Jak działa mefedron?

Mefedron zwiększa ilość dopaminy i serotoniny w mózgu (to tak zwane neuroprzekaźniki, czyli substancje. które odpowiadają między innymi za poprawę nastroju). Pojawia się euforia, gadatliwość, nasilone odbieranie bodźców zewnętrznych, zwiększona pewność siebie i towarzyskość. Mefedron swoim działaniem przypomina inne substancje psychoaktywne, na przykład amfetaminę, ecstasy czy kokainę. Osoby zażywające mefedron często opisują następujące efekty jego działania [1]:

• zaostrzenie funkcji poznawczych (“zwiększona wydajność”) – zwiększona koncentracja i uwaga;
• przypływ energii – zwiększenie ogólnej aktywności i brak potrzeby snu;
• usprawnienie w socjalizacji – osoba po zażyciu mefedronu odczuwa większą empatię, zaufanie oraz łatwiej nawiązuje kontakty z innymi ludźmi;
• polepszenie nastroju – zażycie wywołuje nastroje bliskie euforii;
• wzmożenie potencji seksualnej – polepszenie sprawności seksualnej oraz zwiększona wrażliwość na wszelkie bodźce sensoryczne.

Cechą charakterystyczną są również tak zwane “oczy po mefedronie” – źrenice ulegają znacznemu rozszerzeniu i następuje szybki oraz nieregularny ruch gałek ocznych.

Czy mefedron ma jakieś skutki uboczne?

Mefedron to niezwykle niebezpieczny narkotyk, którego zażywanie obarczone jest szczególnym ryzykiem. Granice pomiędzy bezpieczną dawką a śmiertelną są niewielkie. W przypadku 4-MMC już jedna dawka okazać się może śmiertelna. Przez kilka dni od zażycia mefedronu można doświadczyć mocnych objawów „zejścia”, które objawiają się w następujący sposób [2]:

• obniżenie nastroju;
• trudności z koncentracją;
• poczucie zmęczenia;
• wzmożona potliwość („pot mefedronowy”, który ma ostry, nieprzyjemny zapach);
• bóle głowy;
• nudności.

U osób, które od dłuższego czasu przyjmują mefedron, mogą wystąpić silne ataki paniki halucynacje i urojenia.

Czy można przedawkować mefedron?

Mefedron można stosunkowo łatwo przedawkować, zwłaszcza gdy jest przyjmowany drogą dożylną. Przedawkowanie objawia się zaburzeniami rytmu serca i przyspieszeniem akcji serca. Może doprowadzić do podniesienia ciśnienia krwi, co w konsekwencji może skutkować udarem mózgu. Przedawkowanie mefedronu może powodować zaburzenia psychiczne, takie jak: zaburzenia depresyjne, zaburzenie lękowe, zaburzenia psychotyczne, a także zachowania agresywne, bezsenność i anhedonię (czyli niezdolność do odczuwania przyjemności) [2].

Czy można uzależnić się od mefedronu?

Mefedron jest środkiem psychoaktywnym o silnym potencjale uzależniającym. Do uzależnienia może dojść już po zażyciu jednej dawki narkotyku. Dlatego też w sytuacji odstawienia lub znacznego ograniczenia 4-MMC pojawiają się charakterystyczne objawy odstawienia, tak zwane objawy abstynencyjne. Należy zatem wskazać, że w przypadku „zjazdu”, czyli w końcowym etapie działania narkotyku pojawia się zazwyczaj bezsenność, nudności i wymioty, ogólne osłabienie organizmu, a także poczucie bezsilności, beznadziei i smutku. U osób uzależnionych od mefedronu zahamowaniu ulega odczuwanie łaknienia, pojawia się brak apetytu, a dodatkowo występuje krwawienie z nosa. Charakterystyczne są również stany depresyjne i paranoiczne oraz silna chęć przyjęcia kolejnych dawek narkotyku [3].

Jak leczyć uzależnienie od mefedronu?

Leczenie uzależnienia wymaga przede wszystkim ogromnej woli osoby uzależnionej. Do wyjścia z nałogu jest konieczny detoks narkotykowy, a także terapia uzależnień, zarówno indywidualna, jak i grupowa. W trakcie leczenia uzależnień wprowadza się farmakologiczną terapię zastępczą. Ma ona na celu złagodzenie objawów związanych z detoksykacją (skutki tzw. zespołu abstynencyjnego).

Podsumowanie

Mefedron to groźny, popularny narkotyk, który został spopularyzowany wraz z falą dopalaczy w latach 2008-2012 roku. W Polsce wciąż często używany jest przez młodzież uzależnioną, jako że jest on łatwodostępną i tanią pochodną amfetaminy czy kokainy, gwarantując przy tym silniejszy i dłuższy efekt działania. Potoczna nazwa wykorzystywana przez młodzież to “kryształ”, “mefa” lub “mefka”.

To zaburzenie metaboliczne, któremu towarzyszy zwiększone stężenie mleczanów w organizmie. To stan, gdy poziom mleczanów w osoczu jest większy niż 5 mmol/l, wartość pH krwi spada poniżej wartości 7,30, a stężenie wodorowęglanów spada poniżej wartości 10 mmol/l. Zwykle w wynikach badań obserwowana jest hiperkaliemia (wysokie stężenie potasu) i prawidłowe stężenie sodu w surowicy.

Kwasica mleczanowa jest jednym z ostrych powikłań cukrzycy – nie jest oczywiście powikłaniem charakterystycznym tylko dla cukrzycy, ponieważ istnieje wiele możliwych przyczyn, które mogą ją wywołać. To stan obarczony dużym ryzykiem śmierci pacjenta. Kwasica mleczanowa może rozwinąć się także po spożyciu dużych dawek salicylanów oraz alkoholu [1].

Jakie są objawy kwasicy mleczanowej?

Kwasica mleczanowa nie ma typowych objawów. Objawami ze strony przewodu pokarmowego są nudności i wymioty, bóle brzucha i biegunka. Ze strony układu oddechowego może pojawić się tzw. oddech Kussmaula, czyli bardzo głęboki oddech o zwiększonej częstotliwości. Pacjent może skarżyć się także na bóle mięśni i zawroty głowy. Obecne mogą być również cechy hipotermii (spadek temperatury ciała) i odwodnienia (fałd skórny przedramienia po uciśnięciu nie powraca do pozycji wyjściowej). U pacjentów dość szybko rozwija się wstrząs ze znacznie obniżonym ciśnieniem tętniczym i zahamowaniem oddawania moczu [2].

Czy po metforminie może wystąpić kwasica mleczanowa?

W zależności od przyczyn powodujących wzrost stężenia kwasu mlekowego w organizmie możemy wyróżnić typ A oraz typ B kwasicy mleczanowej. Typ A to kwasica beztlenowa, która jest efektem niedotlenienia tkanek w następstwie wstrząsu, niewydolności serca, niewydolności oddechowej. Typ B kwasicy mleczanowej rozwija się w przebiegu chorób wątroby, chorób nerek, może towarzyszyć ciężkim powikłaniom cukrzycy lub jest następstwem niewłaściwego stosowaniu metforminy.

W większości przypadków, występującej kwasicy mleczanowej nie można przypisać tylko i wyłącznie stosowaniu metforminy. Wszystko zależy od stopnia występującej niewydolności nerek, wątroby, niewydolności serca, nieprawidłowych parametrów krwi. W sytuacjach kiedy nie są obecne żadne dodatkowe z wyżej wymienionych czynników, a potwierdzone jest wysokie stężenie metforminy we krwi, które sugeruje kumulację leku (przedawkowanie), można użyć określenia: kwasica mleczanowa wywołana metforminą (MILA). Leczenie tak wywołanej kwasicy polega przede wszystkim na odstawieniu leku oraz postępowaniu przeciwwstrząsowym (nawadnianie, dożylna podaż katecholamin – leków zwiększających ciśnienie krwi, podanie tlenu). Bywają przypadki, że w celu usunięcia mleczanów należy przeprowadzić hemodializę.

Należy pamiętać, że według wytycznych FDA (Agencji Żywności i Leków) metformina jest przeciwwskazana jeśli wartość eGFR (jeden z parametrów określający sprawność nerek) jest mniejsza niż 30 ml/min/1.73m2. Przy eGFR o wartości między 30 a 45 ml/min/1.73m2 nie jest zalecane rozpoczynanie leczenia tym lekiem. Natomiast u pacjentów już zażywających ten lek, jeśli wartość eGFR spada poniżej 45 ml/min/1.73m2, to należy ocenić jakie korzyści i jakie ryzyko płynął z kontynuowania leczenia przy użyciu metforminy [3].

Jak leczy się kwasicę mleczanową?

Leczenie kwasicy mleczanowej nie może przebiegać w warunkach domowych. Musi odbywać się w szpitalu. Pacjenci wymagają właściwego nawodnienia, wyrównania zaburzeń elektrolitowych, tlenoterapii a niekiedy także wentylacji mechanicznej (podłączenia do respiratora). W uzasadnionych przypadkach kwasicy mleczanowej niezbędna jest hemodializa, czyli usuwanie z organizmu szkodliwych produktów przemiany materii, toksyn oraz nadmiaru wody za pomocą specjalistycznej aparatury.

Pasożyty u dzieci to dość poważny problem, gdyż niektóre z nich mogą być niebezpieczne dla zdrowia najmłodszych. Inne bywają mniej niebezpieczne, ale za to trudne do usunięcia. Skąd się biorą pasożyty u dzieci?

Większość dziecięcych pasożytów dotyczy układu pokarmowego. Z tego względu droga fekalno-oralna to główne wrota zakażenia. Dzieci najczęściej łapią pasożyty poprzez kontakt z zanieczyszczonymi powierzchniami. Po kontakcie nie myją dokładnie rąk, następnie dotykają buzi lub jedzą posiłek i w ten sposób wprowadzają pasożyty do swojego organizmu.

Sporo pasożytów przenoszonych jest przez zwierzęta. Dziecko podczas zabawy z psem lub kotem może zarazić się, np. <a href=”/tag/glistnica/” title=”glistnica” class=”to-tag” data-termid=”24236″>glistnicą lub tęgoryjcem dwunastnicy. Dochodzi do tego, np. po polizaniu buzi przez pupila lub jak w poprzednim przypadku – braku higieny po zabawie z czworonożnym towarzyszem [1].

Skąd jeszcze mogą się brać pasożyty u dzieci? Problemem może być spożycie zanieczyszczonej wody lub pokarmu. Żywność może zostać zanieczyszczona, np. odchodami zwierząt. Brak prawidłowej obróbki termicznej będzie prowadził do zakażenia, np. tasiemczycami lub włośnicą [1].

Ostatni przykład jest dość banalny, gdyż dzieci mogą zarazić się pasożytami od siebie, np. podczas zabaw lub korzystania z tych samych zabawek.

Pasożyty u dziecka a zachowanie

Wiemy już, skąd biorą się pasożyty u dziecka, ale jak pasożyty u dziecka wpływają na zachowanie? Czy możemy to szybko i skutecznie wykryć? Większość pasożytów, np. glista ludzka, tasiemce lub owsiki dają objawy żołądkowo-jelitowe. Należą do nich:

• ból brzucha;
• nudności i wymioty;
• wzdęcia;
• biegunka i zaparcia (często naprzemienne);
• zmiana zapachu, konsystencji i koloru stolca;
• brak apetytu;
• nagła utrata masy ciała [2].

Skórne objawy pasożytów u dzieci

Zwykle zachowanie dziecka z pasożytami będzie podobne do objawów zwykłej infekcji. Dziecku może towarzyszyć osłabienie, apatia i podwyższona temperatura ciała. Jednak czasami występują też pewne inne, charakterystyczne symptomy, np. skórne lub neurologiczne. W przypadku owsików rodzic może zaobserwować pewne skórne objawy pasożyta u dzieci. Dziecko z owsicą będzie narzekać na swędzenie odbytu. Czasami może pojawić się również ból. Oprócz tego jednym z częstych objawów owsicy jest zgrzytanie zębami w nocy. Typowym pasożytem, który daje skórne objawy u dzieci, jest wesz ludzka. Swędzenie oraz nadmierne drapanie głowy przez dziecko, powinno zaniepokoić rodzica.

Podczas infekcji pasożytniczej dziecko może doświadczyć także mniej jednoznacznych objawów. Dochodzi do pojawienia się wysypki, pokrzywki i zaczerwienienia skóry. Dziecko może się nadmiernie drapać. Nie są to objawy charakterystyczne, a jedynie wynikające z reakcji alergicznej, dlatego nie każde dziecko musi ich doświadczyć.

Neurologiczne objawy pasożytów u dzieci

Jeśli chodzi o najczęstsze pasożyty u dzieci, to nie dają one bardzo poważnych objawów neurologicznych. Dziecko może być nadmiernie pobudzone lub osłabione. Występują bóle i zawroty głowy, ale wynika to z ogólnej infekcji, a nie bytowania pasożyta, np. w strukturach mózgu. Natomiast istnieją pewne pasożyty, które dają typowe neurologiczne objawy. Do najczęstszych objawów pasożytów atakujących ośrodkowy układ nerwowy należą napady padaczkowe, encefalopatia, ból głowy, zaburzenia koncentracji, równowagi, postrzegania i uszkodzenie struktur mózgu [3].

Jak sprawdzić, czy dziecko ma robaki?

Diagnostyka chorób pasożytniczych wymaga wykonania badań. Badania na pasożyty u dzieci wykonuje się z krwi i kału.  Jednak jak sprawdzić, czy dziecko ma robaki w inny sposób? Najprościej sprawdzić u dzieci, czy mają owsiki. Charakterystyczne objawy to jedno, ale owsiki możemy zobaczyć gołym okiem. Ich największa aktywność przypada na noc i godziny poranne. Możemy wtedy zaobserwować poruszające się owsiki w okolicach odbytu dziecka.

Do detekcji owsików stosuje się także prosty test celofanowy. W godzinach porannych należy nakleić zwykłą taśmę klejącą w okolicach wałów okołoodbytniczych dziecka, a następnie nakleić ją na szkiełko podstawowe. Dzięki temu będzie można obserwować pasożyty pod mikroskopem. W przypadku niektórych pasożytów pomocne mogą okazać się badania endoskopowe, np. gastroskopia i kolonoskopia. Dzięki nim możemy uwidocznić wnętrze układu pokarmowego [4].

Leki na pasożyty u dzieci

Co najlepiej zastosować na pasożyty u dzieci? Najlepsze będą leki na pasożyty. Tylko one pozwolą na całkowite usunięcie pasożyta i bezpieczne wyleczenia dziecka. Jeśli pasożyt zostanie zdiagnozowany, to nie ma co czekać lub stosować niesprawdzonych metod. Zioła tu również nie pomogą. Najskuteczniejsze i najbezpieczniejsze będą leki na pasożyty u dzieci.

W Polsce do leczenia pasożytów u dzieci wykorzystuje się najczęściej 3 substancje:

• albendazol (Zentel);
• mebendazol (Vermox);
• embonian pyrantelu (Pyrantelum OWIX – jako jedyny dostępny bez recepty).

Albendazol i embonian pyrantelu występują w formie tabletek i zawiesiny doustnej. Mebendazol jest w formie tabletek [5–7].

Podsumowanie

Pasożyty u dzieci są częstym problemem zdrowotnym, a ich główne źródła to droga fekalno-oralna, kontakt ze zwierzętami, zanieczyszczona żywność i woda, a także kontakt z innymi dziećmi. Objawy obejmują dolegliwości żołądkowo-jelitowe, skórne, a czasem neurologiczne, takie jak bóle głowy czy nadpobudliwość. Diagnostyka opiera się głównie na badaniach kału i krwi, a w niektórych przypadkach na obserwacji lub testach celofanowych. Leczenie polega na podawaniu leków przeciwpasożytniczych, takich jak albendazol, mebendazol czy embonian pyrantelu, które są skuteczne i bezpieczne, o ile stosuje się je zgodnie z zaleceniami. W przypadku wszawicy stosuje się preparaty miejscowe, takie jak dimetykon czy permetryna.

Bakterie z grupy Salmonella są pałeczkami względnie beztlenowymi Gram (-). Należą do nich bakterie wywołujące dur brzuszny (Salmonella typhi), paradury (Salmonella paratyphi) i bakterie niedurowe Salmonella bongori i Salmonella enterica. W Polsce średnio rocznie dochodzi do ok. 20-30 tys. zakażeń tymi groźnymi dla zdrowia bakteriami. Do zakażenia z reguły dochodzi poprzez spożycie pokarmu lub wody, skażonymi przez te bakterie. Zdecydowanie najczęściej mogą być to jajka i pokarmy je zawierające, niedogotowane mięso drobiowe, owoce morza, sosy, przyprawy, ciasta ze śmietaną, nabiał lub warzywa. Salmonelloza występuje powszechnie na całym świecie, częściej jednak w krajach rozwijających się, gdzie nie są zachowane odpowiednie normy higieny i profilaktyki [1].

Czy Salmonella jest zaraźliwa?

Salmonelloza u ludzi jest najczęściej przenoszona przez spożycie skażonej żywności pochodzenia zwierzęcego, ale zakażenie może nastąpić również z człowieka na człowieka (lub od chorego zwierzęcia np. psa) drogą fekalno-ustną [2]. W związku z tym Salmonella jest zaraźliwa.

Jak nie zarazić się Salmonellą?

Aby uniknąć zarażenia Salmonellą, warto przestrzega kilku zasad opisanych poniżej. Dotyczą one przede wszystkim właściwej higieny i odpowiedniej obróbki produktów spożywczych.

• stosować higienę osobistą, w szczególności podczas przygotowywania i przechowywania żywności;
• zawsze myć ręce po skorzystaniu z toalety, przed przystąpieniem do przygotowywania posiłków, jak również przed spożywaniem posiłków i po kontakcie ze zwierzętami czy chorymi;
• pod żadnym pozorem nie nabywać żywności niewiadomego pochodzenia (szczególnie mięsa, jaj, ryb);
• produkty takie jak jaja, drób, mięso, ryby przechowywać oddzielnie, bez kontaktu z produktami przeznaczonymi do bezpośredniego spożycia;
• nie należy zamrażać ponownie żywności, która wcześniej już uległa rozmrożeniu;
• nie spożywać tatara i innych potraw przygotowanych z surowego mięsa, ani nie pić wody z niewiadomego źródła;
• jaja, jeżeli mają być składnikiem kremu, majonezu czy lodów, należy dokładnie umyć i zanurzyć we wrzątku na ok. 15-20 sekund;
• spożywać potrawy pieczone, smażone, duszone (bakterie giną dopiero w wysokich temperaturach), a unikać niedogotowanych potraw;
• nie przechowywać w temperaturze pokojowej wyrobów szybko psujących się [1].

Jakie są objawy Salmonelli?

Od zakażenia Salmonellą do wystąpienia pierwszych objawów zwykle mija od 6 do 48 h i trwa od 3 do 7 dni. Najczęściej występujące objawy Salmonelli to:

• wymioty i nudności;
• wodnista biegunka, czasami ze śladowymi ilościami śluzu i krwi;
• gorączka;
• ból brzucha [2].

Opisane powyżej objawy dotyczą najczęściej atakowanego przez bakterie Salmonella układu pokarmowego. W rzeczywistości zdarzają się przypadku, że bakterie te atakują również inne układy jak np. układ oddechowy czy moczowy. Może również dojść do niezwykle groźnego zapalenia opon mózgowych [3]. Niektóre zakażenia mogą przyjąć także bardziej poważne objawy. W szczególności mogą one dotyczyć dzieci i osób w podeszłym wieku, kiedy intensywne biegunki czy wymioty mogą łatwiej doprowadzić do odwodnienia organizmu i w konsekwencji wywołać:

• zawroty głowy;
• zaburzenia świadomości;
• senność [1].

Co ciekawe, bakterie mogą nie dawać dolegliwości chorobowych, jednocześnie będąc obecne w przewodzie pokarmowym. Mówi się wtedy o bezobjawowym nosicielstwie. Takie osoby, pomimo braku objawów, mogą przenosić chorobę dalej [2,3].

Leczenie Salmonelli — ile trwa?

Salmonella zazwyczaj jest chorobą, która ustępuje samoistnie po krótkim czasie, najczęściej od 3 do 7 dni. Z tego względu z reguły stosuje się leczenie objawowe, które zapobiega odwodnieniu pacjenta i zmniejsza objawy choroby [1].

Salmonella i leczenie domowe. Czym warto się wspomagać?

Jak pozbyć się Salmonelli z organizmu domowymi sposobami? Kluczowe jest zadbanie o <a href=”https://leki.pl/poradnik/jak-zrobic-domowe-elektrolity/”>odpowiednie nawodnienie organizmu (elektrolity np. Orsalit), ponieważ biegunki i wymioty powodują groźne dla zdrowia odwodnienie. Z tego względu bardzo ważne jest zastosowanie odpowiedniej, lekkiej diety, którą będzie w stanie przyjąć pacjent. Dodatkowo, w razie potrzeby, można zastosować dostępne bez recepty preparaty, takie jak węgiel leczniczy np. Węgiel Leczniczy VP kapsułki czy diosmektyt np. Smecta. Jeżeli wysypuje pogorszenie lub objawy nie przechodzą w ciągu kilku dni zachowawczego leczenia, lekarz może zdecydować o konieczności zastosowania antybiotyku. Nie jest to jednak wskazane, ponieważ zastosowanie antybiotyków może przedłużyć wydalanie bakterii z kałem i nie skróci czasu utrzymywania się objawów chorobowych. Dodatkowo ich zastosowanie może wyselekcjonować oporne szczepy i prowadzić do nieskuteczności leku [1,3].

Kiedy z Salmonellą należy skierować się do szpitala?

Cięższe przypadki zakażenia Salmonellą leczone są w szpitalu. Najczęściej ciężki przebieg salmonellozy dotyczy osób z obniżoną odpornością np. po przebytym przeszczepie, operacji, osób w podeszłym wieku i malutkich dzieci. Ta grupa pacjentów jest szczególnie podatna na rozwój powikłań choroby w postaci zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej czy nawet sepsy. Z tego względu leczenie tych pacjentów w wielu przypadkach powinno odbywać się w szpitalu [1].

Podsumowanie

Dzięki coraz większej świadomości społecznej na temat konieczności zachowania higieny podczas sporządzania posiłków i przechowywania żywności (szczególnie w krajach rozwiniętych), coraz rzadziej dochodzi do grupowych zakażeń Salmonellą. Jednak dalej ta bakteria zakaża rocznie nawet 500 milionów ludzi na świecie. Poza przypadkami ludzi z grupy ryzyka (gdzie konieczna może być nawet hospitalizacja), zakażenie na szczęście jest samoograniczające i wystarczy zaordynować leczenie zachowawcze. Elektrolity, odpowiednia dieta, smecta czy węgiel aktywny i po kilku dniach zakażenie z reguły ustępuje. Niekiedy lekarze przepisują antybiotyki, ale nie są one wskazane.

Molibden jest śladowym pierwiastkiem chemicznym o symbolu chemicznym Mo, który został odkryty w 1778 roku. Zalecane dzienne spożycie (ang. Recommended Dietary Allowance) molibdenu dla osób dorosłych jest bardzo niewielkie i wynosi od 45 do 50 µg (dzieci od 17 do 22 µg na dobę). W przypadku niedoborów zaleca się wyższe dawki, najczęściej od 200 do 500 µg [1].

Molibden w organizmie — działanie. Jakie pełni funkcje?

Molibden jest niezbędny do funkcjonowania wielu ważnych dla organizmu enzymów, takich jak dehydrogenaza alkoholowa czy oksydaza siarczanowa.. Znajduje się m.in. w nerkach, kościach, zębach czy wątrobie. Jedną z jego ciekawszych funkcji jest udział w przemianie etanolu do nieszkodliwego dla organizmu ludzkiego kwasu octowego. Enzymy do działania, których konieczny jest molibden, biorą udział m.in. w przyswajaniu tłuszczu, cukrów czy przemianie materii. Bierze on również udział w przyswajaniu przez organizm żelaza. Ma również działanie antyoksydacyjne, dzięki czemu zabezpiecza przed szkodliwymi wolnymi rodnikami. Dla mężczyzn jest jeszcze bardziej istotny, ponieważ wpływa na ich płodność [1,2].

U kogo mogą wystąpić niedobory molibdenu?

Niedobory molibdenu występuje stosunkowo rzadko, ponieważ molibden można spotkać w bardzo licznej grupie produktów spożywczych (np. orzechy, rośliny strączkowe, zboża, mięso, owoce, warzywa). W przypadku zbilansowanej diety, jeżeli nie dochodzi do skrajnego niedożywienia, to tego typu niedobory zdarzają się stosunkowo rzadko. Problem mogą mieć jednak pacjenci cierpiący z powodu chorób wątroby czy nieprzyswajający prawidłowo pokarmów.  Do najczęstszych objawów niedoboru molibdenu należą m.in. bóle stawów, bóle głowy, dezorientacja, nudności wymioty, niedobory żelaza, problemy z oddychaniem, utrata apetytu [1,2].

Nadmiar molibdenu — czy jest możliwy?

Skoro w organizmie może dojść do niedoboru tego pierwiastka, to w przypadku zbyt dużego suplementowania może dojść do jego przedawkowania. Aby doszło do nadmiernego stężenia molibdenu w organizmie, należy przez dłuższy czas przyjmować naprawdę wysokie dawki (powyżej 10 mg na dobę). Widać, że jest to wielokrotnie większa dawka od zalecanej (ok. 50 µg na dobę). W przypadku nadmiaru może dojść do uszkodzenia układu pokarmowego, zaburzenia wchłaniania miedzi, żelaza oraz problemów ze stawami [1,2].

Jakie suplementy zawierają molibden? Preparaty z apteki

W Polsce występuje szereg suplementów diety, które zawierają molibden, zarówno samodzielnie, jak i w preparatach złożonych. Poniżej opisano kilka przykładowych preparatów.

Swanson Albion Chelat Molibdenu 400 mcg kapsułki, suplement diety

Skład

• 1 kapsułka zawiera 400 µg molibdenu z chelatu glicynianu molibdenu TRAACS.

Stosowanie

• 1 kapsułka dziennie wraz z pożywieniem.

Wskazania

• Uzupełnienie niedoboru molibdenu w organizmie.

O produkcie

• produkt jest wegetariański;
• ma formę łatwo przyswajalnego chelatu;
• tylko 1 kapsułka dziennie.
• jest zarejestrowany jako suplement diety;
• brak informacji na temat suplementacji przez kobiety w ciąży czy karmiące piersią [3].

Yango Molibden kapsułki, suplement diety

Skład

• 1 kapsułka zawiera 740 µg molibdenu (VI) amonu, w tym 400 µg molibdenu.

Stosowanie

• Stosuje się 1 kapsułkę dziennie po posiłku, popijając dużą ilością wody.

Wskazania

• Uzupełnienie codziennej diety w molibden w przypadku jego stwierdzonych niedoborów.

O produkcie

• może być bezpiecznie stosowane przez wegan i wegetarian;
• nie zawiera wypełniaczy, dodatków czy metali ciężkich.
• nie jest wskazany do stosowania przez kobiety w ciąży, karmiące piersią oraz dzieci;
• jest zarejestrowany jako suplement diety [4].

Dodatkowo molibden znajduje się w wielu preparatów witaminowych takich jak np. Centrum A-Z Multiefekt tabletki, Vitotal dla mężczyzn tabletki czy Vitaral tabletki.

Podsumowanie

Molibden jest mało znanym pierwiastkiem, który występuje w wielu preparatach witaminowych. Nie znajduje się on tam przypadkiem. Pomimo że jego niedobory zdarzają się rzadko, to jeżeli się już wystąpią, mogą być niebezpieczne. Jeżeli nie można go suplementować z diety, a stwierdzono niedobór, to warto zainteresować się preparatami zawierającymi duże dawki molibdenu. Warto pamiętać, że molibden można jednocześnie przedawkować, chociaż nie jest to łatwe. Aby do tego doszło, należy przyjmować ponad 10 mg molibdenu, co jest ogromną ilością (dzienne zapotrzebowanie jest 200-krotnie mniejsze).

Premedykacja jest farmakologicznym przygotowaniem pacjenta do zabiegów chirurgicznych i innych procedur medycznych. Obecnie jej głównym celem jest działanie przeciwlękowe (zmniejszenie napięcia nerwowego, złagodzenie stresu, poprawa samopoczucia pacjenta – wprowadzenie pacjenta w dobry nastrój), które poprawia jakość przeprowadzanych procedur medycznych. Inne argumenty przemawiające „za” premedykacją pacjenta to: zmniejszenie bólu pooperacyjnego, zapobieganie pooperacyjnym nudnościami wymiotom, zmniejszenie występowania dreszczy w okresie pooperacyjnym, zmniejszenie świądu po zabiegu, zahamowanie wydzielania soku żołądkowego, zmniejszenie zapotrzebowania na środki anestetyczne, spowodowanie niepamięci. Leki stosowane w premedykacji podawane są drogą doustną (z małą ilością wody). Droga dożylna, podskórna lub donosowa również jest możliwa, aczkolwiek rzadko stosowana [1].

Na czym polega premedykacja przed zabiegiem?

W trakcie premedykacji okołooperacyjnej pacjent otrzymuje leki, dzięki którym nie odczuwa niepokoju przed zbliżającą się operacją, nie odczuwa bólu – poprawia się ogólne samopoczucie. Niektóre leki (w zależności od rodzaju zaplanowanego zabiegu) mogą uspokajać bez ograniczenia odruchów lub całkowicie wyeliminować odruchy. Niektóre ze stosowanych leków mogą powodować u pacjenta niepamięć wsteczną, co wiąże się z tym, że pacjent nie będzie pamiętał nieprzyjemnych / stresujących wydarzeń związanych z operacją. Lek używany w premedykacji podawany jest na kilka lub kilkanaście godzin przed zabiegiem, a wybór odpowiedniego leku uzależniony jest od rodzaju operacji i planowanego znieczulenia. Częstymi objawami wiążącymi się z podaniem tych leków są senność oraz suchość w ustach [2].

Jakie leki uspokajające stosuje się przed operacją?

Wśród leków stosowanych w celu premedykacji znajdują się: leki przeciwlękowe, leki zmniejszające odczucie bólu, leki stosowane w celu profilaktyki zaburzeń czynności ze strony przewodu pokarmowego, leki stabilizujące układ krążenia oraz leki przeciwbakteryjne. Zestawienie grup leków stosowanych w premedykacji przedstawiono w tabeli poniżej (Tab.1). W większości publikacji i opisów przypadków klinicznych zalecanymi lekami są leki uspokajające i nasenne, na przykład benzodiazepiny (diazepam, midazolam, flunitrazepam, lorazepam), gabapentynoidy (pregabalina, gabapentyna) oraz leki przeciwbólowe. Gabapentyna podawana w dawce 1200 mg przed zabiegiem operacyjnym powoduje zmniejszenie natężenia bólu odczuwanego przez pacjenta oraz zmniejsza zapotrzebowanie na opioidowe leki przeciwbólowe w okresie pooperacyjnym. Gabapentyna stosowana razem z morfiną zmniejsza także efekty uboczne wynikające z przyjmowania opioidów – nudności i wymioty [3].

Podsumowanie

Wybór leku stosowanego do premedykacji jest wyborem indywidualnym, zależnym od sytuacji klinicznej i od procedur obowiązujących w danym szpitalu. Korzyści, jakie wynikają z zastosowania premedykacji (zmniejszenie zapotrzebowania na leki, lepsza kontrola bólu w czasie zabiegu), są większe niż potencjalne ryzyko wystąpienia działań niepożądanych leków stosowanych w premedykacji. Premedykacja nie jest procedurą rutynowo stosowaną. Na przykład u pacjentów z grup małego ryzyka do zabiegów planowych odbywających się w trybie jednego dnia – premedykacja nie jest postępowaniem zalecanym [3].

Hiponatremia to stan, w którym stężenie sodu w osoczu spada poniżej 135 mmol/L. Diagnostyka niedoboru sodu może być problematyczna, gdyż ten stan często ma różne przyczyny, np.:

• problemy hormonalne, np. zaburzone wydzielanie wazopresyny;
• nieprawidłowe stosowanie diuretyków;
• polidypsja, czyli spożywanie nadmiernej ilości płynów (nawet ponad 6 litrów na dobę);
• cukrzyca;
• niewydolność serca, kory nadnercza;
• marskość wątroby [1-3].

Jakie są objawy niedoboru sodu?

Najlepszym sposobem na stwierdzenie hiponatremii jest wykonanie badań laboratoryjnych. Oprócz poziomu sodu w surowicy warto zbadać także stężenia innych elektrolitów. Nie powinno się zapominać o oznaczeniu stężenia glukozy we krwi, gdyż właśnie często hiperglikemia jest przyczyną zaburzonego stężenia sodu. Jednak nie przeprowadza się ich często. Jakie są objawy niedoboru sodu, które powinny być dla nas alarmujące [1]? Często objawy niedoboru sodu są niespecyficzne, np.:

• nudności i wymioty;
• ból głowy;
• splątanie i zaburzenia świadomości.

Niespecyficzne objawy są charakterystyczne dla niewielkich wahań poziomu sodu, które nie trwają od dłuższego czasu. Przy poważniejszych zaburzeniach, pacjent może doświadczyć:

• drgawek;
• nadmiernej senności;
• śpiączki;
• zaburzeń krążeniowo-oddechowych [3].

Niedobory sodu mogą mieć także charakter chroniczny, czyli trwać powyżej 48 godzin. Często to występuje przy niskim poziomie sodu u starszej osoby. Nie zawsze wtedy pacjent prezentuje powyższe objawy. Mogą się u niego pojawić takie objawy, jak:

• zaburzenia chodu i upadki;
• spadek koncentracji i deficyty poznawcze;
• częstsze występowanie osteoporozy i tendencja do złamań kości [3].

Jak uzupełnić niedobór sodu? Elektrolity z apteki

Niedobór sodu w organizmie może czasami wynikać z diety. Wtedy warto zastanowić się, co jeść przy niedoborze sodu. Oczywiście, jeśli hiponatremia spowodowana jest chorobami zewnętrznymi lub jej stan jest poważny, to spożycie produktów bogatych w elektrolity nam raczej nie pomoże.

Jedną z przyczyn zaburzeń elektrolitowych mogą być problemy żołądkowo-jelitowe. Przy biegunce i wymiotów szybko może dojść do hiponatremii. W tym przypadku niezbędne jest uzupełnianie płynów bogatych w elektrolity. Idealnie nadadzą się do tego elektrolity dostępne w aptekach, np. Electrovit, Litorsal, Plusssz Eleketrolity, Orsalit, HydroOptima Senior, Gastrolit.

Zdrovit Litorsal, tabletki musujące

O produkcie

• suplement diety;
• wygodna forma tabletek musujących;
• zawiera cukier i substancje słodzące;
• w składzie jedynie potas, sód, glukoza i witamina C;
• miętowo-cytrynowy lub grejpfrutowy smak.

HydroOptima Senior, tabletki musujące

O produkcie

• suplement diety;
• w postaci tabletek musujących;
• zawiera cukier i substancje słodzące;
• zawiera dodatkowo wyciąg z winogron;
• zaleca się spożywanie 1 tabletki 2 razy dziennie.

Orsalit, saszetki

O produkcie

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego;
• saszetki do przygotowania roztworu;
• zawiera komplet elektrolitów z glukozą;
• nie zawiera glutenu, białka i laktozy;
• dostępny w różnych smakach;
• występuje w wersji dla dorosłych i dla dzieci od 6. miesiąca życia.

Elektrolity mogą być szczególnie pomocne przy niskim poziomie sodu u starszej osoby. Tacy pacjenci często piją mało wody i mają nieodpowiednią dietę, dlatego ciężko dostarczyć u nich sód z pokarmu. Niski poziom sodu u starszych osób może być też przyczyną zażywanych leków i innych chorób, dlatego przy wystąpieniu niepokojących objawów, najlepiej skontaktować się z lekarzem.

Niedobór sodu — co jeść, aby go uzupełnić?

Jeśli wiesz, że dostarczasz bardzo mało sodu do organizmu, to dobrym rozwiązaniem będzie picie wody wysokosodowej lub mineralnej, która nie ma informacji o niskiej zawartości sodu.

Co powinno się jeść przy hiponatremii? Należy zadbać o spożywanie odpowiedniej ilości produktów bogatych naturalnie w sód.

Sporo sodu znajdziemy w rybach i owocach morza, np. tuńczyku czy krewetkach. Nawet tuńczyk z puszki spożywany od czasu do czasu będzie dobrym rozwiązaniem. Mięso i wędliny zawierają także duże ilości sodu, dlatego powinniśmy zadbać o ich występowanie w diecie. Bardzo dobrym źródłem witamin, minerałów i elektrolitów są soki owocowe – szczególnie te świeżo wyciskane. Nie zapominajmy także o spożywaniu warzyw i owoców. W sezonie zimowym idealne będą mrożonki! Duże ilości sodu znajdziemy także w nabiale, np. twarogu lub serze żółtym.

Jak wygląda leczenie ciężkiej hiponatremii?

Cięższe przypadki hiponatremii wymagają leczenia szpitalnego. Jest ono skomplikowane, gdyż nie zawsze wystarczy jedynie uzupełnić poziom sodu. Problem niedoboru sodu może wynikać także z innych chorób, które trzeba zdiagnozować i wyleczyć.

Podstawową metodą uzupełniania niedoborów sodu jest dożylne podawanie roztworów NaCl, czyli chlorku sodu. W zależności od poziomu sodu podaje się albo roztwór hipertoniczny (3%), albo sól fizjologiczną, czyli 0,9%. Ważne, aby zbyt szybko nie podnieść poziomu sodu w surowicy krwi [2-4].

Faktycznie zawarte w konopiach związki mogą działać uzależniająco, a przy próbie rezygnacji z ich stosowania może pojawić się zespół odstawienia. Głównymi związkami czynnymi konopi są fitokannabinoidy: delta-9-hydrokannabinol (THC) i kannabidiol (CBD). Oczywiście to spore uproszczenie, bo marihuana zawiera ponad 550 różnych związków chemicznych [2].

THC i CBD mają podobne działanie w niektórych aspektach, a w innych całkowicie się różnią. Tak jest w wypadku aktywności psychotropowej THC, która pod wpływem CBD ulega złagodzeniu. Kannabidiol wykazuje natomiast właściwości przeciwpsychotyczne, przeciwdrgawkowe i przeciwzapalne [1,7], a THC odpowiada za euforyczne i relaksujące działanie marihuany. Unikalne właściwości kannabidiolu spowodowały, że ostatecznie podjęto próby zastosowania konopi w medycynie.

Konopie indyjskie i ich składniki wskazano jako związki lecznicze w wielu schorzeniach, takich jak ból, lęk, epilepsja, nudności i wymioty oraz zespół stresu pourazowego [8]. Wprowadzone niedawno konopie medyczne mają niską, ściśle monitorowaną zawartość THC (czytaj także: Konopie lekiem na autyzm?).

Kannabidiol i leczenie bólu

Marihuana medyczna jest odpowiedzią na brak skuteczniejszych leków przeciwbólowych niż pochodne morfiny. Rozwijającą się w procesie leczenia bólu oporność niezależną od zwiększenia dawki, tzw. hiperalgezja opioidowa, można zniwelować przez zastosowanie konopi medycznych. Nie jest to postępowanie uniwersalne i zależy od indywidualnej tolerancji pacjenta, ale bywa jedyną korzystną drogą. Dzięki temu można obniżyć dawkę stosowanych przeciwbólowych leków opioidowych, której dalsze zwiększanie nie daje nasilenia efektu przeciwbólowego. Stąd jej użycie w terapii bólu u osób cierpiących na choroby onkologiczne, neurologiczne i bóle neuropatyczne [8].

Syntetyczna wersja kannabidiolu

Uprawa konopi wymaga zachowania ściśle określonych norm, a produkt musi uzyskać aprobatę agencji lekowej właściwej dla danego terytorium. Aby zmniejszyć obciążenia formalne i obniżyć cenę CBD, producenci zaczęli poszukiwać możliwości syntetycznego pozyskiwania kannabidiolu. Taki proces okazał się możliwy i potrafi nawet pięciokrotnie obniżyć cenę surowca. Badania wskazują, że wersja syntetyczna jest równie bezpieczna i skuteczna jak substancja pozyskiwana z roślin [5].

Pomysł przemysłowej produkcji kannabidiolu pozwolił też na projektowanie i badanie związków podobnych do CBD.

Przeciwbakteryjne działanie

Nowe zastosowanie konopi może wynikać z ich bakteriobójczej aktywności. Ostatnia publikacja w czasopiśmie Communications Biology w artykule zatytułowanym “Potencjał przeciwdrobnoustrojowy kannabidiolu” informuje, że CBD działa bakteriobójczo na bakterie Gram-dodatnie, takie jak wysoce oporne Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae i Clostridioides difficile, ale także wykazuje działanie przeciwko bakteriom Gram-ujemnym: Neisseria gonorrhoeae, Neisseria meningitides, Moraxella catarrhalis i Legionella pneumophila. Wymienione bakterie Gram-ujemne są odpowiedzialne odpowiednio za rzeżączkę przenoszoną drogą płciową, zagrażające życiu zapalenie opon mózgowych, infekcje dróg oddechowych (takie jak zapalenie oskrzeli i zapalenie płuc) oraz chorobę legionistów. Potencjalne wskazania do zastosowania kannabidiolu jako antybiotyku są bardzo istotne ze względu na szerzącą się antybiotykooporność bakterii. Badacze intensywnie poszukują leków skutecznych wobec szczepów wywołujących rzeżączkę i zakażenia górnych dróg oddechowych, a tym samym odpornych na działanie znanych leków [6].

Problemem dalszego rozwoju CBD jako skutecznego antybiotyku terapeutycznego jest brak aktywności ogólnoustrojowej. Zespół badaczy zasugerował jednak, że można mieć nadzieję, że chemiczne analogi CBD będą wykazywać działanie ogólne w leczeniu infekcji.

Preparaty

Popularne preparaty kannabidiolu mają status suplementów diety. Do tej pory zarejestrowano tylko jeden lek zawierający tę substancję — Epidiolex. Został zatwierdzony w 2018 roku przez Amerykańską Agencję Leków i Żywności (FDA) oraz w 2019 roku przez Europejską Agencję Leków (EMA) do doustnego leczenia dwóch zaburzeń padaczkowych, zespołu Draveta i zespołu Lennoxa-Gastauta [9] (czytaj także: Kosmetyki z CBD. Hit czy kit?).

Badania nad Epidiolexem były możliwe, gdy FDA nadała im status terapii sierocej. Ten specjalny tok zatwierdzania badań jest ograniczony dla prac nad lekami przeznaczonymi dla grupy chorych mniejszej niż 200 000 przypadków w USA. Kandydat na lek sierocy musi też być pierwszym preparatem potencjalnie skutecznym w danej chorobie.

Unikalne przeciwzapalne właściwości kannabidiolu powodują, że to nie jedyne wskazanie, w którym FDA nadała mu status terapii sierocej.

Firma Revive Therapeutics rozwija badania nad zastosowaniem CBD w przypadku autoimmunologicznego zapalenia wątroby, jak i przeszczepów narządów. Firma zastosowała nowatorską metodę przezskórnego podawania syntetycznego kannabidiolu w hydrożelu taninowo-chitozanowym. Taka konstrukcja pozwala na jednorazowe i skutecznie dawkowanie, a sam hydrożel ma naturalne pochodzenie i jest biodegradowalny [3,4].

Kolejną firmą pracującą nad terapią sierocą z wykorzystaniem CBD jest kanadyjski Cardiol Therapeutics. Formulacje badane przez tego producenta mają zastosowanie w ostrym zapaleniu mięśnia sercowego, które jest główną przyczyną nagłej śmierci osób poniżej 35. roku życia w USA. Cardiol ma również plany opracowania terapii w przewlekłej niewydolności serca. W związku z odnotowywanymi powikłaniami kardiologicznymi u osób, które przeszły COVID-19, firma zamierza podjąć badania w zastosowaniu kannabidiolu po zakażeniu SARS-CoV-2 [11].

Kannabidiol a SARS-CoV-2

Takie podejście wpisuje się w ostatnie doniesienia, z których wynika, że kannabidiol hamuje infekcję SARS-CoV-2. CBD i jego metabolit silnie blokują replikację SARS-CoV-2 w komórkach nabłonka płuc. Kannabidiol działa po infekcji komórkowej, hamując ekspresję genów wirusa i odwracając wiele skutków zakażenia [10]. CBD indukuje ekspresję interferonu i zwiększa jego przeciwwirusową aktywność [2].

Można przypuszczać, że to dopiero początek możliwości, jakie dają konopie. Szeroka aktywność kannabidiolu i jego pochodnych zaskakuje wszechstronnością. Konopie oferują rozwiązanie wielu problemów współczesnej medycyny. Kto wie, może nawet rozwiążą problem COVID-19?

Porównywane substancje czynne – co je łączy?

Perazyna, chloropromazyna oraz promazyna to substancje czynne należące do grupy fenotiazyn, wykazujące działanie przeciwpsychotyczne. Wszystkie są zaliczane do leków pierwszej generacji, które stosuje się przede wszystkim w leczeniu zaburzeń psychicznych takich jak schizofrenia i inne psychozy¹²³. Wspólną cechą tych leków jest ich wpływ na układ nerwowy poprzez blokowanie receptorów dopaminowych, co przekłada się na zmniejszenie nasilenia objawów psychotycznych, takich jak urojenia czy omamy⁴⁵⁶. Mimo podobieństw w mechanizmie działania, różnią się one siłą działania, profilem działań niepożądanych oraz zastosowaniem klinicznym.

Wskazania do stosowania – kiedy wybrać dany lek?

Wskazania do stosowania poszczególnych substancji czynnych są zbliżone, jednak występują istotne różnice:

• Perazyna jest stosowana głównie w leczeniu ostrych i przewlekłych postaci schizofrenii oraz innych zaburzeń psychotycznych, szczególnie z objawami pobudzenia, manii czy urojeń¹.
• Chloropromazyna oprócz leczenia schizofrenii i psychoz paranoidalnych, może być także używana w krótkotrwałym leczeniu stanów lękowych, pobudzenia psychoruchowego, czkawki opornej na leczenie oraz nudności i wymiotów w chorobach terminalnych².
• Promazyna znajduje zastosowanie przede wszystkim w krótkotrwałym wspomaganiu leczenia umiarkowanego lub ciężkiego pobudzenia psychoruchowego, zwłaszcza u osób w podeszłym wieku. Nie jest wskazana do leczenia przewlekłych psychoz³.

Perazyna i chloropromazyna mogą być stosowane w szerszym zakresie zaburzeń psychotycznych, natomiast promazyna jest zarezerwowana głównie do krótkotrwałego leczenia ostrych stanów pobudzenia. Warto również zaznaczyć, że chloropromazyna jako jedyna z tej trójki może być stosowana u dzieci (pod ścisłym nadzorem i w określonych sytuacjach), podczas gdy perazyna i promazyna nie są przeznaczone do stosowania u dzieci i młodzieży⁷⁸⁹.

Mechanizm działania i różnice w efektach terapeutycznych

Wszystkie trzy substancje działają na układ nerwowy, blokując receptory dopaminowe w mózgu, co odpowiada za ich działanie przeciwpsychotyczne. Perazyna jest fenotiazyną z grupą piperazynową i wykazuje silniejsze działanie przeciwpsychotyczne w porównaniu z promazyną⁴⁶. Chloropromazyna oraz promazyna należą do pochodnych fenotiazyny z łańcuchem alifatycznym – ich działanie jest nieco łagodniejsze i obejmuje także silne działanie uspokajające⁵⁶.

Oprócz działania na receptory dopaminowe, leki te różnią się wpływem na inne układy receptorowe. Perazyna działa także na receptory serotoninowe, adrenergiczne, histaminowe i cholinergiczne⁴. Chloropromazyna i promazyna mają podobny zakres działania, jednak ich wpływ na receptory adrenergiczne i histaminowe jest bardziej wyraźny, co przekłada się na większe ryzyko wystąpienia objawów ubocznych takich jak senność czy obniżenie ciśnienia krwi⁵⁶.

Właściwości farmakokinetyczne także się różnią. Wszystkie trzy leki są szybko wchłaniane po podaniu doustnym i w dużym stopniu wiążą się z białkami krwi, przenikając przez barierę krew-mózg i łożysko oraz do mleka matki¹¹¹²¹³. Perazyna charakteryzuje się dłuższym okresem półtrwania (8–16 godzin) w porównaniu z promazyną, której okres działania jest krótszy¹⁴¹³. Chloropromazyna i promazyna są wydalane głównie z moczem i kałem w postaci metabolitów¹²¹³.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – różnice i podobieństwa

Podobieństwa w przeciwwskazaniach dotyczą wszystkich trzech substancji:

• nadwrażliwość na substancję czynną lub inne fenotiazyny¹⁵¹⁶¹⁷,
• ciężkie uszkodzenie szpiku kostnego lub komórek krwi/agranulocytoza¹⁵¹⁶¹⁷,
• stany śpiączkowe¹⁵¹⁷,
• złośliwy zespół neuroleptyczny w wywiadzie¹⁵¹⁷,
• ciąża i okres karmienia piersią¹⁵¹⁸¹⁹.

Różnice pojawiają się w szczególnych przypadkach. Na przykład, promazyna nie powinna być stosowana u dzieci, a perazyna i chloropromazyna mogą być w określonych sytuacjach stosowane u dzieci powyżej 1 roku życia (chloropromazyna) lub powyżej 16 lat (perazyna)⁷¹⁰⁹. Wszyscy pacjenci z ciężką niewydolnością wątroby lub nerek powinni unikać tych leków, ale chloropromazyna jest szczególnie przeciwwskazana u osób z zaburzeniami funkcji wątroby lub nerek¹⁶. Promazyna nie powinna być stosowana także u osób z chorobą Parkinsona, przerostem gruczołu krokowego, jaskrą z wąskim kątem przesączania oraz z ciężką niewydolnością krążenia¹⁷.

Wszystkie trzy substancje wymagają szczególnej ostrożności w przypadku pacjentów w podeszłym wieku, z padaczką, chorobami serca, niedociśnieniem czy zaburzeniami czynności wątroby²⁰²¹²².

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Stosowanie u dzieci: Perazyna jest przeciwwskazana u dzieci poniżej 16 lat z powodu braku danych dotyczących bezpieczeństwa⁷. Chloropromazyna może być stosowana u dzieci powyżej 1 roku życia, ale tylko w szczególnych przypadkach i w odpowiednio mniejszych dawkach¹⁰. Promazyna nie jest przeznaczona dla dzieci⁹.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Wszystkie trzy leki są przeciwwskazane w okresie ciąży i karmienia piersią. Mogą powodować poważne działania niepożądane u płodu oraz przenikać do mleka matki, wywołując objawy u noworodków²³¹⁸¹⁹.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby: Perazyna wymaga zmniejszenia dawki w przypadku zaburzeń funkcji wątroby, natomiast w niewydolności nerek nie trzeba modyfikować dawki²⁴. Chloropromazyna i promazyna są przeciwwskazane w ciężkiej niewydolności wątroby i nerek¹⁶¹⁷.

Pacjenci w podeszłym wieku: Wszystkie trzy substancje należy stosować w zmniejszonych dawkach u osób starszych, ze względu na większe ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, takich jak niedociśnienie ortostatyczne czy zaburzenia serca⁷²⁵⁹.

Kierowcy i obsługa maszyn: Każda z tych substancji może powodować senność, upośledzenie sprawności psychofizycznej i spowolnienie reakcji, dlatego podczas ich stosowania nie należy prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn²⁶²⁷²⁸.

Podsumowanie – różnice i podobieństwa w praktyce klinicznej

Haloperydol, chloropromazyna i perazyna – leki przeciwpsychotyczne starej generacji

W porównaniu znajdą się trzy substancje czynne: haloperydol, chloropromazyna oraz perazyna. Wszystkie należą do tak zwanych leków przeciwpsychotycznych pierwszej generacji, czyli klasycznych neuroleptyków. Ich głównym zadaniem jest łagodzenie objawów takich jak urojenia, omamy, niepokój czy pobudzenie psychoruchowe, które pojawiają się w przebiegu poważnych zaburzeń psychicznych¹²³.

Pod względem działania wszystkie te leki wpływają na układ nerwowy, a szczególnie na przekaźnictwo dopaminowe, co pozwala opanować objawy psychozy. Są stosowane w różnych postaciach – zarówno w tabletkach, kroplach doustnych, jak i w zastrzykach, co umożliwia dopasowanie leczenia do indywidualnych potrzeb pacjenta⁴⁵⁶.

Wskazania terapeutyczne – kiedy się je stosuje?

Chociaż haloperydol, chloropromazyna i perazyna mają wiele wspólnych zastosowań, istnieją też istotne różnice.

• Haloperydol stosowany jest przede wszystkim w leczeniu schizofrenii, zaburzeń schizoafektywnych, manii, stanów pobudzenia psychoruchowego, tików (np. zespół Tourette’a), pląsawicy Huntingtona oraz – rzadziej – do opanowania nudności i wymiotów pooperacyjnych¹⁷.
• Chloropromazyna również znajduje zastosowanie w schizofrenii i innych psychozach, stanach maniakalnych, pobudzeniu, a dodatkowo może być używana przy czkawce opornej na leczenie, nudnościach, wymiotach w chorobach terminalnych czy do wprowadzania w hipotermię²⁸.
• Perazyna stosowana jest głównie w leczeniu ostrych i przewlekłych postaci schizofrenii oraz innych zaburzeń psychotycznych z urojeniami, lękami, omamami, a także w manii i pobudzeniu psychoruchowym³⁹.

Warto zwrócić uwagę na możliwość stosowania tych leków u dzieci i młodzieży. Haloperydol może być stosowany u młodzieży i dzieci powyżej 6 lat, ale tylko w określonych wskazaniach i po niepowodzeniu innych terapii¹⁰. Chloropromazyna bywa używana w leczeniu schizofrenii dziecięcej i autyzmu, ale zwykle w wyjątkowych sytuacjach, natomiast perazyna nie jest zalecana dla osób poniżej 16 roku życia z powodu braku wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa⁵⁶.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie trzy substancje działają głównie poprzez blokowanie receptorów dopaminowych w mózgu, co zmniejsza nasilenie objawów psychozy¹²¹³¹⁴.

• Haloperydol jest silnym antagonistą receptorów dopaminowych typu D2. Ma słabe działanie na inne receptory, dlatego rzadziej wywołuje objawy takie jak senność czy suchość w ustach w porównaniu do chloropromazyny¹².
• Chloropromazyna działa nie tylko na receptory dopaminowe, ale także blokuje receptory serotoninowe, adrenergiczne, cholinergiczne i histaminowe, co powoduje, że częściej powoduje działania niepożądane takie jak uspokojenie, obniżenie ciśnienia czy suchość w ustach¹³.
• Perazyna również blokuje receptory dopaminowe, ale działa także na inne receptory, w tym cholinergiczne i adrenergiczne, co przekłada się na jej profil działania i skutków ubocznych¹⁴.

Jeśli chodzi o losy leku w organizmie, haloperydol jest szybko wchłaniany po podaniu doustnym, osiągając maksymalne stężenie we krwi po 2–6 godzinach, a po podaniu domięśniowym nawet po 20–40 minutach¹⁵. Chloropromazyna i perazyna również są szybko wchłaniane, osiągając szczytowe stężenie w osoczu w ciągu 1–4 godzin po podaniu doustnym¹⁶¹⁷. Wszystkie te leki są metabolizowane w wątrobie i wydalane głównie z moczem oraz żółcią.

Przeciwwskazania i środki ostrożności

Chociaż leki te mają podobne wskazania, ich lista przeciwwskazań i środków ostrożności jest różna.

• Haloperydolu nie wolno stosować m.in. u osób z chorobą Parkinsona, otępieniem z ciałami Lewy’ego, ciężkimi chorobami serca, zaburzeniami rytmu serca, wydłużeniem odstępu QT w EKG, niewyrównaną niewydolnością serca czy po niedawnym zawale serca¹⁸.
• Chloropromazyna jest przeciwwskazana m.in. u osób z zaburzeniami czynności wątroby i nerek, chorobą Parkinsona, niedoczynnością tarczycy, niewydolnością serca, przerostem gruczołu krokowego, miastenią, jaskrą, agranulocytozą oraz u osób uczulonych na fenotiazyny¹⁹²⁰.
• Perazyny nie należy stosować przy nadwrażliwości na substancję czynną, ciężkich zaburzeniach krwi, złośliwym zespole neuroleptycznym w wywiadzie, stanach śpiączkowych, podczas ciąży i karmienia piersią oraz przy guzach zależnych od prolaktyny²¹²².

Wszystkie te leki mogą powodować działania niepożądane, takie jak senność, zaburzenia koncentracji, objawy pozapiramidowe (drżenia, sztywność mięśni, trudności w poruszaniu się), a także reakcje alergiczne czy zaburzenia pracy serca²³²⁴²⁵.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Wybierając lek przeciwpsychotyczny, szczególną uwagę należy zwrócić na bezpieczeństwo u dzieci, osób starszych, kobiet w ciąży i karmiących piersią oraz pacjentów z chorobami wątroby lub nerek.

• Dzieci i młodzież: Haloperydol może być stosowany u młodszych pacjentów tylko w określonych wskazaniach i z zachowaniem ostrożności. Chloropromazyna jest stosowana u dzieci w wyjątkowych przypadkach, a perazyna nie jest zalecana poniżej 16 lat¹⁰⁵⁶.
• Kobiety w ciąży i karmiące: Haloperydolu nie zaleca się w ciąży, ale dostępne dane nie wykazały jednoznacznie szkodliwego wpływu na dziecko. Chloropromazyny i perazyny nie powinno się stosować w ciąży i podczas karmienia piersią, ponieważ mogą przenikać do mleka matki i powodować działania niepożądane u noworodka²⁶²⁷²⁸.
• Osoby starsze: Wszystkie te leki należy stosować ostrożnie u osób w podeszłym wieku, zwykle w mniejszych dawkach. U seniorów ryzyko działań niepożądanych, takich jak niedociśnienie ortostatyczne czy zaburzenia rytmu serca, jest większe²⁹³⁰³¹.
• Choroby wątroby i nerek: Haloperydol, chloropromazyna i perazyna są metabolizowane w wątrobie. W przypadku niewydolności wątroby konieczne jest zmniejszenie dawki lub unikanie tych leków. W przypadku niewydolności nerek zaleca się ostrożność, ale nie zawsze trzeba zmieniać dawkowanie³²³³⁶.
• Kierowcy: Wszystkie omawiane leki mogą upośledzać zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, zwłaszcza na początku leczenia i po podaniu większych dawek. Objawy takie jak senność czy zaburzenia koncentracji są szczególnie częste³⁴³⁵³⁶.

Tabela porównawcza – najważniejsze cechy leków

Leki przeciwpsychotyczne starej generacji – wybór zależy od potrzeb pacjenta

Haloperydol, chloropromazyna i perazyna to leki o podobnym mechanizmie działania, stosowane w leczeniu poważnych zaburzeń psychicznych. Mimo zbliżonego efektu terapeutycznego, różnią się profilem działań niepożądanych, wskazaniami oraz bezpieczeństwem stosowania u szczególnych grup pacjentów. Wybór odpowiedniego leku zależy od rodzaju schorzenia, wieku, obecności innych chorób oraz indywidualnej tolerancji na leczenie¹²³⁹. Zawsze decyzję o rozpoczęciu terapii powinien podjąć lekarz, który dobierze lek najbardziej odpowiedni do konkretnej sytuacji zdrowotnej.