• jakie są pierwsze kroki w walce z bólem zęba i kiedy trzeba natychmiast jechać do szpitala;
• jak działają spraye na ból zęba i jakie preparaty znajdziesz w aptekach;
• dlaczego zimne okłady skutecznie łagodzi ból i jak bezpiecznie je stosować;
• jakie domowe sposoby z wykorzystaniem chłodu można zastosować w nagłych przypadkach;
• kiedy sposoby z wykorzystaniem zimna mogą być szkodliwe i kto nie powinien ich stosować;
• które leki przeciwbólowe najlepiej sprawdzają się przy bólu zęba;
• dlaczego wszystkie te metody to tylko tymczasowa ulga i dlaczego wizyta u dentysty jest konieczna.

Co zrobić jak boli ząb – pierwsze kroki w walce z bólem

Kiedy pojawia się nagły ból zęba, pierwszą reakcją jest często panika i jak najszybsze znalezienie ulgi. Najważniejsze jest jednak zachowanie spokoju i podjęcie przemyślanych działań. Ból zęba może mieć różne przyczyny – od próchnicowego uszkodzenia zęba, przez zapalenie miazgi, aż po ropień okołowierzchołkowy. Właściwa reakcja na ból zęba może znacząco wpłynąć na dalszy przebieg leczenia i zapobiec poważniejszym powikłaniom. W pierwszej kolejności warto wykonać następujące kroki²:

• dokładnie przepłukać jamę ustną ciepłą wodą z solą, co pomoże usunąć resztki jedzenia i zmniejszyć liczbę bakterii;
• sprawdzić, czy między zębami nie uwięzły resztki pokarmu, które mogą potęgować ból;
• w przypadku bardzo intensywnego bólu sięgnąć po dostępne bez recepty leki przeciwbólowe;
• przestrzegać zalecanego dawkowania leków³.

Równie istotne jest unikanie czynników, które mogą nasilać ból. Należy powstrzymać się od spożywania bardzo gorących lub zimnych napojów i potraw, które mogą dodatkowo drażnić wrażliwy ząb. Warto też unikać żucia po stronie, gdzie odczuwamy ból. Jeśli ból jest wynikiem urazu, pomocne może być przyłożenie zimnego okładu do policzka od strony zewnętrznej. Pamiętajmy, że wszystkie domowe sposoby to jedynie tymczasowe rozwiązania, a wizyta u dentysty jest niezbędna dla prawidłowej diagnozy i leczenia przyczyny bólu⁴.

Kiedy ból zęba wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej

Niektóre objawy towarzyszące bólowi zęba wymagają natychmiastowej konsultacji medycznej. Rozpoznanie sytuacji wymagających pilnej interwencji medycznej może uratować nie tylko ząb, ale także życie pacjenta. Dlatego też każdy powinien znać podstawowe objawy alarmowe. Objawy wymagające natychmiastowej pomocy medycznej to²:

• gorączka towarzysząca bólowi zęba;
• obrzęk twarzy lub szyi;
• trudności w połykaniu lub oddychaniu;
• podwójne widzenie lub zaburzenia świadomości;
• silny ból głowy towarzyszący bólowi zęba;

W przypadku wystąpienia tych objawów należy niezwłocznie skontaktować się z pogotowiem (tel. 112) lub udać się na oddział ratunkowy. W takich przypadkach może dojść do groźnych powikłań infekcyjnych, które stanowią bezpośrednie zagrożenie życia. Nawet jeśli nie występują tak alarmujące objawy, uporczywy ból zęba trwający dłużej niż dzień lub dwa powinien skłonić do wizyty u dentysty w najbliższym możliwym terminie⁵.

Spraye na ból zęba – nowoczesne preparaty miejscowe

Spraye do stosowania miejscowego w jamie ustnej to jedna z najwygodniejszych form podawania leków przeciwbólowych bezpośrednio w miejsce dolegliwości. Preparaty te charakteryzują się szybkim działaniem, ponieważ substancja czynna dostaje się bezpośrednio do bolącego obszaru, omijając układ pokarmowy. Spraye stomatologiczne mogą zawierać różne składniki aktywne – od syntetycznych środków znieczulających, po naturalne wyciągi roślinne o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym. Większość sprayów dostępnych w aptekach nie wymaga recepty, co czyni je łatwo dostępnym rozwiązaniem w nagłych przypadkach bólu zęba⁴.

Mechanizm działania sprayów zależy od ich składu. Preparaty zawierające środki znieczulające miejscowo blokują przewodzenie impulsów bólowych przez włókna nerwowe. Spraye z wyciągami roślinnymi działają poprzez drażnienie receptorów chłodowych, maskując odczucie bólu. Efekt działania sprayów jest zazwyczaj szybki – ulga może nastąpić już w ciągu kilku minut od aplikacji, jednak czas trwania działania wynosi zazwyczaj 1-4 godziny, w zależności od preparatu⁶.

Preparaty z apteki na ból zęba – kompleksowe rozwiązania

W polskich aptekach dostępnych jest wiele preparatów, które mogą pomóc w walce z bólem zęba. Oprócz sprayów, szczególną uwagę zwracają płyny stomatologiczne, żele oraz klasyczne leki doustne. Preparaty miejscowe działają szybko, ale ich efekt jest zazwyczaj krótkotrwały, dlatego najlepiej sprawdzają się jako rozwiązanie doraźne. Leki doustne, takie jak niesteroidowe leki przeciwzapalne, są szczególnie skuteczne w bólu zęba, ponieważ nie tylko łagodzą ból, ale również zmniejszają stan zapalny^4,6. Poniżej przedstawiliśmy przykładowe preparaty, które pomogą nam złagodzić tę uporczywą dolegliwość:

SensiKIN Spray, spray do stosowania miejscowego

O produkcie

• łagodzi ostrą nadwrażliwość zębów (np. po wybielaniu, skalingu, leczeniu ortodontycznym);
• może być także pomocny przy bólu zęba;
• zawiera 10% soli potasu (znieczula ból) i 0,20% fluorku sodu (wzmacnia działanie soli potasu i chroni przed próchnicą);
• nie zawiera alkoholu – delikatny dla śluzówki, odpowiedni przy suchości jamy ustnej;
• precyzyjny aplikator umożliwia miejscowe działanie bezpośrednio na bolesne obszary;
• przyjemny miętowy smak, wydajne opakowanie 40 ml;
• dla dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat.

Herbadent Professional, spray na dziąsła

O produkcie

• działa przeciwzapalnie i antyseptycznie dzięki zawartości chlorheksydyny 0,3%;
• zawiera ekstrakty z 7 ziół leczniczych (m.in. szałwia, rumianek, rzepik);
• olejek goździkowy zapewnia działanie przeciwbólowe oraz miejscowo znieczulające;
• łagodzi stany zapalne dziąseł, afty, podrażnienia po ekstrakcjach, implantacji, aparatach i protezach;
• wspomaga gojenie ran w jamie ustnej, również po zabiegach chirurgicznych;
• aplikator umożliwia precyzyjne stosowanie
• nie należy połykać ani stosować u dzieci poniżej 3 lat;
• preparat powinien być stosowany maksymalnie przez 2-3 tygodnie;
• dostępny w opakowaniu 25 ml.

Rapidentin, płyn stomatologiczny

O produkcie

• jest to lek dostępny bez recepty;
• zawiera olejek goździkowy (eugenol) o działaniu przeciwbólowym i antyseptycznym;
• stosowany miejscowo do tymczasowego łagodzenia bólu zęba;
• należy aplikować bezpośrednio na bolący ząb (np. za pomocą wacika) – należy unikać dziąseł;
• preparat przeznaczony dla osób dorosłych;
• należy stosować nie dłużej niż 7 dni;
• preparat dostępny w małej poręcznej buteleczce o pojemności 5 ml.

Dentosept A, płyn do stosowania w jamie ustnej

O produkcie

• jest to lek dostępny bez recepty;
• zawiera benzokainę oraz wyciągi ziołowe (m.in. z szałwii, rumianku, arniki i tymianku);
• działa miejscowo znieczulająco, przeciwzapalnie i odkażająco;
• stosowany głównie w stanach zapalnych jamy ustnej, dziąseł, przy aftach i odleżynach po protezach;
• należy aplikować bezpośrednio na zmienione miejsce do 3 razy na dobę;
• dla dorosłych i dzieci powyżej 12 lat;
• zawiera etanol;
• dostępny w opakowaniach po 25 g.

Ibuprom Max Rapid, tabletki powlekane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera ibuprofen 400 mg (NLPZ) o działaniu przeciwbólowym;
• szybki początek działania dzięki formule rapid (już po 15 minutach wg producenta);
• działa także przeciwzapalnie i przeciwgorączkowo;
• skuteczny w ostrym bólu zęba;
• można stosować maksymalnie 3 tabletki dziennie, w odstępach minimum 4 godzin między tabletkami;
• dla dorosłych i młodzieży od 12 lat;
• preparat dostępny w opakowaniach po 12 lub 24 tabletki.

Apap Extra, tabletki powlekane

O produkcie

• jest to lek dostępny bez recepty;
• zawiera paracetamol 500 mg i kofeinę 65 mg;
• działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe;
• szybka ulga w umiarkowanym i dużym bólu zęba;
• bezpieczniejszy dla przewodu pokarmowego od NLPZ;
• może być stosowany przez osoby dorosłe i powyżej 12 roku życia;
• należy przyjmować 1-2 tabletki co 4-6 godzin, do 8 tabletek na dobę;
• dostępny w opakowaniach po 10, 24 i 50 tabletek.

Ketonal Active, kapsułki

O produkcie

• jest to lek dostępny bez recepty;
• zawiera ketoprofen 50 mg (NLPZ) o silnym działaniu;
• skuteczny w silnym bólu zęba;
• działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwgorączkowe;
• należy stosować jedną kapsułkę co 8 godzin, do 3 kapsułek dziennie;
• dla osób dorosłych i młodzieży powyżej 15 roku życia;
• dostępny w opakowaniach po 10, 20 lub 30 kapsułek.

W polskich aptekach dostępnych jest wiele preparatów łagodzących ból zęba, zarówno miejscowych, jak i ogólnoustrojowych. Oprócz opisanych wyżej środków warto pamiętać, że do leczenia bólu zęba stosuje się także inne niesteroidowe leki przeciwzapalne, np. naproksen (np. Aleve) czy diklofenak (np. Voltaren Express Forte), które działają przeciwbólowo i przeciwzapalnie. Wśród preparatów miejscowych, poza popularnymi sprayami i płynami, dostępne są również inne skuteczne produkty, takie jak Glimbax (płyn do płukania jamy ustnej z diklofenakiem) czy Fomukal (płyn z benzydaminą o działaniu przeciwzapalnym i odkażającym). Preparaty te stanowią pomoc doraźną, jednak w przypadku utrzymującego się lub nasilającego bólu należy niezwłocznie zgłosić się do stomatologa.

Skuteczny środek na ból zęba – jak działają zimne okłady

Stosowanie zimna to jedna z najstarszych i najprostszych metod łagodzenia bólu. W przypadku bólu zęba chłód działa wielotorowo – zwęża naczynia krwionośne, zmniejsza obrzęk tkanek i spowalnia przewodzenie impulsów bólowych przez włókna nerwowe. Dodatkowo obniża aktywność metaboliczną komórek, co może ograniczyć uszkodzenia tkanek wywołane stanem zapalnym. Znajduje zastosowanie m.in. po zabiegach chirurgicznych, w leczeniu zmian błony śluzowej oraz w przypadku bólu zęba związanego z zapaleniem miazgi. Warto jednak pamiętać, że okłady z lodu zapewniają jedynie tymczasową ulgę i nie leczy przyczyny bólu. U niektórych pacjentów (np. z nadwrażliwością) może paradoksalnie nasilać objawy^1,9.

Metody domowego stosowania chłodu w bólu zęba

W leczeniu bólu zęba najczęściej stosuje się zimne okłady przykładane od zewnętrznej strony policzka. Do okładów można wykorzystać⁷:

• lód owinięty w czystą ściereczkę lub ręcznik;
• kompresy żelowe z zamrażarki;
• mrożone produkty spożywcze (np. woreczek z groszkiem);
• specjalistyczne żelowe okłady chłodzące dostępne w aptekach.

Okład należy trzymać przez 15–20 minut, następnie zrobić przerwę na 20 minut i powtórzyć cykl. Alternatywą może być płukanie jamy ustnej zimną wodą lub roztworem soli (łyżeczka soli na szklankę zimnej wody), a także zastosowanie zimnej, zaparzonej torebki mięty pieprzowej, która dodatkowo wykazuje działanie łagodzące. Niektórzy stosują również płukanki z chlorheksydyną lub rozcieńczoną wodą utlenioną (3% roztwór z wodą w proporcji 1:1). Warto też wspomnieć o domowym środku takim jak czosnek, który zawiera alicynę o właściwościach przeciwbakteryjnych – choć jego intensywny zapach może ograniczać praktyczne zastosowanie^4,6,7.

Bezpieczne stosowanie zimnych okładów

Aby uniknąć podrażnień lub odmrożeń, zimne okłady należy stosować zgodnie z podstawowymi zasadami bezpieczeństwa¹:

• nie przykładać lodu bezpośrednio do skóry – zawsze owinąć materiałem;
• czas pojedynczej aplikacji nie powinien przekraczać 20 minut;
• między cyklami stosować co najmniej 20-minutowe przerwy;
• osoby z zaburzeniami krążenia i cukrzycą powinny skonsultować się z lekarzem;
• natychmiast przerwać aplikację w przypadku silnego zaczerwienienia skóry lub drętwienia.

Ograniczenia i przeciwwskazania

Mimo licznych korzyści, niektórzy powinni zachować szczególną uwagę podczas stosowania zimnych kompresów. W określonych sytuacjach mogą być nie tylko nieskuteczne, ale wręcz szkodliwe. Przeciwwskazania do ich stosowania obejmują¹:

• nadwrażliwość na zimno;
• chorobę Raynauda i inne zaburzenia krążenia obwodowego;
• otwarte rany w jamie ustnej lub okolice z implantami metalowymi;
• okres bezpośrednio po zabiegach chirurgicznych;
• podejrzenie ropnia zęba lub infekcji bakteryjnych z obecnością ropy;
• zaburzenia czucia i choroby autoimmunologiczne;
• przyjmowanie leków immunosupresyjnych².

W takich przypadkach stosowanie zimna może opóźnić gojenie, maskować objawy poważniejszych schorzeń lub prowadzić do powikłań. Jeśli ból zęba utrzymuje się lub nasila, konieczna jest konsultacja stomatologiczna i leczenie przyczynowe.

Podsumowanie

Ból zęba można skutecznie łagodzić różnymi metodami – od nowoczesnych sprayów stomatologicznych po sprawdzone sposoby z zimnymi okładami. Spraye do stosowania miejscowego oferują szybkie działanie, dostarczając substancje czynne bezpośrednio do bolącego obszaru. Stosowanie zimna działa poprzez zmniejszenie przewodzenia sygnałów bólowych i redukcję stanu zapalnego. W polskich aptekach dostępne są różne preparaty – od sprayów z wyciągami roślinnymi, przez płyny stomatologiczne, aż po klasyczne leki przeciwbólowe. Domowe metody wykorzystujące chłód również mogą przynieść ulgę, pod warunkiem przestrzegania zasad bezpiecznego stosowania. Należy jednak pamiętać, że wszystkie te metody zapewniają jedynie tymczasową ulgę i nie zastępują profesjonalnej opieki stomatologicznej. Ból zęba jest sygnałem ostrzegawczym, który wskazuje na problem wymagający leczenia u dentysty. Najważniejsze jest, aby nie odkładać wizyty u dentysty, ponieważ wczesna diagnoza i leczenie mogą zapobiec poważniejszym powikłaniom i uchronić przed utratą zęba.

Choroby tropikalne to grupa schorzeń występujących głównie w regionach tropikalnych i subtropikalnych, położonych między Zwrotnikiem Raka a Zwrotnikiem Koziorożca¹. Obejmują one zarówno choroby zakaźne, jak i niezakaźne, zaburzenia genetyczne oraz schorzenia spowodowane niedoborami żywieniowymi lub warunkami środowiskowymi, takimi jak wysoka temperatura i wilgotność¹. Szacuje się, że ponad miliard ludzi na świecie cierpi z powodu tych chorób, a około 15 milionów osób rocznie umiera z ich powodu¹.

Warto wiedzieć, że choroby tropikalne nie ograniczają się już tylko do krajów tropikalnych. Rosnąca migracja międzynarodowa, podróże lotnicze, turystyka i wyjazdy służbowe do regionów tropikalnych przyczyniły się do zwiększonej częstości występowania tych chorób w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Europie¹. Dodatkowo zmiany klimatyczne i globalne ocieplenie mogą powodować rozprzestrzenianie się chorób tropikalnych i ich wektorów na obszary wcześniej wolne od tych zagrożeń¹. Szczególnie narażone na ciężki przebieg chorób tropikalnych są osoby po transplantacjach, ponieważ leki immunosupresyjne osłabiają ich układ odpornościowy¹. W krajach zachodnich coraz częściej obserwuje się przypadki chorób tropikalnych przenoszonych przez przeszczepione organy¹.

Jakie są najczęstsze objawy chorób tropikalnych, na które należy zwrócić uwagę?

Objawy chorób tropikalnych mogą być bardzo zróżnicowane, ale istnieją pewne typowe sygnały ostrzegawcze, które powinny wzbudzić naszą czujność. Do najczęstszych objawów należą: gorączka, ból głowy, bóle stawów i mięśni, nudności, wymioty, biegunka oraz wysypki skórne². Niektóre choroby tropikalne, takie jak malaria, charakteryzują się objawami występującymi w regularnych odstępach czasu, podczas gdy inne rozwijają się nagle i gwałtownie². Szczególną uwagę należy zwrócić na krew w moczu, która może wskazywać na schistosomatozę³. Przewlekłe zmęczenie jest często pomijanym objawem wielu chorób tropikalnych i może utrzymywać się przez długi czas po powrocie z podróży³.

Szczególnie niepokojące jest to, że wiele chorób tropikalnych może ujawnić się dopiero po tygodniach lub miesiącach od zakażenia². Na przykład malaria może pozostawać w organizmie przez wiele tygodni, a nawet miesięcy, zanim pojawią się pierwsze objawy³. Dlatego tak ważne jest, aby po powrocie z podróży do krajów tropikalnych monitorować swój stan zdrowia i poinformować lekarza o wszystkich odwiedzonych miejscach, nawet jeśli podróż miała miejsce rok wcześniej³. Charakterystyczne dla niektórych infekcji bakteryjnych są problemy jelitowe z “dobrymi i złymi dniami” – gdy objawy pojawiają się i ustępują naprzemiennie, co często wskazuje na zakażenie bakteriami takimi jak Cryptosporidium³.

Osobnym problemem są objawy skórne, które mogą pojawić się po powrocie z tropików. Larwy much mogą rozwijać się pod skórą, tworząc bolesne zmiany przypominające czyraki³. Ważne jest, aby nie wyciskać takich zmian, ponieważ może to zabić larwę i doprowadzić do zakażenia. Zamiast tego należy użyć wazeliny, która zablokuje dostęp powietrza i zmusi larwę do wyjścia na powierzchnię, gdzie można ją łatwiej usunąć³.

Które tropikalne choroby zakaźne są najbardziej rozpowszechnione?

Wśród najbardziej rozpowszechnionych tropikalnych chorób zakaźnych znajduje się malaria, która dotyka ponad 300 milionów ludzi rocznie i powoduje od 1 do 3 milionów zgonów⁴. Jest wywoływana przez pasożyty z rodzaju Plasmodium, przenoszone przez samice komarów widliszków. Choroba charakteryzuje się cyklami dreszczów, gorączki i pocenia się, które występują gdy pasożyty niszczą czerwone krwinki⁴.

Gorączka denga to kolejna groźna tropikalna choroba zakaźna przenoszona przez komary Aedes, występująca w tropikalnych i subtropikalnych regionach Ameryk, Afryki, Azji i Australii⁴. Charakteryzuje się objawami grypopodobnymi, w tym silnym bólem głowy, oczu, mięśni i stawów. U niektórych pacjentów, szczególnie niemowląt i dzieci, może rozwinąć się gorączka krwotoczna denga, która jest ciężką i czasami śmiertelną odmianą choroby⁴. Żółta febra, również przenoszona przez komary Aedes, charakteryzuje się gorączką, dreszczami, bólem głowy, a w ciężkich przypadkach uszkodzeniem wątroby i krwawieniami⁴. Na szczęście istnieje bezpieczna i skuteczna szczepionka przeciwko żółtej febrze, która może całkowicie uchronić przed zachorowaniem⁴.

Inne znaczące choroby tropikalne to leiszmanioza, dotykająca około 12 milionów osób na świecie, schistosomatoza będąca drugą najważniejszą chorobą pasożytniczą po malarii z 200 milionami zakażonych, oraz filarioza limfatyczna, na którą cierpi około 90 milionów ludzi¹. Każda z tych chorób ma swoje specyficzne objawy i sposoby przenoszenia, ale wszystkie mogą prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych, jeśli nie są odpowiednio leczone¹. Choroba Chagasa, przenoszona przez pluskwy nazywane “całującymi” ze względu na ich zwyczaj gryzienia w okolice twarzy, może przez lata przebiegać bezobjawowo, a następnie prowadzić do poważnego uszkodzenia serca i układu pokarmowego⁴. Dotyka ona około 18 milionów ludzi, głównie w Ameryce Łacińskiej⁴.

Nie można zapominać o HIV/AIDS, który w regionach tropikalnych stanowi szczególnie poważny problem. W Afryce Subsaharyjskiej żyje ponad 13 milionów dorosłych zakażonych HIV, co stanowi około 60% globalnej liczby zakażonych⁴. Zakażenie HIV dodatkowo zwiększa podatność na inne choroby tropikalne i może prowadzić do cięższego ich przebiegu⁴.

W jakich regionach świata występuje największe ryzyko zachorowania?

Obszary największego ryzyka zachorowania na choroby tropikalne obejmują kraje położone na północ i południe od równika, w tym Tajlandię, Indonezję, Wietnam, Brazylię i Kenię². W Afryce szczególnie rozpowszechnione są malaria, żółta febra i afrykańska trypanosomiaza (śpiączka afrykańska)². Ameryka Południowa i Środkowa to regiony endemicznego występowania malarii, gorączki denga i zakażeń wirusem Zika².

Azja Południowo-Wschodnia jest obszarem wysokiego ryzyka zachorowania na gorączkę denga, malarię i gorączkę chikungunya². Niektóre części Oceanii również są zagrożone występowaniem gorączki denga i chorób wywoływanych przez wirusa Zika². Warto pamiętać, że obszary występowania chorób tropikalnych mogą się szybko zmieniać, dlatego przed podróżą należy zawsze sprawdzić aktualne informacje dotyczące sytuacji epidemiologicznej w danym regionie².

Szczególnie niepokojące jest to, że konflikty zbrojne i kryzysy humanitarne mogą znacząco zwiększać ryzyko rozprzestrzeniania się chorób tropikalnych. Na przykład w Sudanie, gdzie trwa konflikt, istnieje wysokie ryzyko wybuchu epidemii leiszmaniozy trzewnej ze względu na masowe przemieszczenia ludności i zniszczenie infrastruktury medycznej⁵. Podobne zagrożenia występują w innych regionach dotkniętych wojnami czy klęskami żywiołowymi¹.

Jak możemy się chronić przed chorobami tropikalnymi podczas podróży?

Ochrona przed chorobami tropikalnymi wymaga kompleksowego podejścia obejmującego zarówno szczepienia, jak i przestrzeganie zasad profilaktyki. Jednym z najważniejszych kroków jest konsultacja z lekarzem medycyny podróży na co najmniej 4-6 tygodni przed wyjazdem². Podczas takiej wizyty lekarz oceni indywidualne ryzyko i zaleci odpowiednie szczepienia, które mogą obejmować szczepienia przeciwko żółtej febrze, tyfusowi, cholerze, zapaleniu wątroby typu A i B oraz wściekliźnie². Niezwykle ważne jest również wykupienie kompleksowego ubezpieczenia podróżnego, które pokryje koszty leczenia chorób tropikalnych oraz ewentualną repatriację medyczną². Leczenie niektórych chorób tropikalnych może być bardzo kosztowne, a ubezpieczenie zapewni dostęp do najlepszej opieki medycznej bez obaw o finanse².

Niezwykle istotna jest ochrona przed ukąszeniami owadów, które są głównymi wektorami wielu chorób tropikalnych. Należy nosić długie rękawy, długie spodnie i zamknięte buty, szczególnie o zmierzchu i świcie, gdy komary są najbardziej aktywne². Stosowanie wysokiej jakości repelentów zawierających DEET (dietylotoluamid) na odkrytą skórę znacznie zmniejsza ryzyko ukąszeń². W nocy warto spać pod moskitierą, najlepiej impregnowaną środkami owadobójczymi².

Równie ważne jest przestrzeganie zasad higieny żywieniowej. Należy unikać picia wody z kranu i używać tylko butelkowanej wody, nawet do mycia zębów². Jedzenie powinno być dokładnie ugotowane, a surowe potrawy należy unikać. Owoce i warzywa powinny być obrane przed spożyciem². Należy również zachować ostrożność w kontakcie z naturalnymi zbiornikami wodnymi, które mogą być siedliskiem pasożytów wywołujących schistosomatozę².

Jakie są szczególne zagrożenia, o których rzadko się mówi?

Jednym z najbardziej niedocenianych zagrożeń w tropikach są ukąszenia węży. To właśnie one są największym zabójcą spośród wszystkich zaniedbanych chorób tropikalnych⁵. Problem polega nie tylko na samym ukąszeniu, ale przede wszystkim na braku dostępu do surowic przeciwjadowych. Większość ofiar ukąszeń węży mieszka zbyt daleko od placówek medycznych, które mogłyby mieć antidotum, a nawet jeśli dotrą do kliniki, często nie stać ich na wysoki koszt leczenia⁵. Surowice są produkowane w małych ilościach i dostosowane do konkretnych regionów, a ich skuteczność bywa niska, co wymaga podania wielu fiolek⁵.

Kolejnym często pomijanym zagrożeniem są problemy skórne spowodowane przez pasożyty. Larwy much w tropikach mogą składać jaja na ubraniach, a po wykluciu się larwy wgryzają się w skórę, gdzie rosną przez około tydzień³. Pierwszym objawem jest tworzenie się bolesnej zmiany przypominającej czyrak. Absolutnie nie należy próbować wyciskać takiej zmiany, ponieważ może to zabić larwę i doprowadzić do zakażenia. Skuteczną metodą jest zastosowanie wazeliny, która blokuje dostęp powietrza i zmusza larwę do wyjścia na powierzchnię³.

Kleszcze stanowią problem nie tylko w tropikach, ale także w lasach i na łąkach w wielu regionach świata. Mogą przenosić groźne choroby jak tyfus, gorączkę powrotną i boreliozę³. Podobnie jak w przypadku larw much, kleszcze można usunąć używając wazeliny – gdy zabraknie im tlenu, same odpadną. Nie należy wyrywać ich siłą, ponieważ można pozostawić fragment kleszcza w skórze³.

Jakie są najnowsze osiągnięcia w walce z chorobami tropikalnymi?

Mimo licznych wyzwań, ostatnie lata przyniosły znaczące osiągnięcia w walce z chorobami tropikalnymi. Jednym z największych sukcesów jest prawie całkowita eliminacja śpiączki afrykańskiej w wielu krajach. W ciągu ostatnich 25 lat nastąpił 97% spadek liczby osób cierpiących na tę chorobę, co doprowadziło do jej wyeliminowania jako problemu zdrowia publicznego w Gwinei Równikowej, Wybrzeżu Kości Słoniowej, Beninie, Togo, Ugandzie i Czadzie⁵.

Ważnym krokiem było również dodanie nomy do oficjalnej listy zaniedbanych chorób tropikalnych WHO w 2023 roku⁵. Ta choroba, która dosłownie “pożera” tkankę twarzy, dotyka głównie dzieci i bez leczenia jest śmiertelna w 90% przypadków⁵. Włączenie jej do listy oznacza większą widoczność i potencjalnie więcej inwestycji w badania nad jej przyczynami i leczeniem⁵.

Kolejnym przełomem jest uruchomienie przez organizację Gavi ambitnego programu poprawy dostępu do szczepionki przeciwko wściekliźnie po ugryzieniach zwierząt⁵. Wścieklizna jest jedyną chorobą tropikalną, której można zapobiec poprzez szczepienie, ale w wielu ze 150 krajów, gdzie stanowi ona zagrożenie, zapasy szczepionek są bardzo ograniczone, a ich koszt wysoki⁵. Dzięki programowi Gavi ministerstwa zdrowia będą mogły zaopatrywać się w szczepionki i bezpłatnie szczepić osoby pogryzionego przez zwierzęta⁵.

Podsumowanie

Choroby tropikalne to schorzenia występujące głównie w rejonach o ciepłym i wilgotnym klimacie, ale z powodu migracji i zmian klimatu pojawiają się też w innych częściach świata. Ich objawy obejmują gorączkę, bóle mięśni, wysypki i zaburzenia jelitowe. Szczególną ostrożność powinni zachować podróżujący oraz osoby z obniżoną odpornością. Profilaktyka, jak szczepienia, repelenty i higiena, znacząco ogranicza ryzyko zakażenia. Wczesna diagnostyka i świadomość objawów chorób tropikalnych są kluczowe dla skutecznego leczenia.

Potas jest niezwykle ważnym pierwiastkiem chemicznym, który pełni szereg ważnych funkcji w organizmie. Przedstawiamy je poniżej:

• utrzymuje prawidłową gospodarkę wodną i zachowuje równowagę kwasowo-zasadową;
• wspomaga funkcjonowanie układu nerwowego i mięśniowego;
• zapewnia wydajność mięśni podczas treningu;
• obniża ciśnienie tętnicze krwi;
• zmniejsza produkcję wolnych rodników;
• redukuje ryzyko udaru mózgu;
• korzystnie wpływa na niewydolność serca, cukrzycę czy zaburzenia rytmu;
• zmniejsza ryzyko powstawania kamieni nerkowych i osteoporozy [1].

Bezpieczna dawka potasu

Czy wystarczy zdrowo się odżywiać, aby zapewnić sobie odpowiednią ilość potasu? Jaka jest bezpieczna dawka potasu, a kiedy możemy doświadczać objawów przedawkowania potasu? Dzienne zapotrzebowanie na potas u niemowląt wynosi od 400 do 700 mg, a u dzieci do 9. roku życia od 2400 do 3700 mg potasu na dobę. Z kolei dorośli potrzebują aż 4700 miligramów tego pierwiastka, podczas gdy kobiety karmiące nawet 5100 mg dziennie [1,2].

Aby pokryć dzienne zapotrzebowanie organizmu na potas, należy stosować urozmaiconą dietę. Musi być ona bogata w warzywa, owoce i pełnoziarniste produkty zbożowe. Powinno się jednocześnie ograniczyć spożycie alkoholu i kofeiny. Warto również zrezygnować z żywności przetworzonej, której składniki mogą obniżać jego przyswajalność [1,2].

Aby poprawić wchłanialność potasu, należy zadbać o odpowiednią ilość magnezu w diecie. W przypadku stosowania suplementacji potasu, bez konsultacji z lekarzem nie zaleca się stosować więcej niż 300-500 mg dziennie. Czy suplementacja potasu jest bezpieczna? Jakie mogą być skutki uboczne przedawkowania [1,2]? 

Czy suplementacja potasu jest bezpieczna?

Suplementacja potasu jest w większości przypadków bezpieczna, ale wymaga zachowania pewnych istotnych zasad. Bez ich przestrzegania możemy być narażeni na skutki uboczne potasu. Oto, o czym warto wiedzieć podczas suplementacji tego pierwiastka:

• hipokaliemia, czyli zbyt niskie stężenie potasu we krwi może wystąpić np. w przebiegu przewlekłej biegunki, wymiotów, stosowania leków moczopędnych lub jego niewystarczającej podaży w diecie;
• zwiększone zapotrzebowanie na potas występuje przy intensywnym poceniu się lub u osób aktywnych fizycznie; 
• brak hiperkaliemii, czyli zbyt wysokiego stężenia potasu we krwi np. w przypadku osób ze stwierdzonym uszkodzeniem nerek;
• brak możliwości stosowania odpowiednio zbilansowanej diety, która jest w stanie pokryć dzienne zapotrzebowanie na potas [2,3].

Jakie są objawy przedawkowania potasu?

Zbyt wysokie stężenie potasu we krwi (hiperkaliemia), będące wynikiem przedawkowania potasu, może być niebezpieczne, dlatego nie powinno się go suplementować w większych ilościach bez wyraźnych wskazań. Łagodna hiperkaliemia przeważnie nie powoduje żadnych objawów. Jednakże zbyt wysokie stężenie potasu we krwi przez dłuższy czas może prowadzić do m.in.:

• osłabienia mięśni, co może objawiać się nawet problemami ze wstawaniem z pozycji siedzącej czy wchodzeniem po schodach;
• porażeniem mięśni, szczególnie w kończynach dolnych;
• osłabieniem organizmu i szybkim męczeniem się, przez osłabione mięśnie oddechowe;
• duszności;
• bradykardii (wolne tętno);
• zdezorientowania;
• mrowienia;
• w skrajnych przypadkach zatrzymanie pracy serca i nagłego zgonu [2,3].

Co powoduje przedawkowanie potasu?

Do zbyt wysokiego stężenia potasu we krwi może prowadzić szereg różnych czynników. Do najważniejszych należą:

• zbyt wysoka podaż potasu z pokarmu lub suplementami diety, ale najczęściej połączona z niewydolnością nerek lub przyjmowaniem leków, które hamują wydalanie potasu z moczem;
• upośledzone wydalanie potasu przez nerki z moczem np. w przebiegu uszkodzenia nerek, niedoczynności nadnerczy lub w sytuacji stosowania leków, które zmniejszają wydalanie potasu przez nerki;
• do leków hamujących wydalanie potasu z nerek należą m.in. inhibitory konwertazy angiotensyny np. enalapryl czy kaptopryl, blokery receptora angiotensynowego np. losartan czy walsartan, diuretyki oszczędzające potas, takie jak np. spironolakton czy amiloryd, niesteroidowe leki przeciwzapalne np. diklofenak czy ibuprofen, leki immunosupresyjne np. cyklosporyna i leki przeciwdrobnoustrojowe np. ketokonazol;
• uwolnienie dużych ilości potasu z komórek np. w przypadku rozpadu guza nowotworowego, hemolizy, rozpadu dużych krwiaków czy kwasicy cukrzycowej lub metabolicznej [2].

Podsumowanie 

Suplementacja potasu jest bezpieczna, jeżeli jest stosowana odpowiedzialnie i w przypadku odpowiednich wskazań. Najlepiej jeżeli jego odpowiedni poziom można zapewnić przy pomocy prawidłowo zbilansowanej diety. Jeżeli nie jest to możliwe, to należy rozważyć jego suplementację. W aptece można znaleźć wiele preparatów dostępnych bez recepty. W przypadku wystąpienia wskazań lekarz może przepisać preparaty dostępne wyłącznie na receptę. 

Choroby autoimmunologiczne cechują się tym, że nasz układ odpornościowy zaczyna atakować swoje własne struktury. Istnieje wiele takich chorób i niestety coraz większa część społeczeństwa na nie choruje. Jedną z tytułowych dolegliwości jest Reumatoidalne Zapalenie Stawów (RZS). To schorzenie, które kojarzy się z osobami starszymi, ale również młodsi na nie cierpią. RZS objawia się rozwojem stanu zapalnego w obrębie stawów, które stają się bolesne, obrzęknięte i sztywnieją. To bardzo poważna choroba, która może prowadzić do kalectwa. Jednymi z leków, które stosuje się w leczeniu RZS jest sulfasalazyna i metotreksat, jednak te substancje mają także inne wskazania. Czy wspomniane leki na reumatoidalnego zapalenie stawów są skuteczne? Który lek na RZS jest lepszy: sulfasalazyna czy metotreksat? Czy sulfasalazyna to steryd [1].

Jak działa sulfasalazyna i metotreksat?

Metotreksat to lek immunosupresyjny, czyli taki, który wycisza niepotrzebną aktywność naszego układu odpornościowego, który atakuje własne komórki. Czy metotreksat jest sterydem? Nie, ma inny mechanizm działania. Dwa główne wskazania obejmuję leczenie nowotworów i chorób autoimmunologicznych. Jeśli chodzi o choroby nowotworowe, to metotreksat wnika do namnażających się komórek, m.in. nowotworowych. Tam blokuje pewien proces, który odpowiada za powstawanie aktywnej formy kwasu foliowego. Ta substancja jest niezbędna do produkcji DNA komórki. W wyniku jej braku komórka nie może funkcjonować prawidłowo i dochodzi do jej śmierci [2,3].

Nieco inaczej wygląda działanie metotreksatu w chorobach immunologicznych. Jako lek na reumatoidalne zapalenie stawów blokuje metabolizm, czyli rozpad adeniny i guaniny. Ich nadmiar wywiera silny efekt przeciwzapalny. Dochodzi też do zwiększenia produkcji innych komórek o działaniu przeciwzapalnym. W efekcie zostaje zmniejszony odczyn zapalny charakterystyczny dla RZS i pacjent doświadcza mniejszych objawów choroby [2].

Drugą omawianą substancją jest sulfasalzyna. Czy sulfasalazyna to steryd? Jest to silny lek o działaniu przeciwzapalnym, ale sulfalsazyna nie jest sterydem. Związek ten działa także immunosupresyjnie i przeciwzapalnie. Dokładny mechanizm tego leku nie został dokładnie poznany. Sulfasalzyna to bardzo duża cząsteczka, która raczej nie może zostać wchłonięta po połknięciu. Pod wpływem bakterii jelitowych ulega rozpadowi do innych związków (m.in. mesalazyny i innych pochodnych) i w przypadku leczeniu chorób zapalnych jelit, uważa się, że to te związki faktycznie działają. W kwestii działanie jako lek na reumatoidalne zapalenie stawów istnieje wiele teorii. Niektóre mówią, że sulfasalazyna hamuje aktywność różnych procesów i komórek o działaniu prozapalnym [4,5].

Porównanie skutków ubocznych

Największym skutkiem ubocznym po stosowaniu metotreksatu może być uszkodzenie wątroby. Łatwo jemu przeciwdziałać poprzez suplementację dużych dawek kwasu foliowego. Zdarza się także podwyższenie enzymów wątrobowych, ale powikłania takie jak marskość zdarzają się bardzo rzadko. Najczęstsze działania niepożądane dotyczą zaburzeń żołądkowo-jelitowych. Pacjenci skarżą się na nudności, wymioty i spadek apetytu. Problemy te zwykle pojawiają się na początku terapii i potem znikają. Istnieje również ryzyko zwiększonego rozwoju wrzodów i nadżerek żołądka i dwunastnicy [2,3].

Po stosowaniu sulfasalazyny najczęściej pojawiają się nudności, wymioty, zaburzenia trawienia, <a href=”https://leki.pl/poradnik/jakie-sa-najmocniejsze-tabletki-przeciwbolowe-bez-recepty/”>ból głowy i zawroty, zaburzenia smaku, szumy uszne, kaszel, oraz wysypka. Wysypki mogą przybierać różne formy, ale charakterystyczne jest pojawienie się niebieskich zmian. Notowano także zmniejszenie płodności u mężczyzn, ale jest to skutek uboczny całkowicie odwracalny. Zwykle ustępuje do 3. miesięcy po zaprzestaniu terapii. Inne działania niepożądane to podwyższenie enzymów wątrobowych, obniżenie płytek krwi i białych oraz czerwonych krwinek lub gorączka. Pojawiają się one dość rzadko [4,5].

Kiedy stosować sulfasalazynę i metotreksat

Metotreksat stosuje się jako lek modyfikujący przebieg choroby w RZS. Inne wskazania do stosowania to leczenie łuszczycowego zapalenia stawów, łuszczycy, sarkoidozy, tocznia rumieniowatego i chorób zapalnych jelit. Metotreksat można stosować jako lek immunosupresyjny po przeszczepach. Związek ten znajduje szerokie zastosowanie w leczeniu wielu nowotworów, np. raka piersi, głowy, szyi, pęcherza moczowego, białaczki limfoblastycznej, chłoniaków i innych [2,3].

Kiedy stosować sulfasalazynę? Sulfasalazyna to również lek na reumatoidalne zapalenie stawów z grupy modyfikujących przebieg choroby. Oprócz tego stosuje się ją w młodzieńczym, idiopatycznym zapaleniu stawów i chorobach zapalnych jelit, np. wrzodziejącym zapaleniu jelit. Sulfasalazyna może być stosowana także w innych jednostkach chorobowych off-label, takich jak:

• choroba Leśniowskiego-Crohna;
• łuszczycowe zapalenie stawów;
• zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa [4,5].

Dawkowanie i czas działania

Metotreksat najczęściej podaje się podskórnie lub doustnie, ale możliwe jest stosowanie dożylne lub nawet dooponowe. Zwykle lek aplikuje się 1 raz w tygodniu. W niektórych przypadkach dawkę jednorazową można podzielić na 3 mniejsze, podawane co 8 godzin w tym samym dniu, ale praktykuje się to bardzo rzadko. Stosuje się dawki od 2,5 mg do 30 mg w zależności od stopnia zaawansowania choroby, odpowiedzi i stanu pacjenta. Na docelowe efekty leczenia trzeba zwykle poczekać od 4 do 8 tygodni od pierwszego podania. Ze względu na mocne obniżenie kwasu foliowego w organizmie, podczas leczenia metotreksat stosuje się kwas foliowy w dawkach od 5 mg do 15 mg [2,3].

Sulfasalazynę podaje się doustnie. Dawkowanie zależy od jednostki chorobowej. W RZS stosuje się najczęściej od 500 mg do 1 g leku na dobę (podzielonego na dwie dawki) na początku leczenia. Maksymalnie można stosować 3 g substancji, ale zwykle podaje się 1 g rano i 1 g wieczorem. Podobnie dawkuje się lek w łuszczycowym zapaleniu stawów i młodzieńczym, idiopatycznym zapaleniu stawów [4].

Dawkowanie w chorobach zapalnych jelit jest nieco inne. w przypadku wrzodziejącego zapalenia jelit dawka początkowa to 3 g lub 4 g podzielone maksymalnie na 3 dawki dobowe. Po ustabilizowaniu objawów można zejść do 2 g na dobę w podobnym schemacie. W przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna podaje się od 3 g do 6 g sulfasalazyny na dobę w podzielonych dawkach. Taka terapie trwa najczęściej 16 tygodni [4].

Bezpieczeństwo sulfasalazyny i metotreksatu

Metotreksatu nie wolno podawać kobietom w ciąży. Jeśli kobieta jest w wieku, w którym może zajść w ciążę, to podczas leczenia wymagana jest podwójna antykoncepcja. Sulfasalazyna nie jest bezwzględnie przeciwwskazana w ciąży, jak metotreksat, ale należy ją podawać tylko, jeśli zaistnieje bezwzględna konieczność. Sulfasalazyna przechodzi przez łożysko i może mieć wpływ na płód. Jeśli istnieje konieczność stosowania, to należy suplementować kwas foliowy, bo dochodzi wtedy do spadku jego stężenia [2-5].

Metotreksatu nie można stosować podczas karmienia piersią, bo niesie to ryzyko uszkodzenia płodu. Sulfasalazyna jest dopuszczona do stosowania w trakcie karmienia piersią, gdyż praktycznie nie przenika do mleka matki [2-5].

Oba leki można stosować podczas prowadzenia pojazdów. Jedynym przeciwwskazaniem jest występowanie zawrotów głowy [2-5].

Picie alkoholu, szczególnie w dużych ilościach, nie jest wskazane u osób, które stosują metotreksat, gdyż może zwiększyć to ryzyko uszkodzenia wątroby. W przypadku sulfasalazyny nie ma takich wskazań i nie istnieją interakcję, ale również należy zachować ostrożność [2-5].

Pacjenci w podeszłym wieku mają większe ryzyko niedoborów kwasu foliowego, dlatego należy zachować ostrożność podczas stosowania metotreksatu i rozważyć zwiększenie suplementacji. Wiek nie stanowi przeciwwskazania, ale wraz z wiekiem zwiększa się ryzyko niewydolności wątroby i nerek, więc wtedy należy rozważyć modyfikację dawek. U osób w podeszłym wieku, które stosują sulfasalazynę dochodzi do jej dłuższego przebywania w organizmie. Z tego względu konieczna może być modyfikacja dawek [2-5].

Jeśli pacjent cierpi na niewydolność wątroby lub nerek to konieczna może być modyfikacji dawki przy stosowaniu metotreksatu. Niewydolność wątroby nie jest przeciwwskazaniem do stosowania sulfasalazyny, ale należy zachować ostrożność. Sama niewydolność nerek nie jest przeciwwskazaniem do stosowania tego leku, ale zwiększa się ryzyko rozwoju kamicy nerkowej, która może doprowadzić do stanów zapalnych i niewydolności. Z tego względu należy dbać o nawodnienie i kontrolować stan nerek [2-5].

Dostępne leki i drogi podania

Metotreksat dostępny jest w formie produktów do podawania doustnego. Możemy tu wyróżnić roztwory i tabletki. Lek można podawać także pozajelitowo i tu mamy dostępne gotowe ampułko-strzykawki oraz koncentraty do sporządzania roztworu do infuzji, np. dożylnej.

Sulfasalazyna występuje jedynie w formie tabletek dojelitowych do podawania doustnego.

Zamienniki sulfasalazyny i metotreksatu

Dostępne zamienniki metotreksatu oraz ich dawki przedstawiamy w Tabeli 1.

Dostępne zamienniki sulfasalazyny oraz ich dawki przedstawiamy w Tabeli 2.

Podsumowanie

Choroby autoimmunologiczne wymagają długiego leczenia. Jednymi z leków na reumatoidalne zapalenie stawów jest metotreksat i sulfasalazyna. Metotreksat wykorzystuje się także w leczeniu nowotworów. Sulfasalazynę często podaje się w terapii chorób zapalnych jelit. Co jest lepsze: sulfasalazyna czy metotreksat? Oba leki są skuteczne. Wydaje się, że sulfasalazyna jest nieco bezpieczniejsza, gdyż w szczególnych przypadkach można podawać ją podczas ciąży i karmienia piersią. Czy sulfasalazyna jest sterydem? Czy metotreksat jest sterydem? Ona jak i metotreksat nie są lekami sterydowymi.

Reumatoidalne Zapalenie Stawów (RZS) to przewlekła choroba zapalna, która obejmuje głównie stawy rąk i stóp. Co charakterystyczne, schorzenie zwykle rozpoczyna się od małych stawów po jednej stronie ciała i postępuje. Stan zapalny wywołuje ból, obrzęk oraz ból przy dotyku. RZS to poważna choroba, która nieleczona może utrudniać poruszanie się, ale wpływa także na inne narządy i może być przyczyną rozwoju chorób sercowo-naczyniowych lub niewydolności nerek. Metotreksat i leflunomid to leki modyfikujące przebieg choroby, które stanowią leki I rzutu w leczeniu RZS. Czym właściwie jest metotreksat i co to za lek? Jakie skutki uboczne może powodować metotreksat? Czy leflunomide medac ma poważne skutki uboczne? Na te i inne pytania odpowiemy w dalszej części artykułu [1].

Jak działają metotreksat i leflunomid?

Metotreksat to lek modyfikujący przebieg choroby stosowany do leczenia RZS. Posiada różne mechanizmy działania. W chorobach autoimmunologicznych, np. wspomnianym RZS, wpływa na ilość adenozyny, która ma działanie przeciwzapalne. Metotreksat hamuje enzym odpowiedzialny za metabolizm, czyli rozpad tego związku. W efekcie zwiększa się stężenie adenozyny o działaniu przeciwzapalnym. Oprócz tego dochodzi do wielu zmian związanych z wygaszaniem stanu zapalnego lub zwiększoną produkcją innych komórek o działaniu przeciwzapalnym [2].

Inny mechanizm działania metotreksatu wykorzystuje się przy leczeniu chorób nowotworowych. Tutaj pojawia się pytanie, czy metotreksat to chemia? W pewnym sensie tak, ponieważ działa jako antagonista kwasu foliowego i jest stosowany w chemioterapii. Metotreksat jest aktywnie wchłaniany do komórek (m.in. tych nowotworowych) i zmienia metabolizm związków folianowych. Prowadzi do zmniejszenia ilości tetrahydrofolianu. Co najważniejsze, ten związek jest niezbędny do syntezy kwasów nukleinowych, bez których komórka nie ma szans przeżycia. Nie ma możliwości tworzenia DNA, więc dochodzi do śmierci komórki nowotworowej [2].

Czy leflunomid jest sterydem? Odpowiedź również jest przecząca, bo leflunomid to lek immunosupresyjny. Mechanizm leflunomidu jest bardzo skomplikowany, ale lek działa w taki sposób, że hamuje namnażanie się zmienionych komórek oraz działa przeciwzapalnie. Leflunomide medac, podobnie jak inne preparaty zawierające tę substancję, może powodować skutki uboczne, o których powiemy w dalszej części artykułu [3].

Porównanie skutków ubocznych

Jakie są najczęstsze metotreksat skutki uboczne? Główne działania niepożądane tego leku to zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, wymioty, spadek apetytu oraz zwiększone ryzyko rozwoju wrzodów żołądka. Niestety skutki uboczne po tym leku pojawiają się często, nawet przy małych dawkach, ale zwykle nie są zbyt intensywne. Metotreksat może niestety uszkadzać wątrobę z racji jego mechanizmu działania, który powoduje spadek poziomu folianów. Temu skutkowi ubocznemu łatwo przeciwdziałać poprzez suplementację kwasu foliowego (w dawkach nawet do 15 mg).

Oprócz tego w badaniach laboratoryjnych często stwierdza się podwyższenie poziomu enzymów wątrobowych. Inne działania niepożądane, które występuje dość często to zmęczenie, senność, bóle głowy, spadek poziomu białych krwinek, czerwonych i płytek krwi, zwiększona podatność na infekcje, łysienie. Wielu pacjentów zastanawia się również, czy metotreksat a tycie są ze sobą powiązane – warto zaznaczyć, że u niektórych osób może wystąpić przyrost masy ciała podczas terapii, choć nie jest to najczęstszy skutek uboczny [2,4].

A jak to wygląda w przypadku iniekcji, np. skutków ubocznych po zastrzykach Metex? Metex w zastrzykach, może powodować skutki uboczne podobne do tych opisanych wcześniej dla metotreksatu. Obejmują one głównie dolegliwości żołądkowo-jelitowe, reakcje w miejscu wstrzyknięcia oraz ogólne osłabienie organizmu.

Jakie są objawy zatrucia metotreksatem? Mogą to być silne nudności, wymioty, biegunka, owrzodzenia jamy ustnej, krwawienia, poważne zmiany w obrazie krwi, a w skrajnych przypadkach niewydolność wątroby lub nerek. Zatrucie metotreksatem wymaga natychmiastowej pomocy medycznej i podania antidotum w postaci folinianu wapnia.

Jakie są najczęstsze skutki uboczne leku Leflunomide medac? Lek ten (oraz inne, które zawierają leflunomid) powoduje nudności, wymioty, ból brzucha i biegunkę. Często pacjenci zgłaszają także wysypkę i ból pleców. Może dojść do podwyższenia poziomu enzymów wątrobowych. Przy stosowaniu leflunomidu pacjenci zgłaszali także często wzrost ciśnienia tętniczego krwi i wzrost wypadania włosów. Znacznie rzadziej notuje się takie skutki uboczne jak zaburzenia związane z ilością krwinek lub choroby zapalne płuc [3].

Kiedy stosować leflunomid, a kiedy metotreksat?

Główne wskazanie do stosowania leflunomidu to Reumatoidalne Zapalenie Stawów. Lek ten podaje się także w terapii Łuszczycowego Zapalenia Stawów. Kiedyś leflunomid stosowany był w leczeniu niektórych nowotworów, jednak ze względu na efektywność i działania niepożądane nie uzyskał akceptacji FDA [3,5].

Metotreksat jest lekiem modyfikującym przebieg choroby (podobnie jak leflunomid), którego stosuje się głównie w leczeniu RZS. Stosuje się go także w terapii Łuszczycowego Zapalenia Stawów. Oprócz tego stosuje się go w leczeniu łuszczycy, chorób zapalnych jelit, naczyń i tkanki łącznej, a także toczniu rumieniowatym lub sarkoidozy. Czasami podaje się go jako lek immunosupresyjny po przeszczepach. Metotreksat znajduje zastosowanie w chemioterapii i w tym kontekście można powiedzieć, że metotreksat to chemia, ponieważ jest stosowany jako lek cytostatyczny w leczeniu onkologicznym wielu nowotworów, np.:

• ostrej białaczki limfoblastycznej;
• chłoniaków nieziarniczych;
• kostniakomięsaków;
• raku piersi, głowy i szyi;
• raku pęcherza moczowego;
• kosmówczaków [2,4].

Dawkowanie i czas działania

Metotreksat to lek, który podaje się doustnie albo domięśniowo, dożylnie, dooponowo lub podskórnie. Lek podaje się najczęściej 1 raz na tydzień. Istnieje schemat, w którym podaje się go 1 raz na tydzień, ale w 3 podzielonych dawkach co 8 godzin w konkretnym dniu tygodnia. Pojedyncze dawki metotreksatu wahają się od 2,5 mg do 30 mg (ze zmianą co 2,5 mg).

Po podaniu leku maksymalne stężenie w organizmie osiąga się po około 1 godzinie. Niestety na docelowe efekty trzeba poczekać od 4 do 8 tygodni. Jak długo metotreksat utrzymuje się w organizmie? Połowa podanego leku zostaje usunięta z organizmu po kilkunastu godzinach. Po zaprzestaniu stosowania leku zostaje on usunięty z organizmu po około 3-4 dniach, ale tutaj występuje dużo różnic pomiędzy ludźmi [2,4].

Wielu pacjentów zastanawia się, czy Trexan należy przyjmować przed czy po jedzeniu. Trexan jak i inne produkty z metotreksatem zaleca się przyjmować na pusty żołądek, aby zapewnić optymalne wchłanianie, jednak w przypadku wystąpienia dolegliwości żołądkowych lekarz może zalecić przyjmowanie go po posiłku.

Leflunomid występuje jedynie w formie doustnej i tutaj dostępne dawki to 10, 15 i 20 mg. Dawkowanie w RZS rozpoczyna się od dawki nasycającej 100 mg przez 3 dni, a następnie stosuje się codziennie od 10 mg do 20 mg. Po podaniu leku osiąga on najwyższe stężenie w organizmie po około dobie, chociaż to mocno waha się względem ludzi. Niestety na docelowe efekty leczenia trzeba poczekać – zwykle od 4 do 6 tygodni. Lek utrzymuje się długo w organizmie. Jest wykrywany nawet po upływie ponad 30 dni. Całkowite usunięcie leku osiąga się po około 10 tygodniach [3,5].

Bezpieczeństwo leflunomidu i metotreksatu

Metotreksat jest bezwzględnie przeciwwskazany w trakcie ciąży. Kobiety poddawane leczeniu tym lekiem w wieku reprodukcyjnym powinny stosować podwójną antykoncepcję. Nawet personel medyczny płci żeńskiej nie powinien mieć kontaktu z tym lekiem, np. podczas przygotowywania. Podobnie ma się to w stosunku do leflunomidu. Tutaj nawet po zaprzestaniu leczenia, kobiety powinny stosować skuteczną antykoncepcję do 2 lat po [2-5].

Leflunomidu ani metotreksatu nie można stosować w trakcie karmienia piersią, bo niesie to bardzo poważne zagrożenie dla dziecka [2-5].

Omawiane leki nie są przeciwwskazane podczas prowadzenia pojazdów lub obsługi maszyn, jednak mogą pojawić się takie działania niepożądane, jak senność lub zawroty głowy. Należy zachować ostrożność [2-5].

Spożywanie alkoholu podczas leczenia metotreksatem i leflunomidem jest przeciwwskazane. Jednoczesna podaż może zwiększyć ryzyko poważnego uszkodzenia wątroby. Jest to szczególnie niebezpieczne u pacjentów nadużywających alkoholu lub alkoholików [2-5].

Osoby w podeszłym wieku, które stosują metotreksat powinny zachować ostrożność. Należy monitorować stan pacjenta i ewentualnie modyfikować dawki. Sam wiek sprawia, że naturalne rezerwy kwasu foliowego są mniejsze, więc należy wtedy rozważyć zwiększenie dawki. U starszych pacjentów jest większe ryzyko niewydolności wątroby i nerek, co również należy wziąć pod uwagę. W przypadku leflunomidu wiek nie stanowi problemu [2-5].

W przypadku niewydolności wątroby lub nerek przy stosowaniu metotreksatu należy zachować ostrożność i rozważyć zmniejszenie dawki, lub zmianę leku. Leflunomid jest przeciwwskazany u pacjentów z umiarkowaną lub silną niewydolnością nerek. W niektórych przypadkach można rozważyć zmniejszenie dawek [2-5].

Dostępne leki i drogi podania

Leflunomid to lek, który występuje jedynie w formie tabletek powlekanych do podania doustnego. Dostępne dawki to 10, 15 i 20 mg.

Metotreksat dostępny jest w formie doustnej jako tabletki o dawce 2,5, 5 i 10 mg oraz jako roztwór doustny w dawce 2 mg/ml. Występuje także do podania pozajelitowego (najczęściej podskórnie) w gotowych ampułko-strzykawkach w dawce od 7,5 do 30 mg. Istnieje także w formie koncentratu do sporządzania roztworu do infuzji w dawce 100 mg/ml.

Zamienniki i preparaty metotreksatu i leflunomidu

W Tabeli 1. prezentujemy dostępne zamienniki metotreksatu w Polsce.

W Tabeli 2. prezentujemy dostępne zamienniki leflunomidu w Polsce.

Podsumowanie

Leflunomid i metotreksat to leki stosowane głównie do leczenia Reumatoidalnego Zapalenia Stawów i Łuszczycowego Zapalenia Stawów. Co lepiej wybrać: metotreksat czy leflunomid? W leczeniu RZS to metotreksat jest polecany jako lek I rzut i zwykle od niego rozpoczyna się terapię. Metotreksat również znajduje szerokie zastosowanie w leczeniu wielu nowotworów. Czy leflunomid jest sterydem? Czy metotreksat to steryd? Oba leki należą do innych grup i nie są sterydami. Są to skuteczne i silnie działające leki. Decyzje o włączeniu lub zamianie poszczególnych leków powinny być podejmowane na podstawie objawów i wyników pacjenta. Warto pamiętać, że leki dość długo utrzymują się w organizmie, a na pierwsze efekty terapii trzeba zwykle poczekać około 6 tygodni.

Serce to centralny organ układu sercowo-naczyniowego, który jest kluczowy dla życia każdej istoty wielokomórkowej. Jednakże, kiedy mówimy o miokardium, odnosimy się do konkretnego elementu anatomicznego wewnątrz serca.

Serce jest silnie umięśnionym narządem, który znajduje się w klatce piersiowej, pomiędzy płucami. Jest podzielone na cztery komory: prawy przedsionek, lewy przedsionek, prawa komora i lewa komora. Serce odpowiada za pompowanie krwi przez układ krążenia, dostarczając tlenu i składników odżywczych do tkanek oraz usuwając produkty przemiany materii.

Miokardium, czyli mięsień sercowy

Miokardium to warstwa mięśniowa serca, która stanowi większość jego masy. Składa się głównie z komórek mięśniowych zwanych kardiomiocytami. Miokardium jest odpowiedzialne za skurcze serca, które generują siłę potrzebną do pompowania krwi. Ten gęsty mięsień zawiera również naczynia krwionośne, które dostarczają tlen i składniki odżywcze do komórek mięśniowych oraz usuwają produkty przemiany materii. Funkcje miokardium są następujące:

• skurcze serca: miokardium zawiera włókna mięśniowe, które kurczą się synchronicznie, generując siłę potrzebną do napędzania krwi przez układ krążenia;
• przewodzenie impulsów elektrycznych: miokardium zawiera także specjalizowane komórki, które przewodzą impulsy elektryczne potrzebne do regulacji rytmu serca. Te komórki, takie jak włókna Purkinjego, pomagają w utrzymaniu prawidłowego rytmu skurczów serca.

Miokardium, będąc kluczowym składnikiem serca, odgrywa istotną rolę w utrzymaniu zdrowia i funkcji serca. Dlatego też dbanie o zdrowy tryb życia, regularne ćwiczenia fizyczne i odpowiednia dieta są kluczowe dla zapewnienia optymalnego funkcjonowania miokardium i całego serca.

Czym jest zapalenie mięśnia sercowego?

Zapalenie mięśnia sercowego, znane również jako zapalenie mięśnia serca lub miokarditis, jest stanem, w którym w mięśniu sercowym tworzy się stan zapalny.  Istnieje kilka czynników, które mogą przyczynić się do rozwoju zapalenia mięśnia sercowego:

• Zakażenia wirusowe: Najczęstszą przyczyną zapalenia mięśnia sercowego są wirusy, takie jak: koronawirusy, wirus grypy, wirus opryszczki, wirus zapalenia wątroby typu C i HIV. Te wirusy mogą atakować mięsień sercowy, co prowadzi do jego powstania w jego rejonie stanu zapalnego.
• Zakażenia bakteryjne: Rzadziej, zapalenie mięśnia sercowego może być spowodowane zakażeniami bakteryjnymi, takimi jak Chlamydia, Mycoplasma, czy bakterie Streptococcus.
• Zakażenia grzybicze: W niektórych przypadkach, grzyby mogą spowodować zapalenie mięśnia sercowego, zwłaszcza u osób z osłabionym układem odpornościowym.
• Zakażenia pasożytnicze: Niektóre pasożyty mogą również wywołać zapalenie mięśnia sercowego, chociaż jest to rzadsze niż w przypadku zakażeń wirusowych czy bakteryjnych.
• Reakcje autoimmunologiczne: Czasami układ odpornościowy może błędnie zidentyfikować komórki mięśnia sercowego jako obce i zaatakować je, co prowadzi do stanu zapalnego.
• Zatrucia chemiczne: Ekspozycja na niektóre toksyny, jak np. alkohol, kokaina, czy chemikalia, może prowadzić do zapalenia mięśnia sercowego.

Jakie są objawy zapalenia mięśnia sercowego?

Objawy zapalenia mięśnia sercowego mogą być różnorodne i mogą się różnić w zależności od przyczyny, stopnia zaawansowania choroby oraz indywidualnych cech pacjenta. Poniżej znajdują się najczęstsze objawy, na które należy zwrócić uwagę:

• Ból w klatce piersiowej: Może być ostro odczuwalny lub bardziej tępy, przypominający ucisk lub dyskomfort. Niektórzy pacjenci mogą opisywać uczucie ściskania lub ciężkości w klatce piersiowej.
• Problemy z oddychaniem: Pacjenci mogą odczuwać duszność, zwłaszcza podczas wysiłku lub gdy leżą płasko. Może to być związane z osłabieniem mięśnia serca i zmniejszoną zdolnością do pompowania krwi.
• Męczliwość i osłabienie: Zapalenie mięśnia sercowego może prowadzić do ogólnego uczucia zmęczenia i osłabienia, nawet przy wykonywaniu codziennych czynności.
• Kołatanie serca lub nieregularne tętno (arytmia): Niektórzy pacjenci mogą doświadczać silnego kołatania serca lub nieregularnego tętna, co może być spowodowane zaburzeniami rytmu serca.
• Obrzęk kończyn: W zaawansowanych przypadkach, zapalenie mięśnia sercowego może prowadzić do zastoinowej niewydolności serca, co objawia się obrzękiem kończyn, szczególnie kostek i nóg.
• Grypopodobne objawy: Zapalenie mięśnia sercowego może również wiązać się z objawami grypopodobnymi, takimi jak gorączka, bóle mięśni, bóle stawów oraz ogólne złe samopoczucie.

Warto zauważyć, że objawy zapalenia mięśnia sercowego mogą być subtelne lub łatwo mylone z innymi schorzeniami, dlatego ważne jest, aby zawsze skonsultować się z lekarzem w przypadku wystąpienia niepokojących objawów. Zdiagnozowanie zapalenia mięśnia sercowego wymaga zazwyczaj badania lekarskiego, badań laboratoryjnych, takich jak badanie krwi i markerów zapalenia, oraz badań obrazowych, takich jak elektrokardiogram (EKG) czy badanie echokardiograficzne.

Jak leczyć zapalenie mięśnia sercowego?

Leczenie zapalenia mięśnia sercowego zależy głównie od przyczyny choroby, stopnia zaawansowania oraz ewentualnych powikłań. Oto kilka ogólnych strategii terapeutycznych stosowanych w leczeniu zapalenia mięśnia sercowego:

• Leki przeciwzapalne: W przypadku zapalenia mięśnia sercowego o podłożu zapalnym, lekarz może zalecić stosowanie leków przeciwzapalnych, takich jak niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) lub kortykosteroidy, aby zmniejszyć stan zapalny i złagodzić objawy.
• Leki przeciwwirusowe lub przeciwbakteryjne: Jeśli zapalenie mięśnia sercowego jest spowodowane zakażeniem wirusowym lub bakteryjnym, lekarz może zalecić stosowanie leków przeciwwirusowych lub przeciwbakteryjnych w celu zwalczania infekcji.
• Leki przeciwbólowe: W celu złagodzenia bólu związanego z zapaleniem mięśnia sercowego, mogą być zalecane leki przeciwbólowe, takie jak paracetamol lub niesteroidowe leki przeciwzapalne.
• Leki kardioprotekcyjne: W przypadku zapalenia mięśnia sercowego, który prowadzi do osłabienia mięśnia serca lub zaburzeń rytmu serca, lekarz może przepisać leki kardioprotekcyjne, takie jak inhibitory konwertazy angiotensyny (ACE), beta-blokery lub leki przeciwarytmiczne, aby poprawić funkcję serca.
• Leki immunosupresyjne: Jeśli zapalenie mięśnia sercowego jest spowodowane reakcją autoimmunologiczną, lekarz może przepisać leki immunosupresyjne w celu zmniejszenia aktywności układu odpornościowego i zapobieżenia dalszym uszkodzeniom mięśnia sercowego.
• Odpoczynek i unikanie wysiłku fizycznego: W okresie ostrego zapalenia mięśnia sercowego ważne jest zachowanie spokoju i unikanie nadmiernego wysiłku fizycznego, aby dać sercu szansę na odpoczynek i regenerację.
• Leczenie szpitalne: W przypadku poważnych przypadków zapalenia mięśnia sercowego, które prowadzą do poważnych objawów, takich jak niewydolność serca, arytmie serca lub zaburzenia przewodzenia, może być konieczne leczenie szpitalne, włączając w to monitorowanie parametrów życiowych i leczenie objawowe.

Ważne jest, aby leczenie zapalenia mięśnia sercowego było dostosowane do indywidualnych potrzeb i okoliczności pacjenta oraz prowadzone pod ścisłą kontrolą lekarza specjalisty. W przypadku wystąpienia objawów sugerujących zapalenie mięśnia sercowego, należy jak najszybciej skonsultować się z lekarzem w celu postawienia diagnozy i rozpoczęcia odpowiedniego leczenia.

Gdzie szukać pomocy?

Istnieje obecnie wiele organizacji pozarządowych, które aktywnie wspierają osoby cierpiące na choroby serca, w tym zapalenie mięśnia sercowego. Jedną z nich ich Europejskie Stowarzyszenie Pacjentów z Chorobami Sercowo-Naczyniowymi „Serce na Banacha”.

Europejskie Stowarzyszenie Pacjentów z Chorobami Sercowo-Naczyniowymi „Serce na Banacha” aktywnie realizuje swoje cele poprzez różnorodne działania o charakterze edukacyjnym, informacyjnym i wspierającym chorych.  Stowarzyszenie angażuje się między innymi w inspirowanie i propagowanie nowoczesnych metod informowania pacjentów o możliwościach zapobiegania chorobom serca, nawiązywanie współpracy z instytucjami medycznymi, wspieranie prac badawczych oraz utrzymywanie kontaktów z innymi organizacjami kardiologicznymi na całym świecie.

Autor: Europejskie Stowarzyszenie Pacjentów z Chorobami Sercowo-Naczyniowymi „Serce na Banacha”

Czy jestem leczona/leczony na tę chorobę, którą faktycznie mam? To bardzo trudne pytanie, nieustannie podążające za osobą poszukującą diagnozy w trakcie długotrwałego, i często nieskutecznego, leczenia. Prawie każdy ceni sobie w życiu pewność i stabilność. Niestety przewlekła choroba współwystępująca z wieloletnim brakiem jasnej i ostatecznej diagnozy to całkowite przeciwieństwo tego stanu.

Jednym z najtrudniejszych momentów zarówno dla pacjenta, jak i lekarza, jest decyzja o wprowadzeniu inwazyjnego leczenia, hamującego objawy i postęp choroby – często nie do końca zdiagnozowanej. Obydwoje stają w obliczu ryzyka, mierząc się z niewiadomą. Ani lekarz ani pacjent nie jest bowiem pewien na początku drogi leczenia, czy koszt terapii nie okaże się jeszcze bardziej dotkliwy niż objawy choroby bez ostatecznego rozpoznania. Jednocześnie duży stres niesie ze sobą świadomość, że być może pierwotne źródło schorzeń osoby chorej nie wymaga aż tak mocno ingerującego w organizm leczenia. 

O istocie szczerego dialogu nt. leczenia między pacjentem a lekarzem 

W tym miejscu przychodzą mi do głowy słowa jednego z najbardziej zaangażowanych młodych lekarzy z warszawskiego oddziału reumatologii. W niezwykle trafny sposób ukazują, jak ogromną odpowiedzialność dźwigają na sobie specjaliści wspierający pacjentów ze złożonymi i rzadkimi, często nienazwanymi jeszcze w literaturze, chorobami. Młody reumatolog skierował je do pacjentki, którą przez kilka lat leczono immunosupresyjnym lekiem, pomocnym w hamowaniu postępu chorób reumatycznych. Lek przyczyniał się do wypadania dużej ilości włosów, mdłości, otępienia, ale jednocześnie niósł ulgę w bólu kości, tkanki łącznej i stawów. Najbardziej męczące skutki uboczne utrzymywały się do dwóch dni po wstrzyknięciu leku.

Często w chwilach największego polekowego osłabienia młoda kobieta przypominała sobie scenę ze szpitala z Oddziału Chorób Immunologicznych. Jej rówieśniczka, leżąca wówczas pod kroplówką z powodu regularnych pobytów jednodniowych na rzecz przyjmowania podawanego tylko na oddziale leku, uśmiechnęła się i powiedziała: ,,Też czekałam latami na diagnozę. Teraz nareszcie wiadomo, jak najlepiej mnie leczyć. Oto moja rzeczywistość, po wlewie będę leżeć blada i będę miała silne mdłości, nie wystrasz się, gdybym leżała zgięta i blada jak ściana. To koszt, jaki płacę za to, żeby przez następny odcinek czasu do kolejnego wlewu móc normalnie żyć i wykonywać mój zawód lekarza.” To wspomnienie dialogu z 2019 roku przez kilka lat leczenia immunosupresyjnego pomagało bohaterce, o której mowa, znieść mdłości, jadłowstręt i wiele innych dokuczliwych doznań, będących ceną za długofalowe zahamowanie postępu choroby o nie do końca znanej etiologii.

Pacjentce odstawiono leczenie, ponieważ stwierdzono, że w obliczu braku diagnozy oraz przyjmowania przez nią silnych leków, należy zahamować inwazyjne leczenie i zawalczyć o jego łagodniejszą formę z większym udziałem rehabilitacji. Młoda kobieta wydawała się być pogodzona z odstawieniem leków. Uczyła się na nowo akceptować problemy z chodzeniem i napadowy, nawracający, przeszywający ból ścięgien i kości. Miała jednocześnie motywację do odnalezienia mniej obciążających organizm leków, zwłaszcza, że nie było całkiem pewne, czy ciało rzeczywiście potrzebuje aż tak mocnej farmakoterapii. Oznajmiła Doktorowi na hospitalizacji, że taka była decyzja jej lekarzy prowadzących. Młody specjalista z uśmiechem, ale i empatią odparł: „To trudne decyzje. Wybrać, które ryzyko chcemy podjąć przy pacjencie jak Pani. Czy ryzyko mało dotkliwych skutków ubocznych na rzecz zahamowania rozwoju choroby, czy ryzyko, że nie wdrożymy odpowiedniego leczenia w porę, żeby całkowicie zminimalizować ryzyko jakichkolwiek skutków ubocznych i zbyt wcześnie utraci Pani sprawność.” 

Czy naprawdę tego potrzebuję? 

Słowa specjalisty przytoczone w powyższym akapicie były trudne, ale i autentyczne. Takie słowa wymagają czasu, żeby w pełni przeszły przez świadomość pacjenta. Z jednej strony, gdy nie ma tej ostatecznej diagnozy, ma się tendencję do dewaluacji objawów: – „A może to wszystko w mojej głowie, a może to leczenie niepotrzebne, a może odstawię to wszystko i postaram się poradzić sobie jedynie dzięki swojej psychice, rehabilitacji i woli walki?” Owszem, częścią dobrego leczenia przy przewlekłych chorobach jest wsparcie dobrego psychologa. Wydaje się jednak, że czasem zbyt dużą odpowiedzialność za swoje przeżycia chora osoba bierze na siebie. 

W przypadku niemożności znalezienia diagnozy w krótkim czasie, zarówno leczenie, jak i jego brak do czasu postawienia ostatecznej diagnozy niesie ze sobą szereg ryzyk. Każdy człowiek jest inny. Ciało jednego pacjenta reaguje korzystnie, a drugie może zareagować negatywnie na dany lek. Poprawa samopoczucia po określonym czasie stosowania jest cząstkowym wyznacznikiem dla pacjenta i lekarza co do tego, czy kierunek leczenia nierozpoznanej do końca choroby był trafny. Okres oczekiwania na skutki i wynik farmakoterapii jest czasem szczególnej wrażliwości i czujności zarówno dla osoby chorej, jak i członków jej rodziny. Warto wiedzieć o tym i uszanować ten fakt, jeśli w swoim otoczeniu mamy osobę z podobnym problemem.  

Błędne leczenie też może nieść ze sobą duży koszt 

W literaturze, zwłaszcza zagranicznej, m.in. na stronie organizacji „Society to Improve Diagnosis” – amerykańskiej organizacji zrzeszającej pacjentów, ich rodziny oraz środowisko lekarskie, działających na rzecz poprawy jakości stawianych diagnoz, przytaczane są także te historie, w których pacjenci z nietrafioną diagnozą zapłacili zbyt dużą cenę za pochopną terapię. Jedna z najbardziej zasłużonych aktywistek i liderka organizacji zrzeszających w USA chorych na boreliozę przez lata była leczona silnymi lekami psychotropowymi na depresję, które wywołały wiele niepotrzebnych skutków ubocznych. Po latach zdiagnozowano, że kobieta cierpiała na boreliozę i była poddana błędnej farmakoterapii. 

Znaną i głośną w USA historią są także losy lekarza Davida Fajgenbauma. Amerykański immunolog był poddany w obliczu rzadkiej choroby bardzo inwazyjnej formie leczenia, porównywalnej w skutkach do chemioterapii. Z czasem dzięki trafnej intuicji i pracy naukowej odkrył mniej obciążającą dla organizmu metodę leczenia choroby. Pierwszym pacjentem, którego poddał badawczemu eksperymentowi był on sam. Pomysłowość i zdolności naukowe Davida przyniosły mu sukces i przywróciły życie. Zainspirowało to zarówno lekarzy oraz pacjentów, jak i środowisko farmaceutów. 

Gdzie szukać pomocy?

Problem nietrafionych diagnoz jest częstszy, niż można by się spodziewać. Obszarem tym zajmują się nieliczne grupy pacjenckie, jednak warta podkreślenia jest Fundacja Niezdiagnozowani.

Fundacja Niezdiagnozowani powstała po to, by wspierać chorych przewlekle bez rozpoznania, od strony psychologicznej i medycznej. Misję stanowią: pomoc w uzyskaniu szybszej diagnozy, działalność na rzecz rozwoju medycyny, dzięki zaangażowaniu w programy badawcze oraz zmniejszenie skali błędnych diagnoz. Pracują nad holistycznym spojrzeniem na ciało i psychikę i pomagają porządkować objawy organiczne i psychosomatyczne.

Podsumowanie

Codzienność osoby leczonej na chorobę z niepewną diagnozą lub na chorobę bardzo rzadką, wymagającą eksperymentalnego leczenia, jest nieobliczalna i pełna znaków zapytania. Nie każdego pacjenta da się uchronić przed dotkliwymi kosztami farmakoterapii. Jak jednak pokazują historie z całego świata możemy inspirować się pacjentami i lekarzami, którzy znak zapytania i niepewność, a nawet błędy w leczeniu, zamienili w cenne doświadczenia, nowe odkrycia i lepsze „jutro” dla innych w podobnie trudnej sytuacji. 

Autor: Pamela Kozioł, Fundacja Niezdiagnozowani

• Czym są leki na wzmocnienie układu immunologicznego i jak działają
• Jakie tabletki na odporność są dostępne na receptę w Polsce
• Jak stosować poszczególne leki na odporność (Ribomunyl, Luivac, Ismigen, Broncho-Vaxom, Polyvaccinum mite)
• Kiedy warto sięgnąć po lek na wzmocnienie organizmu
• Jakie działania niepożądane mogą wystąpić podczas stosowania leków immunostymulujących
• Kto nie może stosować leków na wzmocnienie układu immunologicznego

Co to są leki na wzmocnienie układu immunologicznego?

To leki, które wpływają na odporność organizmu, pobudzając komórki odpornościowe do walki z drobnoustrojami, które wywołują infekcje. Wzmacniają także odpowiedź immunologiczną organizmu. Tabletki na odporność stosuje się nie tylko, by wzmocnić organizm, ale też zapobiec rozwinięciu się infekcji czy skrócić czas jej trwania.

Lekami o wysokiej skuteczności, chroniącymi przed infekcjami wirusowymi są szczepionki sezonowe na grypę oraz przeciw wirusowi Sars-Cov-2, a także szczepionki chroniące przed zakażeniami pneumokokowymi, które wywołują ciężkie zapalenia płuc.

Jakie leki na wzmocnienie organizmu są dostępne na receptę?

Do leków immunostymulujących, dostępnych na naszym rynku aptecznym należą:

Ribomunyl, Luivac, Ismigen, Broncho-Vaxom i Polyvaccinum mite.

Leki na odporność występują w różnych postaciach i przeznaczone są zarówno dla dzieci jak i dorosłych. Należy jednak pamiętać, że dzieci i niektóre osoby starsze często zapadają na sezonowe infekcje (normą bywa 7-9 razy w roku) i nie jest to związane z niedoborem czy brakiem odporności, a z narażeniem na drobnoustroje, które te infekcje wywołują. Jak wiadomo żłobek, przedszkole czy szkoła, a także inne obiekty, w których przebywa wiele osób, są miejscem przekazywania sobie nawzajem drobnoustrojów (zarówno wirusów jak i bakterii).

Jak działa Ribomunyl – skuteczny lek na odporność?

Zawiera on rybosomy wyodrębnione ze szczepów bakterii (Klebsiella pneumoniae, Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes i Haemophilus influenzae).

Ten lek na wzmocnienie układu immunologicznego pobudza wydzielanie immunoglobuliny A. Zmniejszają one przyleganie bakterii do komórek wydzielniczych. Ponadto wytwarzają specyficzne komórki, które produkują przeciwciała w migdałkach podniebiennych i we krwi. Lek może być stosowany u dzieci powyżej 3. roku życia i u osób dorosłych. Ribomunyl dostępny jest w formie granulatu. Po rozpuszczeniu w niewielkiej ilości letniej wody należy wypić przygotowaną mieszankę. Najlepiej zastosować preparat na czczo. Bezpośrednio po zastosowaniu leku nie wolno pić kawy, herbaty i innych napojów.

Jak stosować Ribomunyl?

W pierwszym miesiącu leczenia lek stosuje się przez pierwsze 4 dni tygodnia przez okres 3 tygodni, w drugim i kolejnych miesiącach lek stosuje się przez pierwsze cztery dni każdego miesiąca.

Kto nie może stosować Ribomunylu?

Przeciwwskazaniem do stosowania leku są choroby autoimmunologiczne i stosowanie leków immunosupresyjnych. Mogłoby to zaostrzyć lub wywołać ciężką infekcję. Ponadto osoby wrażliwe na składniki czynne, a także uczulone na mannitol nie powinny używać leku.

Jakie działania niepożądane mogą wystąpić?

Mogą pojawić się reakcje alergiczne, objawiające się zaczerwienieniem, świądem skóry, a także objawy z przewodu pokarmowego (nudności, bóle brzucha, wymioty). Mannitol obecny w leku może wywołać działanie przeczyszczające.

W kilku przypadkach zaobserwowano, że lek może wywołać stan astmatyczny, a także może pojawić się nagle, wyizolowana wysoka gorączka (powyżej 39 stopni Celsjusza). W takich przypadkach należy zaprzestać podawania leku i skontaktować się z lekarzem.

Luivac – tabletki na odporność w formie doustnej

To kolejny preparat będący szczepionką doustną. Zawiera lizat bakterii ze szczepów: Streptococcus mitis, pneumoniae i pyogenes, Staphylococcus aureus, oraz Klebsiella i Moraxella.

Dla kogo jest lek? Jak go przyjmować?

Wskazaniem do stosowania jest profilaktyka nawracających zakażeń górnych dróg oddechowych. Preparat można stosować u dzieci od 4. roku życia. Tabletkę można rozgnieść i podać zawieszoną w niewielkiej ilości wody. Lek stosuje się przez kolejnych 28 dni, w dwóch cyklach poprzedzonych przerwą również 28-dniową. Lek podaje się w okresie zdrowia, nie w infekcji. Jednakże możliwe jest jego podanie wraz z antybiotykiem.

Jak działa Luivac?

Lek wpływa na odpowiedź immunologiczną poprzez:

• zwiększenie liczby komórek produkujących przeciwciała IgA w kępkach Peyera (są to grudki limfatyczne w błonie śluzowej jelit);
• zwiększenie uwalniania IgA w błonie śluzowej przewodu pokarmowego oraz w płucach i surowicy;
• zwiększenie aktywności fagocytarnej;
• stymulowanie aktywności i proliferacji limfocytów T;
• stymulowanie produkcji cytokin;
• zmniejszenie reakcji zapalnych w płucach.

Jakie są przeciwwskazania i ostrzeżenia?

Nie należy stosować leku w chorobach z autoagresji oraz podczas stosowania leków immunosupresyjnych. Preparat nie powinien być stosowany przez kobiety ciężarne, ale mamy karmiące piersią mogą go stosować.

Podczas terapii mogą pojawić się skórne reakcje alergiczne, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, bóle głowy oraz bóle mięśniowo-stawowe. Nie są to jednak nasilone objawy. W przypadku nadmiernej aktywności motorycznej przewodu pokarmowego, podawanie leku należy odłożyć, gdyż może się nie wchłonąć i nie wywoła działania farmakologicznego.

Ismigen – lek na wzmocnienie organizmu dla dzieci i dorosłych

To lek immunostymulujący, zawierający lizaty bakterii wywołującej najczęściej infekcje dróg oddechowych. Stosuje się go u dzieci od 3. roku życia i u dorosłych. Podobnie jak Luivac i Broncho-vaxom nie chroni przed zapaleniem płuc.

Jak stosować Ismigen?

Lek stosuje się podjęzykowo, przez 10 kolejnych dni każdego miesiąca (najczęściej przez 3 miesiące). Dzieciom podaje się rozgniecioną tabletkę, zawieszoną w niewielkiej ilości wody.

Jakie działania niepożądane mogą wystąpić? Czy lek jest bezpieczny?

Może pojawić się zaczerwienienie skóry, pokrzywka, świąd, a także ból głowy i brzucha oraz biegunka. Działanie te mają charakter przemijający i nie stanowią zagrożenia. Jednak gdy wystąpi wysoka gorączka, opuchnięcie twarzy, duszność, kłopoty z oddychaniem należy niezwłocznie zasięgnąć porady lekarza.

Broncho-Vaxom – skuteczne tabletki na odporność

Lek występuje zarówno w postaci granulatu jak i kapsułek. Dostępny jest w dwóch dawkach (3,5 mg dawka pediatryczna dla dzieci od 6. miesiąca życia do lat 12 oraz 7 mg – dawka przeznaczona powyżej 12. roku życia i dla dorosłych).

Co zawiera lek?

Zawiera lizaty bakterii, które wywołują najczęstsze infekcje dróg oddechowych (Haemophilus, Streptococcus, Klebsiella, Staphylococcus, Moraxella).

Jak działa Broncho-Vaxom?

Lek stymuluje komórki odpornościowe do walki z drobnoustrojami. Jednakże, tak jak w przypadku Luivac i Ismigen, nie chroni przed zapaleniem płuc.

Stymuluje makrofagi i limfocyty B oraz zwiększa ilość krążących limfocytów T we krwi, a także zwiększa wydzielanie immunoglobulin przez komórki nabłonka układu oddechowego. Lek stosuje się przez pierwszych dziesięć dni, każdego z trzech miesięcy. Granulat tuż przed podaniem należy rozpuścić w niewielkiej ilości wody lub mleka i wypić w krótkim czasie od przygotowania.

Jakie działania niepożądane mogą wystąpić?

Lek jest na ogół dobrze tolerowany, jednakże sporadycznie mogą wystąpić reakcje alergiczne, zaczerwienienie i świąd skóry, rzadko ból głowy i bóle mięśniowe. Niekiedy pojawia się ból brzucha i biegunka, rzadziej nudności i wymioty.

Polyvaccinum mite – aerozol na wzmocnienie układu immunologicznego

Jest to jedyna szczepionka, dostępna na receptę, na rynku w formie aerozolu do nosa, z wyjątkiem szczepionki przeciwko grypie w formie donosowej dla dzieci (Fluenz Tetra). Przeznaczona jest dla dzieci od 2. roku życia oraz dla dorosłych z nawracającymi zakażeniami dróg oddechowych.

Zawiera inaktywowane bakterie, najczęściej wywołujące sezonowe infekcje (Streptococcus, Staphylococcus, Klebsiella, Escherichia coli, Haemophilus). Podanie donosowe przeprowadza się co 3-5 dni, przez okres 2-3 miesięcy, powtarzając schemat dwa razy w roku (wiosną i jesienią). Przed każdym podaniem należy wstrząsnąć butelkę. Szczepionka powinna być bezbarwną, opalizującą zawiesiną. Należy przechowywać ją w lodówce (w temperaturze od 2-8 stopni Celsjusza).

Jak działa lek?

Powoduje stymulację układu odpornościowego, wywołując swoistą odporność na bakterie.

Jakie działania niepożądane mogą wystąpić?

Działania niepożądane pojawiają się niezbyt często. Należą do nich: gorączka, ból głowy, bóle mięśni, ból brzucha i biegunka. Pojawienie się wysokiej temperatury (39 stopni Celsjusza), osłabienia, opuchlizny i duszności jest wskazaniem do przerwania podawania leku i zasięgnięcia porady lekarza. Podawanie leku można kontynuować podczas infekcji, ale tylko wtedy, gdy rozpoczęto terapię przed wystąpieniem objawów zakażenia.

Kiedy warto stosować leki na odporność?

Leki na wzmocnienie układu immunologicznego są szczególnie zalecane dla osób, które często chorują na infekcje dróg oddechowych. Tabletki na odporność mogą być pomocne zwłaszcza w okresach jesienno-zimowych, gdy organizm jest bardziej narażony na działanie patogenów. Lek na odporność powinien być stosowany zgodnie z zaleceniami lekarza, który oceni indywidualne potrzeby pacjenta.

Warto pamiętać, że leki na wzmocnienie organizmu nie zastępują zdrowego stylu życia, ale mogą go wspierać. Przed rozpoczęciem terapii zawsze należy skonsultować się z lekarzem, który wybierze odpowiedni lek na odporność dostosowany do konkretnej sytuacji zdrowotnej.

Podsumowanie

Leki na odporność są od lat dostępne na rynku aptecznym. Są skuteczną i bezpieczną ochroną przed powracającymi infekcjami dróg oddechowych. Oprócz leków na wzmocnienie układu immunologicznego należy pamiętać o profilaktyce infekcyjnej w okresach jesienno-zimowych i wiosennych. Zapewnić właściwą, zdrową dietę, odpowiednią dawkę snu i aktywności fizycznej. Wspomóc mogą nas także leki i suplementy diety (witamina D, wyciąg z pelargonii afrykańskiej, bzu czarnego, tran). Jednakże podczas terapii immunostymulującej należy upewnić się, czy można je razem stosować. Należy stosować tabletki na odporność zgodnie z zaleceniami lekarza, właściwie przechowywać, aby zapewnić odpowiednią skuteczność i bezpieczeństwo terapii.

Najczęściej zadawane pytania o leki na odporność

Sarkoidoza to wieloukładowa choroba, której rzeczywista przyczyna nie jest do końca poznana. To schorzenie, które początkowo wywodzi się z naszego układu limfatycznego, czyli odpornościowego. W różnych narządach ciała tworzą się charakterystyczne, małe, zapalne guzki, tzw. ziarniaki [1,2].

Gdzie najczęściej pojawiają się ziarniaki?

Ziarniaki najczęściej zajmują węzły chłonne klatki piersiowej oraz płuca. Jednak często pojawiają się także w innych rejonach, np. skórze, oczach lub ścięgnach. Mogą zająć nerki, serce, gruczoły wydzielnicze, a nawet obszary układu kostno-szkieletowego lub nerwowego [1,2]. 

Co może być przyczyną powstawania ziarniaków?

Jak zostało to wspomniane wcześniej, przyczyna nie jest do końca poznana. Wiemy natomiast, że jest to choroba zapalna, w której dochodzi do nieprawidłowego pobudzenia komórek układu odpornościowego, np. limfocytów i makrofagów, które to tworzą ziarniaki [1].

W fizjologicznych warunkach stan zapalny jest pożądanym procesem, gdyż spełnia funkcje ochronne. Niestety w sarkoidozie proces ten nie funkcjonuje poprawnie. Powstające ziarniaki i rozwijający się stan zapalny mogą doprowadzić w efekcie do zniszczenia organów.

Czynniki ryzyka rozwoju sarkoidozy

Do przyczyn powstawania sarkoidozy zalicza się czynniki zawodowe i środowiskowe, np. ekspozycję na:

• zanieczyszczone powietrze (głównie bogate w pleśń, niedozwolone środki ochrony roślin),
• beryl,
• mykobakterie,
• propionibakterie,
• inne czynniki wywołujące astmę [3].

Jakie są objawy sarkoidozy?

W początkowym etapie choroba nie daje specyficznych objawów. Należą do nich symptomy nieswoiste, takie jak:

• zmęczenie,
• złe samopoczucie,
• utrata apetytu i zmniejszenie masy ciała,
• nadmierna męczliwość,
• nadpotliwość [4,5].

Bardzo dużo w kwestii objawów zależy od umiejscowienia rozwoju ziarniaków. Często dotyczą one płuc, dlatego tacy pacjenci mogą manifestować objawy podobne do astmy, np.:

• kaszel,
• świszczący oddech,
• duszność,
• ból w klatce piersiowej [1,4,5].

Pacjenci mogą skarżyć się na zaburzenia pracy serca, np. palpitacje czy przyspieszone tętno. U niektórych diagnozuje się także powiększenie wątroby, śledziony lub żółtaczkę [4].

Powyższe objawy w większości odnoszą się do przewlekłego rozwoju sarkoidozy, ale sarkoidoza może mieć także przebieg ostry, czyli pojawić i rozwijać się szybko. Ten typ objawów można opisać jako Syndrom Löfgrena, a należą do nich:

• Powiększenie węzłów chłonnych (głównie śródpiersiowych, szyjnych, podbródkowych, pachwinowych i pachowych).
• Rumień guzowaty (łac. Erythema nodosum, EN), czyli wysypka w postaci drobnych guzków, które są swędzące i bolesne. Pojawiają się najczęściej na szyi, głowie i nogach. Rumień przybiera czerwonawy kolor i jest słabo odgraniczony od zdrowej części tkanki.
• Zaburzenia widzenia, przekrwienie i swędzenie oczu, nadmierne łzawienie.
• Ból, obrzęk i sztywność stawów (głównie skokowych).
• Gorączka [4,5].

Dla sarkoidozy skórnej charakterystyczna jest też wysypka w postaci plamek i grudek (łac. lupus pernio). Zlokalizowana jest najczęściej na twarzy i jest bolesna dla pacjenta [4,5]

Jak leczyć sarkoidozę?

Leczenie sarkoidozy zależy od umiejscowienia ziarniaków i stanu chorego. W przypadku sarkoidozy płucnej, która często jest bezobjawowa i niepostępująca, nie stosuje się rutynowej farmakoterapii. Monitoruje się chorobę poprzez okresowe badania radiologiczne (RTG płuc) i analizę funkcji tego narządu (spirometria). Natomiast przy pogorszeniu objawów niezbędne jest włączenie leczenia [6].

Głównym celem farmakoterapii sarkoidozy jest działanie przeciwzapalne. Ma to na celu wyciszenie postępującego stanu zapalnego w organizmie. Najczęściej stosuje się glikokortykosteroidy (GKS) i leki immunosupresyjne.

Glikokortykosteroidy w leczeniu sarkoidozy

Podstawowymi lekami w leczeniu sarkoidozy są glikokortykosteroidy (GKS). To leki o skomplikowanym i szerokim mechanizmie działania. W leczeniu sarkoidozy wykorzystuje się ich działanie przeciwzapalne.

GKS zmniejszają objawy chorobowe i poprawiają wyniki badań radiologicznych, jednak efekt jest krótkotrwały. Po zaprzestaniu terapii objawy mogą się rozwijać. Nie znaczy to, że terapia GKS trwa krótko, bo może być liczona w miesiącach lub latach. Poprawa objawów powinna nastąpić po 3 do 6 miesiącach terapii. Jeśli stan pacjenta się pogarsza, należy przerwać leczenie [6].

W leczeniu najczęściej wykorzystuje się prednizon (Encorton). Terapię najczęściej rozpoczyna się od dawki 20 mg na dobę, którą można zmniejszyć do 5 lub 10 mg na dobę w zależności od objawów. Stosowanie dawek większych niż 20 mg na dobę nie przynosi korzyści [6].

Leki immunosupresyjne

Jeśli choroba postępuje i leczenie GKS nie przynosi efektów, to należy włączyć do terapii leki immunosupresyjne [6].

Metotreksat

Najczęściej dodaje się metotreksat. Metotreksat (np. Ebetrexat, Metex) to lek immunosupresyjny do podawania pozajelitowego, czyli do wstrzykiwania. Zwykle stosuje się dawki od 10 do 15 mg raz na tydzień [6].

Inne leki immunosupresyjne

W farmakoterapii sarkoidozy płucnej stosuje się także inne leki immunosupresyjne (zamiennie z metotreksatem), które są równie efektywne. Należą do nich:

• Azatiopryna – 50 do 250 mg 1 raz dziennie doustnie.
• Leflunomid – 10 do 20 mg 1 raz dziennie doustnie.
• Mykofenolan mofetylu – 500 do 1500 mg 2 razy dziennie [6].

W leczeniu wykorzystuje się również hydroksychlorochinę w dawce od 200 do 400 mg 1 raz dziennie. Jednak ta substancja jest mniej efektywna niż powyższe w zmniejszaniu objawów sarkoidozy skórnej [6].

Leki biologiczne

Trzecim etapem farmakoterapii sarkoidozy jest włączenie leków biologicznych, czyli przeciwciał monoklonalnych. Należą do nich takie substancje, jak:

• Infliksymab (np. Flixabi, Inflectra, Remsima):
  • Dawkowanie wynosi od 3 do 5 mg na kilogram masy ciała początkowo i po 2. tygodniach, a następnie 1 raz na 4 do 6 tygodni.
• Adalimumab (np. Amgevita, Hulio, Humira):
  • 40 mg co 1 lub 2 tygodnie.
• Rytuksymab (np. MabThera, Riximyo, Ruxience):
  • Od 500 do 100 mg co 1 do 6 miesięcy [6].

Jeśli terapia GKS i lekami immunosupresyjnymi nie przynosi efektów, to dopiero włącza się leki biologiczne. Zgodnie z aktualnymi rekomendacjami najpierw stosuje się infliksymab lub adalimumab. Istnieją dowody na mniejszą toksyczność adalimumabu, dlatego można rozważać jego jako lek I wyboru. Po dalszym braku skuteczności terapii preferuje się rytuksymab [6].

Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (NLPZ)

W leczeniu sarkoidozy o przebiegu ostrym z syndromem Löfgrena stosuje się Niesteroidowe Leki Przeciwzapalne (NLPZ). To terapia I rzutu. W przypadku braku odpowiedzi na farmakoterapię NLPZ włącza się glikokortykosteroidy lub kolchicynę. Terapia NLPZ przynosi remisję objawów nawet w około 80-90% przypadków [7-9].

Rodzaj dobranego NLPZ zależy od sytuacji klinicznej pacjenta. Można stosować leki dostępne bez recepty, jak np. ibuprofen. Częstymi NLPZ w leczeniu syndromu Löfgrena jest naproksen i celekoksyb. Warto wziąć pod uwagę choroby współistniejące pacjenta, gdyż nie wszystkie NLPZ są wskazane – szczególnie przy dłuższym stosowaniu. Pacjenci z chorobą wrzodową żołądka lub stanem zapalnym błony śluzowej żołądka i dwunastnicy powinni unikać, np. ketoprofenu. Wspomniany naproksen i celekoksyb wydają się być najbezpieczniejsze dla pacjentów z chorobami sercowo-naczyniowymi oraz stanami zapalnymi przewodu pokarmowego.

Gdzie szukać pomocy?

Chorzy na sarkoidozę mogą korzystac bezpośrednio z pomocy różnych fundacji i stowarzyszeń. Jedną z nich jest Sarko Stowaryszenie.

Sarko Stowarzyszenie powstało w 2010 roku z inicjatywy kilku sarkoludków (osób chorych na sarkoidozę), którzy połączyli siły, żeby zbudować sieć wsparcia dla osób znajdujących się w podobnej sytuacji życiowej. Stowarzyszenie łączy polskich sarkoludków oraz ich najbliższych, tworzy przestrzeń do wymiany doświadczeń i dzielenia się wiedzą, upowszechnia wiedzę o chorobie, dostępnych metodach leczenia oraz dąży do poprawy standardów opieki nad chorymi.

Pycnogenol jest zarejestrowanym standaryzowanym wyciągiem z kory sosny nadmorskiej (Pinus pinaster). Sosnę tę można spotkać głównie w krajach śródziemnomorskich np. Francji, Włoszech, Hiszpanii czy Portugalii. Ponieważ jest to standaryzowany ekstrakt roślinny, musi on spełniać szereg określonych norm. Powinien on zawierać od 65% do 75% flawonoidów, takich jak katechiny i epikatechiny. Zawiera wiele innych ważnych składników m.in. proantocyjanidyn i kwasów fenolowych. Pomimo bogatego składu, pycnogenol najczęściej jest jednak składnikiem złożonych suplementów diety [1].

Pycnogenol — jakie ma właściwości?

Kora sosny nadmorskie wykazuje szereg korzystnych dla zdrowia działań, takich jak np.:

• właściwości przeciwalergiczne, poprzez hamowanie uwalniania histaminy z komórek tucznych;
• działanie przeciwzapalne;
• działanie antyoksydacyjne, poprzez eliminowanie wolnych rodników z organizmu;
• zmniejsza przepuszczalność naczyń i wykazuje działanie ochronne wobec śródbłonka naczyniowego [2].

Na co pomaga pycnogenol?

Ze względu na swoje działania prozdrowotne, w szczególności silne działanie przeciwutleniające, pycnogenol może być skuteczny jako środek pomocniczy w wielu schorzeniach takich jak np.:

• alergia czy astma oskrzelowa;
• niewydolność żylna, serca i problemy z krążeniem;
• ADHD;
• przerost gruczołu krokowego;
• retinopatia cukrzycowa;
• dysfunkcje seksualne;
• menopauza;
• choroba zwyrodnieniowa stawów;
• szumy uszne;
• grzybica jamy ustnej [1,3].

Czy pycnogenol pomaga na potencje?

Jednym z ciekawszych potencjalnych zastosowań pycnogenolu jest jego wpływ na potencję. Ekstrakt z kory sosny morskiej, jak wskazują badania, może mieć korzystny wpływ na zdrowie naczyń krwionośnych i krążenie. Co więcej, może także wspomagać produkcję tlenku azotu, który jest niezwykle ważny w osiągnięciu i utrzymaniu erekcji [1,2].

Pycnogenol i jego skutki uboczne. Co może powodować?

Pycnogenol należy do bezpiecznych preparatów,  które nie powodują licznych i ciężkich działań niepożądanych. Jednakże jak każda substancja może je powodować, chociaż są one z reguły krótkotrwałe i łagodne. Najczęściej może dochodzić do zawrotów lub bólów głowy, nudności czy drobnych problemów ze strony układu pokarmowego. W związku z brakiem wystarczającej ilości badań pycnogenolu nie powinny przyjmować dzieci poniżej 6 roku życia oraz kobiety karmiące piersią lub będące w ciąży [1,3].

W jakie interakcje wchodzi pycnogenol?

Pomimo że pycnogenol jest bezpieczną substancją, to w pewnych sytuacjach, podczas jego stosowania, należy zachować szczególną ostrożność. Może przyczynić się on do hamowania agregacji płytek krwi oraz zwiększenia ryzyka krwawienia podczas stosowania leków przeciwzakrzepowych albo przeciwpłytkowych. Co więcej, może on nasilać działanie leków przeciwcukrzycowych, poprzez obniżenie stężenie glukozy we krwi czy zmniejszać skuteczność leków immunosupresyjnych [1].

Jakie preparaty z pycnogenolem są dostępne w aptekach?

Jakie preparaty zawierające pycnogenol można spotkać w aptece? Dostępnych jest wiele suplementów diety zarówno takich, gdzie jest on głównym składnikiem, jak i tylko jednym z wielu innych. Przykładowe preparaty opisano poniżej.

Bio-Pycnogenol tabletki, suplement diety

Skład

• 1 tabletka zawiera 80 mg pycnogenolu, w tym 52 mg procyjanidyny.

Stosowanie

• Należy stosować 2 tabletki na dobę.

Wskazania

• Suplement diety wspomaga utrzymanie zdrowia, poprzez ochronę komórek przed uszkodzeniem oksydacyjnym.

O produkcie

• zawiera tylko pycnogenol;
• zawiera opatentowany ekstrakt z kory sosny śródziemnomorskiej [4].

Kenay Pycnogenol kapsułki, suplement diety

Skład

• 1 kapsułka zawiera 100 mg ekstraktu z kory sosny nadmorskiej Pycnogenol®, w tym 65 mg oligomerycznych proantocyjanidyn (OPC).

Stosowanie

• Osoby dorosłe mogą stosować 1 kapsułkę dziennie.

Wskazania

• Preparat wykazuje szereg korzystnych dla zdrowia funkcji poprzez działanie antyoksydacyjne.

O produkcie

• dzięki zastosowaniu tylko 1 kapsułki na dobę, produkt wystarcza na 2 miesiące suplementacji;
• nie jest odpowiedni dla kobiet będących w ciąży, karmiących piersią oraz dzieci poniżej 18 r.ż;
• zawiera opatentowaną formułę Pycnogenol® [5].

Swanson Pycnogenol 50 mg kapsułki, suplement diety

Skład

• 1 kapsułka zawiera 50 mg Pycogenolu.

Stosowanie

• Należy stosować 1 kapsułkę raz lub dwa razy na dobę.

Wskazania

• Prozdrowotne właściwości antyoksydacyjne preparatu są wskazane pomocniczo w licznych schorzeniach.

O produkcie

• suplement diety może być  stosowany przez osoby dorosłe;
• nie powinien być stosowany przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią [6].

Podsumowanie

Pycnogenol należy do ważnych, naturalnych substancji wspierających zdrowie i dobre samopoczucie organizmu człowieka. Jako bogate źródło flawonoidów, antyoksydantów i innych korzystnych substancji, znacząco poprawia witalność człowieka, w szczególności chroniąc go przed toksycznymi wolnymi rodnikami. Dlatego warto zainteresować się dostępnymi w aptece suplementami diety zawierającymi pycnogenol.