Małopłytkowość, jako termin medyczny, oznacza spadek liczby płytek krwi poniżej 150 tysięcy/µl. Jednakże u niektórych pacjentów poziom pomiędzy 100 a 150 tysięcy/µl może być normą i nie powinien stanowić zagrożenia. W przebiegu tego schorzenia dochodzi do podskórnych krwawych wylewów w postaci plamek. Krwawienia występują najczęściej w okolicach kończyn, tułowia i błon śluzowych jamy ustnej. U kobiet dochodzi do przedłużonych i nasilonych miesiączek. Jak podnieść poziom płytek krwi? Co jeść, aby wzrosły płytki krwi? Jakie są domowe sposoby na podwyższenie płytek krwi? Na te wszystkie pytania odpowiedź znajdziecie w dalszej części tekstu.

Domowe sposoby na podwyższenie płytek krwi

Czasami warto wprowadzić kilka zmian w stylu życia, aby nasze wyniki krwi się poprawiły. Jednak mówimy tu o sytuacji raczej określanej jako profilaktyka a nie leczenie. Należy pamiętać, że w przypadku poważnych problemów z płytkami krwi należy niezwłocznie udać się do lekarza. Jeżeli jednak objawy nie są nasilone, a poziom płytek krwi nie odbiera od normy, można spróbować zastosować kilka zmian swoim trybie życia. Jak podnieść poziom płytek krwi domowymi sposobami? Oto kilka porad:

• zastosować odpowiednio zbilansowaną dietę, zawierającą przede wszystkim produkty bogate w żelazo, witaminę B12, kwas foliowy i witaminę K;
• warto przyjmować suplementy zawierające żelazo i wymieniony witaminy, a także aloes, koniczynę czerwoną czy liście papai;
• zrezygnować ze spożywania alkoholu, który obniża produkcję płytek krwi;
• ograniczyć do minimum stosowanie popularnych niesteroidowych leków przeciwzapalnych, takich jak ibuprofen czy kwas acetylosalicylowy, które znacznie obniżają poziom płytek krwi;
• ograniczyć stres, zastosować techniki relaksacyjne jak joga, czy pić herbatki uspokajające;
• należy zadbać o odpowiednią ilość aktywności fizycznej, szczególnie na świeżym powietrzu, dzięki czemu stan całego układu krążenia ulegnie poprawie [1].

Co jeść, aby wzrosły płytki krwi?

Już w domowych sposobach na podwyższenie płytek krwi widzimy, że dbanie o prawidłowy poziom witamin i minerałów jest kluczowe. Jak wspomniano, dieta jest niezwykle ważna w przypadku małopłytkowości. Co jeść, aby wzrosły płytki krwi? Warto spożywać produkty bogate w:

• żelazo, ponieważ jego niedobór prowadzi do  anemii i obniża produkcję płyt krwi, są to m.in. buraki, szpinak, czerwone mięso i soczewica;
• witaminę K, która jest niezwykle ważna w procesie krzepnięcia krwi, jej duże ilości znajdują się w jarmużu, brokułach czy kapuście;
• witaminę B12, która zwiększa produkcję krwinek czerwonych i płytek krwi, aby ją uzupełnić należy jeść mleko, ryby i produkty pochodzenia zwierzęcego;
• kwas foliowy, podobnie jak witamina B12, jest niezbędny do produkcji płytek krwi, można go znaleźć w orzechach, awokado czy zielonych warzywach liściastych;
• warto zastanowić się nad piciem niektórych soków, które znacznie zwiększają produkcję płytek krwi, są to m.in. sok z buraka, granatu czy papai;
• aby nie doszło do zahamowania produkcji płytek krwi należy pić co najmniej 2 litry wody na dobę [2].

Jak podnieść poziom płytek krwi stosując suplementy?

Domowe sposoby na podwyższenie płytek krwi to jedno, ale czy istnieją jakieś suplementy na tą przypadłość? W aptece można znaleźć liczne preparaty na płytki krwi. Część z nich może z powodzeniem się sprawdzić w przypadku obniżonego poziomu płytek krwi. Przykładowe przedstawiono poniżej.

Acti-Globin, tabletki

O produkcie

• suplement diety zawiera żelazo, kwas foliowy, witaminy C, B6, B12, A i cynk;
• preparat wspomaga przebieg procesów krwiotwórczych, prawidłową produkcję krwinek czerwonych i hemoglobiny;
• może być stosowany od 12. roku życia;
• stosuje się zaledwie 1 tabletkę na dobę (maksymalnie 2);
• produkt może być stosowany przez wegetarian [3].

Szelazo+SR, kapsułki o przedłużonym uwalnianiu

O produkcie

• suplement diety zawiera żelazo, witaminy B6, B12, C i kwas foliowy;
• wspomaga produkcję czerwonych krwinek i hemoglobiny, zmniejsza uczucie znużenia i zmęczenia;
• tylko 1 kapsułka na dobę;
• może być stosowany tylko przez osoby dorosłe [4].

Biofer, tabletki

O produkcie

• suplement diety zawiera tylko żelazo i witaminę C;
• polecany raczej osobom, które mają jedynie niedobór żelaza (nie zawiera witamin z grupy B);
• może być stosowany od 12. roku życia;
• stosuje się 1 tabletkę na dobę (kobiety w ciąży 2) [5].

Galena FeminaB12, kapsułki

O produkcie

• suplement diety zawiera foliany, witaminę B12 i żelazo;
• jest w szczególności przeznaczony dla dorosłych kobiet w przypadku obfitych krwawień menstruacyjnych;
• przeznaczony jest dla osób dorosłych (1 kapsułka na dobę);
• nie jest zalecany kobietom w ciąży [6].

Floradix żelazo i witaminy, płyn

O produkcie

• suplement diety zawiera wyciągi z marchwi, pokrzywy, szpinaku, perzu, kopru włoskiego, algi oceanicznej i malwy afrykańskiej oraz żelazo, witaminy B1, B2, B6, B12 i C;
• uzupełnia braki witamin i żelaza, może być stosowany przez osoby mające problemy z niskim poziomem płytek krwi;
• nie zawiera alkoholu i substancji konserwujących;
• może być stosowany przez wegetarian;
• jest odpowiedni już od 3. roku życia;
• należy go zużyć w ciągu 4. tygodni od otwarcia butelki [7].

Podsumowanie

W przypadku małopłytkowości zdecydowanie warto udać się do lekarza. Może być to objaw poważniejszego schorzenia i nie należy go lekceważyć. Jak podnieść poziom płytek krwi naturalnie? W przypadku niewielkiego problemu, warto zacząć od zmiany trybu życia. Spacery, aktywność fizyczna oraz odpowiednio zbilansowana dieta mogą pomóc. W przypadku problemów z dostarczeniem organizmowi odpowiedniej ilości żelaza czy witamin z grupy B, warto pójść do apteki i zapytać o odpowiednie suplementy diety. Ograniczyć należy za to spożywanie alkoholu i niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Jeżeli to nie pomoże, to nie warto odkładać wizyty u specjalisty.

W kategorii leków dostępnych bez recepty uwagę zwraca Belbital, nowy preparat w formie tabletek zawierających 10 mg biotyny, który wspiera kondycję włosów, skóry i paznokci. To doskonała propozycja dla osób zmagających się z ich osłabieniem, szczególnie w okresach większego obciążenia organizmu.

Dla tych, którzy często borykają się z dolegliwościami ze strony układu pokarmowego, ciekawym rozwiązaniem może być Helicid Rapid w postaci twardych kapsułek zawierających 20 mg omeprazolu. Ten lek pomaga w walce z refluksem i zgagą, zapewniając szybkie ukojenie.

Na sezon przeziębieniowy idealnie wpasowuje się Orofar Ultra – pastylki twarde z 8,75 mg flurbiprofenu, które łagodzą zarówno ból gardła, jak i stan zapalny. Nie zabrakło także nowości wśród preparatów przeciwbólowych – Paracetamol + Codeine APAP w formie tabletek powlekanych, łączący 500 mg paracetamolu i 15 mg kodeiny, stanowi wsparcie w walce z silnym bólem i gorączką.

Co nowego pojawiło się w lekach na receptę w październiku?

Leki działające na krew i układ krwiotwórczy

Dla pacjentów wymagających leczenia specjalistycznego październik przyniósł kilka istotnych nowości. W obszarze leczenia układu krwiotwórczego pojawił się Apinoptim, tabletki powlekane dostępne w dawkach 2,5 mg i 5 mg, zawierające apiksaban, który zapobiega epizodom zakrzepowo-zatorowym oraz udarom mózgu. Kolejnym ważnym preparatem jest Dabigatran Eteksylan Polpharma w postaci twardych kapsułek dostępnych w dawkach 75 mg, 110 mg i 150 mg, również dedykowany prewencji i leczeniu zakrzepicy.

Następną istotną nowością jest Eltrombopag Polpharma, dostępny w tabletkach powlekanych o dawkach 12,5 mg, 25 mg, 50 mg i 75 mg. Lek ten znajduje zastosowanie u pacjentów z pierwotną małopłytkowością immunologiczną (ITP), którzy nie reagują wystarczająco na inne metody leczenia. Jest również wskazany w leczeniu małopłytkowości u pacjentów z przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby typu C (WZW C). Lek zawiera eltrombopag, który dzięki wspomaganiu produkcji płytek krwi zmniejsza ryzyko krwawień, co jest szczególnie ważne w terapii tych schorzeń.

Leki stosowane w leczeniu chorób układu sercowo-naczyniowego

Nowości nie ominęły też terapii chorób cywilizacyjnych związanych z układem sercowo-naczyniowym. Wśród leków obniżających ciśnienie krwi warto wymienić POLTRIQ – innowacyjny preparat w postaci tabletek powlekanych, dostępny w kilku kombinacjach dawek, łączący peryndopryl, indapamid i amlodypinę. Kolejny preparat to Ladinorm, kapsułki twarde oferujące kombinacje dawek ramiprylu i bisoprololu, które skutecznie obniżają ciśnienie. Dla pacjentów z problemami lipidowymi na rynku pojawił się Pitipix, tabletki powlekane z dawkami 1 mg, 2 mg i 4 mg pitawastatyny, wspierający kontrolę poziomu cholesterolu.

Leki na układ nerwowy

Układ nerwowy zyskał również nowe możliwości leczenia. Adifemu, Dimethyl fumarate Aurovitas, Dimethyl fumarate Polpharma oraz Dimforda to preparaty oparte na fumaranie dimetylu, dostępne w formie kapsułek dojelitowych w dawkach 120 mg i 240 mg. Zostały one wprowadzone na rynek jako leki dla pacjentów z rzutowo-remisyjną postacią stwardnienia rozsianego, zarówno dorosłych, jak i młodzieży od 13. roku życia. Ich działanie pozwala na zmniejszenie nasilenia rzutów choroby i poprawę kontroli nad jej przebiegiem, co przekłada się na wyższą jakość życia pacjentów.

Warto pamiętać także o leku o nazwie handlowej Bupropion Accord. To tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu, które zawierają bupropion w dawce 150 mg. Bupropion to substancja, którą wykorzystuje się do leczenia epizodów depresji o dużym nasileniu.

Leki przeciwnowotworowe i immunomodulujące

Październik nie ominął również onkologii. Hydroxycarbamid Eugia (hydroksykarbamid) w postaci kapsułek o dawce 500 mg został wprowadzony na rynek jako wsparcie w leczeniu przewlekłej białaczki szpikowej, a Nilotinib STADA (nilotynib) w formie kapsułek dostępnych w dawkach 50 mg, 150 mg i 200 mg oferuje nowe możliwości terapii dla pacjentów z przewlekłą białaczką szpikową z chromosomem Philadelphia.

Pemetrexed Glenmark (pemetreksed), dostępny jako proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji w dawkach 100 mg i 500 mg, okazał się cennym narzędziem w leczeniu nowotworów, takich jak międzybłoniak opłucnej czy niedrobnokomórkowy rak płuca. Z kolei dla pacjentów z rakiem prostaty opornym na kastrację z przerzutami na rynek wprowadzono Tagant (enzalutamid), tabletki powlekane w dawkach 40 mg i 80 mg, który oferuje nowoczesne podejście do terapii tego rodzaju nowotworów.

Warto również wspomnieć o Vinorelbine medac, kapsułkach dostępnych w dawkach 20 mg, 30 mg i 80 mg. Zawiera substancję o nazwie winorelbina. Ten lek znajduje zastosowanie w leczeniu nowotworów, takich jak rak piersi czy rak płuc. Dzięki swojej formie doustnej stanowi wygodną i skuteczną opcję terapeutyczną dla pacjentów onkologicznych, zapewniając łatwość stosowania i precyzję dawkowania. Nowe preparaty w tej kategorii otwierają nowe możliwości w terapii nowotworów, zapewniając pacjentom większą skuteczność i elastyczność w doborze leczenia.

Z kolei Apremilast Krka (apremilast), dostępny w tabletkach powlekanych w dawkach 10 mg, 20 mg i 30 mg lub jedynie jako 30 mg, stanowi nowoczesne wsparcie w terapii łuszczycowego zapalenia stawów. Lek ten może być stosowany zarówno w monoterapii, jak i w połączeniu z innymi lekami modyfikującymi przebieg choroby (LMPCh). Dzięki swojemu działaniu przeciwzapalnemu znacząco redukuje objawy związane z łuszczycowym zapaleniem stawów, poprawiając codzienne funkcjonowanie pacjentów.

Leki na układ moczowy

Na uwagę zasługują także leki z kategorii urologii. Begirax i Iretig to nowości z mirabegronem stosowane w terapii zespołu pęcherza nadreaktywnego, dostępne w tabletkach o przedłużonym uwalnianiu o dawce 50 mg, które poprawiają komfort życia pacjentów poprzez zmniejszenie częstotliwości oddawania moczu. Natomiast Tadalafil Egis, dostępny w tabletkach powlekanych o dawkach 10 mg i 20 mg tadalafilu, wspiera pacjentów zmagających się z zaburzeniami erekcji.

Inne leki na receptę

W październikowych nowościach znajduje się także całkiem sporo preparatów z innych grup. Wśród leków przeciwalergicznych i przeciwzapalnych warto wspomnieć o preparacie Azaneson, aerozolu do nosa zawierającym 137 μg propianinu flutikazonu i 50 μg azelastyny na dawkę, oraz leku Furocort, aerozolu do nosa z dawką 27,5 μg flutikazonu w formie furoinianu na dawkę, które łagodzą objawy alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa.

Możemy tu wyróżnić także Timohep Forte, tabletki zawierające 200 mg tymonacyku, który wspiera regenerację wątroby w różnych schorzeniach, takich jak stłuszczenie czy uszkodzenie tego narządu. Inny preparat to Cholecalciferol mibe w formie kapsułek dostarcza 50 000 IU witaminy D3, pomagając uzupełnić jej niedobory i wspierać zdrowie kości oraz odporność.

Leki stosowane w lecznictwie zamkniętym

Na koniec warto wspomnieć o nowościach w lecznictwie zamkniętym. Vancomycin Pharmline (wankomycyna), dostępny w formie proszku do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji w dawce 1000 mg, jest stosowany w leczeniu poważnych zakażeń, takich jak zapalenie wsierdzia czy infekcje kości. To kolejny krok w stronę skutecznego leczenia w warunkach szpitalnych.

Podsumowanie

Październik 2024 roku dostarczył wiele nowych leków, które z pewnością znajdą swoje miejsce w codziennej praktyce medycznej i aptecznej. Od leków dostępnych bez recepty na popularne dolegliwości, po zaawansowane terapie specjalistyczne – ten miesiąc poszerzył możliwości leczenia i poprawy jakości życia pacjentów w różnych obszarach terapeutycznych. Nowe preparaty nie tylko zwiększają dostępność opcji terapeutycznych, ale także dają szansę na skuteczniejsze i bardziej dopasowane leczenie wielu schorzeń.

Wrzesień przyniósł kilka nowych preparatów bez recepty, które mogą pomóc pacjentom radzić sobie z różnymi codziennymi dolegliwościami. Jednym z nich jest Fexofenadine Aurovitas – tabletki zawierające 120 mg feksofenadyny, które skutecznie łagodzą objawy alergii, np. katar, zatkany nos lub łzawienie oczu.

Dla osób borykających się z chrypką i suchym kaszlem pojawiły się pastylki Strepsils Natur kaszel suchy i chrypka. Dzięki wyciągowi z ziela stuliszu lekarskiego produkt ten łagodzi suchość w gardle i wspomaga walkę z uporczywym kaszlem, co jest szczególnie przydatne w sezonie jesienno-zimowym.

W przypadku bólu gardła warto sięgnąć po nowy Tantum Verde Protect w aerozolu. Preparat ten, zawierający benzydaminę i chlorek cetylopirydyniowy, działa przeciwbólowo i przeciwbakteryjnie, pomagając ukoić ból i podrażnienia gardła. Aerozolowa forma leku jest łatwa w użyciu i idealnie nadaje się do szybkiego działania.

Na problemy trawienne i wzdęcia, które mogą powodować dyskomfort, dostępny jest Simeticon Clinres Farmacija w opakowaniach po 20 lub 40 kapsułek. Zawarty w nich symetykon pomaga rozbijać pęcherzyki gazu w jelitach, przynosząc ulgę przy uczuciu pełności i zmniejszając napięcie w brzuchu.

Nowe leki dostępne na receptę

Leki na układ nerwowy

Wrześniowe nowości na rynku farmaceutycznym obejmują również leki dostępne na receptę, które działają na układ nerwowy i mają zastosowanie w leczeniu poważnych schorzeń. Jednym z nich jest Irsamla, zawierający wortioksetynę, dostępny w tabletkach powlekanych o różnych dawkach: 5 mg, 10 mg, 15 mg i 20 mg. Jest to lek przeznaczony do leczenia dużych epizodów depresji, który pomaga stabilizować nastrój i poprawia jakość życia pacjentów zmagających się z objawami depresji.

Kolejną opcją jest Mirtazapine Bluefish, zawierający mirtazapinę w tabletkach powlekanych o dawkach 15 mg, 30 mg i 45 mg. Ten lek również znajduje zastosowanie w leczeniu epizodów dużej depresji u dorosłych, działając uspokajająco i poprawiając nastrój. Mirtazapina jest często stosowana u pacjentów, którzy potrzebują wsparcia przy problemach ze snem, co stanowi dodatkową zaletę w walce z depresją.

Dla młodszych pacjentów z ADHD dostępny jest Tentin, który zawiera deksamfetaminy siarczan i występuje w tabletkach o dawkach 5 mg, 10 mg oraz 20 mg. Przeznaczony dla dzieci od 6. do 17. roku życia, Tentin pomaga w regulacji uwagi i zmniejszeniu objawów nadpobudliwości, co znacząco poprawia funkcjonowanie dzieci z ADHD.

Nowością na rynku jest także Lydagriks – roztwór do wstrzykiwań zawierający lidokainę, stosowany do miejscowego znieczulenia. Jest to lek, który znajduje zastosowanie nie tylko w zabiegach medycznych, ale również w łagodzeniu bólu, co zwiększa komfort pacjenta podczas procedur.

Leki na układ krwionośny

Wśród nowych leków na układ krwionośny pojawiły się preparaty, które wspierają profilaktykę i leczenie schorzeń związanych z zakrzepicą oraz małopłytkowością. Clopidogrel + Acetylsalicylic acid MSN to preparat łączący klopidogrel i kwas acetylosalicylowy, dostępny w tabletkach powlekanych o dawce 75 mg + 75 mg. Lek ten stosuje się w profilaktyce wtórnej powikłań zakrzepowych u dorosłych pacjentów z miażdżycą. Dzięki działaniu przeciwpłytkowemu zmniejsza ryzyko zakrzepów, co jest szczególnie istotne dla pacjentów po przebytych epizodach zakrzepowych.

Dla osób zmagających się z pierwotną małopłytkowością immunologiczną dostępny jest nowy Eltrombopag Zentiva. Ten lek w formie tabletek powlekanych, dostępny w dawkach 25 mg i 50 mg (opakowania po 28 sztuk), jest przeznaczony dla pacjentów, u których inne metody leczenia nie przyniosły odpowiedniej poprawy. Eltrombopag wspiera produkcję płytek krwi, co pomaga w redukcji objawów małopłytkowości i zmniejsza ryzyko krwawień.

Leki stosowane w leczeniu zakażeń

We wrześniu na rynku pojawiły się również nowe leki stosowane w leczeniu zakażeń różnego pochodzenia, od infekcji grzybiczych po wirusowe. Micafungin Pharmazac to preparat zawierający mikafunginę, dostępny w postaci proszku do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji w dawkach 50 mg i 100 mg. Lek ten jest stosowany w leczeniu zakażeń grzybiczych wywołanych przez komórki grzybów i drożdżaków z rodzaju Candida, pomagając w walce z trudnymi infekcjami grzybiczymi u pacjentów.

Kolejną propozycją jest Aciclovir Accord, tabletki zawierające acyklowir, dostępne w dawkach 200 mg, 400 mg i 800 mg. Ten lek przeciwwirusowy stosuje się w leczeniu oraz profilaktyce takich infekcji jak ospa wietrzna, półpasiec oraz opryszczka pospolita, co czyni go wszechstronnym środkiem pomocnym przy różnych rodzajach zakażeń wirusowych.

Nowością jest również Emtricitabine + Tenofovir disoproxil Tillomed, preparat łączący emtrycytabinę i tenofowiru dizoproksyl, dostępny w tabletkach powlekanych o dawkach 200 mg + 245 mg. Jest to lek stosowany w leczeniu zakażeń wirusem HIV, który dzięki działaniu przeciwwirusowemu wspiera pacjentów w kontrolowaniu przebiegu choroby.

Leki przeciwalergiczne

Pojawiły się też nowości w leczeniu alergii, które mogą przynieść ulgę pacjentom zmagającym się z sezonowymi oraz całorocznymi objawami alergicznymi. Biflown, Motesin, Dazlaris oraz Solafid to aerozole do nosa, zawierające połączenie azelastyny i flutikazonu. Preparaty te są skuteczne w leczeniu umiarkowanego i ciężkiego alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa. Dzięki temu połączeniu leków aerozole te pomagają w łagodzeniu uporczywego kataru, kichania oraz uczucia zatkanego nosa, co jest szczególnie przydatne dla osób z długotrwałymi objawami alergicznymi.

Dla pacjentów szukających preparatu w formie tabletki dostępny jest Fexofenadine Aurovitas, zawierający feksofenadynę w dawce 180 mg. Lek ten skutecznie łagodzi objawy alergii, takie jak katar, kichanie, zatkany nos i łzawienie oczu, przynosząc ulgę nawet przy nasilonych reakcjach alergicznych.

Nowe leki przeciwnowotworowe i immunomodulujące

Wrześniowe nowości obejmują także zaawansowane leki przeciwnowotworowe oraz immunomodulujące, które oferują wsparcie dla pacjentów zmagających się z nowotworami opornymi na standardowe metody leczenia. Enzalutamide Accord oraz Enzalutamide Sandoz to preparaty stosowane w leczeniu raka prostaty, który nie reaguje na tradycyjne terapie hormonalne lub chirurgiczne. Enzalutamide Accord jest dostępny w formie kapsułek (40 mg) a Enzulatamide Sandoz w formie tabletek powlekanych (40 mg i 80 mg), umożliwiając elastyczność w doborze dawki i formy przyjmowania.

Innym ważnym lekiem w tej kategorii jest Nilotinib Zentiva, dostępny w kapsułkach twardych o dawkach 150 mg i 200 mg, przeznaczony do leczenia przewlekłej białaczki szpikowej z chromosomem Philadelphia (CML Ph+). Dzięki ukierunkowanemu działaniu nilotynib wspiera terapię pacjentów z przewlekłą białaczką, poprawiając ich szanse na kontrolowanie przebiegu choroby.

W leczeniu zaawansowanego raka nerki oraz określonych postaci mięsaka tkanek miękkich stosowany jest Pazopanib Glenmark. Lek ten, należący do inhibitorów kinazy białkowej, dostępny w tabletkach powlekanych o dawkach 200 mg i 400 mg, działa poprzez blokowanie mechanizmów odpowiedzialnych za wzrost komórek nowotworowych, co spowalnia rozwój choroby.

W terapii szpiczaka mnogiego pojawiły się nowe opcje: Pomalidomide Glenmark oraz Pomalidomide PPH. Oba leki są dostępne w kapsułkach twardych o dawkach 1 mg, 2 mg, 3 mg i 4 mg. Pomalidomid wspomaga układ odpornościowy pacjentów, pomagając w walce z komórkami nowotworowymi u osób, które nie reagują na inne terapie.

Inne nowe leki

Pojawiły się również różnorodne leki z różnych kategorii terapeutycznych, wspomagające leczenie bólu, stanu zapalnego, oraz przygotowania do zabiegów chirurgicznych. Aceklik to niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ), zawierający aceklofenak, dostępny w tabletkach powlekanych o dawce 100 mg. Lek ten stosuje się w łagodzeniu bólu i stanów zapalnych związanych z chorobami stawów, co może przynieść ulgę pacjentom cierpiącym na przewlekłe dolegliwości stawowe. Opakowania zawierają 20 lub 60 tabletek, pozwalając na dopasowanie leczenia do potrzeb pacjenta.

Na potrzeby intensywnej opieki medycznej i sal operacyjnych wprowadzono Rocuronium Aguettant – roztwór do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce, zawierający bromek rokuroniowy. Ten lek stosuje się jako środek zwiotczający mięśnie, co jest istotne podczas zabiegów chirurgicznych i w intensywnej terapii, ułatwiając przeprowadzenie operacji i poprawiając bezpieczeństwo pacjenta.

Dla osób zmagających się z trądzikiem nowością jest Duocutan, żel zawierający klindamycynę i nadtlenek benzoilu, dostępny w tubach o pojemności 30 g i 60 g. Substancje działają bakteriobójczo i bakteriostatycznie, co pomaga w walce z trądzikiem o podłożu bakteryjnym.

Leki stosowane w lecznictwie zamkniętym (Lz)

Wrzesień wprowadził także nowe leki przeznaczone do lecznictwa zamkniętego (Lz), które są stosowane wyłącznie w warunkach szpitalnych lub w intensywnej opiece medycznej. Mivacurium Kalceks to roztwór do wstrzykiwań lub infuzji zawierający miwakurium, dostępny w stężeniu 2 mg/ml. Ten środek zwiotczający mięśnie znajduje zastosowanie w medycynie podczas zabiegów chirurgicznych, umożliwiając kontrolowane rozluźnienie mięśni pacjenta, co jest istotne w przeprowadzaniu operacji i zapewnieniu bezpieczeństwa podczas zabiegów.

Kolejnym lekiem dostępnym w tej kategorii jest Midazolamum Aguettant, roztwór do wstrzykiwań dostępny w ampułko-strzykawce o stężeniu 1 mg/ml. Midazolam stosuje się do płytkiej sedacji, znieczulenia ogólnego, a także jako premedykację przed zabiegami chirurgicznymi. Jest także przydatny w sedacji pacjentów na oddziałach intensywnej opieki medycznej, wspierając kontrolę nad poziomem świadomości pacjenta i zapewniając większy komfort w trakcie leczenia.

Podsumowanie

Wrzesień 2024 roku przyniósł na rynek farmaceutyczny wiele nowości, które odpowiadają na szeroki zakres potrzeb zdrowotnych pacjentów. Od leków dostępnych bez recepty na codzienne dolegliwości, przez preparaty stosowane w leczeniu poważnych chorób, aż po specjalistyczne leki przeznaczone do lecznictwa zamkniętego – nowości te zapewniają skuteczniejsze i bardziej zróżnicowane możliwości terapeutyczne. Dzięki nowym rozwiązaniom pacjenci mogą liczyć na wsparcie w walce z alergiami, zakażeniami, chorobami przewlekłymi, a także w terapii przeciwnowotworowej i leczeniu schorzeń układu nerwowego.

• Jak działa szczepionka Vaxzevria i czy może powodować zakrzepicę po szczepieniu
• Jakie są rzeczywiste statystyki zakrzepicy po szczepieniu na COVID-19
• Jak rozpoznać objawy zakrzepicy po COVIDzie i po szczepieniu
• Kiedy nie należy stosować szczepionki AstraZeneca
• Porównanie ryzyka zakrzepicy po COVIDzie vs. zakrzepicy po szczepieniu
• Dlaczego korzyści ze szczepienia przeważają nad ryzykiem powikłań

Vaxzevria – szczepionka na COVID-19

Vaxzevria to nazwa szczepionki firmy AstraZeneca na COVID-19. Preparat został zaakceptowany i dopuszczony do obrotu na obszarze Unii Europejskiej jako trzeci po szczepionkach firmy Pfizer oraz Moderna. Miało to miejsce 29 stycznia 2021 roku. Jak działa szczepionka przeciwko SARS-CoV-2 Vaxzevria i czy może powodować zakrzepicę po szczepieniu?

Vaxzevria oparta jest na technologii wektorowej. Wektor pozwala przekazać do naszego organizmu gen odpowiedzialny za produkcję białek S wirusa SARS-CoV-2. Jako wektor wykorzystano adenowirus szympansi, który nie jest zakaźny dla człowieka. Z tego względu technologia szczepionki jest całkowicie bezpieczna dla człowieka i nie zwiększa ryzyka zachorowania na COVID-19 [1]. Jednak po wprowadzeniu szczepionki na rynek pojawiły się doniesienia o możliwych powikłaniach po szczepieniu na COVID.

Vaxzevria i działania niepożądane

Na początku warto zaznaczyć, że każdy lek ma działania niepożądane. Wydaje się to straszne, jednak takie są fakty. Oczywiście to, że dany produkt leczniczy może doprowadzić do pewnych niepożądanych reakcji, nie oznacza, że takie na pewno wystąpią. Co więcej, większość z nich może być łagodna, występować bardzo rzadko albo oddziaływać na organizm w taki sposób, że statystyczny pacjent może nie zdawać sobie z tego sprawy. Szczepionka firmy AstraZeneca została dopuszczona do obrotu po przejściu badań klinicznych. Na tej podstawie zaobserwowano następujące działania niepożądane, które nie obejmowały wówczas jeszcze zakrzepicy po szczepieniu:

• ból głowy;
• ból mięśni i stawów;
• nudności i wymioty;
• ból, tkliwość, obrzęk, świąd lub wzrost temperatury w miejscu podania;
• zmęczenie i złe samopoczucie;
• gorączka i dreszcze [2].

Są to bardzo częste działania niepożądane po przyjęciu szczepionki, które pojawiają się nawet w ponad 50% przypadkach. Nie są to jednak objawy, które powinny nas niepokoić. To naturalna reakcja naszego układu immunologicznego, która przechodzi samoistnie – najczęściej po jednej lub dwóch dobach po szczepieniu. Jednak co z doniesieniami medialnymi o tym, że szczepionki na COVID-19 powodują zakrzepicę, udar lub zawał? Czy rzeczywiście zakrzepica po szczepieniu jest poważnym problemem w przypadku Vaxzevria?

Czy zakrzepica po szczepieniu to rzeczywiste zagrożenie?

7 kwietnia 2021 roku EMA zdecydowała o dopisaniu do listy działań niepożądanych nowy, bardzo rzadko występujący przypadek. Chodzi tutaj o ryzyko wystąpienia zakrzepicy po szczepieniu połączonej z małopłytkowością i czasami towarzyszącymi krwawieniami. Zakrzepica może pojawić się w następujących miejscach:

• mózgowe zatoki żylne;
• żyły trzewne;
• tętnice [2].

Zakrzepica żył mózgowych to szczególnie niepokojące powikłanie, które może prowadzić do poważnych konsekwencji neurologicznych. Dlatego też wiedza o objawach tej rzadkiej, ale potencjalnie niebezpiecznej reakcji jest kluczowa dla pacjentów po szczepieniu.

Zakrzepica po szczepieniu – jakie są statystyki?

Do 22 marca 2021 roku, na około 25 milionów podanych dawek szczepionki, pojawiły się 62 przypadki zakrzepicy zatok żylnych mózgowia i 24 przypadki zakrzepicy żył trzewnych. 18 incydentów zakończyło się śmiertelnie. Wspomniany problem dotyczy głównie osób poniżej 55. roku życia, częściej występuje u kobiet niż mężczyzn i pojawia się około 2 tygodnie od przyjęcia szczepienia. Mechanizm występowania zakrzepicy ma podłoże immunologiczne i jest podobny do przypadku małopłytkowości indukowanej heparyną (HIT) [3-4]. Warto podkreślić, że powikłania po szczepieniu na COVID w postaci zakrzepicy występują niezwykle rzadko w porównaniu z innymi czynnikami ryzyka.

Jakie są objawy zakrzepicy po COVIDzie i po szczepieniu?

Niestety do tej pory nie poznano konkretnego czynnika wywołującego reakcję immunologiczną. Pacjenci zaszczepieni preparatem Vaxzevria powinni zwrócić uwagę na następujące objawy zakrzepicy po szczepieniu:

• duszność;
• ból w klatce piersiowej;
• obrzęk nóg;
• niesymetryczny ból nóg;
• ciągły ból brzucha;
• silne i utrzymujące się bóle głowy;
• zaburzenia widzenia;
• wybroczyny w obrębie miejsca podania szczepionki [3-4].

Powyższe objawy mogą (jednak nie muszą) świadczyć o rozwijającej się niepożądanej reakcji. W takim przypadku najlepiej skontaktować się z lekarzem. Warto pamiętać, że podobne objawy zakrzepicy po COVIDzie mogą wystąpić również w przypadku infekcji SARS-CoV-2, która jest znacznie częstsza niż zakrzepica po szczepieniu.

Kiedy nie należy stosować szczepionki Vaxzevria?

Czy na podstawie aktualnie dostępnych informacji powinniśmy w szczególny sposób podchodzić do szczepienia przeciwko COVID-19 preparatem firmy AstraZeneca? 8 kwietnia 2021 roku pojawiło się uaktualnione stanowisko Sekcji ds. hemostazy Polskiego Towarzystwa Hematologów i Transfuzjologów. Eksperci zalecają szczególną ostrożność w kontekście możliwych powikłań po szczepieniu na COVID:

• rezygnację ze szczepienia przeciwko COVID-19 szczepionką Vaxzevria w przypadku osób, które przebyły udokumentowany lub prawdopodobny HIT bądź przebyły zakrzepicę zatok żylnych mózgu;
• jeśli pacjent jest po przebytej żylnej chorobie zakrzepowo-zatorowej lub posiada zwiększone ryzyko zakrzepowo-zatorowe i nie otrzymuje leków przeciwkrzepliwych – zaleca się dokładną obserwację przez 20 dni po przyjęciu szczepionki Vaxzevria;
• jeśli pacjent posiada duże ryzyko wystąpienia incydentu zakrzepowego po podaniu szczepionki Vaxzevria to nie zaleca się podawania heparyny ani wlewów koncentratu krwinek płytkowych [4].

W powyższych przypadkach nie należy całkowicie rezygnować ze szczepienia, tylko – jeśli jest taka możliwość – wybrać inna dostępną szczepionkę. Niestety podobny problem pojawił się w przypadku szczepionki Johnson & Johnson w USA [5-6]. Zakrzepica żył mózgowych może być szczególnie niebezpieczna, dlatego osoby z grupy ryzyka powinny skonsultować wybór szczepionki z lekarzem.

Zakrzepica po COVIDzie vs. zakrzepica po szczepieniu – porównanie ryzyka

Czy warto obawiać się szczepienia przeciwko COVID-19? Wszelkie wątpliwości należy przedyskutować z lekarzem. Pewne ryzyko występuje, ale jak wygląda ono w ujęciu liczbowym? Na podstawie danych EMA można stwierdzić, że wspomniana zakrzepica po szczepieniu produktem AstraZeneca – w zaokrągleniu – występuje 4 razy na 1.000.000 szczepień (0,0004%). Jednak incydenty zakrzepowe mogą pojawić się także w innych przypadkach, w tym przy zakrzepicy po COVIDzie:

• palenie papierosów
  • 1.763 na 1.000.000 przypadków (0,18%) [7];
• kobiety w wieku rozrodczym
  • bez doustnej antykoncepcji hormonalnej
    • 400 – 500 na 1.000.000 przypadków (0,04% – 0,05%) [8];
  • stosujące doustną antykoncepcję hormonalną
    • 900 – 1000 na 1.000.000 przypadków (0,09% – 0,1%) [8];
• ciąża
  • 2.900 na 1.000.000 przypadków (0,29%) [8];
• połóg
  • 30.000 – 40.000 na 1.000.000 przypadków (3% – 4%) [8];
• COVID-19
  • 165.000 na 1.000.000 przypadków (16,5%) [9].

Na podstawie powyższych danych widać jasno, że ryzyko wystąpienia incydentów zakrzepowych jest znacznie większe w innych, codziennych przypadkach. Czy ktokolwiek zastanawiał się, że sięgając po papierosa mamy ponad 400 razy większe ryzyko pojawienia się zakrzepu niż podczas szczepienia preparatem Vaxzevria? Nie wspominając już o ponad 700 razy większym ryzyku w trakcie ciąży czy ponad 40.000 razy większym ryzyku wystąpienia zakrzepu w trakcie zachorowania na COVID-19. Zakrzepica po COVIDzie występuje znacznie częściej niż zakrzepica po szczepieniu, co jednoznacznie przemawia za korzyściami szczepienia.

Podsumowanie

Podsumowując, rachunek zysków i strat jednoznacznie wskazuje na to, że nie ma sensu obawiać się szczepienia. Dzięki niemu mamy znacznie niższe szanse zachorowania COVID-19. Nawet jeśli zachorujemy to mamy praktycznie pewność, że nie przejdziemy choroby poważnie i nie trafimy do szpitala. Długookresowe problemy zdrowotne po przechorowaniu COVID-19 również stanowią poważne zagrożenie, jednak środowiska przeciwne szczepieniom dziwnym trafem nie włączają tych kwestii do debaty publicznej. Objawy zakrzepicy po COVIDzie są znacznie bardziej prawdopodobne niż powikłania po szczepieniu na COVID, co powinno skłaniać do przemyśleń wszystkich wahających się przed szczepieniem.

Choroba Fabry’ego to rzadka choroba genetyczna, której przyczyną jest mutacja w genie GLA kodującym enzym zwany alfa-galaktozydazą. Skutkuje to niedoborem lub osłabioną aktywnością tego enzymu w organizmie, a w efekcie gromadzeniem się tzw. glikosfingolipidów w komórkach różnych tkanek i narządów oraz ich uszkodzeniem.

Jakie są objawy choroby Fabryego?

Choroba Fabry’ego może dotykać zarówno mężczyzn jak i kobiety. Wyróżnia się dwie postacie choroby: klasyczną oraz postać o późnym początku. W przypadku tej pierwszej objawy mogą pojawiać się już we wczesnym dzieciństwie jako przede wszystkim ból neuropatyczny w okolicach dłoni i stóp (choć ból ten może promieniować do całego ciała). Często pojawiają się także problemy ze strony układu pokarmowego, takie jak bóle brzucha (głównie po posiłku), biegunki czy zaparcia. 

Charakterystyczne jest także upośledzone pocenie się lub jego brak (przez co jest znacznie zmniejszona tolerancja na wysokie temperatury i wysiłek fizyczny), choć w niektórych przypadkach u pacjentów cierpiących na tę chorobę może dojść do zupełnie odwrotnie nadmiernego pocenia się. U niektórych pacjentów można zaobserwować charakterystyczną czerwoną “wysypkę”, zwaną angiokeratomą, jednak nie jest to regułą. W wielu przypadkach, szczególnie postaci o późnym początku, choroba nie daje o sobie znać przez długie lata, niszcząc organizm po cichu, dlatego tak wielu pacjentów czeka na prawidłowe rozpoznanie do nawet późnej dorosłości. Choroba Fabry’ego powoduje poważne uszkodzenia szczególnie w sercu (przerost mięśnia sercowego, artytmia) i nerkach (białkomocz, niewydolność), ale także pozostawia swój trwały ślad w układzie nerwowym powodując udary mózgu, często wielokrotnie u tego samego pacjenta. Nieleczona niestety prowadzi do przedwczesnej śmierci¹.

Jak diagnozuje się chorobę Fabryego?

Podstawowa diagnostyka obejmuje tzw. test suchej kropli krwi, który pozwala na zbadanie aktywności enzymu alfa-galaktozydazy, a następnie badanie genetyczne określające mutację odpowiedzialną za chorobę u danego pacjenta.

Jak leczy się chorobę Fabryego?

Obecnie leczenie choroby Fabry’ego objęte jest refundacją w programie lekowym, a chorzy mogą rozpocząć terapię jednym z trzech dostępnym leków: dwóch w formie Enzymatycznej Terapii Zastępczej (ETZ) podawanej dożylnie co dwa tygodnie, oraz trzeciej doustnej. Odpowiednio wcześnie wdrożona terapią może zatrzymać lub znacznie spowolnić rozwój choroby, dając pacjentom szansę na aktywne i długie życie.

Czym jest choroba Gauchera?

To rzadka choroba genetyczna spowodowana mutacją w genie GBA, który odpowiada za kodowanie enzymu beta-glukocerebrozydazy. Na skutek choroby dochodzi do obniżonej aktywności tego enzymu w organizmie przez co glukocerebrozydy nie są odpowiednio rozkładane i gromadzą się w komórkach różnych tkanek i narządów. Wyróżnia się trzy postacie choroby Gauchera:

1. Typ 1 – najłagodniejsza postać choroby Gauchera. Charakteryzują ją: anemia, małopłytkowość, powiększenie śledziony i wątroby, bóle kostne i stawowe, siniaczenie, przewlekłe zmęczenie, krwawienia z nosa, opóźnienie wzrastania.
2. Typ 2 – postać niemowlęca, neuropatyczna, o niekorzystnych rokowaniach – maksymalne przeżycie pacjenta to 2-3 rok życia.
3. Typ 3 – młodzieńczy, z występującymi objawami neurologicznymi.

Typ 1 choroby Gauchera występuje najczęściej. Ma on najłagodniejszy przebieg, przez co choroba jest najdłużej diagnozowana. Sprawia to, że jej przebieg jest łagodny niestety tylko z pozoru, ponieważ im poźniej choroba zostanie zdiagnozowana, tym większe może spowodować spustoszenie w organizmie. 

Jakie są objawy choroby Gauchera?

Choroba Gauchera często potrafi postępować pozornie bezobjawowo, a niektóre objawy są utożsamiane np. z bólami wzrostowymi, podczas gdy mogą być symptomem rozwijającej się osteoporozy, osteopenii, jałowej martwicy kości, czy tak zwanego „kryzysu kostnego”. Niektóre zmiany kostne, które postępują w naturalnym przebiegu choroby, są niestety nieodwracalne, co więcej, mogą dać poważne konsekwencje, które odezwą się dopiero po latach.

Typowe objawy u osoby dorosłej cierpiącej na typ pierwszy to przede wszystkim bóle kostne oraz patologiczne złamania kości, martwica kości (najczęściej stawów biodrowych), a także osłabienie, uczucie zmęczenia, czy wzmożona tendencja do krwawień (krwawienia z nosa, dziąseł, wylewy podskórne, hypermenorrhoea). Charakterystyczne powiększenie śledziony i wątroby można już zaobserwować nawet u dzieci cierpiących na to schorzenie. Dodatkowo pacjenci cierpią także na zmniejszoną odporność organizmu, a także spowolnienie lub zahamowanie wzrostu².

Jak diagnozuje się chorobę Gauchera?

Podstawowa diagnostyka obejmuje tzw. test suchej kropli krwi, który pozwala na zbadanie aktywności enzymu beta-glukocerebrozydazy, a następnie badanie genetyczne określające mutację odpowiedzialną za chorobę I danego pacjenta.

Jak wygląda leczenie choroby Gauchera?

Leczenie choroby Gauchera objęte jest refundacją w programie lekowym i obejmuje dwa leki podawane w formie Enzymatycznej Terapii Zastępczej dożylnie co dwa tygodnie, oraz trzeci jako Terapię Redukcji Substratowej. Forma leczenia zależy od typu choroby³. Dla pacjentów istotne jest także wprowadzenie odpowiedniej diety, która może złagodzić objawy.

Czym jest choroba Pompego?

Choroba Pompego  jest rzadką chorobą genetyczną, której przyczyną jest mutacja w genie ‘GAA’, który koduje informacje o produkcji oraz funkcji enzymu kwaśnej alfa-glukozydazy (GAA). Rolą tego enzymu jest rozkład cukrów złożonych (glikogenu) do cukrów prostych, które stanowią łatwo przyswajalne paliwo dla mięśni. Niedobór lub upośledzenie funkcji enzymu GAA utrudnia przemianę glikogenu w glukozę, a w konsekwencji odkładanie się glikogenu w mięśniach szkieletowych, mięśniach gładkich, a także innych tkankach, powodując ich uszkodzenie. Skutkuje to przede wszystkim problemami z poruszaniem się oraz oddychaniem.

Jakie są objawy choroby Pompego?

W klasycznej postaci dziecięcej choroby Pompego pierwsze objawy mogą pojawić się już nawet w 3. miesiącu życia, najczęściej jako przerost mięśnia sercowego oraz osłabienie mięśni szkieletowych. Niestety bez odpowiedniego leczenia przewidywana długość życia chorych w tej grupie wiekowej to około 2 lata. Poza postacią niemowlęcą, w chorobie Pompego wyróżnia się postać “dziecięcą” i “dorosłą”, lub wg. innego podziału postać o wczesnych i późnych objawach. W pozostałych postaciach choroby Pompego (poza niemowlęcą) problemy kardiologiczne (przerost serca) występują dość rzadko, a głównym objawem są trudności w poruszaniu się oraz zmniejszenie czynności oddechowej.

Jak diagnozuje się chorobę Pompego?

Podstawowa diagnostyka obejmuje tzw. test suchej kropli krwi, który pozwala na zbadanie aktywności kwaśnej alfa-glukozydazy, a następnie badanie genetyczne określające mutację odpowiedzialną za chorobę u danego pacjenta.

Jak leczyć chorobę Pompego?

Obecnie chorobę Pompego można leczyć Enzymatyczną Terapią Zastępczą (ETZ), która polega na dożylnym podaniu brakującego enzymu w odstępach dwóch tygodni. Leczenie to jest refundowane w programie lekowym. Jak w przypadku większości chorób istotne jest wdrożenie leczenie odpowiednie wcześnie, aby zatrzymać lub spowolnić postęp choroby dając pacjentom szansę na aktywne życie. Oprócz ETZ istotne są także terapie wspomagające takie jak rehabilitacja, wspomaganie oddychania, wsparcie logopedy czy ortodonty.

Gdzie szukać pomocy?

Chorobami rzadkimi, w tym chorobą Fabryego, zajmują się różne organizacje pacjenckie. Jedną z nich jest Stowarzyszenie Rodzin z Chorobą Fabry’ego. 

Stowarzyszenie Rodzin z Chorobą Fabry’ego powstało we Wrocławiu w sierpniu 2002 roku. Od samego początku cele istnienia Stowarzyszenia były proste i skupiały się przede wszystkim wokół zdobycia większej wiedzy na temat choroby Fabry’ego, zrzeszenia osób na nią cierpiących oraz na wszelkich działaniach mających na celu pomoc osobom chorym. Z czasem do podstawowych zadań Stowarzyszenia doszło także promowanie wiedzy oraz budowanie świadomości choroby Fabry’ego wśród społeczeństwa oraz środowiska medycznego. Stowarzyszenie tworzą przede wszyscy pacjenci cierpiący na chorobę Fabry’ego oraz ich najbliżsi: rodzina i przyjaciele, dlatego oprócz budowania świadomości choroby, staramy się być także platformą wymiany informacji pomiędzy samymi pacjentami, ale także pomiędzy pacjentami a lekarzami.

Tekst powstał przy współpracy Stowarzyszenia Rodzin z Chorobą Fabry’ego z Fundacja Rare Diseases Uniqius oraz Stowarzyszeniem Rodzin z Chorobą Gauchera.

Jakie są rodzaje chłoniaków?

Chłoniaki nie są jednolitą grupą. Wyróżnia się ich kilka rodzajów, a przede wszystkim:

• Chłoniak Hodgkina;
• Chłoniak grudkowy;
• Chłoniak strefy brzeżnej;
• Chłoniak z komórek płaszcza (czyli strefy zewnętrznej grudki chłonnej);
• Chłoniak rozlany z dużych komórek B;
• Chłoniak Burkitta;
• Chłoniaki z obwodowych limfocytów T.

Jakie są objawy chłoniaków?

Objawy chłoniaków bywają niespecyficzne. Najczęstszym objawem chłoniaków są powiększone, niebolesne węzły chłonne wyczuwalne na szyi, pod pachami, w pachwinach lub w innych okolicach ciała. Ich średnica przekracza 1 cm, nie reagują na leczenie przeciwbakteryjne i przeciwzapalne przez okres nie dłuższy niż 2-3 tygodnie. Co charakterystyczne, powiększeniu węzłów chłonnych nie towarzyszą objawy stanu zapalnego takie jak ból, tkliwość czy zaczerwienienie. Należy jednak mieć na uwadze, że w znakomitej większości przypadków powiększenie ww. chłonnych oznacza fizjologiczną reakcję układu odpornościowego na lokalny proces zapalny lub infekcję. Inne objawy chłoniaków to m.in.:

• stany podgorączkowe lub gorączka, pojawiające się w różnych porach dnia;
• osłabienie;
• zlewne poty nocne;
• chudnięcie;
• swędzenie skóry;
• bóle kości;
• kaszel i infekcje górnych dróg oddechowych oraz płuc;
• duszność, nietolerancja wysiłku;
• powiększenie wątroby i śledziony;
• zaburzenia czynnościowe ze strony układu pokarmowego.

W 30-50% przypadków choroba może rozpoczynać się w umiejscowieniach pozawęzłowych, takich jak żołądek, migdałek, szpik kostny, jelito, jądro, jajnik, mózgowie, skóra. Chłoniak może również objawiać się podwyższeniem liczby białych krwinek we krwi i jest to tzw białaczkowa postać niektórych chłoniaków o niskim stopniu złośliwości. Często chorzy nie mają żadnych objawów ogólnych i czują się zupełnie dobrze.

Jak diagnozuje się chłoniaki?

Diagnostyka chłoniaków nie jest łatwa, ponieważ objawy chłoniaków są niespecyficzne i przypominają przeziębienie. Zazwyczaj pacjent zgłasza się do lekarza z powodu powiększonych węzłów chłonnych oraz powiększenia wątroby lub śledziony widocznym w badaniu USG. Często towarzyszą temu inne, wymienione wyżej objawy, a w badaniu morfologii krwi obwodowej można stwierdzić niedokrwistość czy małopłytkowość. Jednakże w wielu przypadkach morfologia krwi może być prawidłowa, co utrudnia diagnostykę.

Same objawy nie wystarczą do postawienia rozpoznania. W każdym przypadku rozstrzygające jest badanie histopatologiczne. W tym celu koniecznie trzeba pobrać cały węzeł chłonny lub fragment zajętego narządu, który następnie jest oceniany w zakładach patomorfologii. Jako metoda uzupełniająca zastosowanie ma również trepanobiopsja szpiku kostnego – czyli pobierania fragmentu kości razem ze szpikiem kostnym do badania histopatologicznego. W celu oceny stadium zaawansowania chłoniaka oraz uwidocznienia  wszystkich zmian węzłowych i pozawęzłowych stosuje się techniki obrazowe – przeglądową tomografię komputerową całego ciała z kontrastem oraz badanie PET/CT (tomografia pozytonowa) z wykorzystaniem radiofarmaceutyku – glukozy powiązanej z izotopem fluoru.

Jak leczyć chłoniaki?

Leczenie chłoniaków zależy od wielu czynników, takich jak rodzaj chłoniaka, jego stadium, a także wieku i ogólnego stanu zdrowia pacjenta. W planowaniu leczenia pacjenta z chłoniakiem uczestniczy interdyscyplinarny zespół specjalistów różnych dziedzin: lekarzy – m.in. hematolog lub onkolog, radiolog, patolog, radioterapeuta, oraz dodatkowo również pielęgniarka, dietetyk, fizjoterapeuta oraz psycholog. W procesie leczenia chłoniaków, w zależności od rodzaju i zaawansowania choroby, stosowane są: chemioterapia, sterydoterapia, radioterapia, przeszczep komórek macierzystych, terapie biologiczne oraz w ostatnim czasie również terapia CAR-T (terapia wykorzystująca zmodyfikowane genetycznie limfocyty T). Zabiegi operacyjne stosuje się bardzo rzadko, zazwyczaj tylko wtedy, gdy guz jest łatwo dostępny. W trakcie leczenia stosuje się jedną lub kilka metod terapeutycznych jednocześnie.

Rodzaje leczenia:

• Chemioterapia – leki antynowotworowe podawane dożylnie lub doustnie, które atakują komórki nowotworowe w całym organizmie. Chemioterapia jest często stosowana jako główna metoda leczenia, zwłaszcza w chłoniakach agresywnych.
• Immunoterapia: wykorzystuje naturalne mechanizmy obronne organizmu w walce z nowotworami. Przykłady immunoterapii stosowanych w leczeniu chłoniaków to m.in. przeciwciała monoklonalne, ale także leki immunomodulujące, inhibitory punktu kontrolnego i terapie komórkowe, w tym stosowanie genetycznie zmodyfikowanych limfocytów T (CAR-T).
• Przeszczep krwiotwórczych komórek macierzystych – metoda może być rozważane w przypadku niektórych rodzajów chłoniaków, jest poprzedzona wysokodawkowaną chemioterapią. Dawcą komórek macierzystych może być pacjent (przeszczep autologiczny) lub dawca dopasowany pod względem zgodności tkankowej HLA (przeszczep allogeniczny).
• Leki ukierunkowane molekularnie (celowane, spersonalizowane) – wykorzystuje leki skierowane bezpośrednio przeciwko specyficznym cechom komórek nowotworowych, szczególnie gdy znane są zaburzenia genetyczne odpowiadające za nadmierną proliferację lub akumulację komórek nowotworowych.
• Radioterapia – wykorzystuje promieniowanie jonizujące do niszczenia komórek nowotworowych. Stosuje się ją w przypadku chłoniaków ograniczonych do jednego obszaru lub w celu złagodzenia objawów.

Warto pamiętać, że niektóre typy chłoniaków rozwijają się powoli, dlatego lekarz może zaproponować odroczenie leczenia do chwili, gdy choroba zacznie wywoływać odczuwalne objawy widoczne również w wynikach badań. W każdym przypadku warto omówić wszystkie wątpliwości dotyczące leczenia z lekarzem, który powinien wziąć pod uwagę zdanie Pacjenta.

Gdzie szukać pomocy?

Istnieje wiele organizacji pacjenckich, zajmujących się tematyką chłoniaków. Jedną z nich jest Stowarzyszenie Przyjaciół Chorych na Chłoniaki “Przebiśnieg”.

Stowarzyszenie Przyjaciół Chorych na Chłoniaki “Przebiśnieg” to Organizacja Pożytku Publicznego, która skupia osoby pragnące pomagać pacjentom z rozpoznanymi chorobami układu limfatycznego – zarówno tym zdiagnozowanym, jak i tym, którzy ukończyli leczenie. Od 15 lat działają na rzecz pacjentów i ich bliskich. Organizują zbiórki krwi. Stale poszerzają wiedzę na temat nowości w świecie hematologii nie tylko w Polsce, ale też na świecie. 

Autor: Stowarzyszenie Przyjaciół Chorych na Chłoniaki “Przebiśnieg”

Cytomegalia jest chorobą wywołaną zakażeniem wirusowym. Wirus przechodzi przez barierę łożyskową, tym samym stanowiąc zagrożenie dla płodu. Większość dzieci, które zostały zarażone od matki w trakcie ciąży, nie posiada żadnych objawów choroby, jednak w procesie rozwoju może dojść do wystąpienia wad rozwojowych, które obejmują:

• zaburzenia mowy;
• opóźnienie rozwoju psychoruchowego;
• niedosłuch neurosensoryczny, który obejmuje jedno ucho, lub oba;
  
• zwapnienia i torbiele w obrębie czaszki.

Część dzieci wykazuje objawy choroby już w brzuchu matki, lekarze rozpoznają małogłowie oraz wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrostu.

Wyróżniamy cytomegalię wrodzoną, jeśli dziecko zarazi się w trakcie ciąży, okołoporodową, jeśli dojdzie do niego przy porodzie oraz poporodową, jeśli zakażenie nastąpi później [1,2]. 

Jak można się zarazić cytomegalią?

Wirusy cytomegalii są mocno rozpowszechnione wśród społeczeństwa. Zarażamy się poprzez kontakt z płynami ustrojowymi zarażonej osoby, czyli ze śliną, spermą, krwią. W związku z tym najczęstsze drogi zakażenia to droga kropelkowa oraz płciowa. Nie musi być to jednak bezpośredni kontakt, zarazić możemy się też przez pozostawione wydzieliny na różnego rodzaju przedmiotach. Większość osób na świecie nieświadomie jest rezerwuarem wirusa [1,2]. 

Cytomegalia — badanie w ciąży

Wirus może być w stanie letalnym i uaktywnić się w czasie obniżenia odporności, lub właśnie w ciąży. Dlatego niezwykle ważna jest odpowiednia diagnostyka. U kobiet w ciąży prowadzi się badania na potwierdzenie serokonwersji przeciwciał anty-CMV IgM/IgG. Jednak świadczą one jedynie o zwiększonym narażeniu na wystąpienie zakażenia cytomegalią płodu, nie potwierdzają wstępującego zakażenia. Do takich wniosków można dojść jedynie po wykryciu wirusa w płynie owodniowym pobranym w wyniku amniopunkcji oraz po stwierdzeniu objawów u dziecka w USG takich jak na przykład małogłowie. Wczesna diagnoza cytomegalii pozwala na zastosowanie leczenia przeciwwirusowego i uniknięcie bardzo groźnych dla rozwoju dziecka powikłań po chorobie [1,2].

Jak wygląda leczenie cytomegalii?

Leczenie cytomegalii obejmuje stosowanie leków przeciwwirusowych:

• gancyklowiru;
• walgancyklowiru.

Leki stosuje się dożylnie lub doustnie przez 6 tygodni. Niestety leki te nie są zupełnie bezpieczne w stosowaniu. Głównym skutkiem ubocznym ich stosowania są zaburzenia układu krwiotwórczego obejmujące neutropenię, małopłytkowość i niedokrwistość. W związku z tym u chorych co tydzień wykonuje się pełną morfologię oraz klirens kreatyniny w celu kontroli występowania działań niepożądanych. W przypadku leczenia wykonuje się co tydzień kontrolę obecności wirusów we krwi, aby sprawdzić skuteczność leczenia. 

U dzieci wykonujemy badania słuchu do około 6 roku życia. W przypadku wystąpienia wad rozwoju, czy objawów neurologicznych zalecana jest specjalistyczna rehabilitacja [1,2]. 

• wzmocnione działanie leku — nie jest ono groźne, niemniej taka sytuacja wymaga wówczas modyfikacji dawki;
• brak efektu terapeutycznego — wynika to głównie z dwóch rzeczy: przyspieszonej eliminacji leku z organizmu (wówczas związek ten za krótko przebywa we krwi i „nie zdąży” zadziałać) albo zmniejszonej biodostępności, gdy ograniczone jest wchłanianie leku;
• podwyższone ryzyko wystąpienia działań niepożądanych — w wyniku bezpośredniej interakcji lek-pokarm bądź w efekcie podwyższonego stężenia leku we krwi;
• niwelowanie efektów ubocznych — dzieje się to na skutek ochronnego działania składników pożywienia.

Jak widać powyżej, interakcje leków z pokarmem mogą mieć dwojaką postać. Wszystko zależy od właściwości danego związku aktywnego oraz od ilości i rodzaju składników pokarmowych [1].

Jakie składniki pokarmowe wchodzą w interakcje?

Wiele leków powinno przyjmować się z posiłkiem. Jest to zamierzony zabieg, mający na celu m.in. ograniczenie dyskomfortu ze strony układu pokarmowego bądź osiągnięcie kinetyki uwalniania wydłużonej w czasie (dotyczy to głównie leków o przedłużonym uwalnianiu). Wynika z tego, że niektóre interakcje leków z pożywieniem są wręcz pożądane. Składnikami, które mogą współoddziaływać z substancjami czynnymi, są:

• składniki mineralne oraz witaminy;
• błonnik;
• białko, tłuszcze i węglowodany;
• napoje alkoholowe;
• soki owocowe [1].

Co ułatwia wchłanianie minerałów? 

Minerały wchłaniają się lepiej, jeśli popijemy je znaczną ilością wody. Dzięki temu ich uwalnianie z tabletki rozpocznie się szybciej i dużo łatwiej dotrą do dalszych części przewodu pokarmowego. Warto zapoznać się z instrukcjami producenta odnośnie stosowania preparatów z minerałami. Przykładowo żelazo, jako bardzo trudno przyswajalny minerał, będzie dużo łatwiej się wchłaniał w połączeniu z witaminą C.

Odpowiedni związek chemiczny może także ułatwić wchłanianie leku. Magnez w związkach organicznych (mleczan, cytrynian) charakteryzuje się dużo lepszą przyswajalnością, niż w przypadku nieorganicznych połączeń (tlenek) [9]. 

Co utrudnia wchłanianie minerałów?

Minerały są pierwiastkami aktywnymi chemicznie, co powoduje możliwość występowania licznych interakcji między nimi a innymi związkami chemicznymi znajdującymi się w pożywieniu. Przykładem takiej interakcji jest obniżenie wchłaniania magnezu przez tworzenie kompleksów ze związkami wapnia. Wpływ na wchłanianie minerałów mają też choroby charakteryzujące się zaburzeniami absorpcji składników pokarmowych z jelit, takie jak IBS, choroba Crohna, czy biegunki [9]. 

Jak leki wpływają na wchłanianie substancji pokarmowych?

Niezaprzeczalnym faktem jest to, że pokarm może wpływać na losy leku w naszym organizmie. Tymczasem sytuację można również odwrócić — przyjmowane przez nas leki mogą także wpływać na wchłanianie i metabolizm substancji pokarmowych, w tym mikroelementów i witamin, a także na polekowe zaburzenia elektrolitowe, a nawet na łaknienie i ogólny stan odżywienia pacjentów.

Powszechnie stosowane leki, takie jak inhibitory pompy protonowej, diuretyki, leki przeczyszczające oraz leki zobojętniające stosowane przez długi czas i w dużych dawkach mogą powodować zaburzenia równowagi elektrolitowej. Objawiają się one między innymi:

• nudnościami i wymiotami;
• suchością w ustach i nasilonym pragnieniem;
• osłabieniem, sennością i dezorientacją;
• bólami i kurczami mięśni;
• niedociśnieniem i zaburzeniem rytmu serca;
• niepokojem ruchowym i drgawkami [2].

Na co zwrócić uwagę, stosując inhibitory pompy protonowej (IPP)?

Inhibitory pompu protonowej występują m.in. pod następującymi nazwami handlowymi: IPP, Omeprazol, Pantoprazol, Helicid, Helides, Controloc, Contix, Anesteloc. Stosowanie tego typu leków zmniejsza wchłanianie makro- i mikroelementów z pożywienia — zwłaszcza jonów magnezu, wapnia oraz żelaza. Przez to, że leki te zmieniają pH panujące w żołądku, niektóre pierwiastki, które dostarczamy do organizmu wraz z pożywieniem, nie mają szans się wchłonąć. U pacjentów przyjmujących IPP przez co najmniej 3 miesiące może dojść do hipomagnezemii, czyli do zbyt niskiego poziomu magnezu we krwi. Objawia się ona przewlekłym uczuciem zmęczenia, majaczeniem, drgawkami oraz zawrotami głowy. Dodatkowo inhibitory pompy protonowej, obniżając wchłanianie wapnia z diety, zwiększają ryzyko złamań kości, zwłaszcza u starszych osób. Wszystkie preparaty IPP dostępne bez recepty powinny być stosowane maksymalnie przez dwa tygodnie i nie częściej niż 3 razy w roku. Wszyscy pacjenci, którzy obarczeni są podwyższonym ryzykiem osteoporozy, powinni być dokładnie monitorowani [1,3].

Wpływ diuretyków na równowagę elektrolitową

Diuretyki to leki moczopędne, stosowane często w terapii nadciśnienia tętniczego (Czytaj także: 6 mitów dotyczących nadciśnienia). Można wśród nich wyróżnić diuretyki pętlowe (Furosemidum Polfarmex, Furosemidum Polpharma, Toramide, Diured, Torsemed) oraz tiazydowe (Diuresin SR, Hydrochlorothiazidum Polpharma, Indapen SR, Tertensif SR), które różnią się mechanizmem działania i potencjalnymi efektami niepożądanymi. Obie grupy powodują hiponatremię (obniżony poziom sodu we krwi), hipokaliemię (obniżony poziom potasu we krwi) oraz hipomagnezemię (obniżony poziom magnezu we krwi). Mówiąc kolokwialnie, diuretyki te „wypłukują” cenne mikro- i makroelementy z naszego organizmu. Podczas przyjmowania tej grupy leków, pacjenci powinni badać poziom elektrolitów w surowicy. Co więcej, zaleca się przyjmowanie zwiększonej ilości płynów w ciągu dnia [1,4-5]. Istnieje również trzecia grupa diuretyków. Są to diuretyki oszczędzające potas (Spironolakton, Finospir, Tialorid, Nonpres), których działaniem niepożądanym może być hiperkaliemia — przeciwnie do opisanych powyżej grup. Ryzyko jej wystąpienia jest znacznie wyższe u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub nadmierną podażą potasu [1].

Zaburzenia elektrolitowe, a środki przeczyszczające

Zadaniem środków przeczyszczających (Dulcobis, Radirex) jest wywołanie wypróżnienia. Ich źle dobrana dawka bądź zbyt częste stosowanie może prowadzić nawet do biegunki.  W trakcie jej trwania organizm traci bardzo duże ilości wody, a wraz z nią cenne elektrolity — to bardzo prosta droga do wystąpienia zaburzeń elektrolitowych, zwłaszcza hipokaliemii (obniżone stężenie potasu we krwi). Leków przeczyszczających nie powinno się stosować dłużej niż 5 dni bez uprzedniej konsultacji z lekarzem. Co więcej, tego rodzaju preparatów powinno się unikać u osób starszych, zwłaszcza w stanach odwodnienia [1,6-7].

Wpływ leków zobojętniających na wchłanianie elektrolitów

Leki zobojętniające, takie jak Gaviscon lub Alugastrin, zawierają w swoim składzie głównie związki glinu, magnezu, wapnia i sodu. Stosowane przez długi okres, mogą powodować zaburzenia równowagi elektrolitowej, zwłaszcza u osób cierpiących na niewydolność nerek. Wynika to z faktu, że zmieniają one pH panujące w żołądku, uniemożliwiając tym samym wchłanianie minerałów z pożywienia. Co więcej, mogą one także upośledzać wchłanianie innych substancji pokarmowych. Należy je stosować między posiłkami, z zachowaniem przynajmniej 2-godzinnego odstępu. Nie powinno się ich przyjmować dłużej niż 2 tygodnie [1,8].

Czy leki wpływają na wchłanianie witaminy D?

Część leków przeciwpadaczkowych, takich jak karbamazepina (Neurotop Retard, Tegretol CR), czy fenytoina (Phenytoinum WZF), mogą zaburzać wątrobową przemianę witaminy D3 do jej aktywnej formy (1,25-dihydrokycholekalcyferolu). Osoby przyjmujące leki przeciwdrgawkowe powinny zadbać o odpowiednią suplementację witaminy D3 oraz o ekspozycję na światło słoneczne. Niedobór tej witaminy może być przyczyną demineralizacji kości i krzywicy [1] (Czytaj także: Witamina D3. Obowiązkowa witamina dla seniorów?).

Metabolizm kwasu foliowego, a stosowanie leków

Niedobory kwasu foliowego mogą wystąpić po lekach takich jak:

• metotreksat (Trexan, Metotab);
• fenytoina (Phenytoinum WZF);
• metformina (Siofor, Metformax, Avamina);
• trymetoprym (Urotrim);
• karbamazepina (Neurotop Retard, Tegretol CR);
• sulfasalazyna (Salazopyrin EN);
• doustna antykoncepcja.

Objawiają się one przede wszystkim stanami zapalnymi błon śluzowych (głównie jamy ustnej i języka) oraz zaburzeniami układu krwiotwórczego (leukopenia, niedokrwistość, małopłytkowość). U kobiet ciężarnych leki te mogą być szczególnie niebezpieczne — powodują one wady cewy nerwowej u płodu [1,8] (Czytaj także: Suplementy dla kobiet w ciąży. Czy należy je przyjmować?).

Wpływ leków na wchłanianie witaminy B6 i B12 z pożywienia

Niedostateczne wchłanianie witamin z grupy B z pożywienia może okazać się niezwykle groźne. Ich niedostateczna ilość w organizmie może wiązać się z wystąpieniem poważnych zaburzeń neurologicznych i hematologicznych. Osoby szczególnie narażone na niedobory witamin z grupy B powinny zachować szczególną ostrożność podczas stosowania leków:

• inhibitorów pompy protonowej IPP, Omeprazol, Pantoprazol, Helicid, Helides, Controloc, Contix, Anesteloc);
• leków zobojętniających (Gaviscon, Alugastrin);
• metforminy (Metformax, Avamina, Siofor);
• kolchicyny (Colchican, Colcichum Dispert);
• allopurynolu (Allupol, Milurit);
• teofiliny (Theovent, Euphyllin Long);
• doustnej antykoncepcji;
• fenytoiny Phenytoinum WZF;
• penicylaminy (Cuprenil) [1,8].

Obszarem, nad którym wyjątkowo powinni skupić się farmaceuci pracujący za pierwszym stołem, jest edukacja pacjentów. Specjaliści powinni uczulać chorych na możliwość wystąpienia ewentualnych interakcji przyjmowanych przez nich leków z pożywieniem. Może to korzystnie wpłynąć na ich stan zdrowia i na efekty farmakoterapii.

Heparyny drobnocząsteczkowe – co je łączy?

Enoksaparyna, dalteparyna i nadroparyna to leki należące do grupy heparyn drobnocząsteczkowych (LMWH). Stosowane są przede wszystkim w celu zapobiegania i leczenia zakrzepicy żył głębokich, zatorowości płucnej oraz w profilaktyce powikłań zakrzepowych u osób po operacjach, w trakcie unieruchomienia czy w ostrych chorobach internistycznych¹²³. Mają podobny mechanizm działania – wzmacniają aktywność naturalnych substancji przeciwzakrzepowych w organizmie, przez co zmniejszają ryzyko powstawania groźnych zakrzepów⁴⁵⁶.

Wszystkie są podawane w formie zastrzyków podskórnych i wymagają indywidualnego dobrania dawki, zwłaszcza u pacjentów z chorobami współistniejącymi⁷⁸⁹. Różnią się jednak szczegółami dawkowania, długością działania i niektórymi wskazaniami.

Kiedy stosuje się enoksaparynę, dalteparynę i nadroparynę?

Wszystkie trzy leki mają bardzo zbliżone główne wskazania:

• Zapobieganie zakrzepicy i zatorowości u osób po zabiegach chirurgicznych (w tym ortopedycznych) oraz u pacjentów unieruchomionych z powodu chorób internistycznych¹²¹⁰.
• Leczenie zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej¹²³.
• Zapobieganie powstawaniu zakrzepów w czasie hemodializy¹¹²¹⁰.
• Leczenie niestabilnej dławicy piersiowej i zawału serca bez uniesienia odcinka ST, zwykle w skojarzeniu z kwasem acetylosalicylowym¹¹²¹⁰.

Wskazania szczegółowe i grupy wiekowe:

• Enoksaparyna jest szeroko stosowana u dorosłych, w niektórych przypadkach także u dzieci (poza Polską – w wybranych wskazaniach)¹.
• Dalteparyna ma potwierdzone zastosowanie w leczeniu zakrzepicy także u dzieci i młodzieży od 1. miesiąca życia¹².
• Nadroparyna jest stosowana głównie u dorosłych, brak danych o stosowaniu u dzieci¹⁰.

Różnice pojawiają się w leczeniu przewlekłym u pacjentów z chorobą nowotworową – tu zarówno enoksaparyna, jak i dalteparyna oraz nadroparyna mogą być wykorzystywane do długotrwałej profilaktyki nawrotów zakrzepicy¹¹²¹⁰.

Podawanie i dawkowanie

Podanie wszystkich tych leków odbywa się najczęściej podskórnie, a dawkowanie ustalane jest w zależności od masy ciała, wskazania i ogólnego stanu zdrowia pacjenta⁷⁸⁹. Enoksaparyna i dalteparyna pozwalają na stosowanie zarówno raz, jak i dwa razy dziennie, natomiast nadroparyna w leczeniu zakrzepicy jest zwykle podawana dwa razy na dobę¹³.

Jak działają te leki? Podobieństwa i różnice w mechanizmie i losach w organizmie

Wszystkie trzy substancje wykazują działanie przeciwzakrzepowe – hamują proces powstawania zakrzepów poprzez wpływ na naturalne czynniki krzepnięcia, głównie przez blokowanie czynnika Xa, a w mniejszym stopniu także czynnika IIa (trombiny)⁴⁵⁶. Różnią się nieco siłą tego działania: enoksaparyna ma wyraźnie wyższą aktywność anty-Xa w stosunku do anty-IIa, natomiast dalteparyna i nadroparyna mają te proporcje niższe, ale nadal dominującą aktywność anty-Xa⁴⁵⁶.

Farmakokinetyka, czyli losy leku w organizmie:

• Enoksaparyna: po podaniu podskórnym wchłania się niemal całkowicie, osiąga maksymalne stężenie po 3–5 godzinach, a jej działanie utrzymuje się przez kilka godzin¹⁴.
• Dalteparyna: również dobrze się wchłania, ale jej okres półtrwania jest nieco krótszy, a wydalanie zachodzi głównie przez nerki¹⁵.
• Nadroparyna: charakteryzuje się długim okresem półtrwania (8–10 godzin), również jest wydalana przez nerki, co jest istotne przy zaburzeniach ich funkcji¹⁶.

W praktyce oznacza to, że u pacjentów z niewydolnością nerek konieczna jest szczególna ostrożność i często modyfikacja dawki, zwłaszcza przy stosowaniu nadroparyny i enoksaparyny¹⁷⁸¹⁸.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co je różni?

Wszystkie leki mają podobne przeciwwskazania:

• Uczulenie na daną substancję czynną, heparynę lub inne heparyny drobnocząsteczkowe¹⁹²⁰²¹.
• Aktywne krwawienie, ciężkie zaburzenia krzepnięcia, świeży udar krwotoczny, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, niektóre operacje w obrębie mózgu lub oka¹⁹²⁰²¹.
• Małopłytkowość wywołana heparyną (HIT) w wywiadzie¹⁹²⁰²¹.
• Ostre zapalenie wsierdzia, szczególnie bakteryjne²⁰²¹.

Różnice:

• W przypadku dalteparyny i nadroparyny szczególną ostrożność należy zachować przy ciężkim upośledzeniu czynności nerek – są wówczas przeciwwskazane lub wymagają istotnej redukcji dawki⁸¹⁸.
• Nadroparyna i dalteparyna nie powinny być stosowane u dzieci poniżej 3 lat, jeśli zawierają alkohol benzylowy²².

Dodatkowo, heparyny drobnocząsteczkowe nie powinny być zamieniane między sobą bez wskazań lekarskich – mają różne jednostki miary i nie są równoważne pod względem siły działania²³²⁴¹³.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Dzieci

• Dalteparyna jest jedyną heparyną drobnocząsteczkową, która ma oficjalnie wskazania do stosowania u dzieci od 1. miesiąca życia w leczeniu zakrzepicy¹².
• Enoksaparyna i nadroparyna nie są rutynowo stosowane u dzieci⁷¹⁰.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

• Enoksaparyna i dalteparyna mogą być stosowane w ciąży, jeśli lekarz uzna to za konieczne – nie ma jednak wystarczających danych o bezpieczeństwie, szczególnie w pierwszym trymestrze²⁵²⁶.
• Nadroparyna nie jest zalecana w ciąży, chyba że lekarz uzna, że korzyści przewyższają ryzyko²⁷.
• Wszystkie te leki nie są zalecane podczas karmienia piersią, ze względu na brak danych o przenikaniu do mleka²⁵²⁷.

Kierowcy i osoby obsługujące maszyny

Enoksaparyna, dalteparyna i nadroparyna nie mają wpływu lub wywierają nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów²⁸²⁹³⁰.

Osoby z zaburzeniami pracy nerek lub wątroby

• Wszystkie wymienione leki są wydalane przez nerki, dlatego w przypadku niewydolności nerek mogą kumulować się w organizmie i zwiększać ryzyko powikłań krwotocznych¹⁷⁸¹⁸.
• W ciężkiej niewydolności nerek nadroparyna i dalteparyna są przeciwwskazane, a enoksaparyna wymaga redukcji dawki lub nie powinna być stosowana¹⁷⁸¹⁸.
• W przypadku zaburzeń czynności wątroby należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu każdej z tych substancji¹⁷⁸¹⁸.

Porównanie w tabeli

Enoksaparyna, dalteparyna i nadroparyna – różnice mają znaczenie

Wszystkie trzy substancje są skuteczne i szeroko stosowane w leczeniu i profilaktyce chorób zakrzepowo-zatorowych, jednak różnią się pod względem dawkowania, bezpieczeństwa u osób z niewydolnością nerek, możliwości stosowania u dzieci oraz kobiet w ciąży. Wybór odpowiedniej substancji zależy od indywidualnych potrzeb pacjenta, jego wieku, chorób współistniejących oraz ewentualnych przeciwwskazań. Kluczowe jest, aby nie zamieniać tych leków bez wskazań lekarskich i zawsze ściśle przestrzegać zaleceń dotyczących dawkowania i czasu trwania terapii²³²⁴¹³.

Porównywane substancje czynne – podobieństwa i podstawowe cechy

W tym porównaniu skupiamy się na trzech substancjach czynnych: wutrisyranie, patisyranie oraz inotersenie. Wszystkie są nowoczesnymi lekami stosowanymi w leczeniu dziedzicznej amyloidozy transtyretynowej (hATTR) z polineuropatią u dorosłych¹²³. Leki te należą do tej samej grupy terapeutycznej – są to środki wpływające na układ nerwowy, a ich działanie polega na obniżaniu poziomu nieprawidłowego białka transtyretyny w organizmie. Mechanizm działania opiera się na wyciszaniu aktywności genów odpowiedzialnych za produkcję tego białka, co spowalnia postęp choroby i łagodzi jej objawy⁴⁵⁶.

Wszystkie te leki stosuje się wyłącznie u osób dorosłych. Nie są przeznaczone dla dzieci ani młodzieży⁷⁸⁹. Wyróżniają się innowacyjnym podejściem do leczenia choroby o trudnym przebiegu, oferując pacjentom poprawę jakości życia oraz spowolnienie rozwoju polineuropatii.

Kiedy stosuje się wutrisyran, patisyran i inotersen?

Wszystkie trzy substancje czynne mają bardzo zbliżone wskazania terapeutyczne – są przeznaczone do leczenia dziedzicznej amyloidozy transtyretynowej (hATTR) z polineuropatią u dorosłych, zarówno w stadium 1, jak i 2 zaawansowania choroby¹²³. Różnice mogą dotyczyć szczegółowych wytycznych w poszczególnych przypadkach klinicznych oraz postaci leku i drogi podania.

• Wutrisyran podaje się w formie wstrzyknięcia podskórnego raz na trzy miesiące¹⁰.
• Patisyran jest stosowany jako infuzja dożylna co trzy tygodnie¹¹.
• Inotersen podaje się podskórnie raz w tygodniu¹².

Wszystkie leki stosuje się u osób dorosłych z rozpoznaną polineuropatią w przebiegu hATTR. Nie są one przeznaczone dla dzieci i młodzieży, ponieważ nie określono dla nich bezpieczeństwa ani skuteczności w tej grupie wiekowej⁷⁸⁹. W każdym przypadku leczenie powinno być prowadzone pod ścisłym nadzorem lekarza doświadczonego w leczeniu amyloidozy.

Mechanizm działania i różnice w działaniu farmakologicznym

Wszystkie trzy substancje czynne działają na zasadzie hamowania produkcji białka transtyretyny (TTR) w wątrobie, co przekłada się na spowolnienie postępu choroby. Jednakże różnią się nieco sposobem działania na poziomie komórkowym:

• Wutrisyran i patisyran to tzw. małe interferujące RNA (siRNA), które wiążą się z mRNA TTR i powodują jego rozpad, a przez to zmniejszają ilość białka TTR w organizmie⁴⁵.
• Inotersen to tzw. antysensowny oligonukleotyd (ASO), który również blokuje produkcję TTR, ale działa poprzez inny mechanizm – bezpośrednio łączy się z mRNA TTR, uniemożliwiając syntezę białka⁶.

Pod względem działania klinicznego, wszystkie leki skutecznie obniżają poziom TTR i poprawiają funkcjonowanie pacjentów, co potwierdzają wyniki badań klinicznych¹³¹⁴¹⁵. Różnice pojawiają się jednak w farmakokinetyce, czyli tym, jak lek jest wchłaniany, rozprowadzany, metabolizowany i wydalany z organizmu:

• Wutrisyran po podaniu podskórnym osiąga maksymalne stężenie w osoczu po ok. 3 godzinach i jest wydalany głównie przez wątrobę oraz częściowo przez nerki. Okres półtrwania wynosi ok. 5 godzin, ale efekt terapeutyczny utrzymuje się nawet przez 3 miesiące¹⁶.
• Patisyran jest podawany dożylnie i większość leku wiąże się z nanocząsteczkami lipidowymi, które pomagają dostarczyć lek do wątroby. Lek jest wydalany głównie z żółcią i moczem, a okres półtrwania to ok. 3 dni¹⁷.
• Inotersen po podaniu podskórnym szybko się wchłania, wiąże się w dużym stopniu z białkami osocza i ma długi okres półtrwania, wynoszący ok. miesiąc. Wydalany jest głównie przez nerki¹⁸.

Takie różnice wpływają na częstotliwość podawania oraz potencjalne ryzyko działań niepożądanych u osób z chorobami nerek lub wątroby.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co różni te leki?

Wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane u osób z ciężką nadwrażliwością na lek lub jego składniki¹⁹²⁰²¹. W przypadku inotersenu lista przeciwwskazań jest dłuższa i obejmuje także:

• Liczbę płytek krwi poniżej 100 x 10⁹/l przed rozpoczęciem leczenia
• Wskaźnik białka do kreatyniny w moczu ≥ 113 mg/mmol
• Szacowany współczynnik przesączania kłębuszkowego (eGFR) < 45 ml/min/1,73m²
• Ciężkie zaburzenia czynności wątroby²¹

Wutrisyran i patisyran nie powinny być stosowane u osób z umiarkowanymi lub ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby, chyba że korzyści przeważają nad ryzykiem²²²³. Wszystkie leki mogą obniżać poziom witaminy A w organizmie, dlatego zaleca się jej suplementację podczas leczenia, a w przypadku planowania ciąży należy odstawić lek i kontrolować poziom witaminy A²⁴²⁵²⁶.

Inotersen wymaga bardzo ścisłego monitorowania liczby płytek krwi i czynności nerek, ze względu na ryzyko małopłytkowości i kłębuszkowego zapalenia nerek²⁷. U pozostałych leków ten problem nie występuje w takim stopniu.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Porównując te trzy leki pod względem bezpieczeństwa stosowania w różnych grupach pacjentów, można zauważyć kilka istotnych różnic:

• Osoby starsze: Wszystkie leki można stosować bez konieczności zmiany dawki u osób w wieku 65 lat i starszych²²²³⁹.
• Kobiety w ciąży: Wszystkie leki są przeciwwskazane w ciąży ze względu na ryzyko związane z niedoborem lub nadmiarem witaminy A, który może prowadzić do wad wrodzonych płodu. Przed rozpoczęciem leczenia należy wykluczyć ciążę, a kobiety w wieku rozrodczym muszą stosować skuteczną antykoncepcję²⁸²⁹³⁰.
• Karmienie piersią: Brakuje danych na temat przenikania leków do mleka matki, dlatego należy indywidualnie rozważyć korzyści i ryzyko³¹³²³³.
• Pacjenci z chorobami nerek: Wutrisyran i patisyran można stosować u osób z łagodnymi i umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek, ale nie są zalecane przy ciężkiej niewydolności nerek⁷⁸. Inotersen jest przeciwwskazany, gdy eGFR wynosi poniżej 45 ml/min/1,73m² lub przy wysokim wskaźniku białka do kreatyniny w moczu²¹.
• Pacjenci z chorobami wątroby: Wszystkie trzy leki nie są zalecane przy ciężkich zaburzeniach czynności wątroby, a inotersen dodatkowo wymaga szczególnej ostrożności przy monitorowaniu enzymów wątrobowych²²²³³⁴.
• Kierowcy: Każdy z tych leków nie wpływa istotnie na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługę maszyn³⁵³⁶³⁷.

Podsumowując, bezpieczeństwo stosowania jest zbliżone dla wszystkich trzech leków, jednak inotersen wymaga bardziej zaawansowanego monitorowania laboratoryjnego oraz ostrożności w przypadku ryzyka zaburzeń krzepnięcia i czynności nerek.

Porównanie – tabela najważniejszych cech

Wutrisyran, patisyran i inotersen – wybór leku a potrzeby pacjenta

Wszystkie trzy leki są skuteczne w leczeniu dziedzicznej amyloidozy transtyretynowej z polineuropatią u dorosłych i mają podobne wskazania. Różnią się jednak drogą podania, częstotliwością stosowania oraz wymaganiami dotyczącymi monitorowania. Wybór odpowiedniej terapii zależy od wielu czynników, takich jak preferencje pacjenta, wygoda, możliwość częstych wizyt w ośrodku zdrowia, a także obecność chorób towarzyszących, zwłaszcza dotyczących nerek lub skłonności do krwawień¹⁰¹¹¹². Niezależnie od wyboru leku, każdy z nich wymaga ścisłej kontroli lekarskiej oraz regularnych badań laboratoryjnych. Wszystkie są przeciwwskazane w ciąży i niezalecane u dzieci.