Pokrzywka jest chorobą skóry, podczas której tworzą się wypukłe, blade bąble otoczone zaczerwienieniem. Bąble przypominają te, które powstają na skórze po kontakcie z pokrzywą. Choroba powoduje świąd i pieczenie skóry, najczęściej nie pozostawia blizn lub przebarwień skóry. Jednakże nawet u połowy pacjentów może wystąpić również obrzęk naczynioruchowy. Obrzęk dotyczy tkanek podskórnych, np. ust, powiek, rąk, stóp, niekiedy genitaliów. Dodatkowo w miejscach narażonych na niewielki uraz (np. zadrapanie, potarcie, uciśnięcie) pojawiają się bąble pokrzywkowe. Czy istnieją skuteczne leki na pokrzywkę? Jakie leki przeciwhistaminowe bez recepty warto zastosować? Na te pytania odpowiadamy w dalszej części tekstu [1].

Co zawierają leki przeciwhistaminowe bez recepty na pokrzywkę?

Tabletki na pokrzywkę bez recepty można podzielić na leki przeciwhistaminowe I i II generacji. Każda z nich ma swoje wady i zalety. 

Leki przeciwhistaminowe I generacji

Leki przeciwhistaminowe I generacji w formie tabletek są w chwili obecnej dostępne na receptę (poza difenhydraminą i innymi postaciami jak krople czy żele). Są to klasyczne leki przeciwhistaminowe, które wprowadzono do lecznictwa w latach 40. XX wieku. Wykazują przede wszystkim skuteczność w leczeniu pokrzywki i kataru siennego. Znacznie słabiej działają w reakcjach uogólnionych, takich jak wstrząs anafilaktyczny. Do tej generacji należą pochodne etanoloaminy, etylenodiaminy, piperydyny, fenotiazyny. Leki I generacji nie są selektywne względem receptora H₁, czyli działają również na inne receptory, m.in. serotoninergiczne, cholinergiczne, adrenergiczne czy dopaminergiczne. Może to być przyczyną występowania działań niepożądanych, takich jak np. senność, otępienie, zaburzenia koordynacji ruchowej, suchość w jamie ustnej, zaburzenia widzenia, trudności w oddawaniu moczu, zawroty głowy czy szumy w uszach. Leki te dobrze wchłaniają się z przewodu pokarmowego, działają najczęściej po 15-30 minutach, (z wyjątkiem klemastyny, którą podaje się co 12 godzin) i dawkuje się co 4-6 godzin. Do I generacji leków przeciwhistaminowych należą:

• difenhydramina (np. Apap Noc) — ze względu na silne oddziaływanie na ośrodkowy układ nerwowy, oprócz zastosowania w nagłych odczynach skórnych ze świądem, jest również stosowana w zapobieganiu chorobie lokomocyjnej;
• klemastyna (np. Clemastinum WZF) — dzięki dłuższemu okresowi półtrwania (12 h w porównaniu do 4-6 h dla pozostałych leków tej generacji) wykazuje mniej działań niepożądanych, jednocześnie zachowując silne działanie przeciwalergiczne;
• prometazyna (np. Diphergan) — wykazuje również działanie uspokajające i przeciwwymiotne;
• ketotifen (np. Ketotifen WZF) — jego pierwszym wskazaniem było zapobieganie napadom astmy oskrzelowej;
• cyproheptadyna (np. Peritol) — stosowana najczęściej w odczynach alergicznych z dużym świądem;
• hydroksyzyna (np. Atarax) — wykazuje również działanie anksjolityczne [1,2].

Leki przeciwhistaminowe II generacji

Leki I generacji są bardzo skuteczne w leczeniu alergii, ale wykazują silne działanie na ośrodkowy układ nerwowy, co wywołuje szereg działań niepożądanych. Druga generacja leków przeciwhistaminowych H1 została wprowadzona do lecznictwa na początku lat 80-tych. Charakteryzuje się ona długim biologicznym okresem półtrwania (działają dłużej), mają powinowactwo wyłącznie do receptora H1 oraz słabo przenikają przez barierę krew mózg (brak działania na ośrodkowy układ nerwowy). Do leków przeciwhistaminowych II generacji należą m.in.:

• cetyryzyna (np. Zyrtec) i jej lewoskrętny izomer lewocetyryzyna (np. Xyzal) — najszybciej działający doustny lek przeciwhistaminowy II generacji;
• loratadyna (np. Claritine) i jej metabolit desloratadyna (np. Hitaxa) — wykazuje podobną kinetykę u dzieci i dorosłych;
• feksofenadyna (np. Allegra) — aktywny metabolit terfenadyny;
• ebastyna (np. Kestine) — wykazuje działanie kardiotoksyczne;
• mizolastyna (np. Mizollen) — stosowana głównie w leczeniu pokrzywki [1,2].

Leki przeciwhistaminowe bez recepty na pokrzywkę – przegląd preparatów 

W aptece można spotkać wiele tabletek na wysypkę. Jakie tabletki na świąd skóry bez recepty wybrać? Jaki jest skuteczny lek na pokrzywkę? Przykładowe tabletki dostępne w aptece przedstawiono poniżej.

Zyrtec UCB, tabletki powlekane

O produkcie

• 1 tabletka zawiera 10 mg cetyryzyny dichlorowodorku;
• dorośli, w tym seniorzy, przyjmują 1 tabletkę dziennie;
• lek ma działanie przeciwalergiczne (przeciwhistaminowe), skutecznie zwalcza pokrzywkę i świąd skory pochodzenia alergicznego;
• lek zawiera laktozę [3].

Allertec Effect, tabletki

O produkcie 

• każda tabletka zawiera 20 mg bilastyny;
• może być stosowana od 12. roku życia w ilości 1 tabletki na dobę;
• jest wskazana w leczeniu objawowego leczenia alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa i spojówek oraz pokrzywki;
• nie powinien powodować senności [4].

AlergoTeva, tabletki powlekane 

O produkcie 

• 1 tabletka zawiera 5 mg desloratadyny;
• lek nie wywołuje senności;
• tabletki hamują objawy alergii związane zarówno z zapaleniem błony śluzowej nosa, takimi jak katar sienny, łzawienie oczu, czy pokrzywka a także świądem skóry czy bąblami pokrzywkowymi;
• stosuje się 1 tabletkę na dobę (od 12. roku życia) [5].

Hitaxa Fast Junior, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej 

O produkcie 

• każda tabletka zawiera 2,5 mg desloratadyny;
• lek stosuje się w leczeniu łagodnych objawów związanych z pokrzywką u dzieci już od 6. roku życia;
• preparat zawiera aspartam, przez co może być szkodliwy dla osób z fenyloketonurią;
• lek nie musi być popijany wodą ani innym płynem [6].

Lirra Gem, tabletki powlekane 

O produkcie 

• każda tabletka zawiera 5 mg lewocetyryzyny dichlorowodorku;
• lek ma działanie przeciwalergiczne i może być używany np. w przypadku pokrzywki;
• może być stosowany od 6. roku życia;
• zawiera laktozę, powinien być stosowany z ostrożnością u osób z nietolerancją niektórych cukrów [7]. 

Podsumowanie 

W leczeniu wysypki najczęściej wykorzystuje się tabletki zawierające leki przeciwhistaminowe H₁ II generacji. Skuteczny lek na pokrzywkę zawiera więc np. cetyryzynę, bilastynę, desloratadynę czy lewocetyryzynę. Tabletki na wysypkę stosuje się analogicznie jak w przypadku innych stanów alergicznych, zgodnie z ulotką. W przypadku, gdy objawy nie ustępują, należy udać się do lekarza. 

Choroba Alzheimera jest najczęstszą przyczyną demencji dotykającą przeważnie ludzi w podeszłym wieku (powyżej 65 r.ż.) i staje się obecnie jednym z głównych problemów zdrowia publicznego na świecie. Schorzenie obejmuje trudności w mówieniu, zaburzenia pamięci, trudności w rozumieniu, wykonywaniu podstawowych czynności, skupieniu uwagi, niezdolność do rozpoznania oczywistych dla otoczenia przedmiotów lub zdarzeń. Przyczyną choroby Alzheimera jest uszkodzenie i zanik pewnych komórek nerwowych mózgu, co powoduje utrudnienie w przesyłaniu informacji za pomocą impulsów nerwowych [1,2].

Jakie działanie ma rywastygmina i donepezil?

Przez kilka dekad badano różne strategie terapeutyczne, jednak nadal nie opracowano skutecznego leczenia choroby Alzheimera. Priorytetem jest zapobieganie wystąpienia schorzenia i jego rozwoju. Terapia w chorobie Alzheimera wiąże się głównie z nasileniem przekazywania sygnałów w mózgu za pomocą ważnego neuroprzekaźnika – acetylocholiny. Rywastygmina i donepezil należą do tej samej grupy leków pod względem sposobu działania i zwiększają stężenie acetylocholiny w mózgu poprzez spowalnianie jej rozkładu. Tym samym poprawiają przepływ informacji między komórkami mózgowymi, opóźniają postęp choroby i poprawiają codzienne funkcjonowanie pacjentów [3-5].

Historia donepezilu i rywastygminy

Donepezil, został zsyntezowany w 1983 roku w Japonii, jako pochodna pierwszego leku na chorobę Alzheimera badanego klinicznie na dużą skalę – takryny. Rywastygmina powstała jako syntetyczny związek na bazie naturalnego alkaloidu fizostygminy w 1985 roku. Oba leki zostały zatwierdzone w Stanach Zjednoczonych w 1996 roku, a w Europie w roku 1997 w leczeniu łagodnej do umiarkowanej choroby Alzheimera (w roku 2000 rywastygmina została centralnie zatwierdzona w całej Unii Europejskiej) [6-8]. 

Porównanie skuteczności leków

Rywastygmina (6 do 12 mg dziennie doustnie lub 9,5 mg dziennie w postaci plastra) wykazuje korzyści w leczeniu pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu łagodnym do umiarkowanego. W badaniach zaobserwowano wolniejsze tempo pogarszania się funkcji poznawczych i wykonywania codziennych czynności u pacjentów przyjmujących rywastygminę w porównaniu z placebo [3].

Badania naukowe potwierdzają, że osoby z łagodną, umiarkowaną lub ciężką demencją spowodowaną chorobą Alzheimera leczone przez 12 lub 24 tygodnie donepezilem doświadczają korzyści w zakresie funkcji poznawczych, czynności życia codziennego i ogólnego stanu zdrowia [4]. 

Zgodnie z badaniami, leczenie lekami takimi jak donepezil czy rywastygmina może oferować korzyści terapeutyczne u pacjentów z łagodną i umiarkowaną postacią choroby Alzheimera. Chociaż oba leki działają podobnie na funkcje poznawcze i zachowanie, rywastygmina wydaje się zapewniać większe korzyści w zdolności do wykonywania codziennych czynności przez pacjenta i ogólnym funkcjonowaniu [9]. Z drugiej strony, zainteresowanie donepezilem w świecie naukowym wydaje się być większe, gdyż około dwukrotnie więcej publikacji, obejmujących również badania kliniczne jest dostępne dla donepezilu, co może świadczyć o upatrywaniu w nim większych szans na terapię w chorobie Alzheimera.

Jakie skutki uboczne ma donepezil i rywastygmina?

Rywastygmina i donepezil, jako należące do tej samej grupy farmakoterapeutycznej leków są zwykle dobrze tolerowane przez pacjentów [10].

Rywastygmina – skutki uboczne

Do najczęściej występujących działań niepożądanych rywastygminy należą zaburzenia żołądka i jelit, w tym nudności (38%) i wymioty (23%), szczególnie w okresie ustalania dawki. Wśród częstych działań niepożądanych są ponadto: 

• Bardzo często (1 lub więcej na 10 przypadków): brak łaknienia (anoreksja), zawroty głowy
• Często (1 lub więcej na 100): koszmary senne, pobudzenie, lęk, splątanie, senność, drżenie, nadmierne pocenie, uczucie zmęczenia, złe samopoczucie [11,12].

Donepezil – skutki uboczne

W przypadku donepezilu, stosowanie dawki 5 mg dziennie niesie za sobą istotne ryzyko zawrotów i bólu głowy. Natomiast dawka dobowa 10 mg najczęściej może wiązać się z wystąpieniem nudności, wymiotów, biegunki i anoreksji. Najczęstszymi działaniami niepożądanymi donepezilu są: 

• Bardzo często (1 lub więcej na 10 przypadków): biegunka, nudności, ból głowy
• Często (1 lub więcej na 100): przeziębienie, jadłowstręt, skurcze mięśni, omamy, pobudzenie, agresywne zachowanie, nietypowe sny, koszmary senne, omdlenia, zawroty głowy, wysypkę, świąd, bezsenność, wymioty, zaburzenia żołądkowe, nietrzymanie moczu, zmęczenie [13,14].

W przeglądzie systematycznym obejmującym badania dotyczących najczęściej stosowanych leków w chorobie Alzheimera, czyli donepezilu, rywastygminy, galantaminy i memantyny, częstotliwość zgłaszania zdarzeń niepożądanych była ogólnie najniższa w przypadku donepezilu i najwyższa w przypadku rywastygminy. Dlatego można wnioskować, że efekty uboczne częściej zdarzają się w przypadku stosowania rywastygminy niż donepezilu, szczególnie w fazie dobierania odpowiedniej dawki [9,15].

Kiedy stosuje się oba leki?

Wskazaniami do stosowania rywastygminy są:

• Leczenie objawowe łagodnej do średniozaawansowanej postaci otępienia typu alzheimerowskiego
• Leczenie objawowe łagodnej do średniozaawansowanej postaci otępienia u pacjentów z chorobą Parkinsona o nieznanym podłożu [11,12].

Wskazania do stosowania donepezilu to objawowe leczenie łagodnej do średnio ciężkiej postaci otępienia w chorobie Alzheimera [13,14].

Dawkowanie i czas działania

Omawiane substancje różnią się między sobą czasem działania w organizmie, a co za tym idzie – sposobem dawkowania.

Rywastygmina – dawkowanie

Leczenie rywastygminą można rozpocząć jedynie wtedy, gdy możliwe jest zapewnienie opieki osoby odpowiedzialnej za regularne przyjmowanie produktu leczniczego przez pacjenta. Rywastygmina jest bardzo szybko rozkładana przez nasz organizm. Jej tzw. biologiczny czas półtrwania, czyli czas, po którym ilość leku w naszym organizmie zmniejsza się o połowę, wynosi 1,5 h. Dlatego należy ją przyjmować dwa razy na dobę – z porannym i wieczornym posiłkiem, aby zapewnić odpowiednie stężenie leku w organizmie. Dawką początkową jest 1,5 mg. Dawkę optymalną ustala się poprzez zwiększanie jednorazowej dawki po co najmniej dwóch tygodniach do 3 mg, 4,5 mg, a następnie 6 mg. Dawka podtrzymująca to 3 mg do 6 mg dwa razy dziennie. Maksymalna dawka rywastygminy to 6 mg dwa razy na dobę. [11,12].

Donepezil – dawkowanie

Donepezil długo utrzymuje się w naszym organizmie, jego czas półtrwania to aż 70 godzin, dlatego można go przyjmować raz na dobę. Wydaje się to być dużym atutem donepezilu, gdyż łatwiej zachować systematyczność przyjmowaniu leku raz na dobę. Zwłaszcza istotne jest to u pacjentów, którzy mogą mieć problem z pamięcią, co charakterystyczne w chorobie Alzheimera oraz bardziej dogodne dla opiekunów. Dawka początkowa donepezilu wynosi 5 mg. Dawkę tę powinno się utrzymywać przez okres co najmniej jednego miesiąca, co pozwala na wystarczającą ocenę skuteczności leczenia przez lekarza. Dzienna dawka leku może być zwiększona do maksymalnej zalecanej – 10 mg [13,14].

Porównanie bezpieczeństwa rywastygminy i donepezilu 

Stosowanie u kobiet w ciąży i karmiących piersią 

Rywastygminy nie wolno stosować w okresie ciąży oraz karmienia piersią, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne. Nie wiadomo, czy rywastygmina przenika przez łożysko oraz do mleka kobiecego, jednak dzieje się tak u zwierząt [11,12]. 

Stosowanie donepezilu podczas ciąży jest przeciwwskazane. Kobiety stosujące donepezil nie powinny karmić piersią, ze względu na brak badań potwierdzających bezpieczeństwo noworodka [13,14].

Prowadzenie pojazdów 

Sam donepezil czy rywastygmina wywierają niewielki lub umiarkowany wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów lub obsługiwania maszyn, choć mogą powodować zmęczenie, zawroty głowy i skurcze mięśni (donepezil) lub zawroty głowy i senność (rywastygmina) szczególnie na początku leczenia lub w trakcie zmiany dawki. Jednak otępienie w chorobie Alzheimera może powodować zaburzenie zdolności prowadzenia pojazdów lub obsługiwania maszyn. Dlatego lekarz prowadzący powinien regularnie oceniać możliwość dalszego prowadzenia pojazdów lub obsługiwania maszyn przez pacjentów leczonych donepezilem lub rywastygminą [11-14].

Interakcje z alkoholem 

Ogólnie nigdy nie powinno się przyjmować leków alkoholem. Nie ma jednak danych potwierdzających występowanie szczególnych interakcji rywastygminy z etanolem.

Alkohol może zmniejszać stężenie donepezilu. Dlatego w czasie stosowania leku nie powinno się spożywać alkoholu [13,14].

Stosowanie u seniorów 

Badania przeprowadzone u pacjentów z chorobą Alzheimera w wieku od 50 do 92 lat nie wykazały związanych z wiekiem zmian przyswajalności rywastygminy, choć u zdrowych ochotników w podeszłym wieku przyswajalność leku jest większa niż u młodych osób. Nie ma konieczności modyfikacji dawki u seniorów [11].

Donepezil jest przeznaczony do stosowania dla osób dorosłych i w podeszłym wieku, zatem jest bezpieczny dla seniorów i nie trzeba dostosowywać dawki leku ze względu na wiek pacjenta [13].

Stosowanie przy zaburzeniach czynności nerek 

Nie ma konieczności dostosowywania dawki rywastygminy u pacjentów z łagodnymi do umiarkowanych zaburzeniami czynności nerek. Jednak należy starannie dobrać wielkość dawki, w zależności od indywidualnej tolerancji leku, ponieważ u pacjentów z istotnymi zaburzeniami czynności nerek może wystąpić więcej działań niepożądanych [12].

W przypadku donepezilu niewydolność nerek nie wpływa na wydalanie leku przez nerki. Należy zatem stosować ten sam schemat dawkowania u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, jak u pacjentów z prawidłową funkcją tych narządów [13,14].

Stosowanie przy zaburzeniach czynności wątroby

Nie ma konieczności dostosowywania dawki rywastygminy u pacjentów z łagodnymi do umiarkowanych zaburzeniami czynności wątroby. Jednak należy starannie dobrać wielkość dawki, w zależności od tolerancji leku przez pacjenta, ponieważ w przypadku istotnych zaburzeń czynności wątroby może wystąpić więcej działań niepożądanych zależnych od ilości przyjętego leku. Nie przeprowadzono badań u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby, jednakże kapsułki z rywastygminą mogą być stosowane w tej populacji pacjentów pod warunkiem ścisłego monitorowania [12].

U pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności wątroby, dawka donepezilu powinna być zwiększana w zależności od indywidualnej tolerancji i odpowiedzi pacjenta na lek. Nie ma danych dotyczących pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby [13,14].

Interakcje z innymi lekami

Rywastygmina wykazuje potencjalnie mniej interakcji z innymi lekami, gdyż nie jest metabolizowana w wątrobie. Warto jednak zachować ostrożność podczas stosowania leku z lekami znieczulającymi, lekami na pęcherz nadreaktywny (oksybutynina, tolterodyna) czy lekami stosowanymi w nadciśnieniu i niewydolności serca (tzw. beta-blokerami, np. atenolol) [7,8,12].

Donepezil jest metabolizowany w wątrobie przez te same enzymy co wiele leków, dlatego może wchodzić w interakcje:

• z lekami zwiększającymi stężenie donepezilu, np. ketokonazol, chinidyna, itrakonazol, erytromycyna, fluoksetyna
• z lekami zmniejszającymi stężenie donepezilu, m.in. ryfampicyna, fenytoina, karbamazepina
• z lekami powodującymi w połączeniu arytmię serca, np. chinidyna, amiodaron, sotalol, citalopram, escitalopram, amitryptylina, klarytromycyna, erytromycyna, lewofloksacyna [13].

Dostępne postaci leków

Rywastygmina jest dostępna w lekach w takich postaciach jak: system transdermalny, plaster, roztwór doustny (stosowane w lecznictwie zamkniętym, czyli w szpitalach, np. Rivastigmine Hexal, 2 mg/ml), kapsułki twarde, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej (w lecznictwie zamkniętym, np. Nimvastid). W stosowanych dawkach plaster transdermalny może mieć mniej skutków ubocznych niż kapsułki, przy zachowaniu porównywalnej skuteczności [3].

Donepezil jest zarejestrowany w Polsce w postaci tabletek powlekanych i tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej.

Zamienniki i preparaty

W polskich aptekach dostępne jest kilka zamienników zarówno dla rywastygminy jak i donepezilu, w różnych postaciach farmaceutycznych.

Rywastygmina – zamienniki 

Zamiennikami rywastygminy w postaci kapsułek do połykania są np.:

• Rivaldo, 1,5 mg, 3 mg, 4,5 mg, 6,0 mg, kapsułki twarde
• Ristidic, 1,5 mg, 3 mg, 4,5 mg, 6,0 mg, kapsułki twarde
• Rivastigmin NeuroPharma, 1,5 mg, 3 mg, 4,5 mg, 6 mg, kapsułki twarde
• Rivastigmin Orion, 1,5 mg, 3 mg, 4,5 mg, 6 mg,  kapsułki twarde.

Rywastygmina w postaci plastrów, gdzie substancja uwalnia się przez skórę do krwi w kontrolowanym, wolniejszym tempie, występuje w lekach, będących swoimi odpowiednikami, takich jak np.:

• Atmina, 4,6 mg/24 h, 9,5 mg/24 h
• Evertas, 4,6 mg/24 h, 9,5 mg/24 h
• Rivastigmine Mylan, 4,6 mg/24 h, 9,5 mg/24 h.

Donepezil – zamienniki

Donepezil w postaci tabletek jest dostępny w wielu produktach będących swoimi odpowiednikami, m.in.:

• Apo-Doperil, 5 mg, 10 mg, tabletki powlekane
• Aricept, 5 mg, 10 mg, tabletki powlekane
• Cogiton, 5 mg, 10 mg, tabletki powlekane
• Donecept, 5 mg, 10 mg, tabletki powlekane
• Donectil, 5 mg, 10 mg, tabletki powlekane.

Donepezil w postaci tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej jest zarejestrowany w lekach:

• Cogiton ODT, 5 mg, 10 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej
• Donectil ODT 5 mg, 10 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej
• Ricordo, 5 mg, 10 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej
• Yasnal Q-Tab, 5 mg, 10 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej.

Podsumowanie

Do tej pory nie wykryto substancji w pełni zatrzymujących czy leczących chorobę Alzheimera. Zarówno donepezil, jak i rywastygmina to leki stosowane objawowo, opóźniające postęp tej choroby. Oba leki mają udokumentowaną skuteczność względem placebo, ich profil bezpieczeństwa jest znany i badany od dziesięcioleci. W postaci doustnej nieco większą częstością działań niepożądanych w badaniach charakteryzowała się rywastygmina. Jest ona szybko rozkładana przez nasz organizm, dlatego dawkuje się ją dwa razy na dobę lub stosuje w postaci plastrów transdermalnych. Donepezil można stosować raz na dobę, ze względu na dłuższy czas utrzymywania się w organizmie. Decyzja, który lek będzie lepszy dla konkretnego pacjenta, zależy od lekarza i odpowiedzi chorego na dobrane leczenie.

Szumy w uszach to nieprzyjemne uczucie wpływające na nasze codzienne funkcjonowanie. Większość osób deklaruje obniżoną jakość życia spowodowaną przez te dolegliwości. Pacjenci skarżą się na rozdrażnienie, pobudzenie, niepokój i trudności z zasypianiem. Szumy uszne mogą występować tylko przez jakiś czas, ale także w sposób ciągły. Najczęściej pojawiają się podczas wysiłku fizycznego lub przy zmianie pozycji ciała. Objawiać się mogą dudnieniem, dzwonieniem w uszach, stukaniem czy falowaniem.

Jakie są przyczyny szumów usznych?

Szumy uszne nie są uznaną jednostką chorobową, a są następstwem innych schorzeń. Leczenie powinno polegać na wyeliminowaniu przyczyn pierwotnej choroby, a nie jedynie zwalczać jej objawy.

Mogą pojawić się w każdym wieku, ale duży odsetek stanowią osoby po sześćdziesiątym roku życia. Przyczyną szumów usznych są najczęściej nieprawidłowości w funkcjonowaniu ośrodkowego układu nerwowego, ale także zmiany w budowie i działaniu układu słuchu.

Niektóre leki (chemioterapia, antybiotyki aminoglikozydowe, niesteroidowe leki przeciwzapalne), a także przebyte infekcje, nadciśnienie i niedociśnienie tętnicze, niedobór witaminy B12, cukrzyca, miażdżyca mają wpływ na ich wystąpienie.

Jakie są klasyczne lekarstwa zmniejszające szumy uszne?

Wśród leków na receptę stosowanych w leczeniu szumów usznych wymienia się: nicergolinę, winpocetynę, pentoksyfilinę, betahistynę. Trzy pierwsze leki podaje się w fazie ostrej drogą dożylną, a wszystkie wymienione są dostępne także na receptę lekarską, w formie doustnej.

Pentoksyfilina

Pentoksyfilina jest lekiem stosowanym w zaburzeniach krążenia mózgowego i obwodowego, a także w zaburzeniach funkcjonowania ucha wewnętrznego, objawiającego się niedosłuchem czy nagłą głuchotą. Zaburzenia słuchu mogą objawiać się także szumami i innymi dźwiękowymi sygnałami słyszanymi przez chorego. Najczęstszą przyczyną są nieprawidłowości krążenia mózgowego, a także niedokrwienie mózgu  (miażdżyca naczyń mózgowych).

Przeciwwskazaniem do stosowania jest:

• niedociśnienie;
• nagłe zmiany wartości ciśnienia tętniczego;
• niedawno przebyty zawał mięśnia sercowego;
• świeży udar mózgu;
• krwawienia wewnętrzne;
• schorzenia przebiegające z ryzykiem masywnych krwotoków;
• nadwrażliwość na metyloksantyny (kofeinę, teofilinę, teobrominę).

Ostrożność należy zachować u pacjentów stosujących leki przeciwzakrzepowe.

Do przykładowych preparaty zawierające pentoksyfilinę należą: Polfilin, Agapurin SR, Apo-Pentox 400 SR.

Polfilin, tabletki o przedłużonym uwalnianiu

Agapurin SR, tabletki o przedłużonym uwalnianiu

Apo-Pentox 400 SR, tabletki o przedłużonym uwalnianiu

Nicergolina

Nicergolina jest lekiem wpływającym na przepływ mózgowy. Rozszerza naczynia mózgowe, powodując lepsze ukrwienie mózgu, a także struktur układu słuchu. Oprócz działania wazodylatacyjnego, wpływa na parametry krzepnięcia krwi, tzn. zmniejsza agregację płytek i lepkość krwi. Wskazaniem do stosowania nicergoliny jest umiarkowane otępienie, jednakże lek również jest stosowany w leczeniu szumów usznych, które mogą być konsekwencją nieprawidłowego ukrwienia mózgu.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania?

• niedociśnienie i niskie wartości ciśnienia tętniczego;
• wysoki poziom kwasu moczowego we krwi, skaza moczanowa;
• świeży zawał mięśnia sercowego;
• ciężka bradykardia;
• jednoczesne stosowanie leków przeciwzakrzepowych i przeciwpłytkowych.

Do przykładowych preparatów z nicergoliną należą: Nilogrin, Nicergolin, Nicerin.

Nilogrin, tabletki

Winpocetyna

Winpocetynę stosuje się w leczeniu zaburzeń słuchu na tle naczyniowym, w przewlekłej niewydolności krążenia mózgowego, po przebytym udarze niedokrwiennym i objawach otępiennych pochodzenia naczyniowego. Ponadto wskazaniem do stosowania są zaburzenia krążenia w siatkówce i naczyniówce.

Przeciwwskazaniem do podania leku jest:

• ostra faza udaru krwotocznego;
• nadwrażliwość na substancję czynną;
• ciężkie zaburzenia rytmu serca;
• okres ciąży i karmienia piersią.

Ostrożność powinni zachować pacjenci, u których występują zaburzenia rytmu serca z wydłużeniem odcinka QT, a także pacjenci stosujący leki, mogące ten odcinek wydłużyć (niektóre antybiotyki, amantadyna, tamoksyfen, flukonazol). Lek korzystnie wpływa na metabolizm mózgowy, zwiększa przepływ krwi przez naczynia mózgowe oraz wpływa na właściwości reologiczne krwi. Dodatkowo działa osłonowo na tkankę mózgową.

Do przykładowych preparatów zawierających winpocetynę należą: Vinpoven Forte, Vicebrol Forte, Vinpoton.

Vinpoven Forte, tabletki

Vicebrol Forte, tabletki

Betahistyna

Wskazaniem do stosowania betahistyny jest choroba Meniere’a, która objawia się szumami usznymi, niedosłuchem lub głuchotą oraz zawrotami głowy. Jej działanie polega na zwiększeniu przepływu krwi przez ślimak, ale prawdopodobnie też w całym mózgu. Dodatkowo jest częściowym agonistą receptora histaminowego H1 i antagonistą receptora H3 w tkance nerwowej. Zwiększa obrót histaminy i jej uwalnianie, co ma znaczenie w leczeniu zawrotów głowy i szumów usznych.

U osób starszych nie ma konieczności zmniejszenia dawki leku, nie modyfikuje się jej w niewydolności wątroby czy nerek. Często występują jednak zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (nudności, ból brzucha, wymioty) oraz bóle głowy.

Do przykładowych preparatów z betahistyną należą: Betaserc, Polvertic, Betahistine dihydrochloride Accord.

Betaserc, tabletki

Betahistine dihydrochloride Accord, tabletki

Leki psychostymulujące — czy są skuteczne w leczeniu szumów usznych?

Leki psychostymulujące również znajdują zastosowanie w terapii szumów usznych i zawrotów głowy. Przykładem może być piracetam, który poprawia stabilność błony komórkowej poprzez tworzenie kompleksów z cząsteczkami fosfolipidów. Związek ten wpływa na płytki krwi, zmniejszając ich agregację i zlepianie, a także zmniejsza przyleganie erytrocytów do ścian naczyń i zmniejsza ich skurcz. W konsekwencji usprawnia się przepływ krwi przez mózg.

Przykładowe preparaty zawierające piracetam to: Nootropil, Memotropil, Biotropil 800.

Biotropil 800, tabletki powlekane

Memotropil, tabletki powlekane

Jakie inne leki można stosować w leczeniu szumów usznych?

W przypadku szumów usznych lekarz może zadecydować o włączeniu karbamazepiny — leku przeciwdrgawkowego do terapii. Stabilizuje ona błony komórek nerwowych i zmniejsza przewodzenie wyładowań.

Przykładowe preparaty zawierające karbamazepinę to: Finlepsin 200 Retard, Tegretol.

Finlepsin 200 Retard, tabletki o przedłużonym uwalnianiu

Tegretol CR 200, tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu

Jakie są najnowsze leki na szumy uszne?

Nowy lek na szumy uszne, znajdujący się obecnie w fazie badań klinicznych, to Ebselen, występujący też pod nazwą SPI -1005. Lek zawiera cząsteczkę selenu. Działa cytoprotekcyjnie, przeciwutleniająco i przeciwzapalnie. Działa podobnie do peroksydazy glutationowej i chroni komórki przed stresem oksydacyjnym. Lek obecnie znajduje się w 3 fazie badań klinicznych w Stanach Zjednoczonych. Wiąże się z nim duże nadzieje, jeśli chodzi o eliminację szumów usznych i zawrotów głowy.

Jak wyciszyć szum w uszach lekami bez recepty?

Na polskim rynku dostępne są suplementy, zawierające w swoim składzie wyciąg z miłorzębu japońskiego, kompleks diosmina — hesperydyna, wyciąg z ruszczyka kolczastego, kompleks witamin z grupy B oraz witaminę C. Składniki te usprawniają mikrokrążenie, wpływają na zmniejszenie zlepiania się płytek krwi (miłorząb japoński), a także warunkują prawidłowe działanie układu nerwowego i chronią jego komórki (witaminy B i witamina C).

Przykładowe preparaty dostępne bez recepty: Tanakan, Tone, Audiocontrol.

Tanakan, tabletki powlekane

Tone, tabletki

Audiocontrol, tabletki

Podsumowanie

Pacjenci cierpiący na szumy uszne i zawroty głowy nie powinni ich bagatelizować. Istotne jest właściwe rozpoznanie i rozpoczęcie terapii. Oprócz farmakoterapii lekarz może zlecić bezpośrednią stymulację nerwu błędnego czy leczenie chirurgiczne (wszczepienie implantu ślimakowego).

Ważna jest dbałość o właściwą postawę ciała, wzmocnienie mięśni kręgosłupa, gdyż często zwyrodnienia kręgów szyjnych mogą wiązać się z pojawieniem się szumów usznych.

Farmakoterapia oferuje nam zarówno leki na receptę jak i wspomagające terapię suplementy diety. Ważne, aby zapoznać się z ich wskazaniami, dawkowaniem i możliwymi działaniami ubocznymi.

Choroba Alzheimera (ang. Alzheimer’s Disease, AD) to przewlekła i postępująca choroba układu nerwowego, w której następuje stopniowe zwyrodnienie i zanikanie komórek nerwowych głównie w obszarze kory mózgowej. Stanowi ona zewnętrzną warstwę półkul mózgowych i to właśnie w niej znajdują się ośrodki odpowiedzialne za procesy prawidłowego myślenia, planowania, rozwiązywania problemów i podejmowania decyzji u człowieka. [1,2]

Jakie są przyczyny choroby Alzheimera?

Sam mechanizm powstawania choroby Alzheimera jest wciąż niejasny i bardzo złożony. Aktualne badania, wskazują, że za powstawania zmian neurodegeneracyjnych w mózgu są odpowiedzialne prawdopodobnie patologiczne, wewnątrzkomórkowe skupiska nieprawidłowo sfałdowanych białek tau oraz odkładające się blaszki amyloidowe (tzw. blaszek starczych), które powstają w wyniku zalegania substancji białkowej (beta-amyloidu). Zmiany te przeszkadzają komórkom w prawidłowym przewodzeniu impulsów nerwowych. W konsekwencji z czasem neurony ulegają obumarciu, a kora mózgowa kurczy się. Dodatkowo obserwuje się także niedobór niezbędnych neurotransmiterów — związków chemicznych, które są odpowiedzialne za przesyłanie sygnałów pomiędzy komórkami nerwowymi (w szczególności acetylocholiny). [1,3]

Czym się różni choroba Alzheimera od demencji?

Pogorszenie funkcji poznawczych (opisywane jako zaburzenia orientacji, trudności w zapamiętywaniu, ocenianiu, rozumieniu i podejmowaniu decyzji) występuje bardzo często u osób w starszym wieku.  W przypadku znacznego nasilenia wspomnianych zaburzeń, określa się je terminem otępienia lub demencji (łac. de – poza, mens – umysł). Natomiast choroba Alzheimera uważana jest za największą przyczynę otępienia. [4]

Kto może zachorować na chorobę Alzheimera?

Głównym czynnikiem ryzyka wystąpienia otępienia jest zaawansowany wiek. Każdego roku przybywa 4,5 mln pacjentów z objawami demencji, z czego choroba Alzheimera, według wyników badań epidemiologicznych z krajów rozwiniętych, występuje ona u 5% – 7% osób po 65. roku życia. Ze względu na wzrost średniej przeżywalności i starzenie się społeczeństwa szacuje się, że w ciągu najbliższych lat liczba chorych na AD może wzrosnąć nawet trzykrotnie. [5]

Poza zaawansowanym wiekiem choroba Alzheimera częściej dotyka kobiet oraz osób z chorobami współistniejącymi (nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą typu 2, niewydolnością serca). Niski poziom aktywności fizycznej oraz izolacja i wycofanie z życia społecznego również zwiększają ryzyko wystąpienia choroby. [6]

Czy Alzheimer jest dziedziczny?

Na podstawie aktualnych badań wiadomo, że ponad 20 genów zwiększa lub zmniejsza ryzyko rozwoju choroby Alzheimera. Ktoś, kto ma rodzica lub rodzeństwo, u którego zdiagnozowano chorobę Alzheimera w wieku powyżej 65 lat, ma nieco wyższe ryzyko zachorowania. Nie oznacza to jednak, że choroba Alzheimera jest w takim wypadku „wyrokiem” i jej wystąpienie jest nieuniknione. Każda osoba może wpłynąć na zmniejszenie ryzyka zachorowania, prowadząc zdrowy i aktywny tryb życia. Jedyny test predyspozycji genetycznych dotyczy bardzo rzadkiej postaci choroby Alzheimera o wczesnym początku, która rozwija się pomiędzy 30 a 65 r.ż. (co stanowi 10% wszystkich chorych). W tym przypadku przyczyną choroby są warianty patogenne w genie PSEN1, w genie APP oraz w genie PSEN2. [6,7,8]

Choroba Alzheimera – objawy. Jak zachowuje się człowiek chory na Alzheimera?

Opisane wcześniej zmiany w obszarze mózgu początkowo powodują łagodne objawy w postaci zaburzeń uwagi czy zapamiętywania nowych informacji. Osoba chora zaczyna np.: zapominać gdzie odłożyła konkretne przedmioty, czy uzyskała już odpowiedź na zadane niedawno pytanie lub nie jest w stanie powtórzyć niedawno usłyszanych informacji. Wspomniane łagodne zaburzenia poznawcze mogą trwać nawet wiele lat bez pogorszenia, co nie oznacza, że takie objawy należy lekceważyć lub sądzić, że choroba Alzheimera nas nie dotyczy. W przypadku wystąpienia powyższych symptomów u siebie czy bliskiej osoby konieczna jej dalsza obserwacja i udanie się na konsultacje do lekarza w celu wykonania odpowiednich badań.

W kolejnych stadiach rozwoju choroby pacjent jest coraz bardziej zagubiony i zdezorientowany. Dochodzi do rozwoju zmian w układzie ruchu (bezcelowe chodzenie, błądzenie, spowolnienie ruchowe), nieprawidłowości równowagi i chodu, zakłóceń snu, upośledzenia funkcji narządów zmysłów, a w późniejszych stadiach rozwoju choroby nawet do znacznych zaburzeń nastroju i zmian osobowości. Chory nie jest w stanie już komunikować się z otaczającymi go osobami, traci poczucie rzeczywistości, kontrolę nad własnym ciałem i nie jest w stanie wykonywać nawet podstawowych czynności, tj.: jeść, korzystać z toalety, ubierać się czy myć, przez co wymaga stałej opieki. [4]

Ile się żyje z chorobą Alzheimera?

Zmiany neurodegeneracyjne w mózgu mogą rozpoczynać się nawet 30 lat przed pierwszymi objawami otępienia. Choroba niestety jest nieuleczalna, ale systematyczne stosowanie leków i zaleceń dotyczących stylu życia pozwala spowolnić nasilenie objawów. Według aktualnych statystyk osoba chorująca na Alzheimera żyje ok. 8 lat, jednak obserwuje się przypadki pacjentów żyjących nawet 20 lat. Długość życia z chorobą jest kwestią bardzo subiektywną i zależy od wielu czynników — stadium choroby, stanu zdrowia chorego, momentu jej rozpoznania oraz stosowanego procesu leczenia. [3]

Jak sprawdzić czy jest się chorym na Alzheimera? Jak wygląda diagnoza?

Diagnozowanie choroby Alzheimera zwykle wymaga przeprowadzenia kompleksowej oceny przez profesjonalistów. Jeśli masz podejrzenia, że Ty lub ktoś z Twojej rodziny może cierpieć na chorobę Alzheimera, ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem w celu uzyskania dokładnej diagnozy. Postępowanie diagnostyczne choroby Alzheimera zazwyczaj obejmuje następujące kroki:

1. Wywiad medyczny: Lekarz oceni historię medyczną pacjenta, w tym wszelkie objawy i ich rozwój w czasie. Może również pytać o historię choroby w rodzinie oraz istniejące wcześniej schorzenia.
2. Badanie fizyczne i neurologiczne: Przeprowadzone zostanie dokładne badanie fizykalne, aby ocenić ogólny stan zdrowia i funkcji neurologicznych. Lekarz może sprawdzić odruchy, równowagę, koordynację oraz siłę mięśni.
3. Ocena poznawcza: Wykorzystuje się różne testy poznawcze, aby ocenić pamięć, umiejętności myślenia oraz zdolności do rozwiązywania problemów. Mogą to być testy polegające na przypominaniu informacji, rozwiązywaniu łamigłówek i wykonywaniu instrukcji.
4. Badania dodatkowe: Mogą być przeprowadzone dodatkowe badania w celu wykluczenia innych potencjalnych przyczyn upośledzenia poznawczego, takie jak badania krwi w celu sprawdzenia niedoborów witamin lub funkcji tarczycy, badania obrazowe mózgu (np. rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa) w celu zidentyfikowania ewentualnych zmian strukturalnych w mózgu oraz neuropsychologiczne testy, które pozwalają na szczegółową ocenę zdolności poznawczych.

Jaki jest najskuteczniejszy lek na Alzheimera?

Nie ma jedynego, skutecznego leku na chorobę Alzheimera. Ze względu na złożony, wciąż niejasny, mechanizm rozwoju schorzenia aktualne terapie opierają się na leczeniu objawowym. Oprócz tego stosowane są również inne opcje terapeutyczne (niefarmakologiczne), które również zmniejszają ryzyko szybkiej progresji choroby. Zarówno stosowanie leków jak i innych form terapii (trening pamięci i orientacji przestrzennej, wywoływanie wspomnień, stały kontakt z najbliższymi i dbanie o bezpieczne otoczenie dla chorego) pozwala poprawić funkcje poznawcze. Dzięki temu pacjent będzie mógł przez dłuższy czas wykonywać swobodnie wszystkie czynności niezbędne do codziennego, prawidłowego funkcjonowania oraz opóźni tym samym wystąpienie zaburzeń zachowania.

Leki stosowane w leczeniu Alzheimera przedstawiono poniżej.

Donepezil

Donepezil hamuje działanie enzymu rozkładającego acetylocholinę – kluczowego neuroprzekaźnika biorącego udział w procesie zapamiętywania. Według hipotezy cholinergicznej choroba Alzheimera spowodowana jest przez zbyt małą syntezę acetylocholiny, stąd używane są leki, które pozwolą zachować jej odpowiedni poziom w organizmie. Donepezil stosowany jest w formie tabletek doustnych lub rozpadających się w jamie ustnej w dawkach 5 mg i 10 mg (np.: Donepex, Yasnal, Cogiton, Donepezil Bluefish, Pamigen).

Rywastygmina

Rywastygmina również hamuje rozkład acetycholiny uwalnianej przez komórki nerwowe, tym samym podwyższa jej poziom w organizmie i przyczynia się do zwiększenia przekaźnictwa cholinergicznego. Stosowana w postaci tabletek doustnych lub w formie systemów transdermalnych – plastrów na skórę (np.: Evertas, Exelon).

Memantyna

Działanie memantyny opiera się na poprawie przekaźnictwa glutaminianergicznego (glutaminian pełni ważną rolę w procesach uczenia się i tworzenia śladu pamięciowego), który jest drugim, obok cholinergicznego, mechanizmem istotnym w rozwoju otępienia. Preparaty zawierające w składzie memantynę dostępne są w postaci tabletek doustnych (np.: Biomentin, Nemdatine) lub tabletek rozpadających się w jamie ustnej (Zenmem).

Jakie są nowe leki na Alzheimera?

Wszystkie aktualne opcje leczenia farmakologicznego nie wpływają bezpośrednio na przyczynę choroby Alzheimera, ale na jej objawy, spowalniając tym samym rozwój choroby. Wraz z pojawieniem się hipotezy o bezpośrednim wpływie gromadzących się białek (beta-amyloidu i białek tau) w mózgu na rozwój AD rozpoczęto pracę nad nową opcją terapeutyczną. I tak powstał lek o nazwie Aducanumab (zarejestrowany w USA pod nazwą handlową AduhelmTM i produkowany przez firmę Biogen). Jest on lekiem biologicznym, a dokładniej przeciwciałem monoklonalnym wytworzonym metodami inżynierii genetycznej podawanym w formie wlewów dożylnych. Badania kliniczne wykazały, że lek zmniejsza ilość złogów beta-amyloidu oraz białek tau w mózgu, spowalniając tym samym rozwój otępienia u osób w łagodnym stadium choroby Alzheimera. [9]

Jak wcześnie wykryć chorobę Alzheimera?

Wczesne rozpoznanie choroby Alzheimera jest niestety nadal trudne dla współczesnej medycyny. Wiele innych chorób o podłożu neurodegeneracyjnym może dawać podobne objawy do AD i przez to sama diagnostyka staje się długim i żmudnym procesem. Natomiast zmiany w mózgu mogą pojawiać się nawet wiele lat przed pojawieniem się pierwszych objawów. Pomocnym w diagnozie lub podjęciu decyzji o udaniu się do lekarza może okazać się przeanalizowanie opracowanych przez specjalistów 10 wczesnych oznak i objawów choroby Alzheimera:

1. Zaniki pamięci.
2. Planowanie lub rozwiązywanie problemów staje się dużym wyzwaniem.
3. Wykonywanie kiedyś prostych zadań zaczyna sprawiać więcej trudności.
4. Poczucie dezorientacji i zagubienia, nawet we wcześniej znanych i często odwiedzanych miejscach.
5. Zaburzenia wzrokowo-przestrzenne (trudności w czytaniu, ocenianiu odległości).
6. Problemy w wypowiadaniu się i pisaniu.
7. Odkładanie rzeczy w zupełnie innych miejscach i problemy w ich odnajdywaniu.
8. Podejmowanie decyzji, nawet co do wykonania codziennych czynności, staje się trudnością.
9. Wycofanie się z pracy lub spotkań towarzyskich.
10. Zmiany nastroju i osobowości. [10]

Jak postępować z chorym na Alzheimera?

Zazwyczaj choroba Alzheimera zmusza najbliższe osoby pacjenta do zaopiekowania się nim. To opiekun musi poszerzyć swoją wiedzę o tej chorobie, o jej objawach, a także o metodach pielęgnacyjno-opiekuńczych. Wymagane są trwałe zmiany w dotychczasowym życiu. Opieka nad chorym na Alzheimera powinna przede wszystkim być nastawiona na zapewnienie mu bezpieczeństwa i komfortu. Wówczas warto:

• Zabezpieczyć schody oraz usunąć małe chodniki i dywany, a także przestawić drobne meble, aby nie utrudniały poruszania się pacjenta;
• Zasłonić lustra i obrazy oprawione w szkło, jeśli pacjent reaguje lękiem lub agresją na odbicia w lustrze lub szybie;
• Ostre przedmioty, zapałki i zapalniczki trzymać w zamykanej szufladzie;
• Uniemożliwić pacjentowi dostęp do urządzeń mechanicznych, takich jak mikser czy kosiarka;
• Wszelkie ważne dokumenty, klucze do samochodu, czy rachunki trzymać w miejscu niedostępnym dla chorego;
• Odłączać dopływ gazu i wody wówczas, gdy chory zostaje sam w domu;
• Zamontować w łazience uchwyty, a o ile to możliwe, wannę zastąpić prysznicem;
• W wannie lub pod prysznicem stosować maty przeciwpoślizgowe;
• Trzymać w zamkniętej szafce wszelkie środki czystości, rozpuszczalniki, kleje czy środki owadobójcze, a także leki.

Istnieje również wiele cennych wskazówek, które poza bezpieczeństwem pacjenta, ułatwią mu także samodzielne funkcjonowanie. Warto wspomnieć o:

• Oznaczaniu tras (np. za pomocą strzałek), którymi porusza się chory, np. do łazienki lub do kuchni;
• Używaniu dużego zegara z wyraźnie zaznaczonymi cyframi;
• Wypisywaniu na dużej tablicy czynności, które danego dnia powinien wykonać pacjent.

Jakie są pomocne akcesoria dla chorych na Alzheimera?

W codziennym funkcjonowaniu z pacjentem chorym na Alzheimera mogą pomóc proste akcesoria. Aby oznaczyć najważniejsze miejsca w domu albo wyznaczyć trasę do łazienki lub kuchni, warto stosować zwykłe naklejki w kształcie strzałek, bądź duże strzałki wycięte z papieru przyklejone w widocznym miejscu. Aby zapobiec poślizgnięciu się w łazience podczas mycia, warto stosować proste maty antypoślizgowe. W celu zabezpieczenia chodników, wycieraczek czy małych dywaników, można użyć taśmy dwustronnej. Pomocna może okazać się także duża tablica, na której opiekun może wypisać proste zadania do wykonania dla chorego.

Jednocześnie dobrym pomysłem samych dla pacjentów  z chorobą Alzheimera są dostępne na rynku ćwiczenia pamięci, łamigłówki dla seniorów, a także układanki i puzzle stworzone specjalnie dla tej grupy pacjentów.

Dlaczego chory na Alzheimera chudnie?

Chorzy na Alzheimera często mogą chudnąć z różnych powodów. Jednym z głównych powodów jest niedożywienie, które często towarzyszy tej chorobie. Choroba Alzheimera może prowadzić do utraty apetytu, zaburzeń odżywiania, częstych biegunek, zaparć i zaburzeń wchłaniania substancji odżywczych. W miarę postępu choroby, osoby chore na Alzheimera mogą mieć trudności z utrzymaniem prawidłowej masy ciała ze względu na problemy z pamięcią i zdolnością do samodzielnego jedzenia i przygotowywania posiłków.

Należy zadbać o odpowiednią opiekę i odpowiednie odżywienie osób chorych na Alzheimera, aby zapobiec niedożywieniu i utracie masy ciała. Wiele osób z Alzheimerem wymaga specjalistycznego wsparcia żywieniowego i diety dostosowanej do ich potrzeb.

Na co umierają chorzy na Alzheimera?

Choroba Alzheimera, podobnie jak inne formy otępienia, jest postępującym schorzeniem wpływającym na mózg i prowadzącym do stopniowego pogorszenia funkcji poznawczych. Chociaż samo schorzenie Alzheimera nie jest bezpośrednią przyczyną śmierci, osoby chore na to schorzenie mają większe ryzyko rozwoju powikłań, które mogą przyczynić się do śmierci.

Najczęstsze przyczyny śmierci u osób z chorobą Alzheimera to:

1. Zapalenie płuc spowodowane aspiracją: Trudności w połykaniu mogą skutkować dostawaniem się jedzenia lub płynów do dróg oddechowych zamiast do przełyku, co powoduje zapalenie płuc związanego z aspiracją;
2. Odwodnienie i niedożywienie: Zaawansowane stadium choroby Alzheimera może utrudniać osobom jedzenie i picie, co prowadzi do odwodnienia i niedożywienia;
3. Infekcje: Osoby z chorobą Alzheimera, zwłaszcza na późnym etapie choroby, są bardziej podatne na infekcje, takie jak infekcje dróg moczowych, które mogą prowadzić do powikłań;
4. Współistniejące schorzenia: Osoby z chorobą Alzheimera mogą mieć inne choroby współistniejące, które przyczyniają się do ogólnego pogorszenia zdrowia i śmiertelności.

Gdzie szukać pomocy?

Istnieje wiele stowarzyszeń i fundacji, zajmujących się osobami cierpiącymi na chorobę Alzheimera. Jeśli jesteś świeżo zdiagnozowanym pacjentem, lub ktoś z Twojego bliskiego otoczenia choruję na tę dolegliwość, warto zapoznać się wówczas z ofertą takich stowarzyszeń. Oferują one pomoc na wielu płaszczyznach, nie tylko dla pacjentów, ale także dla ich rodzin. Są one rzetelnym źródłem informacji o trwających naborach do badań klinicznych dotyczących choroby Alzheimera, przedstawiają dostępne metody leczenia, ale również udzielają wskazówek opiekuńczo-pielęgnacyjnych, a także oferują specjalistyczne wsparcie psychologiczne.

Jednym ze stowarzyszeń, zajmujących się pacjentami z chorobą Alzheimera jest Polskie Stowarzyszenie Pomocy Osobom z Chorobą Alzheimera. Jest to charytatywna i pozarządowa organizacja pożytku publicznego, zrzeszająca od lat rodziny oraz opiekunów chorych. Stowarzyszenie to:

• Prowadzi telefon zaufania 22 622 11 22 w każdy wtorek i czwartek w godz. 15-17;
• Prowadzi dyżury bez konieczności zapisów;
• Organizuje comiesięczne spotkania grup wsparcia;
• Wydaje poradniki dla opiekunów i biuletyny;
• Prowadzi kampanie upowszechniające wiedzę o chorobie Alzheimera, w tym na rzecz opracowania i wdrożenia Polskiego Planu Alzheimerowskiego.

Jak leczy się chorobę Alzheimera?

Jaki jest najskuteczniejszy lek na Alzheimera? Pomimo nieustannego rozwoju medycyny, do tej pory nie udało się opracować leku, który hamowałby przebieg tej choroby. Farmakoterapia tego schorzenia obecnie opiera się głównie na metodach niwelujących jego objawy. Przykładem takiego postępowania jest podawanie leków zwiększających stężenie acetylocholiny w mózgu — neuroprzekaźnika, który jest konieczny do prawidłowego funkcjonowania komórek nerwowych. Taki lekami są m.in. rywastygmina i donepezil. Innym mechanizmem stosowanym w leczeniu objawowym choroby Alzheimera jest hamowanie receptora dla kwasu glutaminowego — jego nadmiar jest odpowiedzialny za objawy otępienia. Lekami działającymi w ten sposób są m.in. memantyna. Niemniej, powyższe metody nie wpływają w żaden sposób na przyczynę choroby.

Aducanumab — co to za związek?

Aducanumab to eksperymentalne ludzkie przeciwciało monoklonalne. Jest ono obecnie poddawane intensywnym badaniom pod kątem zastosowania w leczeniu wczesnego stadium choroby Alzheimera [2] (Czytaj także: Najnowsze formy leków stosowanych w terapii).

Aducanumab – nowy lek na Alzheimera?

Badania kliniczne dotyczące aducanumabu dowiodły, że związek ten istotnie zmniejszał liczbę szkodliwych płytek w mózgach chorych. Usuwa on lepkie złogi białka — amyloidu beta — który znajduje się w mózgach pacjentów we wczesnych stadiach choroby. Zahamowane gromadzenie się tego białka może skutkować zatrzymaniem procesów niszczenia mózgu, nie doprowadzając do objawów otępienia i zaburzeń funkcji poznawczych. Aduhelm (nazwa handlowa leku zawierającego aducanumab) miałby być pierwszym lekiem skierowanym na przyczynę choroby [3] (Czytaj także: Witamina D3. Obowiązkowa witamina dla seniorów?).

Aducanumab – gdzie kupić?

Aduhelm jeszcze nie jest dopuszczony do obrotu. Firma Biogen, która opracowała ten produkt leczniczy, zamierza ubiegać się o jego rejestrację. Jego wskazaniem do stosowania byłoby hamowanie choroby Alzheimera na jej wczesnych stadiach rozwoju. Gdyby próba rejestracji zakończyłaby się sukcesem, aducanumab byłby pierwszym związkiem aktywnym na rynku redukującym postęp objawów klinicznych choroby Alzheimera [3].

Przyczyny choroby

Choroba Parkinsona jest procesem zwyrodnieniowym, dotyczącym jąder podkorowych mózgu, w których stwierdza się obniżony poziom neuroprzekaźnika — dopaminy. Dokładny mechanizm dysfunkcji komórek istoty czarnej nie jest dokładnie poznany, ale zakłada się, że wolne rodniki i zaburzenia mitochondrialne odgrywają w nim podstawową rolę. Dlatego też, w chorobie Parkinsona należy zwrócić szczególną uwagę na odpowiednią dietę bogatą w związki o działaniu przeciwutleniającym i wychwytującym wolne rodniki (takie jak: witamina E, koenzym Q10, witamina C, beta-karoten). Ochroni to neurony przed toksycznym działaniem wielu szkodliwych czynników zewnętrznych. Należy pamiętać także, że pomimo iż czynniki wywołujące chorobę Parkinsona nie zostały do końca zidentyfikowane, to jednak część przypadków choroby jest uwarunkowana genetycznie [7].

Objawy choroby Parkinsona

• motoryczne: zaburzenia chodzenia, osłabiona mimika twarzy, sztywność mięśniowa, osłabienie głosu.
• niemotoryczne: potliwość, ślinotok, zaburzenia funkcji pęcherza moczowego, zaburzenia widzenia.
• psychiczne: halucynacje, depresja, zaburzenia snu, apatia, lęki [2].

Diagnostyka

W przebiegu choroby można zaobserwować tzw. objawy wczesne, które pojawiają się na kilka lat przed objawami motorycznymi. Należą do nich: zaburzenia snu, apatia, niepokój, depresja, zaburzenia węchu, problemy ortopedyczne.

Podstawą w diagnostyce jest stwierdzenie spoczynkowego drżenia mięśniowego oraz spowolnienia ruchowego, czyli bradykinezji. Dodatkowo obserwuje się jeden z trzech objawów: zaburzenia postawy, drżenie lub sztywność mięśniowa [3].

Leczenie

Leczenie farmakologiczne niestety nie powstrzymuje w pełni postępu choroby. Neurony wytwarzające dopaminę w mózgu nie przestają obumierać i wszystkie metody leczenia w końcu stają się nieskuteczne. Terapia farmakologiczna skupia się jedynie na działaniu zmniejszającym doskwierające objawy. 

W leczeniu choroby Parkinsona stosowane są następujące grupy leków:

• lewodopa w połączeniach z innym lekiem (np. Madopar, Nakom mitte, Sinemet CR).  W mózgu przekształca się do dopaminy, której niedobór jest główną przyczyną powstania choroby. Jest to złoty stan standard w leczeniu. Z czasem jednak odpowiedź na działanie tego leku słabnie i konieczne jest zwiększanie dawki, co może skutkować potęgowaniem działań niepożądanych (m.in. halucynacji czy zachowań psychotycznych). Lek należy przyjmować co najmniej 30 minut przed porannym posiłkiem. 
• agoniści dopaminy (np.: Aropilo, Polpix SR, Requip – Modutab, Rolpryna SR, Pronoran, Bromergon, Dostinex). Są to leki łagodzące objawy, które stosuje się samodzielnie lub w połączeniu z lewodopą. Ich skuteczność jest niższa niż lewodopy. Jednak ich stosowanie obarczone jest mniejszym ryzykiem wystąpienia ciężkich działań niepożądanych. Powinno przyjmować się je w trakcie posiłku lub bezpośrednio po nim. Nową postacią leku z tej grupy jest rotygotyna (Neupro) — pierwszy i jak dotąd jedyny lek stosowany w postaci plastra transdermalnego naklejanego na skórę raz na dobę.
• leki cholinolityczne (np.: Akineton, Pridinol Alvogen) — mocniej zmniejszają drżenie niż napięcie mięśniowe. Obecnie rzadko stosowane ze względu na działania niepożądane, jakie wywołują m.in.: suchość w ustach, wzrost ciśnienia śródgałkowego, pogorszenie pamięci, czy halucynacje. 
• inhibitory IMAO-B — działają neuroprotekcyjnie, spowalniają rozwój objawów choroby Parkinsona. Dlatego stosuje się u pacjentów młodszych (np. Segan, Asanix, Ralago).
• inhibitory COMT (np. Comtess). Podawaje się go z lewodopą. Dzięki takiemu połączeniu możliwa jest redukcja dawki lewodopy oraz wydłużenie czasu jej działania. 
• amantadyna (Amantix, Viregyt K) spowalnia rozwój objawów choroby, ma potencjalne działanie neuroprotekcyjne. Jest rzadko stosowana w leczeniu długotrwałym (czytaj także: Jak to jest z tą dostępnością Viregyt K?). Należy przyjmować ją w godzinach dopołudniowych ze względu na występujące po jej przyjęciu problemy z zasypianiem [3].

Zaburzenia psychiczne związane z chorobą Parkinsona

Nawet 60% pacjentów stosujących farmakoterapię choroby Parkinsona doświadcza zaburzeń psychicznych spowodowanych przyjmowaniem leków.

Do najczęstszym reakcji organizmu należą: paranoje, halucynacje, urojenia, mania, niepokój, depresja, impulsywne zachowania (hazard, kompulsywne jedzenie, nadpobudliwość seksualna, nadmierne zaangażowanie w hobby). Lekami, które powodują tego typu objawy, są: amantadyna (Amantix, Viregyt K), bromokryptyna (Bromergon), czy lewodopa (Madopar, Nakom).

W celu redukcji działań niepożądanych, dawki przyjmowanych leków stopniowo redukuje się lub wycofuje. Jeśli natomiast konieczne jest pozostanie przy wybranym leku, lekarz może zaordynować leczenie środkami przeciwpsychotycznymi [6].

Leczenie zaawansowanej choroby Parkinsona

1. Głęboka Stymulacja Mózgu (ang. Deep Brain Stimulation, w skrócie DBS) to metoda leczenia choroby Parkinsona. Polega na wszczepieniu cienkich stymulujących elektrod do głęboko położonych części mózgu. Wszczepione elektrody generują impulsy elektryczne, które modyfikują działanie ośrodków nerwowych odpowiedzialnych za rozwój choroby. Wybór miejsca umieszczenia elektrody jest zależny od typu choroby (np. przewagi drżenia lub sztywności), a także od występowania ewentualnych ruchów mimowolnych. Obecnie DBS jest rekomendowana przez wszystkie neurologiczne towarzystwa naukowe do leczenia zaawansowanej choroby Parkinsona.
2. W celu uzyskania najlepszych efektów leczenia, chory w zaawansowanej fazie może mieć zaordynowane przez lekarza cykliczne wstrzyknięcia podskórne (podobnie jak w cukrzycy) zawierające apomorfinę (Dacepton). Jest możliwość podania leku w formie wlewu ciągłego.
3. W Polsce preparat Duodopa (żel zawierający lewodopę i karbidopę) do podawania w ciągłym wlewie dojelitowym przez PEG (gastrostomię przezskórną) jest dostępny w ramach programu lekowego Narodowego Funduszu Zdrowia. Leczenie to wymaga wykonania stomii, czyli wprowadzeniu przez powłoki brzuszne cewnika do jelita, aby podać lek bezpośrednio do jego światła.
4. Naukowcy z Uniwersytetu Helsińskiego prowadzą badania kliniczne i wdrażają nowy program nieinwazyjnego leczenia oparty na innowacyjnym leku. Wstępne badania wykazały, że białko zwane mózgowym dopaminowym czynnikiem neurotroficznym (CDNF) może łagodzić objawy choroby Parkinsona, a nawet hamować jej progresję. Prace badawcze pracujące nad znalezieniem leku na tę chorobę są częściowo finansowane przez Unię Europejską [3-5].

Praktyczne wskazówki

1. Najczęstszym schorzeniem, które współistnieje z chorobą Parkinsona, jest otępienie. W związku z tym chory może mieć problemy z regularnym stosowaniem leków. Właśnie dlatego członkowie rodziny powinni być zapoznani z farmakoterapią pacjenta.
2. Leki należy przyjmować regularnie, o ściśle określonych porach dnia.
3. Dobór odpowiednich dawek leków może potrwać. Dlatego objawy mogą nie zniknąć bezpośrednio po rozpoczęciu leczenia.
4. Nie powinno przerywać się farmakoterapii, ponieważ istnieje ryzyko wystąpienia złośliwego zespołu neuroleptycznego. Objawia się on wysoką gorączką, sztywnością mięśniową, zmianami stanu psychicznego pacjenta oraz zagrażającym życiu dysfunkcjom układu nerwowego.
5. Warto wprowadzić do planu dnia codziennego ćwiczenia fizyczne, które poprawiają sprawność mięśni i stawów. Zapobiega to postępującej sztywności mięśniowej, a także poprawia nastrój. U chorych, którzy wykazują zaburzenia ruchowe, można rozważyć zastosowanie techniki Alexandra. Polega ona na unikaniu zbędnego napięcia mięśni i nauczeniu nowych wzorców ruchowych. 
6. U pacjentów leczonych lewodopą (np. Madopar) większa część dziennego spożycia białka powinna przypadać na ostatni posiłek w ciągu dnia. Związek ten należy do grupy aminokwasów (fragmentów białka). Aby móc się wchłonąć, lewodopa potrzebuje specjalnego przenośnika. Korzystać z niego mogą, niestety, także inne konkurencyjne aminokwasy, które chory dostarcza, spożywając pokarmy bogate w białko. Dlatego konsumpcja posiłków wysokobiałkowych bezpośrednio lub w trakcie przyjmowania leku wpłynie na gorsze jego wchłanianie i zmniejszy ilość substancji czynnej, która przedostanie się do mózgu. W związku z tym stosowanie diety niskobiałkowej w chorobie Parkinsona może wpłynąć na zwiększenie efektywności leczenia. Należy również unikać suplementacji preparatami żelaza. 
7. Należy unikać niskich temperatur oraz sytuacji stresowych — potęgują one drżenia mięśniowe. Ciepła kąpiel bezpośrednio przed snem powoduje zmniejszenie bólu poprzez rozluźnienie mięśni [1,6,8].

Podsumowanie

Choroba Parkinsona jest schorzeniem, które powoli wyłącza człowieka z normalnego życia. Wczesne wykrycie pozwala jednak na spowolnienie jej postępu i w związku z tym — zachowanie sprawności na dłużej.

Niestety nadciśnienie tętnicze należy do grona chórów cywilizacyjnych, a skutkiem jego popularności jest fakt, iż narosło wokół niego wiele mitów. Poznajmy je.

Nadciśnienie tętnicze to nie jest poważna choroba

Mit! Podwyższone wartości ciśnienia tętniczego krwi były główną przyczyną przedwczesnych zgonów w 2015 roku, odpowiadając za ok. 10 milionów zgonów. Najwięcej zgonów związanych z podwyższonym ciśnieniem skurczowym wiąże się z chorobą niedokrwienną serca (4,9 mln), udarami krwotocznymi (2,0 mln) oraz udarami niedokrwiennymi (1,5 mln). Przewlekłe występowanie nadciśnienia wykazuje związek z podwyższonym ryzykiem przewlekłej choroby nerek, migotania przedsionków, pogarszania funkcji poznawczych i rozwoju otępienia.

Nadciśnienie jest dziedziczne

Mit! Ale przyjrzyjmy mu się bliżej. W większości badań częstość dziedziczenia nadciśnienia tętniczego ocenia się na 35-50%. Jednak jest to choroba heterogenna, o wieloczynnikowej etiologii i nawet u osób podatnych genetycznie nie musi się rozwinąć. Wyniki badania przeprowadzonego w 2018 roku na grupie 277 005 pacjentów potwierdzają tę tezę. Dowiedziono, że przestrzeganie zdrowego stylu życia wiąże się z niższymi wartościami ciśnienia tętniczego krwi niezależnie od ryzyka genetycznego.

Nie mam nadciśnienia, bo nie mam objawów

Mit! Nadciśnienie tętnicze otrzymało miano „cichego zabójcy”, gdyż zwykle nie daje żadnych niepokojących oznak. Jedynym sposobem wykrycia choroby jest regularny kontrolny pomiar ciśnienia krwi.

Jak odstawię sól to nie będę miał nadciśnienia

Mit! W celu utrzymania prawidłowego ciśnienia krwi WHO rekomenduje spożywanie soli w ilości mniejszej niż 5 gramów dziennie. Niekiedy zaprzestanie dosalania potraw okazuje się jednak niewystarczające, gdyż sól pojawia się w większości podstawowych produktów spożywczych. Według CDC (Centers for Disease Control and Prevention) około 40% dziennego spożycia sodu pochodzi z takich produktów, jak: pieczywo, kanapki, pizza, wędliny i szynki, zupy, pikantne przekąski, kurczak, ser, jaja.

Przy nadciśnieniu nie wolno pić kawy

Mit! Dotychczasowe obserwacje nie wskazują, aby zalecać ograniczenie picia w umiarkowanych ilościach napojów z zawartością kofeiny, w tym kawy. Wykazano, że bezpośrednio po spożyciu 250 mg kofeiny (co odpowiada trzem filiżankom kawy) obserwuje się wzrost ciśnienia skurczowego i rozkurczowego średnio o 4 mm Hg i 3 mm Hg. Efekt ten może się utrwalić u osób regularnie spożywających napoje kofeinowe. Należy zaznaczyć, że u osób regularnie pijących kawę nie obserwuje się zwiększonej częstości występowania chorób układu sercowo-naczyniowego.

Wyleczyłem się z nadciśnienia! Mogę odstawić leki

Mit! Rozpoczęcie farmakoterapii nadciśnienia tętniczego zwykle wiąże się z przyjmowaniem leków hipotensyjnych do końca życia. Pierwszoplanowym celem terapii jest obniżenie wartości ciśnienia krwi do <140/90 mm Hg u wszystkich pacjentów, a przy dobrej tolerancji leczenia wartości ciśnienia krwi powinny być obniżone do 130/80 mm Hg lub niższej. Po osiągnięciu prawidłowego ciśnienia krwi i utrzymaniu go przez rok lub dłużej lekarz może zmniejszyć dawki leków dla danego pacjenta. Jednak całkowite przerwanie leczenia jest rzadkością.

Winpocetyna, piracetam i nicergolina – co je łączy?

Winpocetyna, piracetam oraz nicergolina to substancje czynne wykorzystywane w leczeniu różnych zaburzeń związanych z funkcjonowaniem mózgu, szczególnie w kontekście krążenia mózgowego oraz otępienia. Wszystkie te leki poprawiają metabolizm tkanki nerwowej, zwiększają zużycie tlenu i glukozy przez mózg oraz wpływają na poprawę krążenia krwi w obrębie układu nerwowego¹²³. Dzięki temu wspierają funkcje poznawcze i mogą być pomocne w łagodzeniu objawów takich jak zaburzenia pamięci, koncentracji czy zawroty głowy.

• Winpocetyna i piracetam należą do grupy leków nootropowych, poprawiających metabolizm mózgu i mikrokrążenie¹².
• Nicergolina jest półsyntetyczną pochodną alkaloidów sporyszu, ale również działa na naczynia mózgowe i wspiera metabolizm tkanki nerwowej³.
• Wszystkie te leki są stosowane głównie u osób dorosłych, zwłaszcza w starszym wieku, ze względu na częstość występowania zaburzeń krążenia mózgowego w tej grupie⁴⁵⁶.

Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się winpocetynę, piracetam lub nicergolinę?

Wskazania do stosowania tych leków częściowo się pokrywają, ale istnieją też wyraźne różnice:

• Winpocetyna jest zalecana przede wszystkim w leczeniu przewlekłych zaburzeń krążenia mózgowego, stanów po udarze niedokrwiennym, otępienia naczyniopochodnego oraz zaburzeń wzroku i słuchu o podłożu naczyniowym⁷.
• Piracetam znajduje zastosowanie w leczeniu mioklonii korowej, zaburzeń dyslektycznych u dzieci (w połączeniu z terapią logopedyczną) oraz zawrotów głowy pochodzenia ośrodkowego i obwodowego⁸. Jest także stosowany jako lek wspomagający w innych zaburzeniach funkcji poznawczych.
• Nicergolina jest stosowana głównie w łagodnych i umiarkowanych postaciach otępienia, a także w zaburzeniach krążenia mózgowego u osób dorosłych⁹.

Warto podkreślić, że winpocetyna i piracetam nie są przeznaczone dla dzieci (z wyjątkiem piracetamu w zaburzeniach dyslektycznych u dzieci od 8. roku życia), natomiast nicergolina nie powinna być stosowana u dzieci i młodzieży ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa⁵⁴⁹.

Mechanizm działania – jak różnią się porównywane substancje?

Choć wszystkie omawiane leki poprawiają funkcjonowanie mózgu, ich mechanizm działania jest inny:

• Winpocetyna rozszerza naczynia mózgowe, poprawia przepływ krwi i metabolizm w tkance nerwowej, działa neuroprotekcyjnie i przeciwutleniająco, a także wpływa na płytki krwi i elastyczność erytrocytów¹.
• Piracetam działa na błony komórkowe neuronów, poprawia ich stabilność i komunikację, wpływa na krążenie mózgowe, zwiększa elastyczność czerwonych krwinek oraz hamuje agregację płytek krwi².
• Nicergolina blokuje receptory alfa-1 adrenergiczne, co prowadzi do rozszerzenia naczyń krwionośnych i zwiększenia przepływu krwi w mózgu, a dodatkowo hamuje agregację płytek krwi i wykazuje działanie antyoksydacyjne³.

Pod względem farmakokinetycznym:

• Winpocetyna szybko się wchłania, jej biodostępność po podaniu doustnym wynosi ok. 7%, a okres półtrwania to około 5 godzin. Jest wydalana głównie przez nerki i wątrobę¹³.
• Piracetam ma bardzo wysoką biodostępność (prawie 100%), nie wiąże się z białkami osocza, a jego wydalanie zachodzi niemal wyłącznie przez nerki w postaci niezmienionej¹⁴.
• Nicergolina jest dobrze wchłaniana z przewodu pokarmowego (do 100%), ale podlega intensywnemu metabolizmowi i jest eliminowana głównie przez nerki, z okresem półtrwania ok. 2,5 godziny dla substancji czynnej¹⁵.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co je różni?

Chociaż dla wszystkich tych leków istnieją pewne wspólne przeciwwskazania, takie jak nadwrażliwość na substancję czynną, są też istotne różnice:

• Winpocetyna jest przeciwwskazana w ciąży, podczas karmienia piersią, u dzieci, w ostrej fazie udaru krwotocznego, przy ciężkiej chorobie niedokrwiennej serca i poważnych zaburzeniach rytmu serca¹⁰.
• Piracetam nie może być stosowany u osób z krwawieniem śródmózgowym, schyłkową niewydolnością nerek i pląsawicą Huntingtona. Wymaga szczególnej ostrożności u osób z zaburzeniami krzepnięcia krwi i ryzykiem krwawienia¹¹.
• Nicergolina jest przeciwwskazana w ostrych krwotokach, świeżym zawale serca, ciężkiej bradykardii, niedociśnieniu, ciąży i karmieniu piersią oraz u osób, u których występowały reakcje zwłóknieniowe (bliznowacenie mięśnia sercowego, płuc, otrzewnej lub zaotrzewnowe)¹².

Różnice dotyczą także interakcji lekowych – np. winpocetyny nie należy łączyć z lekami wydłużającymi odstęp QT, a nicergoliny nie stosuje się z innymi lekami alfa- i beta-adrenolitycznymi. Nicergolina wymaga także ostrożności u pacjentów z podwyższonym poziomem kwasu moczowego¹⁶.

Bezpieczeństwo stosowania u dzieci, kobiet w ciąży, kierowców oraz osób z chorobami nerek i wątroby

Te trzy leki różnią się znacząco pod względem bezpieczeństwa stosowania w szczególnych grupach pacjentów:

• Dzieci: Winpocetyna i nicergolina nie są przeznaczone dla dzieci. Piracetam może być stosowany u dzieci od 8 lat wyłącznie w leczeniu zaburzeń dyslektycznych⁵⁹.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Wszystkie trzy leki są przeciwwskazane w ciąży i okresie laktacji, ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa i ryzyko przenikania do mleka oraz przez łożysko¹⁷¹⁸¹⁹.
• Kierowcy: Winpocetyna i piracetam mogą, choć rzadko, powodować zawroty głowy, senność lub inne objawy mogące wpłynąć na zdolność prowadzenia pojazdów. Nicergolina może wywoływać senność, znużenie i zawroty głowy – zaleca się ostrożność podczas prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn²⁰²¹²².
• Osoby z zaburzeniami nerek lub wątroby: Piracetam jest wydalany głównie przez nerki, dlatego wymaga indywidualnego dostosowania dawki u osób z niewydolnością nerek i jest przeciwwskazany w schyłkowej niewydolności nerek²³. Winpocetyna nie wymaga zmiany dawkowania przy zaburzeniach nerek lub wątroby⁴. Nicergolina powinna być stosowana ostrożnie u osób z niewydolnością nerek – konieczne może być zmniejszenie dawki⁶.

Podsumowanie – podobieństwa i różnice w praktyce klinicznej

Winpocetyna, piracetam czy nicergolina – co wybrać?

Wybór odpowiedniej substancji czynnej zależy od konkretnej sytuacji klinicznej oraz indywidualnych cech pacjenta. Winpocetyna jest szczególnie polecana w zaburzeniach krążenia mózgowego i otępieniu naczyniopochodnym, piracetam znajduje zastosowanie także u dzieci z dysleksją, natomiast nicergolina jest dedykowana głównie osobom dorosłym z otępieniem i zaburzeniami krążenia. Wszystkie te leki wymagają zachowania ostrożności u osób z chorobami nerek, kobiet w ciąży, karmiących oraz kierowców⁴⁵⁶.

Porównywane substancje czynne: piracetam, winpocetyna, nicergolina

Piracetam, winpocetyna oraz nicergolina należą do grupy leków, które wspomagają pracę mózgu i poprawiają krążenie w obrębie układu nerwowego. Ich wspólną cechą jest działanie na układ nerwowy oraz poprawa metabolizmu komórek nerwowych, co może przekładać się na lepsze funkcjonowanie poznawcze i poprawę jakości życia u pacjentów z zaburzeniami pamięci czy otępieniem¹²³. Wszystkie trzy substancje są wykorzystywane w leczeniu różnych schorzeń neurologicznych, choć ich zastosowania częściowo się pokrywają.

• Piracetam to pochodna kwasu gamma-aminomasłowego (GABA) i jest klasyfikowany jako lek nootropowy¹.
• Winpocetyna jest związkiem syntetycznym, wywodzącym się z alkaloidów roślinnych, wpływającym na metabolizm mózgu i krążenie mózgowe².
• Nicergolina to pochodna alkaloidów sporyszu, wykazująca działanie poprawiające krążenie mózgowe oraz właściwości przeciwpłytkowe³.

Wszystkie te substancje działają na układ nerwowy, poprawiają przepływ krwi w mózgu i są stosowane w leczeniu problemów z pamięcią oraz funkcjami poznawczymi, choć każda ma swoje unikalne cechy.

Kiedy stosuje się piracetam, winpocetynę i nicergolinę?

Wskazania do stosowania tych substancji są częściowo zbieżne, ale istnieją istotne różnice w szczegółowych zastosowaniach oraz w grupach pacjentów, którym można je podawać.

• Piracetam jest stosowany w leczeniu mioklonii pochodzenia korowego, zaburzeń dyslektycznych u dzieci (w połączeniu z terapią logopedyczną) oraz zawrotów głowy pochodzenia ośrodkowego i obwodowego⁴. Można go stosować zarówno u dorosłych, jak i dzieci od 8 roku życia⁵.
• Winpocetyna wykorzystywana jest głównie w leczeniu przewlekłych zaburzeń krążenia mózgowego, stanów po udarze niedokrwiennym, otępienia naczyniowego oraz w zaburzeniach krążenia w oku i zaburzeniach słuchu o podłożu naczyniowym⁶. Nie jest przeznaczona dla dzieci.
• Nicergolina znajduje zastosowanie w leczeniu łagodnych i umiarkowanych postaci otępienia⁷. Lek jest skierowany wyłącznie do osób dorosłych, szczególnie starszych.

Podsumowując, piracetam jest lekiem o najszerszym zakresie wskazań, w tym również dla dzieci, podczas gdy winpocetyna i nicergolina są stosowane głównie u osób dorosłych z zaburzeniami krążenia mózgowego i otępieniem.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Każda z porównywanych substancji działa na układ nerwowy, lecz ich mechanizmy działania oraz sposób działania w organizmie są różne.

• Piracetam wpływa na błony komórek nerwowych i poprawia przekazywanie sygnałów w mózgu, nie wpływając jednak bezpośrednio na żadne konkretne receptory. Działa także na krwinki czerwone i płytki krwi, poprawiając elastyczność erytrocytów i zmniejszając agregację płytek¹. Jest prawie całkowicie wydalany przez nerki w postaci niezmienionej, a jego okres półtrwania wynosi około 5 godzin¹⁰.
• Winpocetyna poprawia metabolizm mózgu, zwiększa wykorzystanie tlenu i glukozy przez komórki nerwowe, działa neuroprotekcyjnie oraz rozszerza naczynia mózgowe, poprawiając krążenie krwi w mózgu. Działa również przeciwpłytkowo². Jest metabolizowana głównie w wątrobie i wydalana zarówno przez nerki, jak i z kałem¹¹.
• Nicergolina poprawia warunki metaboliczne i hemodynamiczne w mózgu oraz działa przeciwpłytkowo. Jest metabolizowana w wątrobie i wydalana głównie przez nerki³¹².

Podsumowując, wszystkie trzy substancje poprawiają funkcjonowanie mózgu, ale różnią się szczegółami mechanizmu działania oraz sposobem eliminacji z organizmu.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Stosowanie każdej z tych substancji wiąże się z określonymi przeciwwskazaniami oraz wymaga zachowania środków ostrożności w szczególnych przypadkach.

• Piracetam nie powinien być stosowany u osób z krwawieniem śródmózgowym, schyłkową niewydolnością nerek, pląsawicą Huntingtona ani u osób nadwrażliwych na składniki leku¹³. Wymaga ostrożności u pacjentów z zaburzeniami krzepnięcia krwi, dużym ryzykiem krwawienia oraz u osób starszych¹⁴.
• Winpocetyna jest przeciwwskazana w ciąży, podczas karmienia piersią, u dzieci oraz w ostrych stanach krwotocznych i poważnych chorobach serca⁸. Należy zachować ostrożność u pacjentów z wydłużonym odstępem QT i podczas stosowania leków wpływających na serce¹⁵.
• Nicergolina nie powinna być stosowana u osób z ostrym krwotokiem mózgowym, świeżym zawałem serca, ciężką bradykardią, niedociśnieniem, a także w ciąży i podczas karmienia piersią⁹. Zaleca się ostrożność u osób z zaburzeniami wydalania kwasu moczowego oraz podczas jednoczesnego stosowania leków obniżających ciśnienie krwi¹⁶.

Warto podkreślić, że winpocetyna i nicergolina są przeciwwskazane w ciąży i podczas karmienia piersią, natomiast piracetam można rozważyć tylko w wyjątkowych przypadkach, gdy korzyści przewyższają ryzyko¹⁷.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Bezpieczeństwo stosowania tych substancji zależy od wieku, stanu zdrowia oraz innych chorób towarzyszących.

• Dzieci: Piracetam może być stosowany u dzieci od 8. roku życia (w leczeniu dysleksji), podczas gdy winpocetyna i nicergolina są przeciwwskazane u dzieci⁴⁸⁹.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Winpocetyna i nicergolina są przeciwwskazane w ciąży i podczas karmienia piersią. Piracetam może być stosowany w ciąży tylko w szczególnych sytuacjach, gdy jest to bezwzględnie konieczne¹⁷¹⁸¹⁹.
• Osoby starsze: Wszystkie trzy substancje mogą być stosowane u osób starszych, jednak piracetam wymaga regularnego monitorowania czynności nerek i odpowiedniego dostosowania dawki w tej grupie²⁰.
• Pacjenci z niewydolnością nerek lub wątroby: Piracetam jest przeciwwskazany u osób ze schyłkową niewydolnością nerek i wymaga dostosowania dawki u osób z zaburzoną funkcją nerek. Winpocetyna nie wymaga modyfikacji dawki przy zaburzeniach nerek lub wątroby. Nicergolina powinna być stosowana ostrożnie przy niewydolności nerek, z możliwością zmniejszenia dawki²¹²²¹⁶.
• Kierowcy: Wszystkie trzy substancje mogą wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów, powodując senność, zawroty głowy lub inne objawy ze strony układu nerwowego, dlatego należy zachować ostrożność²³²⁴²⁵.

Podsumowując, piracetam wyróżnia się możliwością stosowania u dzieci i elastycznością dawkowania u osób starszych, natomiast winpocetyna i nicergolina są przeznaczone dla dorosłych i wymagają większej ostrożności w szczególnych sytuacjach.

Podsumowanie: najważniejsze cechy piracetamu, winpocetyny i nicergoliny

Porównywane substancje czynne – podobieństwa i przynależność do grupy leków

W tym zestawieniu porównamy trzy substancje czynne: nicergolinę, cynaryzynę oraz winpocetynę. Wszystkie należą do leków poprawiających krążenie w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, czyli w mózgu¹²³. Ich głównym celem jest usprawnianie przepływu krwi i wspieranie funkcji mózgu, szczególnie u osób starszych lub z zaburzeniami krążenia.

• Wszystkie te substancje mogą poprawiać metabolizm mózgowy, czyli odżywienie i dotlenienie komórek nerwowych¹⁴.
• Nicergolina oraz winpocetyna są stosowane przede wszystkim w otępieniu i zaburzeniach krążenia mózgowego⁵⁶.
• Cynaryzyna, poza działaniem na krążenie, wykazuje także właściwości przeciwwymiotne i jest stosowana w chorobie lokomocyjnej⁷.

Wskazania do stosowania – kiedy stosuje się nicergolinę, cynaryzynę i winpocetynę?

Chociaż każda z tych substancji poprawia krążenie mózgowe, ich zastosowanie może się różnić:

• Nicergolina jest przeznaczona głównie dla dorosłych z łagodnym i umiarkowanym otępieniem. Nie jest stosowana u dzieci⁵.
• Cynaryzyna znajduje zastosowanie w leczeniu zaburzeń krążenia obwodowego, zawrotach głowy, chorobie lokomocyjnej oraz niektórych problemach z krążeniem w oku. Może być stosowana również pomocniczo w zaburzeniach błędnikowych, takich jak szumy uszne czy nudności⁷.
• Winpocetyna jest używana w przewlekłej niewydolności krążenia mózgowego, stanach po udarze niedokrwiennym oraz otępieniach naczyniopochodnych. Może być także stosowana w zaburzeniach słuchu o podłożu naczyniowym i w chorobach oczu związanych z krążeniem⁶⁸.

Warto zauważyć, że winpocetyna i nicergolina nie są przeznaczone do stosowania u dzieci⁹⁵, natomiast cynaryzyna również nie jest zalecana dla najmłodszych bez wyraźnych wskazań lekarza¹⁰.

⁵⁷⁶⁸¹⁰

Mechanizm działania i różnice farmakokinetyczne

Wszystkie porównywane substancje poprawiają ukrwienie mózgu, ale robią to w nieco odmienny sposób:

• Nicergolina działa przede wszystkim poprzez rozszerzanie naczyń krwionośnych w mózgu i zmniejszanie oporu naczyniowego. Wspiera także metabolizm mózgu, poprawiając wykorzystanie tlenu i glukozy przez komórki nerwowe oraz hamuje zlepianie się płytek krwi¹.
• Cynaryzyna blokuje napływ jonów wapnia do komórek mięśni gładkich naczyń krwionośnych, co prowadzi do ich rozszerzenia. Działa także przeciwhistaminowo, uspokajająco i przeciwwymiotnie, dzięki czemu jest wykorzystywana w chorobie lokomocyjnej².
• Winpocetyna ma złożony mechanizm działania: poprawia metabolizm mózgowy, zwiększa transport tlenu i glukozy do komórek nerwowych oraz hamuje niekorzystne procesy prowadzące do uszkodzenia mózgu. Ponadto poprawia właściwości krwi i zmniejsza jej lepkość³.

Różnice w farmakokinetyce:

• Nicergolina po podaniu doustnym szybko się wchłania, osiągając maksymalne stężenie we krwi w ciągu 1-1,5 godziny. Wydalana jest głównie przez nerki¹¹.
• Cynaryzyna wchłania się wolniej, a jej maksymalne stężenie występuje po 2,5–4 godzinach od podania. Jest wydalana głównie z kałem, w mniejszym stopniu z moczem¹².
• Winpocetyna wchłania się szybko, osiąga szczyt stężenia w ciągu 1 godziny po podaniu doustnym, a jej okres półtrwania to około 5 godzin. Wydalana jest zarówno z moczem, jak i z kałem¹³.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Choć substancje te mają podobne działanie, ich przeciwwskazania nie zawsze są takie same:

• Nicergolina jest przeciwwskazana m.in. przy świeżym zawale serca, ostrych krwotokach, ciężkiej bradykardii (wolne bicie serca), niskim ciśnieniu tętniczym, ciąży i karmieniu piersią oraz u osób z przeszłością zwłóknienia narządów¹⁴.
• Cynaryzyna nie powinna być stosowana u osób z nadwrażliwością na tę substancję. W przypadku choroby Parkinsona, porfirii oraz u osób z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby lub nerek, jej stosowanie wymaga szczególnej ostrożności¹⁵¹⁰.
• Winpocetyna jest przeciwwskazana u kobiet w ciąży, karmiących piersią, dzieci oraz osób z ciężką chorobą serca, ciężkimi zaburzeniami rytmu serca i w ostrej fazie udaru krwotocznego¹⁶.

Wspólne przeciwwskazania to nadwrażliwość na substancję czynną oraz zakaz stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią. Jednak, na przykład, winpocetyna i nicergolina nie mogą być stosowane u dzieci, podczas gdy cynaryzyna wymaga ostrożności w tej grupie wiekowej.

¹⁴¹⁵¹⁶

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Bezpieczeństwo tych leków zależy od wieku, ciąży, karmienia piersią i obecności chorób współistniejących:

• Stosowanie u dzieci: nicergolina i winpocetyna nie są przeznaczone dla dzieci⁵⁹, cynaryzyna wymaga ostrożności i nie jest zalecana bez wyraźnych wskazań lekarza¹⁰.
• Ciąża i karmienie piersią: wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane w ciąży i podczas karmienia piersią, ponieważ nie ma wystarczających danych na temat ich bezpieczeństwa lub istnieje ryzyko dla dziecka¹⁷¹⁸¹⁹.
• Osoby starsze: zarówno nicergolina, jak i winpocetyna są często stosowane u osób w podeszłym wieku i nie wymagają modyfikacji dawkowania ze względu na wiek²⁰⁹.
• Zaburzenia nerek i wątroby: nicergolina wymaga zmniejszenia dawki u pacjentów z niewydolnością nerek²¹. Cynaryzyna i winpocetyna również powinny być stosowane ostrożnie w tych grupach, a winpocetyna może być stosowana bez zmiany dawki, chyba że lekarz zaleci inaczej⁹.
• Kierowcy i obsługa maszyn: wszystkie te substancje mogą wywoływać senność lub zawroty głowy, co może mieć wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługę maszyn²²²³²⁴.

Podsumowanie: kluczowe różnice i podobieństwa w tabeli

Nicergolina, cynaryzyna i winpocetyna – jak wybrać?

Wszystkie trzy substancje czynne poprawiają krążenie mózgowe, jednak różnią się szczegółami dotyczącymi wskazań, bezpieczeństwa stosowania u dzieci, kobiet w ciąży oraz osób z chorobami współistniejącymi. Wybór odpowiedniego leku zależy od konkretnej sytuacji zdrowotnej, wieku pacjenta oraz obecności innych schorzeń. Warto zawsze zapoznać się ze szczegółowymi przeciwwskazaniami i ostrzeżeniami dla każdej substancji, ponieważ nawet podobne leki mogą mieć odmienne zasady stosowania w określonych przypadkach¹⁴¹⁵¹⁶.