Trzeba pamiętać, że preparaty na uspokojenie działają jedynie objawowo, nie wyeliminują przyczyny, a jedynie maskują objawy. W rzeczywistości więc, ich podawanie może przykryć rzeczywisty problem na jaki cierpi dziecko. Pobudzenie, nadmierna ruchliwość czy problemy z koncentracją mogą być chociażby objawem zespołu nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD), nadczynności tarczycy czy chorób pasożytniczych. Warto więc w przypadku tych objawów, jeżeli trwają przez dłuższy czas, udać się do lekarza po diagnozę [1].

Jakie składniki może zawierać syrop dla dzieci na uspokojenie?

W dzisiejszym świecie dzieci są narażone na wiele bodźców, w związku z tym są one często nadmiernie pobudzone i trudno je wyciszyć. W aptekach znajduje się wiele syropów dla dzieci, które mogą mieć działanie wyciszające i uspokajające. Mają one w składzie liczne substancje czynne, m.in.:

• koszyczek rumianku – poprawia samopoczucie, wycisza oraz korzystnie wpływa na układ pokarmowy;
• kwiatostan lipy – pomaga utrzymać zdrowy sen i poprawia nastrój;
• owoc róży – wspiera równowagę psychiczną oraz ułatwia zasypianie;
• korzeń kozłka – ma działanie uspokajające, poprawia jakość snu, działa rozkurczowo na mięśnie gładkie i wiatropędne;
• owoc głogu – pomaga w prawidłowym trawieniu, poprawia funkcjonowanie naczyń krwionośnych, obniża ciśnienie krwi, w medycynie ludowej stosowany jest na bezsenność i uspokojenie;
• ziele męczennicy – ma działanie rozkurczowe na mięśnie gładkie, uspokajające, obniżające ciśnienie krwi i obniżające stres;
• szyszki chmielu – mają działanie uspokajające i poprawiające jakość snu w przypadku bezsenności;
• liść melisy – działa uspokajająco i zmniejsza bóle głowy;
• korzeń arcydzięgla – ma działanie przeciwlękowe, uspokajające, antydepresyjne, zmniejszające objawy wyczerpania, antybakteryjne, przeciwpierwotniakowe i przeciwgrzybicze;
• hydroksyzyna – dostępna jest w preparatach na receptę, zmniejsza napięcie nerwowe, niepokój, lęki i działa nasennie [1,2].

Przegląd syropów na uspokojenie dla dzieci bez recepty

W aptekach można spotkać wiele syropów, które wyciszają i uspokajają dzieci. Przy wyborze preparatu, w pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę na to, od którego roku życia można go bezpiecznie zastosować u dziecka. W drugiej kolejności należy sprawdzić skład, czy dany preparat nie zawiera substancji mogących mieć zły wpływ na dziecko, takich jak np. etanol czy cukier. W razie problemów z wyborem preparatu, warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Przykładowe preparaty przedstawiono poniżej.

Tulleo dla dzieci, płyn

O produkcie 

• w 10 ml płynu znajduje się 100 mg wyciągu z liści melisy, 100 mg wyciągu z koszyczków rumianku, 100 mg wyciągu z kwiatostanu lipy i 100 mg wyciąg z kwiatów róży stulistnej;
• preparat jest zarejestrowany jako suplement diety, nie wykazuje więc działania leczniczego;
• może być stosowany od 3. roku życia;
• suplement diety pomaga dziecku wyciszyć się i łatwiej zasnąć [4].

Neospasmina, syrop

O produkcie 

• w 100 g syropu zawarte jest 18 g wyciągu płynnego złożonego (1:1) z owocu głogu i korzenia kozłka;
• zawiera nie więcej niż 10% etanolu oraz sacharozę;
• ze względu na zawartość alkoholu nie może być stosowany przez dzieci poniżej 6. roku życia, stosowanie u starszych dzieci należy skonsultować z lekarzem;
• jest głównie zalecany osobom dorosłym, w dawce nie większej niż 40 ml;
• jest to produkt leczniczy, będzie więc miał działanie lecznicze w przeciwieństwie do suplementów diety;
• produkt leczniczy ma działanie uspokajające i ułatwiające zasypianie [5].

Valused, płyn doustny

O produkcie 

• 100 g preparatu zawiera 45 g nalewki z ziela męczennicy, 36 g nalewki z szyszek chmielu i 4,5 g intraktu z korzenia kozłka lekarskiego;
• jest to produkt leczniczy, ma więc udowodnione działanie lecznicze;
• zawiera 55-65 % (v/v) etanolu;
• może być stosowany dopiero powyżej 12. roku życia oraz przez osoby dorosłe;
• preparat działa uspokajająco i ułatwia zasypianie [6].

Melisal forte, syrop

O produkcie 

• 100 g syropu zawiera 10 g wyciągu płynnego złożonego z liścia melisy, kwiatostanu głogu i korzenia arcydzięgla;
• zarejestrowany jako produkt leczniczy, przez co będzie miał działanie lecznicze w przeciwieństwie do suplementów diety;
• zawiera 0,4% etanolu, dlatego nie może być stosowany przez młodsze dzieci;
• może być stosowany od 12. roku życia i przez osoby dorosłe;
• zmniejsza stany napięcia nerwowego i ułatwia zasypianie [7].

Syrop na uspokojenie dla dzieci na receptę

Popularnym syropem na uspokojenie, podawanym dzieciom z przepisu lekarza, jest syrop z hydroksyzyną np. Hydroxyzinum Hasco czy Hydroxyzinum VP. Jest to lek uspokajający, przeciwlękowy i przeciwhistaminowy. Co ważne, nie wpływa on na czynności kory mózgowej, natomiast jego działanie uspokajające jest związane z hamowaniem aktywności ośrodków podkorowych. Syrop z hydroksyzyną stosowany w stanach lękowych łagodzi uczucie zagrożenia, niepokoju i zmniejsza napięcie mięśniowe. Dodatkowo ułatwia zasypianie i zmniejsza ilości nocnych wybudzeń. Ponieważ jest to lek na receptę, jego dawkowanie ustala lekarz. Lek ten nie powinien być stosowany na własną rękę, bez kontroli lekarza.

Czy występują syropy uspokajające dla niemowląt?

Również niemowlęta mogą być niespokojne i pobudzone, najczęściej jest to spowodowane kolkami niemowlęcymi. Syropy stosowane wewnętrznie nie są dla nich raczej polecane i powinny być stosowane jedynie na wyraźne zalecenie lekarza pediatry. Częściej stosowane są preparaty zewnętrzne, w postaci dodatków do kąpieli czy aromaterapii, zawierające np. olejki eteryczne. Należy je jednak stosować z zachowaniem szczególnej ostrożności, a ich użycie skonsultować wcześniej z pediatrą. Ich użycie w niewłaściwy sposób może spowodować więcej niekorzystnych skutków ubocznych, niż przynieść korzyści. 

Podsumowanie 

Bez recepty dostępnych jest wiele syropów na uspokojenie. Niestety duża część z nich zawiera alkohol etylowy, przez co nie może być stosowana przez młodsze dzieci. Przy wyborze preparatu należy zwrócić na to uwagę. Dodatkowo, zawsze warto w pierwszej kolejności szukać produktów leczniczych, a nie suplementów diety. Ważne są również składniki zawarte w syropie. Analizując te trzy kwestie, każdy rodzic jest w stanie znaleźć idealny preparat dla swojej pociechy. 

Osobowość borderline (BPD – borderline personality disorder) tłumacząc dosłownie z języka angielskiego oznacza osobowość z pogranicza. To określenie zostało pierwszy raz użyte przez Roberta Knight’a w połowie poprzedniego wieku. Według niego oznaczało ono osoby mające zaburzenia psychiczne pomiędzy nerwicami i zaburzeniami schizofrenicznymi. Pacjenci cierpiący na borderline nie są jednak w takim stanie, aby móc u nich zdiagnozować schizofrenię. Czasami są oni określani pojęciem stabilnej niestabilności, ponieważ stan emocjonalny tych osób często się zmienia, będąc jednocześnie stabilnym [1]. 

Jakie są przyczyny osobowości borderline?

Przyczyny osobowości borderline nie są niestety do końca wyjaśnione. Wiedza zebrana w toku wywiadów u osób cierpiących na to zaburzenie może wskazywać, że na jego powstanie duży wpływ mają czynniki etiologiczne, takie jak:

• wykorzystywanie seksualne, fizyczne lub emocjonalne w dzieciństwie;
• brak okazywania uczuć dziecku przez rodziców, nadmierny krytycyzm i zła komunikacja;
• zaniedbywanie przez rodziców.

Traumy z dzieciństwa mogą powodować stłumienie, nadmierną czujność wobec otoczenia czy chwiejność emocjonalną. Dodatkowo, takie dzieci mogą postrzegać rodziców jako konfliktowych, zdystansowanych czy niezaangażowanych. Oprócz wymienionych czynników etiologicznych, ważną przyczyną powstawania osobowości borderline mogą być czynniki genetyczne (są częstsze u pacjentów mających pozytywny wywiad rodzinny dotyczący podobnych zaburzeń) [2].

Osobowość borderline – objawy. Po czym poznać chorobę?

Osobowość borderline charakteryzuje się dużą zmianą i skrajnością występowania objawów, najczęściej są to:

• chwiejność i labilność emocjonalna;
• niezwykle częsta zmiana nastrojów, w tym występowanie niespodziewanych wybuchów emocjonalnych;
• problemy z tworzeniem stałych związków emocjonalnych i relacji z innymi ludźmi;
• poczucie rozczarowania swoją osobą, niespełnienia czy zaniżone poczucie własnej wartości;
• strach przed samotnością i odrzuceniem przez otoczenie;
• problemy z samokontrolą, impulsywne zachowania, niemożność przewidywalności swoich zachowań i nastrojów;
• nieufność i podejrzliwość wobec innych osób, tworzenie negatywnego obrazu otoczenia;
• kryzys i zaburzenia tożsamości;
• trudności w zahamowaniu silnych emocji, akcentowanie negatywnych uczuć, takich jak gniew, frustracja, smutek czy wstyd;
• zwiększone tendencje do konfliktów z innymi ludźmi oraz niemożność przewidywania konsekwencji swoich czynów;
• obniżenie nastroju, odczuwanie emocjonalnej pustki i poczucie skrzywdzenia;
• zwiększona tendencja do ryzykownych zachowań, próby samouszkodzenia czy wręcz samobójcze;
• epizody urojeniowe czy omamy [1,3].

Kto diagnozuje borderline?

Jeżeli zachodzi podejrzenie wystąpienia osobowości borderline, należy niezwłocznie udać się do specjalisty (psychiatry, psychologa czy psychoterapeuty). Do diagnozy służą m.in. kwestionariusze do oceny osobowości np. MMPI (Minnesocki Wielowymiarowy Inwentarz Osobowości). Trzeba pamiętać, że podobne do tego typu osobowości zaburzenia zachowania mogą wystąpić w przypadku nadużywania narkotyków czy występowania przewlekłego stresu [2].

Do klasyfikacji osobowości borderline służą dwa typy klasyfikacji: ICD-10 i DSM-IV. W przypadku klasyfikacji ICD-10, dotyczy ona osobowości chwiejnej emocjonalnie i rozróżnia dwa podtypy: impulsywny i borderline. Z kolei w klasyfikacji DSM-IV osobowość borderline jest wzorcem zachowań zdominowanym niestabilnością w relacjach interpersonalnych (w ocenie własnej osoby i z wyraźnie zaznaczoną wybuchowością) [3]. 

Jak odróżnić osobowość borderline od innych zaburzeń?

Odróżnienie zaburzeń tego typu nie jest proste i powinno być diagnozowane jedynie przez specjalistów. To co jest najczęściej charakterystyczne i odróżniające borderline od innych zaburzeń osobowości, to trudności w odbieraniu dobrych i złych aspektów innych osób przez osoby borderline. Najczęściej odbierają je oni w sposób niezwykle skrajny, często przechodząc od uwielbienia do nienawiści i odwrotnie. Takie zachowanie jest często bardzo trudne dla rodziny, bliskich, ale również lekarzy czy terapeutów próbujących pomóc danemu pacjentowi. Pomimo chęci pomocy takiej osobie, często ona może reagować agresywnie, z gniewem lub uważać, że chce się jej w rzeczywistości zaszkodzić [1]. 

Nieleczone borderline – do czego może doprowadzić?

Jak wspomniano wcześniej, osoby borderline mogą mieć skłonności do nieracjonalnych zachowań, jak samookaleczanie się czy nawet próby samobójcze. Z tego względu nieleczone może być niezwykle groźne dla pacjenta. Dodatkowo, bez leczenia znacznie trudniej zachować poprawne stosunki społeczne z innymi ludźmi, budować związki czy normalnie wykonywać obowiązki zawodowe. Normalne życie może być więc znacznie utrudnione lub wręcz niemożliwe, dlatego osoby o osobowości borderline powinny być pod kontrolą specjalisty, aby maksymalnie podnieść swój poziom życia [1].

Osobowość borderline – jak leczyć i czy da się wyleczyć?

Leczenie pacjentów z zaburzeniami osobowości borderline jest z reguły złożone i długotrwałe. Najczęściej stosuje się równolegle <a href=”https://leki.pl/poradnik/depresja-jak-sobie-radzic/”>metody psychologiczne i farmakologiczne. Pomimo złożoności leczenia, rokowania z reguły są dobre. Odpowiednie leczenie zmniejsza objawy, takie jak depresja, lęk czy gwałtowne zmiany nastroju. Leki w połączeniu z psychoterapią są w stanie znacząco poprawić komfort życia osób cierpiących na osobowość borderline. U dużej części pacjentów stosujących leczenie można mówić nawet o wyleczeniu (ustąpieniu najbardziej dokuczliwych objawów zaburzenia). Oczywiście nie należy samodzielnie przerywać leczenia, ponieważ objawy mogą w każdej chwili powrócić. Do najczęściej stosowanych metod należą m.in.:

• psychoterapia psychoanalityczna i jej pochodne, jak np. opracowana przez Fonagy’ego i Batemana terapia oparta na mentalizacji (mentalization based therapy – MBT);
• terapia skoncentrowana na przeniesieniu TFT (transference focused therapy) Kernberga;
• terapia dialektyczno-behawioralna (dialectical behavior therapy) Linehan;
• stosowane są również terapie schematów oraz poznawczo-behawioralne [1-3].

Jakie są leki na borderline?

W przypadku zdiagnozowania osobowości borderline lekarz najczęściej, w zależności od pojawiających się objawów, może przepisać leki na receptę wpływające na ośrodkowy układ nerwowy. Należy pamiętać, aby samemu nie zmieniać dawek i nie zaprzestawać przyjmowania tego typu leków. Może to znacząco zaburzyć funkcjonowanie pacjentów je stosujących. Co więcej, część z tych leków ma potencjał uzależniający. W tego typu zaburzeniach najczęściej stosuje się:

• selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (selective serotonin reuptake inhibitors – SSRI), takie jak karbamazepina np. Amizepin czy Tegretol lub kwas walproinowy np. Absenor czy Depakine Chrono;
• leki przeciwpsychotyczne, takie jak olanzapina np. Ranofren czy Olanzapina Mylan, kwetiapina np. Ketrel czy Kwetaplex lub rysperydon np. Rispolept czy Orizon;
• leki uspokajające, zwłaszcza pochodne benzodiazepiny są rzadko stosowane ze względu na swój wysoki potencjał uzależniający [1,3].

Podsumowanie

Zaburzenie osobowości borderline są poważnym stanem psychicznym powodującym najczęściej cierpienie osoby z nim się zmagającym, jak również jej najbliższych. Dlatego niezwykle ważne jest zrozumienie charakterystyki tego zaburzenia oraz jego przyczyn i mechanizmów działania. Kluczowa jest systematyczna praca nad pacjentem, wsparta specjalistycznym leczeniem. W wielu przypadkach  pozwala ona na znaczne zmniejszenie objawów i możliwość normalnego funkcjonowania.

Fentanyl, podobnie jak heroina, morfina i inne substancje opioidowe, działa na receptory opioidowe. Aktywacja tych receptorów może doprowadzić do zniesienia bólu (fentanyl podany dożylnie działa natychmiastowo!), uspokojenia (sedacji), a nawet depresji ośrodka oddechowego, czyli zredukowania częstotliwości oddechów [1].

Ponadto stosowanie fentanylu wiąże się także ze zwiększeniem aktywności dopaminy w mózgu, co wpływa na tzw. układ nagrody. Pojawia się uczucie przyjemności, nadmiernego pobudzenia i euforii. Regularne zażywanie fentanylu może doprowadzić do rozwoju tolerancji na tę substancję i konieczności ciągłego zwiększania dawki dla uzyskania konkretnego efektu [1, 2].

Zarówno fentanyl, jak i jego analogi są wpisane przez polskie Ministerstwo Zdrowia na listę substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych.

Jak powstał fentanyl?

Fentanyl został zsyntetyzowany w 1960 roku przez Paula Janssena, belgijskiego lekarza, założyciela firmy farmaceutycznej Janssen (spółka jest obecnie zależna od marki Johnson & Johnson).

Janssen był świadomy, że opracowuje cząsteczkę znacznie silniejszą od morfiny (uważa się, że fentanyl jest ok. 100 razy silniejszy od morfiny i 50 razy silniejszy od heroiny), jednak uważał, że nowy lek będzie bardziej selektywny w stosunku do receptorów opioidowych. Co za tym idzie, miał wykazywać większy profil bezpieczeństwa w porównaniu do morfiny [3].

Fentanyl i jego pochodne. Ile razy silniejsze od morfiny?

Do tej pory zsystentyzowano wiele cząsteczek, których budowa chemiczna jest podobna do fentanylu, np. karfentanyl (ok. 10 000 razy silniejszy od morfiny), sufentanyl, remifentanyl czy alfentanyl). Natomiast inny analog fentanylu – lofentanyl – jest obecnie uważany za jeden z najsilniejszych znanych leków opioidowych [4].

Wciąż brakuje szczegółowej wiedzy na temat rzeczywistej siły działania niektórych pochodnych fentanylu (np. cyklopropylofentanylu, jednego z najnowszych analogów). Co ciekawe, firma farmaceutyczna Janssen oceniała, że niektóre analogi fentanylu mogą mieć ok. 6000 razy silniejsze działanie niż morfina (tak jest w przypadku izomeru cis 3-metylofentanylu), inne natomiast mogą działać słabiej [5, 6].

Nawet niewielka zmiana struktury cząsteczki pociąga za sobą różnicę w oddziaływaniu na organizm. Wiele z pochodnych fentanylu szybciej niż inne opioidy przenika przez barierę krew-mózg, a także w większym stopniu powoduje wystąpienie naprawdę ciężkiej depresji oddechowej, która może prowadzić do zgonu [6].

W ramach ciekawostki dodam, że mieszanina analogów fentanylu – karfentanylu i remifentanylu – była wykorzystana w 2002 roku przez rosyjskie służby specjalne, które próbowały udaremnić zamach terrostyczny zorganizowany przez Czeczenów w moskiewskim teatrze na Dubrowce. Mieszanina gazów uśmierciła wówczas 125 zakładników (!), a to uświadamia, jak silnymi substancjami są zarówno fentanyl, jak i jego pochodne [7].

Do czego stosuje się fentanyl w lecznictwie?

Aż do 2010 roku fentanyl był stosowany głównie w anestezjologii (znieczulenia), jednak później zaczęto dopuszczać do obrotu coraz więcej preparatów do tzw. powszechnego stosowania.

Są to m.in. tabletki podpoliczkowe (AuroFena, Effetora), aerozole do nosa (Instanyl, PecFent), a także plastry transdermalne (Durogesic, Fenta MX, Matrifen, Fentanyl Actavis) oraz preparaty w postaci iniekcji (Fentanyl WZF). Stosuje się je głównie w leczeniu różnego rodzaju chorób przewlekłych, a także u pacjentów onkologicznych [8, 9, 10].

Zatrucia fentanylem w USA i Europie

Wiele przypadków zatruć fentanylem ma miejsce w Stanach Zjednoczonych, jednak w Europie również dochodzi do tego typu sytuacji. W 2021 roku kraje członkowskie Unii Europejskiej zgłosiły ok. 140 zgonów, które powiązano z przedawkowaniem fentanylu [11].

Dla porównania, w Stanach Zjednoczonych w tym samym czasie ilość zgonów z powodu przedawkowania fentanylu lub jego pochodnych wyniosła ok. 70 600 (!). Szacuje się, że z powodu przedawkowania substancji opioidowych, w tym fentanylu i jego pochodnych, umiera dziennie nawet 150 Amerykanów, przy czym to mężczyźni stanowią największy odsetek zgonów [12].

W Polsce pierwsze przypadki podejrzenia zatruć oraz zatruć fentanylem i jego analogami odnotowano w 2014 roku. W 2018 roku zaraportowano 162 zgony związane z przedawkowaniem pochodnych fentanylu, przy czym zaznacza się, że dane dotyczące liczby zatruć mogą być niedoszacowane [13].

Nielegalny łańcuch dystrybucji fentanylu i jego pochodnych

Zarówno fentanyl, jak i jego analogi są dystrybuowane i stosowane w niekontrolowany sposób, co wywołuje liczne uzależnienia i zgony. Tylko w 2022 roku amerykańska  DEA (ang. Drug Enforcement Administration – Agencja do Walki z Narkotykami) skonfiskowała ok. 58 mln tabletek zawierających fentanyl oraz ok. 6000 kg fentanylu w proszku (!) [14].

Amerykańskie statystyki wyraźnie pokazują, że liczba przestępstw związanych z nielegalnym łańcuchem dystrybucji fentanylu oraz jego pochodnych stale wzrasta (trend obserwuje się od 2017 r.) [14].

Fentanyl i jego analogi mogą być jednym ze składników dopalaczy (ang. designer drugs). Co więcej, są również dodawane do innych substancji psychoaktywnych, np. heroiny, metamfetaminy czy kokainy, o czym osoba je stosująca najczęściej nie ma pojęcia [15].

Na amerykańskim rynku ostatnimi czasy “popularne” stało się łączenie fentanylu z ksylazyną (lekiem uspokajającym stosowanym w weterynarii), która ma m.in. wydłużać czas działania opioidu.

Administracja Joe Bidena poinformowała w lipcu br. o podjęciu konkretnych działań mających na celu wyeliminowania nielegalnych mieszanek z amerykańskiego rynku. Ma to skutkować znacznym zredukowaniem liczby zgonów związanych z przedawkowaniem fentanylu i jego pochodnych [16].

Podejrzenie przedawkowania fentanylu i jego pochodnych – co robić?

Wśród objawów charakterystycznych dla przedawkowania fentanylu można wymienić m.in. spadek nastroju, urojenia, halucynacje, nadmierne pobudzenie oraz zaburzenia świadomości. Najcięższym powikłaniem jest oczywiście depresja oddechowa, która postępuje znacznie szybciej niż w przypadku przedawkowania heroiny. Ratunkiem jest podanie odpowiedniej dawki naloksonu – leku, który znosi reakcje wywołane przez substancje opioidowe i stanowi swoistą “odtrutkę” w przypadku przedawkowania heroiny czy fentanylu bądź jego pochodnych.

Co ciekawe, wprowadzono program prewencyjny (m.in. w USA) mający poprawić dostępność naloksonu dla osób, u których istnieje realne ryzyko przedawkowania opioidów. W ramach programu “Take-home naloxone” pacjent otrzymuje nalokson w postaci aerozolu donosowego (Narcan, Nyxoid). Skuteczność przedsięwzięcia oceniono bardzo wysoko: ustąpienie symptomów depresji oddechowej oszacowano na ok. 79%, natomiast przeżywalność na ok. 96% [17].

Brak wiedzy na temat mechanizmu i siły działania fentanylu, zwłaszcza wśród osób, które stosują tę substancję choćby w niewielkich ilościach, ale w sposób niekontrolowany (także w celach rekreacyjnych), może doprowadzić w szybkim czasie do rozwoju uzależnienia, przedawkowania, śpiączki, uszkodzenia mózgu, a nawet śmierci [1].

Jeśli fentanyl ma być wykorzystywany w warunkach domowych, ze względu na jego siłę i mechanizm działania, powinien być stosowany tylko i wyłącznie pod nadzorem lekarza, w ściśle określonym schemacie.

Hydroksyzyna jest pochodną piperazyny, lekiem działającym na  ośrodkowy układ nerwowy. Jej mechanizm działania jest związany z zahamowaniem aktywności ośrodków w warstwie podkorowej OUN. Nie hamuje czynności kory mózgowej, ale zmniejsza stan napięcia wewnętrznego, niepokój, napięcie lękowe oraz napięcie mięśniowe. Wykazuje więc przede wszystkim działanie uspokajające, przeciwświądowe, przeciwlękowe oraz w niewielkim stopniu przeciwbólowe. W Polsce zarówno tabletki (np. Atarax czy Hydroxyzinum VP), jak i syrop (np. Hydroxyzinum Espefa czy Hydroxyzinum Hasco) dostępne są tylko i wyłącznie z przepisu lekarza [1].

Kiedy stosowana jest hydroksyzyna?

• leczenie stanów napięcia, niepokoju czy lęku;
• w przypadku występowania zaburzeń nerwicowych czy psychotycznych;
• gdy pacjent jest pobudzony psychoruchowo;
• przed lub po zabiegach operacyjnych jako lek uspokajający;
• wystąpienie świądu skóry z pokrzywką, wyprysku atopowego lub wyprysku kontaktowego [2].

Hydroksyzyna dla dzieci — jak działa?

• łagodzi uczucie niepokoju;
• zmniejsza napięcie mięśniowe;
• ułatwia zasypianie i zmniejsza liczbę wybudzeń dziecka w nocy;
• zmniejsza objawy zaburzeń lękowych;
• ma działanie przeciwwymiotne;
• łagodzi wszelkiego rodzaju alergie, świąd, wypryski, pokrzywkę czy zapalenia skóry [3].

Hydroksyzyna — dawka śmiertelna i dawkowanie

• maksymalna dawka dobowa podawana doustnie dla osób dorosłych i dzieci o masie ciała przekraczającej 40 kg nie powinna przekraczać 100 mg;
• u dzieci i młodzieży o masie ciała poniżej 40 kg nie powinno przekraczać się doustnej dawki dobowej wynoszącej 2 mg na kilogram masy ciała;
• w przypadku podania domięśniowego u osób dorosłych dawka dobowa wynosi 25-100 mg, a u dzieci od 0,6 mg/kg mc. do 1 mg/kg mc.;
• w przypadku przedawkowania konieczna jest jak najszybsza pomoc medyczna (może dojść m.in. do senności, omdlenia, nudności czy wymiotów);
• dawka śmiertelna hydroksyzyna na szczęście jest stosunkowo duża i wynosi od 500 mg, do nawet 5 g, ale wymienione wyżej objawy przedawkowania pojawiają się znacznie szybciej [1,2].

Po jakim czasie działa hydroksyzyna?

Działanie uspokajające hydroksyzyny z reguły pojawia się po ok. 30 do 45 minut od podania tabletek lub nawet  po 5–10 minutach od wypicia syropu. Jeżeli chodzi o działanie przeciwhistaminowe hydroksyzyny, to najczęściej pierwsze efekty pojawiają się nie wcześniej niż przed upływem godziny [2].

Jak długo działa hydroksyzyna?

Działanie hydroksyzyny utrzymuje się z reguły od 6 do 8 godzin. U osób dorosłych okres półtrwania, czyli czas, po którym stężenie leku zmniejszy się do połowy jego początkowej wartości, wynosi około 14 godzin [1].

Czy hydroksyzyna uzależnia?

Hydroksyzyna jest lekiem stosunkowo bezpiecznym, może być stosowana już od 12. miesiąca życia (syrop). Co najważniejsze, nie powoduje zaburzeń funkcji poznawczych i nie uzależnia. Nie ma po niej jednocześnie objawów odstawienia. Ze względu na skutki uboczne powinna być jednak stosowana w najmniejszej skutecznej dawce i przez jak najkrótszy czas [3].

Czy hydroksyzyna obniża ciśnienie?

Hydroksyzyna nie jest lekiem na nadciśnienie w pełnym tego słowa rozumieniu. Jednakże, przez zahamowanie aktywacji współczulnej (osłabieniu działania noradrenaliny, która podwyższa ciśnienie w sytuacjach stresowych), może oprócz uspokojenia obniżyć w danej chwili ciśnienie krwi [3].

Jakie są przeciwwskazania do stosowania hydroksyzyny?

• nadwrażliwość na którykolwiek ze składników leku lub cetyryzynę, lewocetyryzynę i inne pochodne piperazyny, aminofilinę lub etylenodiaminę,;
• kobiety będące w ciąży i karmiące piersią;
• porfiria czy jaskra;
• osłabiona perystaltyka przewodu pokarmowego;
• zaburzenia w odpływie moczu z pęcherza;
• nabyte lub wrodzone wydłużenie odstępu QT i zaburzenia rytmu serca;
• hipokaliemia czy hipomagnezemia;
• bradykardia;
• napady drgawkowe;
• choroby nerek i wątroby;
• powiększenie prostaty;
• choroby tarczycy;
• problemy z oddychaniem lub astma;
• wrzody lub niedrożność jelit;
• nadciśnienie.

Nie wszystkie wyżej wymienione objawy stanowią bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania hydroksyzyny. Osoby jednak, których dotyczą, muszą skonsultować się z lekarzem przed jej użyciem [3].

Jakie są  działania niepożądane hydroksyzyny?

• bóle głowy;
• suchość w jamie ustnej;
• ospałość, senność, zmęczenie i problemy z zasypianiem;
• depresja, nerwowość;
• nudności, biegunki, bóle brzucha, wzrost masy ciała;
• obniżenie ciśnienia krwi;
• kołatanie serca;
• wysypka;
• utrudnione oddawanie moczu;
• nadmierna potliwość;
• zaburzenia widzenia;
• problemy z układem oddechowym [3].

Hydroksyzyna a alkohol?

Podczas stosowania hydroksyzyny należy unikać picia alkoholu. Zarówno hydroksyzyna,  jak i alkohol, działają depresyjnie na OUN, przez co ich połączenie może powodować m.in. senność, nadmierne uspokojenie czy osłabienie zdolności psychomotorycznych [3].

Podsumowanie

Hydroksyzyna działa na ośrodkowy układ nerwowy, wykazując m.in. działanie uspokajające, przeciwlękowe, nasenne i przeciwalergiczne. Pomimo tego, że dostępna jest tylko i wyłącznie na receptę lekarską, to jest zaliczana do leków bezpiecznych. Może być stosowana nawet przez małe dzieci (syrop). To, że nie powoduje uzależnienia, nie oznacza jednak, że nie powoduje żadnych działań niepożądanych. Zawsze powinna być używana zgodnie ze wskazaniami lekarza, w jak najniższych dawkach.

Premedykacja jest farmakologicznym przygotowaniem pacjenta do zabiegów chirurgicznych i innych procedur medycznych. Obecnie jej głównym celem jest działanie przeciwlękowe (zmniejszenie napięcia nerwowego, złagodzenie stresu, poprawa samopoczucia pacjenta – wprowadzenie pacjenta w dobry nastrój), które poprawia jakość przeprowadzanych procedur medycznych. Inne argumenty przemawiające „za” premedykacją pacjenta to: zmniejszenie bólu pooperacyjnego, zapobieganie pooperacyjnym nudnościami wymiotom, zmniejszenie występowania dreszczy w okresie pooperacyjnym, zmniejszenie świądu po zabiegu, zahamowanie wydzielania soku żołądkowego, zmniejszenie zapotrzebowania na środki anestetyczne, spowodowanie niepamięci. Leki stosowane w premedykacji podawane są drogą doustną (z małą ilością wody). Droga dożylna, podskórna lub donosowa również jest możliwa, aczkolwiek rzadko stosowana [1].

Na czym polega premedykacja przed zabiegiem?

W trakcie premedykacji okołooperacyjnej pacjent otrzymuje leki, dzięki którym nie odczuwa niepokoju przed zbliżającą się operacją, nie odczuwa bólu – poprawia się ogólne samopoczucie. Niektóre leki (w zależności od rodzaju zaplanowanego zabiegu) mogą uspokajać bez ograniczenia odruchów lub całkowicie wyeliminować odruchy. Niektóre ze stosowanych leków mogą powodować u pacjenta niepamięć wsteczną, co wiąże się z tym, że pacjent nie będzie pamiętał nieprzyjemnych / stresujących wydarzeń związanych z operacją. Lek używany w premedykacji podawany jest na kilka lub kilkanaście godzin przed zabiegiem, a wybór odpowiedniego leku uzależniony jest od rodzaju operacji i planowanego znieczulenia. Częstymi objawami wiążącymi się z podaniem tych leków są senność oraz suchość w ustach [2].

Jakie leki uspokajające stosuje się przed operacją?

Wśród leków stosowanych w celu premedykacji znajdują się: leki przeciwlękowe, leki zmniejszające odczucie bólu, leki stosowane w celu profilaktyki zaburzeń czynności ze strony przewodu pokarmowego, leki stabilizujące układ krążenia oraz leki przeciwbakteryjne. Zestawienie grup leków stosowanych w premedykacji przedstawiono w tabeli poniżej (Tab.1). W większości publikacji i opisów przypadków klinicznych zalecanymi lekami są leki uspokajające i nasenne, na przykład benzodiazepiny (diazepam, midazolam, flunitrazepam, lorazepam), gabapentynoidy (pregabalina, gabapentyna) oraz leki przeciwbólowe. Gabapentyna podawana w dawce 1200 mg przed zabiegiem operacyjnym powoduje zmniejszenie natężenia bólu odczuwanego przez pacjenta oraz zmniejsza zapotrzebowanie na opioidowe leki przeciwbólowe w okresie pooperacyjnym. Gabapentyna stosowana razem z morfiną zmniejsza także efekty uboczne wynikające z przyjmowania opioidów – nudności i wymioty [3].

Podsumowanie

Wybór leku stosowanego do premedykacji jest wyborem indywidualnym, zależnym od sytuacji klinicznej i od procedur obowiązujących w danym szpitalu. Korzyści, jakie wynikają z zastosowania premedykacji (zmniejszenie zapotrzebowania na leki, lepsza kontrola bólu w czasie zabiegu), są większe niż potencjalne ryzyko wystąpienia działań niepożądanych leków stosowanych w premedykacji. Premedykacja nie jest procedurą rutynowo stosowaną. Na przykład u pacjentów z grup małego ryzyka do zabiegów planowych odbywających się w trybie jednego dnia – premedykacja nie jest postępowaniem zalecanym [3].

Na samym początku warto dowiedzieć się, co to jest znieczulenie ogólne. Można powiedzieć, że celem znieczulenia ogólnego jest to, aby pacjent nie odczuwał bodźców zewnętrznych, tj. bólowych. Poprzez zastosowanie anestetyków dochodzi do wyłączenia funkcjonowania centralnego systemu nerwowego z wyłączeniem rdzenia przedłużonego, czyli ośrodka, który kontroluje m.in. regulację tętna i ciśnienia krwi lub trawienia. Znieczulenie ogólne jest odwracalne i dochodzi tutaj do wyłączenia świadomości pacjenta, co jest istotną różnicą względem znieczulenia miejscowego [1].

Znieczulenie poprzez narkozę

Znieczulenie ogólne to inaczej narkoza. Dzięki niej uzyskujemy stosunkowo długą i głęboką relaksację pacjenta. Wyłączenie świadomości pacjenta jest niezbędne, np. w przypadku rozległych operacji – zabiegi dotyczące płuc, kolan, bioder lub serca. Czasami lekarze decydują się na zastosowanie znieczulenia ogólnego dla np. niewspółpracujących pacjentów, gdzie mogłoby wystarczyć znieczulenie regionalne [1,2].

Na czym polega znieczulenie ogólne?

Znieczulenie poprzez narkozę jest złożonym procesem. Pierwszy etap to tzw. przygotowanie. Tutaj najczęściej podaje się leki uspokajające, np. benzodiazepiny, typu diazepam (Relanium), lorazepam (Lorafen) lub midazolam (Dormicum). Stosuje się także leki przeciwwymiotne, np. ondansetron (Atossa) [3]. Przygotowanie pacjenta do znieczulenia ogólnego obejmuje również odpowiedni wywiad z anestezjologiem, wykonanie badań i zaznajomienie chorego z całą procedurą.

Co to jest głupi jaś?

Z pewnością często spotkaliście się z określeniem, że przed operacją dostaje się głupiego jasia. Co to jest głupi jaś?

Głupi jaś to kolokwialne określenie leków, które podaje się przed zabiegiem, aby uspokoić pacjenta i wywołać u niego amnezję. Mogą być to benzodiazepiny, np. wspomniany midazolam lub lorazepam. Czasami sedację łączy się z podaniem środków przeciwbólowych. Określenie głupi jaś funkcjonuje także w kwestii stosowania gazu rozweselającego, czyli podtlenku azotu. Głupi jaś nie jest natomiast niezbędną procedurą. Częściej stosuje się go u małych pacjentów i osób zestresowanych.

Jakie leki stosuje się do znieczulenia ogólnego?

Anestetyki można podzielić na wiele sposobów, ale na potrzeby artykułu wyróżnimy dwie grupy:

• Wziewne leki znieczulające ogólnie;
• Dożylne anestetyki.

Wziewne leki znieczulające ogólnie

Leki te podaje się wziewne – przy pomocy maski. Szybko indukują znieczulenie, ale niektóre nie są na tyle silne, aby być stosowane pojedynczo do znieczulenia ogólnego. Często natomiast są wykorzystywane do podtrzymywania znieczulenia [1].

Podtlenek azotu

Podtlenek azotu (Entomix, Kalinox, Serynox) to jeden z najstarszych wziewnych anestetyków. To gaz bezwonny, który ma niestety niską siłę działania. Częściej stosuje się go jako dodatek do innych anestetyków. Może być stosowany do łagodzenia bólów porodowych [1].

Halotan

Halotan to anestetyk, który był często stosowany w przeszłości, jednak teraz jest zastępowany przez inne, bardziej bezpieczne środki.

Nowsze anestetyki wziewne

Aktualnie ze względu na siłę działania i bezpieczeństwo stosowania stosuje się pochodne halogenowe anestetyków. Przykłady takich związków przedstawia Tabela 1.

Tabela 1. Halogenowe pochodne anestetyków wziewnych [1].

Dożylne anestetyki

Dożylne anestetyki są aktualnie podstawą anestezji złożonej. Najczęściej nimi indukuje się znieczulenie, a za pomocą środków wziewnych je podtrzymuje. Nie znaczy to jednak, że anestetyki wziewne są złe do indukcji, gdyż je częściej wykorzystuje się u dzieci [1].

Propofol (Diprivan)

Szybkodziałający induktor znieczulenia. Efekt osiąga się już nawet 30 sekund po podaniu dożylnym. Idealnie nadaje się do zabiegów chirurgii jednego dnia, gdyż pacjent szybko wybudza się ze znieczulenia. U osób otyłych nie jest wymagane modyfikowanie dawki, co jest spotykane przy innych środkach. Jego zaletą jest to, że nawet po dłuższej sedacji pacjent nie doświadcza, tzw. snu ponarkotycznego. Nie działa przeciwbólowo, ale działa przeciwwymiotnie [1].

Etomidat

Środek znieczulenia ogólnego stosowany głównie do indukcji znieczulenia. Niestety również nie działa przeciwbólowo, a dodatkowo może wywołać niekontrolowane ruchy w okresie indukcji. Niestety po wybudzeniu powoduje wymioty [1].

Ketamina

Ketamina to lek znieczulający ogólnie, który cechuje się znieczuleniem zdysocjowanym. Pacjent może doświadczać przy wprowadzaniu do narkozy halucynacji i omam oraz mimowolnych ruchów. W porównaniu do innych środków działa silnie przeciwbólowo [1].

Deksmedetomidyna

Anestetyk, który działa uspokajająco i przeciwbólowo [1].

Ile trwa wybudzanie z narkozy?

Po zakończeniu operacji anestezjolog będzie odpowiednio zmniejszał dawkowanie anestetyku i włączał ewentualne inne leki w celu wybudzenia z narkozy. Ile trwa wybudzanie z narkozy? Zależy to od rodzaju leku znieczulającego ogólnie, jego dawki i czasu anestezji. Można określić, że średnio wybudzenie z narkozy trwa od kilku do kilkunastu minut po zatrzymaniu dawkowania leku.

Jak długo trwa osłabienie po narkozie?

Wybudzenie z narkozy to jedno, ale całkowita rekonwalescencja to drugie. Pacjent po narkozie może nie być jeszcze w formie nawet do 48 godzin. Bezpośrednio po wybudzeniu najczęściej będzie mu towarzyszyć:

• uczucie osłabienia;
• zawroty głowy;
• nudności (które redukuje się lekami);
• ból gardła, który jest efektem zastosowanej rurki do oddychania;
• ból spowodowany zabiegiem, który zmniejsza się środkami przeciwbólowymi;
• problemy z koncentracją i skołatanie, co jest efektem leków znieczulających ogólnie.

Kiedy można wstać po narkozie?

Osłabienie po narkozie może towarzyszyć pacjentowi i jest czymś zupełnie normalnym. Kiedy pacjent może wstać po narkozie? Wszystko zależy od przeprowadzonego zabiegu. To, że pacjent zaczyna się wybudzać po kilkunastu minutach, nie znaczy, że może od razu wstać. Z początku będą towarzyszyły mu zawroty głowy i oszołomienie. Świeżo założone szwy również nie powinny być narażane na ruch.

Kiedy w takim razie można wstać po narkozie? Po krótkich operacjach, np. usunięcia przepukliny, można wstać już po kilku godzinach. Bardziej poważne operacje będą wymagały dłuższego okresu bez podnoszenia się, ale zwykle powinno odbyć się to w 1. dobie, jeśli nie ma innych przeciwwskazań medycznych.

Jak oczyścić organizm po narkozie?

Narkoza nie powoduje dużych komplikacji dla naszego organizmu. Człowiek zwykle do kilku godzin po zabiegu powinien czuć się już dobrze. Po znieczuleniu ogólnym podaje się kroplówki, które mają za zadanie wzmocnić i odżywić organizm.

Czy potrzeba i ewentualnie jak oczyścić organizm po narkozie? Nie ma potrzeby stosowania specjalnych procedur lub zażywania konkretnych leków. Pacjent nawet kilka godzin po zabiegu może przyjmować płyn i pokarm, jednak na początku zaleca się, aby były to produkty lekkostrawne. Bezpośrednio po wybudzeniu nie można nic jeść i pić, gdyż często pacjentowi towarzyszą jeszcze wymioty.

Czy znieczulenie ogólne jest niebezpiecznie?

Znieczulenie ogólne, stosowane podczas operacji w celu wywołania stanu nieświadomości i zapobiegania odczuwaniu bólu, jest ogólnie uważane za bezpieczne. Jednak, jak każda procedura medyczna, niesie ze sobą pewne ryzyko, które może różnić się w zależności od indywidualnych czynników pacjenta, takich jak wiek, ogólny stan zdrowia, istniejące schorzenia oraz specyfika planowanego zabiegu. Do rzadkich, ale możliwych komplikacji znieczulenia ogólnego należą reakcje alergiczne na środki znieczulające, problemy z oddychaniem, zmiany w ciśnieniu krwi, zaburzenia rytmu serca, oraz w bardzo rzadkich przypadkach, uszkodzenie mózgu lub śmierć. Ważne jest, aby przed zabiegiem dokładnie omówić z lekarzem wszystkie potencjalne ryzyka i korzyści.

Zawroty głowy są objawem subiektywnym. Oznacza to, że nie da się ich potwierdzić żadnymi badaniami lekarskimi. Najczęściej wynikają z uszkodzeń układu równowagi. Ze względu na specyficzne położenie narządu równowagi z problemem zawrotów głowy można udać się zarówno do neurologa jak i otolaryngologa. Istnieją również przypadki, kiedy objaw ten występuje w wyniku ataku paniki, związanym z zaburzeniami lękowymi. W przeprowadzeniu diagnozy bierze się pod uwagę także choroby naczyniowe. Nadciśnienie tętnicze czy miażdżyca mogą powodować uczucie zawrotów głowy [1,2].

Jak wybrać dobry lek na zawroty głowy?

Leczenie zawrotów głowy musi rozpocząć się od wykrycia przyczyny występowania objawów. Niestety nie ma leków uniwersalnych, każdy z nich jest indywidualnie dobierany do pacjenta.

Ostre napady

W przypadku ostrych napadów lekarze zalecają pozostanie w domu przez 1 do 2 dni. Powinniśmy stosować wtedy tabletki na zawroty głowy, powodujące tłumienie funkcji przedsionka, czyli tej części mózgu, która odpowiada za przetwarzanie informacji o naszym położeniu. Są to:

• leki przeciwhistaminowe: prometazyna (Diphergan);
• leki uspokajające o działaniu pobudzającym na układ GABA: klonazepam (Clonazepamum TZF) oraz diazepam (Relanium, Relsed);
• prochlorperazyna (Chloropernazinum);
• glikokortykosteroidy.

Wszystkie powyższe leki oddziałują na układ nerwowy, powodując tłumienie przesyłania informacji w mózgu. W ten sposób zawroty głowy są stabilizowane. Jeśli objawy nie ustąpią po 2 dniach, osoba, która je odczuwa, musi zacząć się poruszać, aby zmobilizować układ nerwowy. Początkowo może się to okazać ciężkie, jednak przynosi dobre efekty. Warto pamiętać, że powyższe leki są stosowane jedynie doraźnie [2].

Leczenie podstawowe zawrotów głowy

Kluczowe w poprawie stanu zdrowia jest wykrycie choroby podstawowej powodującej występowanie zawrotów głowy. W związku z tym w zależności od schorzenia próbuje się odpowiednio dobrać leki w celu złagodzenia objawów. Oprócz tego bardzo dobre efekty przynosi kinezyterapia. Jest to leczenie rehabilitacyjne, gdzie za pomocą odpowiednich ćwiczeń układ nerwowy jest stymulowany w celu znormalizowania odczuwania położenia ciała. Badania dowiodły, że stosowanie betahistyny podczas kinezyterapii znacznie wzmacnia jej efekty. Jest to lek dostępny na receptę. W aptece znajdziemy go pod nazwami Betaserc, Betahistine Accord, Betanil forte [1,2,3].

Co na zawroty głowy bez recepty?

W przypadku występowania zawrotów głowy można zastosować wspomagająco preparaty dostępne bez recepty. W aptece warto zwrócić uwagę na:

Imbir

Kiedy zaburzenia występują w wyniku problemów z błędnikiem, warto sięgnąć po preparaty zawierające imbir. Jest to roślina, która ma bezpośredni wpływ na układ nerwowy. Jej właściwości pozwalają na zmniejszenie nudności i zawrotów głowy. W aptece znajdziemy preparaty z imbirem skierowane marketingowo głównie na choroby lokomocyjne oraz nudności towarzyszące początkowi ciąży. Jednak dokładnie te preparaty (Lokomotiv, Prevomit) można zastosować pomocniczo przy zawrotach głowy.

Aviomarin

Kolejnym preparatem jest Aviomarin, który zawiera substancję hamującą działanie błędnika. Wykazuje silniejsze efekty od imbiru, aczkolwiek równocześnie daje więcej działań niepożądanych takich jak na przykład senność [4,5].

Miłorząb japoński

Ekstrakty z miłorzębu japońskiego mają bezpośredni wpływ na poprawę ukrwienia mózgu. Dzięki temu procesy metaboliczne w ośrodkowym układzie nerwowym pozwalają na jego prawidłową pracę. W przypadku zaburzeń ośrodkowych może mieć to kluczowe znaczenie w poprawie stanu zdrowia chorego. Miłorząb japoński znajdziesz pod nazwami Ginkofar, Bilobil [6].

Podsumowanie

Zawroty głowy to dolegliwość, która może znacznie wpływać na jakość życia, jednak istnieje wiele skutecznych leków dostępnych bez recepty, które mogą pomóc w łagodzeniu tych objawów. Preparaty te działają na różne przyczyny zawrotów głowy, takie jak problemy z błędnikiem, migrena czy napięcie nerwowe. Ważne jest, aby przed rozpoczęciem samodzielnego leczenia skonsultować się z farmaceutą lub lekarzem, aby wybrać odpowiedni preparat dostosowany do indywidualnych potrzeb. Dzięki szerokiemu wyborowi dostępnych leków, możliwe jest znalezienie skutecznej i bezpiecznej metody na zmniejszenie dyskomfortu związanego z zawrotami głowy.

Jakie zioła są w lekach uspokajających bez recepty?

Tak jak wspomniano powyżej, leki uspokajające dostępne bez recepty są preparatami ziołowymi. Aby były skuteczne, muszą zawierać surowce roślinne o udowodnionym działaniu uspokajającym i przeciwdepresyjnym. Wśród nich wyróżnia się:

Zioła o działaniu uspokajającym

Chmiel zwyczajny (Humulus lupulus)

Znalazł zastosowanie w terapii stanów niepokoju oraz leczeniu objawów związanych z menopauzą. Surowcem leczniczym jest kwiatostan żeński (szyszki chmielu) oraz lupulina, czyli kwiatostan pozbawiony włosków. Mechanizm działania uspokajającego opiera się o oddziaływanie na ośrodki kory mózgowej i rdzenia kręgowego. Odwrażliwia mózg na bodźce i zmniejsza ich przesyłanie. Za to działanie odpowiadają przede wszystkim kwasy goryczowe takie jak humulon czy lupulon. Badania dowiodły, że chmiel ma działanie estrogenne. Ten fakt przyczynił się do wykorzystywania go w leczeniu objawów menopauzy [1,3,4].

Lawenda lekarska (Lavandula officinalis)

Roślina o bardzo charakterystycznym zapachu i kolorze. Wykorzystujemy jej kwiaty, które są bogate w olejek eteryczny. Skład lawendy lekarskiej obejmuje różne związki, takie jak:

• Olejek eteryczny: Najcenniejszym składnikiem lawendy jest olejek eteryczny, który stanowi około 3% kwiatów. Głównymi składnikami olejku są estry, takie jak octan linalolu, jak również terpeny, w tym geraniol, borneol i cyneol.
• Flawonoidy: Lawenda lekarska zawiera flawonoidy, które działają jako przeciwutleniacze, chroniąc naczynia krwionośne i neutralizując wolne rodniki w organizmie.
• Fitosterole: Skład lawendy lekarskiej obejmuje także fitosterole, które mogą pomóc w obniżeniu poziomu cholesterolu we krwi.
• Garbniki: Kwiaty lawendy zawierają garbniki, które tworzą ochronną barierę na skórze i dlatego są wykorzystywane w leczeniu podrażnień naskórka.

Lawenda lekarska działa uspokajająco, dlatego jest często stosowana w aromaterapii do łagodzenia stresu i poprawy snu. Ponadto, ma działanie przeciwbakteryjne, przeciwzapalne i przeciwgrzybicze, co sprawia, że jest używana w różnych preparatach naturalnych do pielęgnacji skóry oraz w leczeniu drobnych infekcji skórnych [1,3,4].

Zioła o działaniu przeciwdepresyjnym

Dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum)

Dziurawiec zwyczajny, znany także pod nazwą ziele św. Jana, to roślina z rodziny zimowitowatych. Roślina ta zawiera wiele związków, takich jak hypericyna, pseudohypericyna, flawonoidy, fitosterole i kwasy organiczne. Hypericyna jest uważana za jedną z głównych substancji czynnych w roślinie. Dziurawiec zwyczajny jest stosowany w medycynie ziołowej głównie jako środek przeciwdepresyjny i uspokajający. Hypericyna działa poprzez blokowanie wychwytu zwrotnego serotoniny, dopaminy i noradrenaliny. W ten sposób zwiększa się ich ilość w mózgu, co może wpłynąć na nastrój i samopoczucie.

Badania wykazują, że dziurawiec zwyczajny może być skuteczny w leczeniu lekkiej i umiarkowanej depresji, jednak jego skuteczność w leczeniu depresji ciężkiej jest niejasna i wymaga dalszych badań. Dziurawiec zwyczajny może interweniować również w układzie immunologicznym poprzez regulację cytokin i innych cząsteczek związanych z układem odpornościowym. W medycynie ludowej dziurawiec zwyczajny stosowany jest również w leczeniu różnych innych dolegliwości, takich jak infekcje skóry i oparzenia.

Należy jednak pamiętać, że dziurawiec zwyczajny może również wywoływać skutki uboczne i interakcje z innymi lekami, w tym lekami przeciwwirusowymi, przeciwzakrzepowymi i przeciwhistaminowymi, dlatego przed jego stosowaniem zawsze warto skonsultować się z lekarzem. W trakcie stosowania surowca należy stosować filtry przeciwsłoneczne, ponieważ substancje wykazują działanie fotouczulające [4,5].

Szafran uprawny (Crocus sativus)

Szafran uprawny, znany także jako Crocus sativus, jest rośliną z rodziny kosaćcowatych, pochodzącą od dziko rosnącego kosaćca kartuzka (Crocus cartwrightianus) z obszaru śródziemnomorskiego. Jest jedną z najdroższych roślin na świecie. Jego znamiona z pręcikami (stigma) zawierają safranal, posiadający działanie łagodzące objawy depresji. W wyborze preparatu zawierającego szafran należy zwrócić uwagę czy aby na pewno zawiera on pręciki, a nie kwiaty, które już takiego działania nie będą miały. Działanie szafranu wiąże się głównie z zawartymi w nim substancjami chemicznymi. Picrokrocin jest odpowiedzialny za charakterystyczny gorzkawy smak szafranu, a po roztworzeniu w wodzie przekształca się w krocin, nadając przyprawie intensywny kolor. Badania wykazują, że szafran może wpływać na układ nerwowy, wykazywać działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne oraz wspomagać nastrój.

Szafran wykazuje przeciwdepresyjne działanie poprzez wpływ na neurotransmitery w mózgu. Zawarte w nim substancje, takie jak kemferol, mogą przyczyniać się do zmniejszenia stanu zapalnego, posiadają właściwości przeciwnowotworowe oraz działanie przeciwdepresyjne. Z kolei działanie przeciwdziałające depresji szafranu polega na trwalszym podwyższeniu stężenia serotoniny i dopaminy w mózgu, co przyczynia się do zwiększenia poczucia szczęścia i poprawy nastroju [1,4].

Zioła stosowane w problemach z bezsennością

Melisa lekarska (Melissa officinalis)

Surowcem pozyskiwanym w lecznictwie jest liść tej rośliny. Można w nim znaleźć całe bogactwo składników czynnych, w tym:

• Olejki eteryczne: Melisa lekarska jest bogata w olejki eteryczne, takie jak cytral, cytronelal i geraniol, które przyczyniają się do jej działania łagodzącego i uspokajającego.
• Flawonoidy: Flawonoidy to związki o działaniu antyoksydacyjnym, które chronią organizm przed działaniem wolnych rodników i stresem oksydacyjnym. Melisa lekarska jest źródłem tych cennych związków.
• Garbniki: Melisa lekarska zawiera garbniki, które mają działanie ściągające i mogą pomagać w redukcji stanów zapalnych oraz łagodzeniu dolegliwości układu pokarmowego2.
• Kwas rozmarynowy: Melisa lekarska zawiera kwas rozmarynowy, związek o właściwościach przeciwutleniających i przeciwzapalnych

Melisa znalazła zastosowanie przede wszystkim w terapii nadmiernego zdenerwowania i bezsenności. Została również przebadana w kierunku łagodzenia napięcia miesiączkowego oraz ADHD. W obu przypadkach wyniki były obiecujące. Zespół napięcia przedmiesiączkowego miał znacznie łagodniejszy przebieg, a badane dzieci z zespołem ADHD wykazywały znaczny wzrost koncentracji. Liść melisy stosujemy także w zaburzeniach rytmu serca i zaburzeniach jelitowych związanych z pobudzeniem nerwowym. Nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 12. roku życia oraz u kobiet w ciąży i w czasie laktacji, ze względu na brak badań potwierdzających bezpieczeństwo stosowania [1,4].

Kozłek lekarski (Valeriana officinalis)

Cieszy się największą popularnością wśród surowców roślinnych wykorzystywanych w stanach niepokoju oraz problemach z bezsennością. Swoją nazwę zawdzięcza wyglądzie kłącza, które przypomina kozią bródkę. Właśnie to kłącze wraz z korzeniem znajdziemy w preparatach na uspokojenie. Kozłek lekarski jest bogaty w liczne związki chemiczne, jednak najważniejszymi z punktu widzenia sedacji są walepotriaty. Liczne badania potwierdzają skuteczność waleriany. Roślina ma dodatkowo działanie rozkurczowe. Kozłek lekarski jest powszechnie stosowany jako środek uspokajający i nasenny. Substancje zawarte w tej roślinie, takie jak flawonoidy, kwas walerynowy i alkaloidy, działają na układ nerwowy, poprawiając jakość snu i redukując objawy napięcia nerwowego, stresu i lęku. Kozłek lekarski jest także stosowany w leczeniu migreny, zmęczenia, skurczów żołądka oraz objawów związanych z menopauzą i zespołem napięcia przedmiesiączkowego (PMS)

Pomimo że zalicza się do bezpiecznych środków, nie należy jej stosować dłużej niż miesiąc. Przy dłuższym stosowaniu mogą wystąpić bóle brzucha. Może nasilać nasenne działanie benzodiazepin (Diazepam, Estazolam, Lorazepam, Klonazepam). Dla bezpieczeństwa nie powinno się prowadzić samochodu przez minimum 2 h po spożyciu preparatu zawierającego kozłek lekarski. Przeciwwskazany u dzieci poniżej 3. roku życia, kobiet w ciąży i w okresie laktacji [1,4].

Passiflora w lekach uspokajających bez recepty

Wśród naturalnych sposobów na wyciszenie i poprawę samopoczucia coraz częściej pojawia się Passiflora incarnata, znana też jako męczennica cielista. To roślina, którą od wieków wykorzystuje się w fitoterapii, a dziś stanowi ważny składnik wielu ziołowych preparatów uspokajających dostępnych bez recepty. Zawarte w niej flawonoidy, antocyjany, kwasy fenolowe i alkaloidy indolowe wspierają układ nerwowy, pomagając organizmowi odzyskać równowagę po stresującym dniu.

Passiflora działa skutecznie — ułatwia zasypianie, zmniejsza napięcie emocjonalne i poprawia jakość snu, nie powodując uzależnienia ani senności w ciągu dnia. W przeciwieństwie do syntetycznych środków uspokajających jest dobrze tolerowana i bezpieczna przy dłuższym stosowaniu. Nawet krótka kuracja preparatami z passiflorą może przynieść odczuwalną ulgę, zwłaszcza osobom zmagającym się z przewlekłym stresem lub problemami ze snem.

Sedistress fortetabletki, 500 mg

Lek dostępny bez recepty

O leku

• roślinny, tradycyjny produktu leczniczy;
• zawiera wyciąg suchy z ziela męczennicy – roślinę wykazującą działanie łagodzące objawy stresu psychicznego;
• przeznaczony do łagodzenia nerwowości, niepokoju i rozdrażnienia;
• ułatwia zasypianie;
• nie zawiera laktozy;
• do stosowania powyżej 12. roku życia.

Wskazania

Wskazaniem do stosowania preparatu jest nerwowość, stres oraz bezsenność.

Dawkowanie

Przyjmuj lek zgodnie z poniższymi zaleceniami:

• W przypadku łagodzenia krótkotrwałego stresu psychicznego: przyjmuj od 1 do 2 tabletek na dobę.
• W przypadku trudności z zasypianiem: przyjmij 1 tabletkę wieczorem, na około pół godziny przed snem. W razie potrzeby możesz przyjąć drugą tabletkę później.

Nie przekraczaj dawki 3 tabletek na dobę. Jeśli objawy nie ustępują po 2 tygodniach, skonsultuj się z lekarzem. Tabletki połykaj w całości, popijając dużą ilością wody.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Najsilniejszy lek uspokajający bez recepty – jak wybrać?

W trakcie wyboru odpowiedniego preparatu na uspokojenie warto kierować się dwoma wskazówkami:

1. powinien on zawierać powyższe surowce, gdyż posiadają one udowodnione działanie uspokajające, przeciwdepresyjne i ułatwiające zasypianie;
2. w miarę możliwości warto wybierać produkty o statusie leku, a nie zaś suplementu diety. Leki są gwarantem jakości i bezpieczeństwa.

Dobre ziołowe tabletki na uspokojenie, czyli które?

W aptekach i sklepach zielarskich dostępne są liczne leki i suplementy diety zawierające wyciągi roślinne o działaniu uspokajającym, takie jak melisa, kozłek lekarski (waleriana), chmiel, lawenda czy różeniec górski. Często wzbogacone są one także o witaminy z grupy B, magnez lub inne składniki wspierające funkcjonowanie układu nerwowego. Poniższa tabela prezentuje wybrane preparaty uspokajające dostępne bez recepty. Uwzględniono w niej najważniejsze informacje na temat ich składu, działania oraz ewentualnych wskazówek dotyczących stosowania.

Czy leki na uspokojenie można stosować w ciąży?

Ze względu na brak odpowiednich badań, nie zaleca się stosowania ziołowych leków uspokajających w ciąży. Nieliczne rośliny są odpowiednio przebadane i mogą być stosowane w ciąży. Niestety w preparatach znajdziemy mieszanki, wśród których są rośliny całkowicie przeciwwskazane. Przykładowo chmiel uważany za bardzo bezpieczną roślinę może wpływać na gospodarkę hormonalną, co wpływa bezpośrednio na rozwój płodu. W ciąży w przypadku stanów depresyjnych warto udać się do specjalistów, którzy ocenią bilans korzyści i zagrożeń i dobiorą odpowiednie leczenie [6]. 

Co się stanie, jak przedawkuje leki na uspokojenie bez recepty?

Czy ziołowe leki uspokajające są bezpieczne? W przypadku roślinnych preparatów uspokajających, przedawkowanie najczęściej skutkuje zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi. Waleriana daje uczucie zmęczenia, skurcze w jamie brzusznej, drżenie rak i rozszerzenie źrenic. Warto pamiętać o tym, że leki uspokajające mogą powodować obniżenie ciśnienia krwi, co może prowadzić do zbyt dużego spadku. Taki spadek wiąże się z zawrotami głowy, osłabieniem, a w najgorszym przypadku może doprowadzić do omdlenia. Zwykle po 24 godzinach może po przedawkowaniu ziołowych środków uspokajających objawy samoistnie znikają [7]. 

Jakie są metody łagodzenia stresu?

Oto kilka metod niemedycznych, które mogą pomóc w radzeniu sobie ze stresem:

1. Techniki relaksacyjne: Praktyki takie jak głębokie oddychanie, progresywna relaksacja mięśniowa, medytacja mindfulness i wizualizacja prowadzona mogą promować relaksację i zmniejszać poziomy stresu.
2. Aktywność fizyczna: Regularny wysiłek fizyczny, takie jak aerobik, joga czy tai chi, może pomóc w redukcji stresu, zwiększając poziomy endorfin i stwarzając poczucie dobrej kondycji.
3. Wsparcie społeczne: Utrzymywanie mocnych związków rodzinnych i przyjacielskich, uczestniczenie w grupach wsparcia lub podjęcie terapii może zapewnić wsparcie emocjonalne i strategie radzenia sobie ze stresem.
4. Zarządzanie czasem: Skuteczne zarządzanie czasem, ustawienia priorytetów i utworzenie zrównoważonego harmonogramu mogą pomóc zapobiec poczuciu niepokoju i zmniejszać stres¹.
5. Zdrowy styl życia: Spożywanie zbilansowanej diety, dostateczna ilość snu i ograniczenie spożycia kofeiny i alkoholu może wspierać ogólne samopoczucie i lepiej przygotować organizm do radzenia sobie ze stresem [8,9].

Warto zauważyć, że skuteczność tych metod może różnić się w zależności od osoby.

Podsumowanie

Stres może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, dlatego warto sięgać po sprawdzone metody jego łagodzenia. Gdy techniki niefarmakologiczne zawodzą, pomocne mogą okazać się ziołowe preparaty uspokajające dostępne bez recepty. Zawierają one rośliny o udowodnionym działaniu, takie jak kozłek lekarski, melisa, chmiel, lawenda, męczennica, dziurawiec czy szafran. Wybierając preparat, warto zwrócić uwagę na jego skład oraz status – leki mają przewagę nad suplementami ze względu na potwierdzoną jakość i bezpieczeństwo. Należy jednak pamiętać, że nie każdy preparat nadaje się dla kobiet w ciąży, a w razie przedawkowania mogą wystąpić objawy niepożądane, które zazwyczaj ustępują samoistnie.

Jakie są przyczyny szumów usznych?

Znalezienie dokładnej przyczyny szumów usznych to nieustannie duży problem i wyzwanie dla specjalistów. Brak ustalonego źródła jest przeszkodą nie do przeskoczenia w trakcie dobierania prawidłowej terapii. Do potencjalnych przyczyn szumów usznych należą:

• schorzenia narządu słuchu, takie jak głuchota starcza, nagła głuchota, choroba Meiner’a (gromadzenie płynu w uchu wewnętrznym), czy otoskleroza (choroba kosteczek słuchowych);
• permanentne narażenie na bardzo głośne dźwięki i długotrwałe przebywanie w miejscach o dużym natężeniu dźwięku;
• niektóre urazy kręgosłupa szyjnego, głowy;
• choroby neurologiczne, np. stwardnienie rozsiane;
• infekcje, takie jak kiła, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, czy wysiękowe zapalenie ucha środkowego;
• nadciśnienie lub niedociśnienie tętnicze, w wyniku których dochodzi do niedostatecznego dotlenienia mózgu;
• niedokrwistość — zbyt mała ilość erytrocytów (czerwonych krwinek) i hemoglobiny powoduje niedotlenienie ucha wewnętrznego;
• niektóre leki, takie jak: kwas acetylosalicylowy (Aspiryna, Alka-Seltzer, Polopiryna), ibuprofen (Ibuprom, Nurofen, Ibum), furosemid (Furosemidum Polpharma, Furosemidum Polpharmex), niektóre antybiotyki (neomycyna, gentamycyna, tobramycyna), leki przeciwnowotworowe i przeciwmalaryczne;
• współistniejące zaburzenia psychiczne [1].

Halo, czy ktoś to jeszcze słyszy?

Szumy uszne można sklasyfikować jako obiektywne i subiektywne. Te pierwsze są słyszalne zarówno przez pacjenta, jak i badającego, drugie zaś — wyłącznie przez pacjenta. Można zadać sobie pytanie, jak lekarz ma usłyszeć szumy w moich uchu — to naprawdę bardzo trafna wątpliwość. Rozpoznanie obiektywnych szumów usznych polega na zdiagnozowaniu stanu chorobowego, który jest przyczyną zjawisk dźwiękowych. Najczęściej są to szumy pulsacyjne, których źródło można precyzyjnie zlokalizować, a ponadto zmierzyć ich natężenie [1,2].

Leki na szumy uszne, czyli jak pozbyć się szumu w uszach?

Leczenie szumów usznych wciąż pozostaje trudnym zadaniem i jest obarczone sporym ryzykiem niepowodzeń. Jeśli uda się ustalić dokładną przyczynę obiektywnych szumów usznych, wówczas można ją zlikwidować, wdrażając odpowiednie postępowanie terapeutyczne. W większości przypadków polega ono na leczeniu chirurgicznym (usunięcie ciała obcego, usunięcie zmian naczyniowych lub nowotworowych itp.) lub leczeniu otosklerozy.

W przypadku szumów, które są objawem towarzyszącym niektórym chorobom ogólnoustrojowym, podstawowym elementem terapii jest leczenie choroby podstawowej. Przykładem są szumy występujące w przebiegu nadciśnienia tętniczego — wówczas metodą leczenia jest wyrównanie wartości ciśnienia tętniczego. Szumy uszne towarzyszące niedosłuchom leczy się za pomocą aparatów słuchowych, zaś szumy wynikające z chorób psychicznych można łagodzić środkami uspokajającymi lub lekami antydepresyjnymi.

Niestety rzeczywistość nie wygląda tak kolorowo — precyzyjne określenie źródła szumów jest wyjątkowo trudne, czasami wręcz niemożliwe. W przypadku szumów subiektywnych, ze względu na brak jednoznacznej etiologii, nie istnieje praktycznie żadna możliwość leczenia tego schorzenia [1,2].

Mimo że szumy uszne rzadko istotnie utrudniają normalne funkcjonowanie, konieczne jest znalezienie ich przyczyny i ustalenie źródła. Mogą być one objawem niegroźnych chorób łatwych do wyleczenia, niemniej nie można wykluczyć, że są one symptomem poważnego schorzenia.

W celu złagodzenia szumów usznych można stosować szereg produktów leczniczych dostępnych na rynku. Większość z nich to leki dostępne wyłącznie na receptę. Są to głównie leki rozszerzające naczynia krwionośne i usprawniające przepływ krwi w mózgu, ale także leki psychostymulujące i przeciwpadaczkowe. Dodatkowo można stosować leki dostępne bez recepty, zawierające miłorząb japoński [1,2].

Jakie leki na receptę stosuje się w leczeniu szumów usznych?

Wśród preparatów dostępnych na receptę, można wyróżnić 3 główne grupy leków, które znajdują zastosowanie w łagodzeniu szumów usznych. Są to:

Leki rozszerzające naczynia krwionośne

Jest to najliczniejsza grupa leków na receptę, skutecznych w leczeniu szumów usznych. Zaliczamy do niej 4 substancje lecznicze, którymi są:

• betahistyna: związek ten zwiększa przepływ krwi w okolicach ślimaka oraz w całym mózgu. Co więcej, poprawia krążenie krwi w uchu wewnętrznym. Występuje pod następującymi nazwami handlowymi: Histigen, Betaserc, Betanil Forte [3];
• pentoksyfilina: poprawia przepływ krwi i zmniejsza jej lepkość. U pacjentów z chorobowymi zmianami w tętnicach, zwiększa dopływ krwi do tych obszarów i poprawia natlenowanie tkanek. Pentoksyfilina może również nieznacznie rozszerzać naczynia krwionośne. Jest składnikiem takich leków jak Polfilin prolongatum czy Agapurin SR [4];
• winpocetyna: jest to związek o złożonym mechanizmie działania. Wpływa zarówno na metabolizm mózgowy, jak i przepływ krwi w mózgu. Poprawia mikrokrążenie, zwiększa ilość krwi przepływającej przez naczynia mózgowe oraz moduluje właściwości reologiczne krwi (np. jej lepkość). Winpocetyna na rynku jest znana pod następującymi nazwami: Cavinton, Vicebrol, Vinpoton [5];
• nicergolina: zmniejsza opór naczyniowy, dzięki czemu zwiększa przepływ krwi, szczególnie w mózgu. Dodatkowo hamuje agregację płytek, przez co zmniejsza lepkość krwi. Produkty lecznicze z nicergoliną to Sermion, Nicergolin, Nicerin i Nilogrin [6].

Leki psychostymulujące

Do leków psychostymulujących stosowanych w leczeniu szumów usznych można zaliczyć piracetam. Związek ten chroni i przywraca zdolności poznawcze u człowieka z różnymi uszkodzeniami mózgu, wynikającymi np. z niedotlenienia lub zatrucia. Chociaż mechanizm działania tej substancji aktywnej nie został jeszcze dokładnie poznany, to jednak z całą pewnością wiadomo, że może on normalizować metabolizm fosfolipidów w mózgu, zwiększając tym samym płynność błon komórkowych, zwłaszcza u osób w podeszłym wieku. Piracetam występuje pod następującymi nazwami handlowymi: Memotropil, Nootropil, Lucetam, Biotropil [8].

Leki przeciwpadaczkowe

W łagodzeniu szumów usznych mogą być także skuteczne leki przeciwpadaczkowe, takie jak karbamazepina. Stabilizuje ona błony komórek nerwowych i zmniejsza przewodzenie wyładowań drgawkowych. Karbamazepina to składnik leków o następujących nazwach handlowych: Amizepin, Tegretol SR, Finlepsin retard [9].

Jakie preparaty bez recepty będą skuteczne w leczeniu szumów usznych?

W przypadku leków bez recepty niwelujących szum w uszach, na uwagę zasługują produkty z miłorzębem japońskim. Jego dokładny mechanizm działania wciąż nie jest do końca poznany. Niemniej pewne jest, że surowiec ten zmniejsza lepkość krwi oraz ogranicza agregację płytek. Dodatkowo rozszerza naczynia krwionośne i zwiększa przepływ krwi, dzięki czemu może redukować szumy uszne. Leki z miłorzębem japońskim są dostępne bez recepty. Są to m.in. Ginkofar, Bilobil [7].

Podsumowanie

Szumy uszne to dolegliwość dotykająca 30-35% populacji, powodująca odczuwanie dźwięków mimo braku bodźca akustycznego. Przyczyny szumów usznych są różnorodne, w tym schorzenia narządu słuchu, infekcje, nadciśnienie, niedokrwistość i niektóre leki. Odpowiednia diagnostyka i właściwa diagnoza to klucz do prawidłowej farmakoterapii. Osoby cierpiące na uciążliwe szumy uszne przede wszystkim powinny skonsultować ten problem ze swoim lekarzem. Dzisiejsza farmacja dysponuje powyższymi narzędziami, które realnie umożliwiają złagodzenie, lub nawet całkowite wyeliminowanie szumów usznych. Preparaty z miłorzębem japońskim to jedyne leki na tę przypadłość dostępne bez recepty — cała reszta wymaga przepisu lekarza. Niemniej, nawet sięgając po ten naturalny produkt leczniczy, warto zasięgnąć porady specjalisty.

Istnieją przeciwwskazania do latania samolotem i niestety, niektóre choroby mogą wykluczyć nas z takiego podróżowania. Przede wszystkim powinieneś zrezygnować z lotu, jeżeli cierpisz na:

• różnego choroby zakaźne, którymi możesz zarazić innych pasażerów;
• odmę płucna lub nasilone przewlekłe choroby układu oddechowego z dusznością w trakcie spoczynku;
• choroby zatok przynosowych i nosa, zwłaszcza niedrożności trąbki Eustachiusza;
• nieunormowaną chorobę wieńcową;
• niekontrolowaną i nieustabilizowaną farmakologicznie psychozę;
• chorobę dekompresyjną;
• niedokrwistość sierpowatokrwinkową;
• zwiększone ciśnienie wewnątrzczaszkowe.

Ponadto samolotem nie powinny latać:

• noworodki w pierwszych dwóch dobach życia;
• kobiety po 36. tygodniu ciąży (po 32. tygodniu w przypadku ciąży mnogiej).

Jeśli 12-24h przed planowanym lotem nurkowałeś, również powinieneś zrezygnować z podróży samolotem. Dodatkowo przeciwwskazaniem są: operacja, zabieg chirurgiczny lub uraz okolicy gałki ocznej, mózgu, twarzy czy jamy brzusznej w niedalekiej przeszłości, a także świeży zawał serca lub udar mózgu.

W przypadku wystąpienia medycznych przeciwwskazań do lotu samolotem skonsultuj się z lekarzem lub przedstawicielem linii lotniczych (mają prawo do oceny stanu zdrowia pasażera przez swojego lekarza). Specjalista może uznać, że pomimo różnych dolegliwości czy chorób przewlekłych Twój aktualny stan zdrowia nie stanowi przeciwskazania do lotu samolotem [1].

Zakrzepica a lot samolotem

Oprócz świadomości o przeciwwskazaniach, powinieneś wiedzieć również o konsekwencjach i skutkach ubocznych lotu samolotem. Podróż samolotem, a zwłaszcza ta wielogodzinna, jest czynnikiem ryzyka zakrzepicy. Jej powiązanie z lataniem zostało zauważone w latach 70. XX wieku. W Zjednoczonym Królestwie opisano wówczas syndrom (zespół) klasy ekonomicznej. Pochodzi on od klasy ekonomicznej w samolotach, gdzie badano objawy zakrzepicy u podróżujących pasażerów. Nazwa jest o tyle myląca, że problem zakrzepicy może dotyczyć nie tylko klasy ekonomicznej, ale również klasy biznesowej, samochodów czy autobusów podczas długodystansowych podróży. Wynika to z faktu, że siedzenie zbyt długo w jednej pozycji może powodować powstawanie zakrzepów [2].

Jakie są przyczyny i objawy zakrzepicy?

W Europie na zakrzepicę corocznie umiera ok. pół miliona ludzi. Jest to podstępna, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa. Powoduje zator żylny, całkowicie blokując lub ograniczając światło żyły, co uniemożliwia prawidłowy przepływ krwi. W wyniku tego dochodzi do niedokrwienia i niedotlenienia tkanek, co może prowadzić do śmierci [4].

Objawy zakrzepicy:

• gorączka;
• ból w klatce piersiowej;
• niedowład, ból i obrzęk kończyn;
• zadyszka;
• zaburzenia widzenia i mówienia;
• przyspieszone bicie serca [3].

Jakie czynniki mogą zwiększyć ryzyko zakrzepicy?

Znasz już przeciwwskazania do latania samolotem. Wiesz, że podróż tym środkiem transportu może się wiązać z prawdopodobieństwem wystąpienia zakrzepicy. Pamiętaj, że ryzyko jej wystąpienia wzrasta, gdy:

• kończyna dolna jest usztywniona lub unieruchomiona;
• masa ciała jest wyższa od normy;
• palisz papierosy;
• cierpisz na zaburzenia krzepnięcia krwi, wady serca czy zakrzepicę płucną;
• masz owrzodzenia nóg, żylaki czy opuchnięte nogi;
• przebyłeś w ciągu ostatniego roku operację;
• masz powyżej 40 lat;
• jesteś w ciąży;
• stosujesz antykoncepcję hormonalną lub hormonalną terapię zastępczą.

W przypadku wystąpienia któregokolwiek z wymienionych przeciwwskazań przed długotrwałym (trwającym ponad 6 godzin) lotem (lub innym środkiem transportu) warto, abyś skonsultował się wcześniej z lekarzem [3].

W jaki sposób zapobiegać zakrzepicy w czasie podróży samolotem?

Przed krótkim lotem trwającym do 4h, jeśli nie posiadasz przeciwwskazań, w zupełności powinny wystarczyć niefarmakologiczne metody profilaktyki przeciwzakrzepowej. Jeżeli jesteś w grupie podwyższonego ryzyka zapadalności na zakrzepicę i czeka Cię długodystansowy lot, skonsultuj się ze specjalistą [2].

Metody niefarmakologiczne

Do profilaktyki zakrzepicy nie włączającej stosowania środków leczniczych należą:

• schowanie bagażu podręcznego w skrytce nad głową zamiast pod nogami – zapewni Ci to więcej miejsca dla nóg;
• wybranie miejsca blisko przejścia, żebyś mógł swobodnie spacerować pomiędzy rzędami i z łatwością rozprostować nogi;
• spacerowanie i wykonywanie ćwiczeń krążeniowych zgodnie ze wskazówkami zawartymi w broszurach, które najczęściej są dostępne w kieszeni przedniego fotela samolotu;
• unikanie zakładania nogi na nogę, co pogarsza krążenie krwi;
• unikanie picia kawy i alkoholu, które powodują odwodnienie – zamiast tego pij dużo wody;
• zadbanie o swobodny ubiór;
• zastosowanie specjalnych rajstop uciskowych – opcjonalnie [2].

Metody farmakologiczne

Co zażyć przed lotem samolotem? Jeśli jesteś w grupie ryzyka zakrzepicy zgłoś się do lekarza. Może on zalecić Ci leki przeciwzakrzepowe, np. wykonanie zastrzyku z heparyną (Neoparin, Clexane) przed lotem samolotem. Co najmniej 3 miesiące przed planowaną podróżą możesz przyjmować preparaty zawierające diosminę np. Aflavic lub Phlebodię czy wyciąg z pestek winogron np. Pycnogenol [4].

Czy aspiryna przed lotem ma sens?

Wiele osób uważa, że zażycie leków zawierających kwas acetylosalicylowy zmniejszy ryzyko pojawienia się zakrzepicy w czasie lotu. Niestety, jednorazowe przyjęcie takiego środka może jedynie zmniejszyć uczucie ciężkości nóg poprzez wspomaganie krążenia, ale nie zabezpieczy przed zakrzepicą. Jeśli jednak przyjmujesz profilaktycznie tego typu preparaty na co dzień, nie odstawiaj ich. Możesz wówczas spokojnie przyjąć np. Acard przed lotem.

Co to jest jet lag i jak sobie z nim radzić?

Problem zakrzepicy to nie jedyny problem, z którym przychodzi się mierzyć pasażerom samolotu. Bardzo uciążliwy jest także jet lag. To zjawisko przekroczenia kilku stref czasowych, co skutkuje przestawieniem się rytmu dobowego organizmu. Możesz zmniejszyć jego nasilenie poprzez:

• wyspanie się przed podróżą;
• spożywanie lekkostrawnych posiłków, picie dużej ilości wody i soków owocowych oraz unikanie kofeiny i alkoholu w trakcie i po locie;
• wykonywanie ćwiczeń oddechowych i rozciąganie podczas i po locie;
• wzięcie zimnego prysznica lub pójście na spacer po podróży [1].

W jaki sposób zmniejszyć efekt zatkanych uszu?

Kolejnym mankamentem podczas lotu samolotem jest zatkanie lub ból uszu. To wynik zmian ciśnienia w kabinie samolotu, szczególnie nasilony podczas startu i lądowania. Jak możesz zminimalizować ten nieprzyjemny efekt?

• żuj gumę;
• ziewaj i przełykaj ślinę;
• zatkaj nos, po czym delikatnie wypuść przez niego powietrze [3].

Jak poradzić sobie z lękiem przed lotem?

Zakrzepica, jet lag, zatykanie uszu to nie jedyne problemy związane z lataniem. Często pojawia się także lęk przed taką podróżą, który dotyczy wielu osób. Jak sobie z nim radzić? Co w takim wypadku zażyć przed lotem samolotem? Jeśli latanie przysparza Ci strachu, warto zaopatrzyć się wcześniej w leki na uspokojenie, np. tabletki na uspokojenie Labofarm czy Valerin. W przypadku, gdy lęk przed lataniem jest bardzo nasilony warto, abyś skorzystał z porady lekarza. Może on przepisać silniejsze leki uspokajające. Dodatkowo ważne jest nastawienie psychiczne. Zgodnie ze statystyką latanie samolotem jest jedną z najbezpieczniejszych form transportu.

Jak przewozić leki w samolocie?

Skoro poruszamy tutaj temat leków warto, abyś wiedział, w jaki sposób przewozić w samolocie leki, które przyjmujesz codziennie lub chcesz mieć przy sobie w razie potrzeby. Przed spakowaniem środków leczniczych poleca się sprawdzenie na stronie przewoźnika, czy nie ma konkretnych zasad, co do sposobu ich pakowania i przewożenia. Warto też sprawdzić czy jakichś leków nie wolno wwozić do danego kraju. Dobrze by było, abyś poprosił lekarza o wystawienie zaświadczenia o przyjmowaniu danych leków. Wówczas zmniejsza się ryzyko konieczności pozostawienia tych środków na lotnisku.

Jeśli chodzi o leki w bagażu podręcznym, praktycznie wszystkie linie lotnicze wymagają, aby płynne lekarstwa były umieszczane w pojemnikach do 100 ml oraz foliowej torebce strunowej podobnie jak środki higieniczne np. żele pod prysznic. W przypadku innych leków powinny być one zapakowane w oryginale opakowania, aby ułatwić kontrolerom ich ewentualne sprawdzenie.

Leki w bagażu rejestrowanym muszą być dobrze zamknięte (leki w formie płynnej), aby nie doszło do ich rozlania. Pamiętaj, aby dokładnie sprawdzić w ulotce, w jakich warunkach muszą być przechowywane poszczególne leki. Temperatura w luku bagażowym jest znacznie niższa niż w kabinie [5].

Podsumowanie

Podróż samolotem wymaga uwzględnienia wielu czynników zdrowotnych i medycznych, które mogą stanowić przeciwwskazania do latania. Osoby cierpiące na choroby zakaźne, ciężkie problemy z układem oddechowym, psychozę czy niedokrwistość sierpowatokrwinkową, a także kobiety w późnej ciąży i noworodki, powinny unikać podróży lotniczych. Istotne jest również rozpoznanie ryzyka zakrzepicy podczas długich lotów, zastosowanie odpowiednich metod zapobiegawczych oraz przygotowanie i przechowywanie leków na pokładzie. Dodatkowo, podróżni mogą doświadczać takich problemów jak jet lag, zatkane uszy i lęk przed lotem, co wymaga odpowiednich środków zaradczych, takich jak odpowiednie nawodnienie czy stosowanie leków uspokajających w razie potrzeby.