebie napady, staraj się ich unikać lub minimalizować.
2. Utarzaj regularny rytm snu: Regularny sen jest ważny dla ogólnego zdrowia, a także może mieć wpływ na kontrolę napadów padaczkowych. Staraj się utrzymywać regularny rytm snu, dbaj o odpowiednią ilość snu i stwórz komfortową atmosferę do spania.
3. Unikaj nadmiernego stresu: Stres może wpływać na częstość i nasilenie napadów padaczkowych. Dlatego warto stosować techniki relaksacyjne, takie jak medytacja, głębokie oddychanie lub joga, aby redukować stres. Ważne jest także zapewnienie sobie odpowiedniego wsparcia emocjonalnego.
4. Unikaj alkoholu i substancji psychoaktywnych: Alkohol i niektóre substancje psychoaktywne mogą obniżać próg padaczkowy i zwiększać ryzyko wystąpienia napadów. Stosuj umiar w spożywaniu alkoholu i unikaj nielegalnych narkotyków.
5. Regularnie odwiedzaj lekarza: Regularne wizyty kontrolne u lekarza są ważne, aby ocenić skuteczność leczenia i dostosować dawkę leków, jeśli to konieczne. Lekarz może również przeprowadzić badania dodatkowe, takie jak EEG, w celu monitorowania aktywności mózgu.
6. Informuj otoczenie o swojej padaczce: Ważne jest, aby bliscy i ludzie w Twoim otoczeniu byli świadomi Twojej padaczki i wiedzieli, jak reagować w przypadku napadu. Udziel im odpowiednich informacji i instrukcji dotyczących udzielania pierwszej pomocy, jeśli będziesz tego potrzebować.
7. Prowadź zdrowy tryb życia: Regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta i unikanie złych nawyków mogą wspomagać ogólne zdrowie i samopoczucie. To również może wpływać na kontrolę napadów padaczkowych.

Należy jednak pamiętać, że każdy przypadek padaczki jest inny, dlatego ważne jest indywidualne podejście i ścisła współpraca z lekarzem w celu opracowania planu leczenia dostosowanego do Twoich potrzeb.

Podsumowanie

Leki przeciwdrgawkowe dzielą się na 3 generacje. Niestety, pomimo że ma przestrzeni lat udawało się wprowadzić do lecznictwa wiele nowych leków, to odsetek pacjentów opornych na leczenie pozostaje w dalszym ciągu duży. Leki nowszej generacji mają jednak dużą zaletę w stosunku do swoich poprzedników. Są one z reguły dużo lepiej tolerowane przez pacjentów. Dodatkowo nowe leki takie jak cenobamat, dają nadzieję pacjentom z padaczką lekooporną. Być może w najbliższych latach wszystkim pacjentom cierpiącym na padaczkę uda się pomóc.

Premedykacja jest farmakologicznym przygotowaniem pacjenta do zabiegów chirurgicznych i innych procedur medycznych. Obecnie jej głównym celem jest działanie przeciwlękowe (zmniejszenie napięcia nerwowego, złagodzenie stresu, poprawa samopoczucia pacjenta – wprowadzenie pacjenta w dobry nastrój), które poprawia jakość przeprowadzanych procedur medycznych. Inne argumenty przemawiające „za” premedykacją pacjenta to: zmniejszenie bólu pooperacyjnego, zapobieganie pooperacyjnym nudnościami wymiotom, zmniejszenie występowania dreszczy w okresie pooperacyjnym, zmniejszenie świądu po zabiegu, zahamowanie wydzielania soku żołądkowego, zmniejszenie zapotrzebowania na środki anestetyczne, spowodowanie niepamięci. Leki stosowane w premedykacji podawane są drogą doustną (z małą ilością wody). Droga dożylna, podskórna lub donosowa również jest możliwa, aczkolwiek rzadko stosowana [1].

Na czym polega premedykacja przed zabiegiem?

W trakcie premedykacji okołooperacyjnej pacjent otrzymuje leki, dzięki którym nie odczuwa niepokoju przed zbliżającą się operacją, nie odczuwa bólu – poprawia się ogólne samopoczucie. Niektóre leki (w zależności od rodzaju zaplanowanego zabiegu) mogą uspokajać bez ograniczenia odruchów lub całkowicie wyeliminować odruchy. Niektóre ze stosowanych leków mogą powodować u pacjenta niepamięć wsteczną, co wiąże się z tym, że pacjent nie będzie pamiętał nieprzyjemnych / stresujących wydarzeń związanych z operacją. Lek używany w premedykacji podawany jest na kilka lub kilkanaście godzin przed zabiegiem, a wybór odpowiedniego leku uzależniony jest od rodzaju operacji i planowanego znieczulenia. Częstymi objawami wiążącymi się z podaniem tych leków są senność oraz suchość w ustach [2].

Jakie leki uspokajające stosuje się przed operacją?

Wśród leków stosowanych w celu premedykacji znajdują się: leki przeciwlękowe, leki zmniejszające odczucie bólu, leki stosowane w celu profilaktyki zaburzeń czynności ze strony przewodu pokarmowego, leki stabilizujące układ krążenia oraz leki przeciwbakteryjne. Zestawienie grup leków stosowanych w premedykacji przedstawiono w tabeli poniżej (Tab.1). W większości publikacji i opisów przypadków klinicznych zalecanymi lekami są leki uspokajające i nasenne, na przykład benzodiazepiny (diazepam, midazolam, flunitrazepam, lorazepam), gabapentynoidy (pregabalina, gabapentyna) oraz leki przeciwbólowe. Gabapentyna podawana w dawce 1200 mg przed zabiegiem operacyjnym powoduje zmniejszenie natężenia bólu odczuwanego przez pacjenta oraz zmniejsza zapotrzebowanie na opioidowe leki przeciwbólowe w okresie pooperacyjnym. Gabapentyna stosowana razem z morfiną zmniejsza także efekty uboczne wynikające z przyjmowania opioidów – nudności i wymioty [3].

Podsumowanie

Wybór leku stosowanego do premedykacji jest wyborem indywidualnym, zależnym od sytuacji klinicznej i od procedur obowiązujących w danym szpitalu. Korzyści, jakie wynikają z zastosowania premedykacji (zmniejszenie zapotrzebowania na leki, lepsza kontrola bólu w czasie zabiegu), są większe niż potencjalne ryzyko wystąpienia działań niepożądanych leków stosowanych w premedykacji. Premedykacja nie jest procedurą rutynowo stosowaną. Na przykład u pacjentów z grup małego ryzyka do zabiegów planowych odbywających się w trybie jednego dnia – premedykacja nie jest postępowaniem zalecanym [3].

Fibromialgia (FM) to szeroko rozpowszechniona choroba. Jest zespołem bólowym o nieznanej etiologii (najczęściej powiązanym z różnego rodzaju sytuacjami stresowymi). Często współwystępuje z reumatoidalnym zapaleniem stawów, toczniem rumieniowatym układowym, chorobą reumatoidalną stawów, bólami krzyża, zespołem jelita drażliwego oraz przy chorobie Parkinsona. Charakteryzuje się przewlekłym, uogólnionym bólem mięśniowo-stawowym (trwającym przynajmniej 3 miesiące) oraz bolesnością w typowych punktach uciskowych – tkliwych (Ryc.1), zaburzeniami snu, zmęczeniem oraz uczuciem sztywności ciała [1].

Jak wspomniano wyżej – nie jest znana dokładna etiologia FM. Jako potencjalną przyczynę jej występowania uważa się zaburzenia przewodnictwa w synapsach serotoninergicznych,  pojawiające się prawdopodobnie na skutek defektu genetycznego. Mechanizm tego zjawiska najprawdopodobniej związany jest z tak zwaną centralną sensytyzacją, czyli nadmierną pobudliwością struktur odpowiedzialnych za przewodzenie bólu w rdzeniu kręgowym i w mózgu.

FM występuje 8 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn, najczęściej między 35 a 55 rokiem życia, jednakże może wystąpić w każdym wieku, nawet u 7-letnich dzieci, rzadko u nastolatków [2].

Fibromialgia — leczenie naturalne. Jak wygląda?

Bardzo ważnym aspektem w postępowaniu niefarmakologicznym jest identyfikacja czynników wywołujących stres lub innych zaburzeń emocjonalnych. Po ich identyfikacji konieczne jest opracowanie sposobu na ograniczenie ich wpływu na stan zdrowia lub całkowitą eliminację tych czynników. Ważnymi elementami mającymi wpływ na poprawę stanu zdrowia jest przede wszystkim odpowiedni rytm pracy, odpoczynku oraz prawidłowa higiena snu – czyli sen dający odpoczynek.

Powszechnie stosowanymi formami terapii są krioterapia ogólnoustrojowa (która polega na oddziaływaniu na powierzchnię ciała bardzo niskimi temperaturami – poniżej 110 ℃) oraz kompleksowe leczenie uzdrowiskowe z wykorzystaniem terapii poznawczo-behawioralnej ukierunkowanej na ból lub bezsenność [3].

Dobre efekty przynosi także leczenie w Klinice Leczenia Bólu w Dachau, gdzie stosowana jest terapia multimodalna. Czas leczenia wynosi 5 tygodni i jest fuzją metod fizykoterapeutycznych, psychologicznych i farmakologicznych. Do łagodzenia objawów FM przyczyniają się także ćwiczenia fizyczne w wodzie, kąpiele z użyciem siarczku magnezu oraz masaże.

Jak leczyć fibromialgię?

Leczenie przy użyciu leków powinno być dopasowane do każdego pacjenta indywidualnie. Celem zastosowania leków jest zmniejszenie bólu, poprawa nastroju oraz polepszenie jakości snu. W leczeniu FM używane są następujące leki, które powinny być stosowane w najmniejszej skutecznej dawce [4]:

a) trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, np. amitryptylina;

Uwaga: nie należy traktować FM jako formy/odmiany depresji. Po prostu te same substancje (neuroprzekaźniki) uczestniczą w regulacji nastroju w jednym obszarze mózgu, a przewodzenia bólu w innym obszarze ludzkiego mózgu.

b) inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, np. duloksetyna, mirtazapina, wenlafaksyna;

c) leki przeciwbólowe, np. paracetamol lub silniejszy lek przeciwbólowy: tramadol;

d) leki przeciwpadaczkowe, np. pregabalina, gabapentyna, pramipeksol.

NIE zaleca się stosowania leków z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), glikokortykosteroidów (GKS), hormonu wzrostu, ze względu na brak dowodów skuteczności i duże ryzyko skutków ubocznych.

Jaki jest nowy lek na fibromialgię?

Ostatnie lata to czas wzmożonej dyskusji dotyczącej fibromialgii, jej patogenezy oraz nowych możliwości leczenia. Na jednym z międzynarodowych kongresów poświęconych właśnie fibromialgii, przedstawione zostały wyniki badań, z których wynika, że prawdopodobnym jest autoimmunologiczne podłoże fibromialgii – toczeń rumieniowaty czy choroba Hashimoto. Co do nowych opcji terapeutycznych – w trakcie badań klinicznych jest esketamina, która obecnie stosowana jest w leczeniu depresji.

Czkawka jest mimowolnym skurczem, czyli zaciskaniem i rozluźnieniem się przepony. Czym jest przepona? Jest to główny mięsień (chociaż ma zaledwie ok. 2-4 mm), zaangażowany w proces oddychania, znajduje się pod płucami i stanowi pewnego rodzaju ścianę oddzielającą jamę klatki piersiowej od jamy brzusznej. Ze względu na nagłe zamykanie się otworu pomiędzy strunami głosowymi i wymuszony nagły napływ powietrza, podczas czkawki wydaje się charakterystyczne dźwięki. Czkawka zwykle trwa maksymalnie kilka minut, ale zdarzają się przypadki, że potrafi się utrzymywać nawet przez kilka tygodni lub miesięcy. Częstotliwość “czkania” może być różna, od 2 do nawet 60 na minutę. Występuje ona niezależnie od fazy wdechu czy wydechu, jednakże najczęściej ma miejsce w szczytowej fazie wydechu [1,2].

Skąd się bierze czkawka?

Czkawka może być spowodowana przez różne czynniki.

Są to m.in.:

• spożycie zbyt obfitego, często pikantnego, najczęściej też w pośpiechu posiłku;
• podrażnieniem nerwów rozciągających się od szyi do klatki piersiowej;
• wypiciem napoju gazowanego np. coca-coli;
• spożycie alkoholu;
• stres;
• nadmierna ekscytacja;
• połykanie powietrza podczas ssania gumy do żucia;
• nagła zmiana temperatury (np. wyjściem z klimatyzowanego pomieszczenia na duży upał) [1,3].

Profilaktyka czkawki — jak jej uniknąć?

• nie wolno przejadać się — czkawka może wystąpić po zjedzeniu zbyt obfitego posiłku;
• nie należy spożywać gorących lub pikantnych potraw i nadmiernej ilości alkoholu — takie posiłki lub trunki alkoholowe mogą prowadzić do podrażnienia błony śluzowej żołądka i powodować wyciek kwasu żołądkowego do przełyku (jeden z powodów powstawania czkawki);
• należy jeść powoli — zbyt szybkie przeżuwanie może powodować łapanie powietrza pomiędzy kęsy jedzenia i prowadzić do interakcji z nerwem błędnym [2,3].

Jak pozbyć się czkawki?

Niestety opisane metody nie mają potwierdzenia w badaniach i trudno oszacować ich realną skuteczność. Niektórzy twierdzą, że ich skuteczność leży w odwróceniu uwagi od czkawki, dzięki czemu ona sama w międzyczasie przechodzi. Niemniej jednak warto je wypróbować, chociażby ze względu na to,  że są mało inwazyjne i nie wymagają dużego nakładu czasu. Sprawdzone (ale nie udowodnione) sposoby na czkawkę to m.in.:

1. Wstrzymanie oddechu. Należy wziąć głęboki wdech i wstrzymać powietrze na 10-20 sekund, następnie wypuścić powietrze. Czynność w razie potrzeby można powtórzyć.
2. Miarowy oddech. Trzeba wziąć głęboki wdech przez ok. 5 sekund, następnie wydech również przez 5 sekund i tak powtarzać przez dłuższą chwilę.
3. Oddech z papierową torbą. Papierową torbą zakrywa się usta i nos, następnie należy wdychać i wydychać powietrze naprzemiennie pompując i opróżniając torbę. Ten sposób może jednak w bardzo rzadkich przypadkach doprowadzić do hiperwentylacji (szybki i głęboki oddech), która może wręcz nasilić czkawkę.
4. Ściśnięcie klatki piersiowej. Należy pochylić się do przodu lub położyć w ten sposób, aby ścisnąć klatkę piersiową, co wywrze nacisk na przeponę.
5. Próba Valsalvy. Jest ona  stosowana w medycynie, żeby podnieść ciśnienie panujące w klatce piersiowej pacjenta. Aby ją przeprowadzić, należy zrobić wydech, jednocześnie ściskając nos i trzymając usta zamknięte.
6. Przyciągnięcie kolan do klatki piersiowej. Powinno się usiąść wygodnie, następnie przyciągnąć kolana do klatki piersiowej i trzymać je w takiej pozycji przez dłuższy czas (kompresuje to klatkę piersiową i powinno powstrzymać skurcze przepony).
7. Pociągnięcie za język. Dosyć ciekawą metodą powstrzymania czkawki jest ciągnięcie za język, poprzez chwycenie czubka języka i pociągnięcie go do przodu  kilkukrotnie.
8. Masowanie tętnicy szyjnej. Tętnicę szyjne są zlokalizowane po obydwu stronach szyi (sprawdza się puls właśnie na nich). Trzeba się położyć wygodnie, obrócić głowę w lewo i masować okrężnymi ruchami tętnicę z prawej strony szyi przez kilka sekund.
9. Picie wody. Jedną z najbardziej popularnych metod walki z czkawką jest popijanie wody. Jest kilka wariancji tej metody, można pić wodę z lodem albo powoli wypić szklankę ciepłej wody (jednym ciągiem, bez przerwy na oddech) lub pić wodę przez ręcznik papierowy. Generalnie w tej metodzie chodzi o stymulację nerwu błędnego.
10. Ssanie kostki lodu. Można ssać kostkę lodu, a następnie połknąć ją, gdy będzie już miała odpowiedni rozmiar.
11. Zjedzenie miodu lub masła orzechowego. Nie powinno się tego robić od razu, a najpierw possać chwilę miód lub masło w ustach i następnie połknąć.
12. Połknięcie szczypty cukru lub sproszkowanej czekolady. Cukier puder lub sproszkowaną czekoladę (np. kakao w proszku) należy położyć na języku na kilka sekund i połknąć lub zjeść bezpośrednio z łyżki [3].

Jak można wyleczyć się z długotrwałej czkawki?

W większości przypadków czkawka jest krótkotrwała i samoistnie ustępuje. Z szybszym poradzeniem sobie z czkawką mogą pomóc wymienione powyżej metody. Jednakże nie zawsze tak jest i czasami czkawka może utrzymywać się przez naprawdę długi czas.

Najczęściej taka długotrwała czkawka (trwająca powyżej 48 h) jest spowodowana przez uszkodzenie nerwów łączących się z przeponą spowodowane np. torbielą czy nowotworem szyi. Innymi przyczynami mogą być niewydolność nerek, cukrzyca czy zapalenie mózgu lub opon mózgowych, a więc bardzo poważne schorzenia. Dlatego, pomijając fakt, że czkawka sama w sobie nie jest groźna dla zdrowia (chociaż przedłużająca się może prowadzić do zaburzeń mowy, jedzenia czy snu), to choroby ją powodujące już mogą, dlatego nie powinno lekceważyć się długotrwałej czkawki i należy poszukać jej przyczyny.

Czkawka trwająca powyżej 2 dni powinna bezwzględnie skończyć się wizytą u lekarza. Tym bardziej, że może ona spowodować problemy z podstawowymi czynnościami życiowymi, takimi jak oddychanie, spanie czy spożywanie posiłków. Dłuższą czkawkę czasami może spowodować również stosowanie niektórych leków np. uspokajających (np. barbituranów lub benzodiazepin) czy sterydów np. deksametazonu [1-3].

Czy istnieją leki na czkawkę?

W przypadku długotrwałej czkawki lekarz może wypisać leki na receptę, takie jak baklofen np. Baclofen Polpharma, chlorpromazyna np. Fenactil, metylfenidat np. Medikinet, pregabalinę np. Pregabalin Sandoz, nifedypinę np. Nifedipin Ratiopharm czy metoklopramid np. Metoclopramidum Polpharma. Są to jednak silne leki, a długotrwała czkawka może mieć wiele przyczyn. Z tego względu najważniejsza jest odpowiednia diagnostyka i poznanie prawdopodobnej przyczyny występowania uciążliwej czkawki.

Często konieczne jest wykonanie zabiegów. Jednym z nich jest stymulacja tylnej ściany gardła cewnikiem wprowadzonym przez nos (na głębokość ok. 8-12 cm). Taka procedura medyczna przerywa aferentną drogę wyzwalania czkawki (nerw językowo-gardłowy i nerw błędny) [1,2].

Podsumowanie

Najczęściej czkawka trwa krótką chwilę i nie jest specjalnie groźna ani uciążliwa. W większości przypadków przechodzi sama lub po zastosowaniu prostych trików, które mają na celu przerwanie czkawki. Jednak zdarza się, że czkawka trwa bardzo długo. Trwająca powyżej 48h powinna być sygnałem, że koniecznie trzeba udać się do lekarza. Może być ona wtedy symptomem poważnych chorób i bardzo ważne, aby przeprowadzić dokładną diagnostykę.

Padaczka zwana również epilepsją, jest chorobą neurologiczną powodującą zaburzenia funkcjonowania komórek nerwowych znajdujących się w mózgu. W jej przebiegu na skutek zmian morfologicznych w mózgu pojawiają się objawy somatyczne, wegetatywne i psychiczne. Napady padaczkowe mają różne objawy i nie każde zaburzenie świadomości czy napady drgawkowe można zaliczyć do padaczki [1].

Jednakże w głównej mierze padaczkę charakteryzuje wystąpienie drgawek. Może się ona ujawnić w różnym wieku, od dzieciństwa do wieku podeszłego. Większość przypadków jednak uaktywnia się przed 20. rokiem życia. W równej mierze padaczka dotyka kobiet I mężczyzn. Należy pamiętać, że każde nagłe, nawet bardzo krótkie zaburzenia układu nerwowego może być padaczką! Padaczka jest jedną z najczęściej występujących chorób neurologicznych. Cierpi na nią 10 razy więcej osób niż na stwardnienie rozsiane i 100 razy więcej niż na choroby neuronu ruchowego [2].

Rodzaje napadów padaczkowych

Wszystkie napady mogą skutkować rozwojem stanu padaczkowego, który objawia się występowaniem wielu ataków. Pomiędzy tymi atakami chory nie odzyskuje świadomości. Wyróżnia się dwa główne typy napadów padaczkowych:

• napady częściowe — obejmują część mózgu, przez co charakteryzują się drganiem jednej części ciała np. powiek, kącików ust oraz często nudnościami, dreszczami, parciem na stolec czy zaburzeniami wzrokowymi, słuchowymi czy smakowymi;
• napady uogólnione — obejmują cały mózg i objawia się drgawkami całego ciała z reguły utratą świadomości [1,3].

Co zrobić w przypadku napadu padaczkowego?

• pacjenta należy ułożyć w pozycji bocznej ustalonej (jeżeli jest to wykonalne);
• zabezpieczyć miejsce, w którym chory ma napad, aby nie zrobił sobie krzywdy;
• w żaden sposób nie powstrzymywać ataku — nie trzymać pacjenta na siłę ani nie wkładać mu nic twardego między zęby;
• zaczekać z pacjentem do końca napadu;
• jeżeli pacjent jest nieprzytomny, napad trwa ponad 3 minuty lub doznał jakiegoś urazu (np. głowy), należy wezwać pogotowie;
• jeżeli jesteśmy świadkiem ataku padaczkowego osoby nieznajomej, po jej zabezpieczeniu również warto wezwać pogotowie [3].

Jakie są przyczyny padaczki?

• nieprawidłowy przebieg ciąży i porodu w przebiegu, którego doszło do niedotlenienia mózgu dziecka;
• wcześniactwo (większe narażenie na wystąpienie niedojrzałości układu nerwowego);
• urazy i nowotwory mózgu;
• krwawienie podtwardówkowe;
• stwardnienie rozsiane;
• zakażenie mózgu lub opon mózgowo-rdzeniowych [1,2].

Jak diagnozuje się epilepsję?

W przypadku podejrzenia przez pacjenta u siebie padaczki powinien on udać się jak najszybciej do lekarza pierwszego kontaktu. Po wywiadzie, jeżeli lekarz uzna za stosowne, odeśle pacjenta do neurologa. Następnie neurolog na podstawie wywiadu z pacjentem, zapisu EEG (zapis bioelektrycznej aktywności mózgu), rzadziej tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego, jest w stanie postawić diagnozę [2].

Należy pamiętać, że prawidłowy zapis EEG nie wyklucza padaczki. Jest on w trakcie utraty świadomości patologiczny, ale po odzyskaniu świadomości wraca do stanu sprzed napadu. Dlatego rezonans magnetyczny i tomografia komputerowa pozwalają z reguły szybciej i dokładniej znaleźć przyczynę, lokalizację oraz charakter padaczki. Stosowane mogą być również badanie SPECT, które ocenia przepływ mózgowy przy użyciu radioaktywnie znakowanych cząstek oraz PET (pozytonowa emisja tomograficzna), określająca metabolizm mózgu przy pomocy tlenu i glukozy [3].

Lekarz na podstawie badań jest w stanie określić schemat leczenia i rokowania. Nie należy załamywać się po pojedynczym napadzie. Tylko u niespełna połowy pacjentów, u których wystąpił pierwszy atak, nastąpiły kolejne [2,3].

Jak leczyć padaczkę?

Leki na receptę w leczeniu epilepsji

Lekarz na podstawie wyników badań, w zależności od rodzaju padaczki, może zalecić różne leczenie. Leki na padaczkę dostępne są tylko i wyłącznie z przepisu lekarza i powinny być stosowane ściśle według jego zaleceń. Są to m.in. kwas walproinowy np. Depakine Chrono, levetiracetam np. Keppra, lamotrygina np. Symla czy gabapentyna np. Symleptic. Gdy wymienione preparaty wykazują słabą skuteczność stosuje się klonazepam np. Clonazepanum TZF, pregabalinę np. Lyrica lub klobazam np. Frisium [1,3].

Jak jeszcze zapobiegać atakom padaczkowym?

• unikanie bodźców takich jak spożywania alkoholu, niewyspania się czy stresu;
• nie powinno się również patrzeć na telewizor podczas jego włączania oraz oglądać telewizji przy zgaszonym świetle;
• nie należy pracować zbyt długo przy komputerze;
• unikać dyskotek;
• aktywność fizyczna np. jazda na rowerze, spacery [1,3].

Czy padaczkę da się wyleczyć?

Epilepsja jest klasyfikowana jako choroba uleczalna, ale zależy to od wielu czynników.  Rodzaj padaczki, typ napadów czy nawet wiek pacjenta mają znaczenie. Lekarze często decydują o stopniowym odstawianiu leków przeciwpadaczkowych po ok. 3 latach od ostatniego napadu. W ciągu pierwszego roku po odstawieniu najczęściej zdarzają się nawroty. Jeżeli jednak nie wystąpią w ciągu 5 lat, to ich nawrot zdarza się niezwykle rzadko. Pamiętaj jednak  aby nigdy nie przerywać terapii na własną rękę. Poprawia ona komfort życia, łagodzi objawy i wydłuża odstępy pomiędzy kolejnymi napadami [2,3].