Padaczka – inaczej epilepsja – to przewlekła choroba neurologiczna, która dotyczy mózgu. Objawia się ona nawracającymi napadami. Pomiędzy okresami, w których pojawiają się napady, chory prowadzi najczęściej normalne życie. Szacuje się, że padaczka dotyka nawet około 50 milionów osób na całym świecie. Około 75% przypadków zachorowań występuje przed 18 rokiem życia. Jakie są przyczyny tej choroby? Czy padaczka to jedno schorzenie, czy ma kilka odmian? Jakie inne objawy towarzyszą osobom chorym na padaczkę? Jak leczyć epilepsję [1,2]?

Napady jako objaw epilepsji

Jeśli myślimy o padaczce, to najczęściej przywołujemy obraz pacjenta, który ma napad toniczno-kloniczny. Dochodzi wtedy do wyprężenia ciała i odgięcia głowy do tyłu oraz masywnych drgań całego ciała. Chory często staje się siny i pojawia się piana w ustach. Może dojść do bezwiednego oddania moczu. Jednak istnieją także inne rodzaje napadów padaczkowych.

O tym jak wyglądają poszczególne napady, decyduje obszar mózgu, w którym dochodzi do wyładowań. Mogą przybierać formę ruchową (drgawki, skurcze, ruchy gałek ocznych, spadek napięcia mięśni), czuciową (odczuwanie bólu, dziwnych zapachów, smaków, zaburzenia widzenia, słuchu), wegetatywną (rozszerzenie źrenic, wymioty, przyspieszone tętno) lub psychiczną (zmiany nastroju, efekt déjá vu). Ze względu na lokalizację napady mogą mieć charakter częściowy z zachowaną lub zaburzoną świadomością i charakter uogólniony z utratą przytomności. U dzieci dość często występują napady nieświadomości. Są to krótkotrwałe (od kilku do kilkunastu sekund) zamyślenia, którym czasami mogą towarzyszyć mimowolne ruchy. Napady padaczkowe mogą też obejmować tylko niektóre partie ciała np. kończyny, twarz lub występować w postaci omdleń.

Czy wystąpienie pojedynczego napadu decyduje o rozpoznaniu padaczki? Nie jest to takie jednoznaczne. Około 10% populacji doświadczyło jednego epizodu drgawek w swoim życiu, co nie stanowiło podstawy do rozpoznania choroby. Diagnoza padaczki opiera się na wystąpieniu co najmniej dwóch epizodów napadowych, które nie zostały sprowokowane czynnikami zewnętrznymi. Natomiast nawet podczas jednorazowego podejrzenia wystąpienia napadu należy bezwzględnie udać się do specjalisty [1,2].

Co jest przyczyną napadów?

Przyczyną napadów w padaczce są niekontrolowane i nadmierne wyładowania elektryczne komórek nerwowych w określonych częściach mózgu. Jak zostało wspomniane wcześniej, napady mogą mieć charakter jedynie krótkiej utraty świadomości, skurczu pojedynczej partii mięśni (np. szarpnięcie ręką lub nogą) bądź rozległych i długotrwających drgań całego ciała [1].

Jednak dlaczego dochodzi do wspomnianych zaburzeń? Przyczyn może być wiele. Bardzo często padaczka jest wynikiem uszkodzenia mózgu. Może do niego dojść na skutek działania mechanicznego, tj. urazów głowy, np. po wypadku, ale również problemów w życiu płodowym lub okołoporodowym, np. przejściowe niedotlenienie lub niska masa urodzeniowa. Do innych przyczyn rozwoju padaczki należą infekcje, np. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub zapalenie mózgu. Udar, który prowadzi do niedotlenienia mózgu, może też wywołać padaczkę w przyszłości. Padaczka bywa także wynikiem zaburzeń anatomicznych mózgu lub wad genetycznych czy rozwijającego się guza mózgu [1].

Jakie czynniki wyzwalają napad padaczki?

U osób chorych na padaczkę napady są generowane przez ogniska padaczkowe w mózgu. Istnieje jednak grupa czynników zewnętrznych (tzw. triggerów), które mogą wyzwolić napad. Należą do nich między innymi:

• urazy głowy;
• migające światła;
• alkohol;
• narkotyki (np. kokaina, amfetamina, heroina, marihuana);
• gorączka [3].

Wśród pozostałych czynników, które mogą sprowokować atak padaczki, warto wspomnieć o następujących sytuacjach:

• zbyt mała ilość snu;
• stres;
• pominięcie dawki leków; 
• menstruacja;
• głodzenie się lub przemęczenie. 

Każdy pacjent może inaczej reagować na dane bodźce, dlatego warto notować okoliczności wystąpienia napadu.

Leczenie padaczki

Padaczka to choroba przewlekła, jednak dzięki stosowaniu odpowiednich leków, da się ją kontrolować. Nawet 70% chorych może żyć bez napadów, jeśli tylko ma odpowiednio dobrane leczenia i poprawnie na nie reaguje. Wytyczne wskazują, że padaczkę – jeśli to możliwe – najlepiej leczyć z użyciem jednego leku. Jeśli zastosowana cząstka lecznicza nie działa, to stopniowo dodaje się drugi lek, zmniejszając dawkę pierwszego, tak aby w efekcie stosować jeden lek. Jeśli monoterapia nie przynosi rezultatów, to dopiero wtedy dodaje się kolejny lek [1].

Monoterapia w leczeniu napadów toniczno-klonicznych

Lekiem pierwszego wyboru w padaczce z napadami toniczno-klonicznymi jest walproinian sodu (lub jego połączenia z kwasem walproinowym). Są to leki takie jak Convulex, Depakine, Depakine Chrono, Absenor, ValproLek. Walproinian sodu zalecany jest do stosowania u mężczyzn i chłopców, dziewczynek poniżej 10. roku życia oraz kobiet, które nie mogą posiadać potomstwa. To substancja przeciwwskazana u kobiet w ciąży i planujących dzieci, gdyż jej przyjmowanie wyraźnie zwiększa ryzyko urodzenia dzieci z poważnymi wadami [3,4].

W przypadku kobiet lekami pierwszego wyboru są lamotrygina (np. Lamilept, Lamitrin, Lamotrix, Epitrigine) lub lewetyracetam (np. Cezarius, Vetira, Normeg, Keppra). Te dwie substancje stosuje się także w monoterapii jako leki drugiego rzutu, jeśli walproinian nie daje pożądanych efektów. Często w monoterapii wykorzystuje się także karbamazepinę (np. Amizepin, Tegretol, Finlepsin) oraz okskarbazepinę (np. Trileptal, Oxepilax, Karbagen) [3,5].

Leki w terapii dodanej

Jeśli leczenie jednym lekiem nie jest skuteczne, to należy wprowadzić farmakoterapię opartą na dwóch lekach o odmiennym mechanizmie działania. Tutaj bardzo wiele zależy od konkretnego rodzaju padaczki. Substancje, które stosuje się w terapii dodanej to, np.:

• klobazam (Frisium);
• perampanel;
• topiramat (Topamax, Toramat, Etopro);
• brywaracetam (Briviact);
• lakozamid (Vimpat, Epilantin, Zilibra);
• etosuksymid (Petinimid);
• zonisamid (Zonisamidum Neuraxpharm);
• pregabalina (Pragiola, Egzysta, Lyrica);
• gabapentyna (Neurontin, Gabapentin);
• wigabatryna (Sabril);
• rufinamid (Inovelon) [3,5].

Leki przerywające napad padaczkowy

U osób prawidłowo leczonych napady ustępują samoistnie, zdarzają się jednak sytuacje, kiedy konieczne jest podanie leku przerywającego napad. W przypadku gdy napad przedłuża się, mówimy o stanie padaczkowym. Może też wystąpić kilka napadów jeden po drugim, wtedy mamy do czynienia z napadami gromadnymi. W obu przypadkach należy bezzwłocznie wezwać pogotowie. W celu ograniczenia skutków przedłużonego napadu można podać diazepam (Relsed) w postaci mikrowlewki doodbytniczej lub midazolam (Buccolam, Soloxelam) w postaci roztworu do stosowania w jamie ustnej.

Jak dobrać odpowiedni lek?

Leczenie padaczki jest skomplikowaną procedurą, co potwierdza ilość dostępnych leków do terapii. Ordynacja leków zależy od występowania konkretnych rodzajów napadów padaczkowych. Wyróżniamy tutaj różne typy napadów padaczkowych, np.:

• toniczno-kloniczne;
• miokloniczne;
• atoniczne;
• toniczne;
• ogniskowe;
• nieświadomości [5].

W celu pokazania zawiłości terapii można przywołać przykład karbamazepiny. Będzie ona lekiem I wyboru w padaczce toniczno-klonicznej, ale nie można jej stosować jeśli występują napady miokloniczne. Najbardziej uniwersalną substancją wydaje się być lamotrygina i lewetyracetam, jednak ostateczna decyzja o leczeniu musi wziąć pod uwagę wiele czynników [5].

Zalecenia niefarmakologiczne

Istnieją także pewne zalecenia niefarmakologiczne, które zwykle stosuje się w ostateczności i najczęściej podczas terapii padaczki lekoopornej. Można rozważyć leczenie chirurgiczne, w którym usuwa się fragment mózgu o największej aktywności propadaczkowej. Inną metodą może być stymulacja nerwu błędnego. Niektóre źródła wskazują na korzyści odnoszone przez pacjentów po zastosowaniu diety ketogenicznej [3].

Gdzie szukać pomocy?

Osoby chore na padaczkę mogą szukać informacji i wsparcia w organizacjach pozarządowych. Jedną z nich jest Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci Chorych na Padaczkę.

Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci Chorych na Padaczkę działa od 2003 r. Zostało powołane w celu niesienia pomocy rodzinom chorych dzieci. Do najważniejszych zadań Stowarzyszenia należy poprawa jakości życia osób chorych poprzez dostęp do najnowszych osiągnięć medycyny oraz popularyzacja wiedzy o padaczce w celu przełamywania istniejących stereotypów i zapobiegania wykluczeniu społecznemu. W ramach działalności pożytku publicznego Stowarzyszenie prowadzi szkolenia dla nauczycieli, organizuje turnusy rehabilitacyjne i wypoczynek dzieci i młodzieży.

W przeciwieństwie do dorosłych pacjentów, u których większość napadów ma charakter uogólniony, u dzieci napady mają bardzo zróżnicowany charakter. Wiele z nich przez długi czas może przebiegać w sposób niezauważalny dla otoczenia, szczególnie wśród najmłodszej grupy pacjentów, co sprawia, że niekiedy upływa nawet kilka miesięcy, zanim rodzice zgłoszą się do specjalisty. Padaczka jest schorzeniem przewlekłym i społecznie wciąż stygmatyzującym. Z tego względu wymaga ona jak najszybciej wdrożenia skutecznego leczenia farmakologicznego oraz wsparcia psychologicznego pacjentów i ich rodzin.

Co to jest padaczka?

Padaczka jest przewlekłą chorobą mózgu. Objawia się występowaniem spontanicznych nawracających napadów padaczkowych, które powstają w wyniku nieprawidłowej i nadmiernej czynności bioelektrycznej komórek nerwowych mózgu. Przebieg napadu zależy od lokalizacji i wielkości obszaru mózgu, w którym występują nieprawidłowe wyładowania bioelektryczne.

Jakie są przyczyny padaczki u dzieci?

• Uszkodzenia mózgu w okresie życia płodowego (np. wady rozwojowe mózgu), przy porodzie i w dalszych latach życia na skutek: niedotlenienia mózgu, stanów zapalnych (np. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, toksoplazmoza, cytomegalia), urazów czaszki, guzów mózgu, zaburzeń metabolicznych.
• Czynniki genetyczne- wrodzona predyspozycja do napadów padaczkowych, która może występować też u innych członków rodziny.
• Padaczka o nieznanej przyczynie — u około 50% osób z padaczką, pomimo badań nie udało się ustalić jej przyczyny.

Jak wygląda rozpoznanie padaczki?

Rozpoznanie padaczki może być wyłącznie przez lekarza neurologa na podstawie:

• Dokładnego wywiadu dotyczącego m.in. przebiegu ciąży, porodu, rozwoju psychoruchowego dziecka, przebytych chorób i urazów, opisu przebiegu napadów, występowania padaczki w rodzinie,
• Badania elektroencefalograficznego (EEG),
• Badania obrazowego (rezonans magnetyczny mózgu),
• Badania krwi,
• Badania genetyczne– dostępne nowoczesne badanie WES. Pozwala ono na przeanalizowanie całego materiału genetycznego.

Czym należy kierować się przy wyborze leków przeciwpadaczkowych u dzieci?

Przy wybieraniu leku przeciwpadaczkowego dla dziecka należy kierować się przede wszystkim względami skuteczności i bezpieczeństwa jego użycia. Idealny lek dla dziecka powinien mieć potwierdzoną skuteczność i bezpieczeństwo w badaniach na dzieciach, w monoterapii, a także szeroki zakres działania przeciwpadaczkowego.

Dodatkowo powinien cechować się takimi parametrami farmakokinetycznymi, które zapewniłyby możliwość szybkiego nasycenia. Istotną cechą jest także brak wpływu na funkcje poznawcze i układ hormonalny, szczególnie u dziewcząt. Lek taki powinien być przygotowany w postaciach, które łatwo podać dzieciom, oraz mieć odpowiedniki o przedłużonym działaniu.

Przy wybieraniu leków przeciwpadaczkowych należy wziąć pod uwagę ich powinowactwo do określonych typów napadów padaczkowych oraz w przypadku łączenia leków ich powinowactwo do receptorów.

Jakie są zasady leczenia padaczki?

Przeważająca część pacjentów cierpiących na padaczkę wymaga regularnego i długotrwałego podawania leków przeciwpadaczkowych. Celem leczenia powinno być utrzymanie normalnego stylu życia, możliwego dzięki pełnej kontroli napadów, bez występowania objawów niepożądanych.

1. Leczenie rozpoczyna się od jednego leku przeciwpadaczkowego, tzw. monoterapia. To pozwoli uzyskać kontrolę napadów i uniknąć działań niepożądanych u większości chorych (ok. 60%), a także umożliwia szybkie wykrycie pojawiających się zjawisk tolerancji lub wpływu leczenia na funkcje poznawcze.
2. Zazwyczaj, szczególnie u dzieci, lek wprowadza się powoli, zaczynając od małych dawek i stopniowo je zwiększając, zwykle w ciągu 2-4 tygodni, aż do całkowitej założonej dawki.
3. Ocenę skuteczności leczenia należy przeprowadzić 2-4 tygodnie po osiągnięciu dawki całkowitej. W ocenie częstości napadów niezbędne jest też prowadzenie tzw. dzienniczka napadów.
4. W przypadku braku należytej kontroli napadów należy zwiększyć dawkę leku do dawki maksymalnej lub do wystąpienia objawów ubocznych leku.
5. Gdy pomimo leczenia nie ma poprawy, zamienia się dotychczasowy lek na inny, a następnie stopniowo odstawić poprzedni.  W przypadku częściowej poprawy należy rozważyć dodanie drugiego leku przeciwpadaczkowego.

Jakie są leki przeciwpadaczkowe dla dzieci?

Leki blokujące kanały sodowe — ich działanie ma na celu zapobiegnięcie wytworzeniu się ponownego potencjału czynnościowego i wywołania kolejnego wyładowania na inne obszary mózgu. Leki zaliczane do tej grupy to:

• Karbamazepina — jest lekiem z wyboru w leczeniu napadów częściowych i napadów toniczno-klonicznych.
• Fenytoina — stosowana w leczeniu napadów częściowych, stanów padaczkowych i napadów uogólnionych.
• Kwas walproinowy — oraz jego sole stosowane są w leczeniu wszystkich postaci padaczki.
• Lamotrygina — wskazana jest w terapii napadów częściowych oraz wtórnie uogólnionych toniczno-klonicznych.
• Okskarbazepina — wykorzystywana  w leczeniu napadów częściowych u osób dorosłych i dzieci po 6. roku życia.

Leki blokujące kanały wapniowe — zmniejszają częstotliwość rytmicznych wyładowań oraz hamują wydzielania neuroprzekaźników pobudzających. Leki zaliczane do tej grupy to:

• Etosuksymid — to lek stosowany z wyboru w napadach nieświadomości, napadach mioklonicznych oraz toniczno-klonicznych.
• Levetiracetam — lek stosowany w monoterapii oraz terapii skojarzonej napadów częściowych u osób powyżej 16. roku życia.

Leki aktywujące przekaźnictwo GABA-ergiczne — leki z tej grupy zapobiegają powstawaniu oraz szerzeniu się aktywności drgawkowej mózgu. Leki zaliczane do tej grupy to:

• Wigabatryna — stosowana w leczeniu napadów częściowych, opornych na leczenie innymi lekami.
• Tiagabin — jest lekiem przeznaczonym do stosowania w skojarzonym leczeniu napadów częściowych lub wtórnie uogólnionych, opornych na leczenie innymi lekami.

Leki blokujące przekaźnictwo glutaminergiczne — leki z tej grupy wpływają na zahamowanie pracy receptorów, z którymi łączą się aminokwasy pobudzające- kwas L-glutaminowy i kwas asparaginowy. Lekiem zaliczanym do tej grupy jest:

• Topiramat- lek ten może być stosowany już od 2. roku życia w napadach częściowych, a także u osób dorosłych w leczeniu bólu migrenowego.

Czy padaczka jest uleczalna?

Obecnie padaczka uważana jest za chorobę możliwą do wyleczenia lub co najmniej zaleczenia. Najistotniejsze jest to, aby w momencie pojawienia się pierwszych objawów tej choroby jak najszybciej uzyskać właściwą diagnozę i wdrożyć odpowiednie leczenie.

Padaczka i jej leczenie zaburzają pracę mózgu, a co za tym idzie, ograniczają możliwości poznawcze człowieka. Ma to szczególne znaczenie w okresie rozwojowym, kiedy poszczególne funkcje rozwijają się i doskonalą. Odpowiednio zaprogramowana i wcześnie podjęta terapia umożliwia wyrównanie rozpoznanych deficytów, odzyskanie utraconych funkcji, a przez to zapewnienie dzieciom z padaczką pełnego uczestnictwa w życiu społecznym.

Leki stosowane w leczeniu padaczki pozwalają zredukować lub całkowicie wyeliminować drgawki związane z padaczką oraz ograniczają rozprzestrzenianie się wyładowań elektrycznych na inne części mózgu. Wszystko to zazwyczaj pozwala opanować padaczkę. Dla pacjentów, którzy nie reagują na leki, padaczka może być wówczas leczona na inne sposoby np. stymulacja nerwu błędnego, zabieg chirurgiczny na tkance mózgowej, a także dieta ketogenna.

Jakie są konsekwencje nieleczonej padaczki?

Skutki zupełnego braku terapii obejmują przede wszystkim dalsze postępowanie choroby, możliwe zwiększenie częstotliwości i/lub intensywności napadów, trwałe uszkodzenia lub zaburzenia neurologiczne, a skrajnych przypadkach nawet śmierć.

Podsumowanie

W ostatnich latach prowadzonych jest wiele wieloośrodkowych, zaawansowanych projektów nad tą chorobą i choć odkrywamy nowe czynniki i poznajemy odpowiedzi na nowe pytania, to jednak dużo z nich wciąż pozostaje pod znakiem zapytania.

Konwencjonalne „stare” leki przeciwpadaczkowe nadal odgrywają dominującą rolę w terapii padaczki i nadal pozostają lekami pierwszego rzutu. Nowe leki niewątpliwie przyczyniły się do zwiększenia odsetka pacjentów wolnych od napadów oraz tych ze znaczną poprawą, jednak w ocenie długoterminowej nie spełniły pokładanych nadziei. Oczywiście poszukiwania nowych cząsteczek są kontynuowane, ponieważ nadal puste jest miejsce idealnego leku przeciwpadaczkowego.

Padaczka, znana również jako epilepsja, to przewlekła choroba mózgu, która powoduje zaburzenia czynności neuronów i prowadzi do napadów padaczkowych. Napady padaczkowe są konsekwencją czasowych, gwałtownych i wzmożonych wyładowań bioelektrycznych w neuronach mózgu. Mogą one manifestować się różnymi objawami, takimi jak drgawki, utrata przytomności, lub inne symptomy psychiczne, wegetatywne i somatyczne. Padaczka może mieć różne przyczyny, zarówno genetyczne, jak i wtórne, czyli spowodowane innymi chorobami lub urazami mózgu. Diagnoza padaczki opiera się na obserwacji objawów pacjenta i badaniach dodatkowych, takich jak EEG (elektroencefalografia).

Padaczka jest chorobą przewlekłą, ale można ją kontrolować za pomocą odpowiedniego leczenia, które może obejmować farmakoterapię, terapię dietetyczną lub, w niektórych przypadkach, procedury chirurgiczne. Ważne jest również wsparcie społeczne i edukacja pacjenta oraz jego bliskich, aby pomóc w radzeniu sobie z chorobą i zapobiec ewentualnym powikłaniom emocjonalnym i społecznym.

Leki na padaczkę — co należy o nich wiedzieć?

Epilepsja jest chorobą neurologiczną, polegającą na zaburzeniu przekazywania impulsów elektrycznych między komórkami nerwowymi. Do głównych zadań leków przeciwdrgawkowych należy zminimalizowanie prawdopodobieństwa ataku epilepsji lub ewentualnie zmniejszenie jego intensywności. Mogą one stabilizować błony komórkowe neuronów (przeciwdziała to rozprzestrzenianiu się impulsów) lub przywracać równowagę pomiędzy neuroprzekaźnikami pobudzającymi i hamującymi. Leki przeciwpadaczkowe zawsze powinny być dobierane indywidualnie dla każdego pacjenta [1,2].

Jakie są klasyczne leki na padaczkę?

Najstarsze leki przeciwpadaczkowe pierwszej generacji to m.in. wymienione fenobarbital, fenytoina, etosuksymid, ale również m.in. prymidon (np. Mizodin). Z kolei do leków drugiej generacji zaliczamy głównie benzodiazepiny, karbamazepinę czy walproiniany [1,2].

Pochodne dibenzoazepiny

Benzodiazepiny działają poprzez stabilizację błony neuronów, blokując kanały sodowe. Dodatkowo hamują rozprzestrzenianie się impulsów poprzez uwalnianie przekaźników. Trzeba pamiętać, że leki z tej grupy nasilają działanie innych środków nasennych oraz wchodzą w interakcję z lekami zwiotczającymi mięśnie. Co gorsze, mogą być uzależniające, a co więcej, nie wolno ich łączyć z narkotykami i alkoholem.

Przykładowe leki z tej grupy to np.:

• okskarbazepina np. Karbagen czy Oxepilax;
• karbamazepina np. Amizepin czy Tegretol;
• lorazepam np. Lorafen;
• klonazepam np. Clonazepamum TZF czy Antelepsin;
• diazepam np. Relsed czy Relanium [1,2].

Pochodne mocznika

Najbardziej znanym przedstawicielami należącym do tej grupy jest fenytoina (np. Phenytoinum WZF). Jest podawana dożylnie, a jej podawanie powinno być monitorowane ze względu na występujące przy przedawkowaniu objawy neurotoksyczne. Pochodne mocznika blokują kanały sodowe, zmniejszając przepuszczalność błony neuronu dla sodu. Fenytoina jest stosowana w częściowych i uogólnionych napadach padaczkowych [2,3].

Sulfonamidy

Są to leki moczopędne, a  ich działanie polega na hamowaniu aktywności enzymu anhydrazy węglanowej. Powoduje to w konsekwencji zahamowanie wytwarzania jonów wodoru i prowadzi do hamowania resorpcji jonów sodu w kanalikach nerkowych, co powoduje stabilizację błon komórkowych. Przykładowe leki to zonisamid np. Zonisamidum Glenmark czy sultiam np. Ospolot [2,3].

Imidy

Ta grupa leków blokuje kanały wapniowe w neuronach, przez co zapobiega wydzielaniu katecholamin i rozprzestrzenianiu się impulsów. Najbardziej znanym przedstawicielem jest etosuksymid np. Petinimid [2,3].

Leki wpływające na GABA

Głównym reprezentantem tej grupy jest gabapentyna (np. Gabacol czy Gabagamma), która zwiększa produkcję i uwalnianie GABA, dzięki czemu nasila przewodnictwo GABA-ergiczne, a aktywność bioelektryczna neuronów jest zahamowana. Z kolei wigabatryna (np. Vigabatrin czy Sabril) blokuje rozkład GABA, jako inhibitor GABA-aminotransferazy. Dodatkowo walproiniany, takie jak kwas walproinowy (np. Convulex czy Depakine) czy walproinian magnezu (np. Dipromal) prowadzą do syntezy enzymów GABA [2,3].

Barbiturany

Barbiturany są kojarzone najczęściej z ich wpływem uspokajającym i nasennym. Część z nich może być również wykorzystana jako leki przeciwpadaczkowe, ale to zastosowanie jest mocno ograniczone przez ich działania euforyzujace i uzależniające. Pod żadnym pozorem nie wolno ich łączyć z etanolem, bo może to doprowadzić do zapaści. Należą do nich m.in. fenobarbital (np. Luminalum), metylofenobarbital (Prominalum) czy benzobarbital (np. Benzonal) [2,3].

Jakie są nowe leki na padaczkę? III generacja leków przeciwpadaczkowych

Bardziej interesującą grupę stanowią nowe leki przeciwdrgawkowe, które są określane jako III generacja. Do najważniejszych leków tej grupy należą:

• wigabatryna, analog GABA, preparaty to m.in. Vigabatrin czy Sabril;
• zonisamid, działa na zależne od potencjału elektrycznego kanały wapniowe i sodowe, moduluje proces hamowania w neuronach w układzie GABA-ergicznym oraz stymuluje neurotransmisję dopaminergiczną i serotoninergiczną, np. Zonisamidum Glenmark;
• lamotrygina ma działanie podobne do karnbamazepiny i fenytoiny, ale dodatkowo ma działania hamujące na uwalnianie glutaminianu w synapsach np. Lamitrin czy Symla;
• gabapentyna nasila przewodnictwo GABA-ergiczne np. Gabacol czy Gabagamma;
• topiramat blokuje kanały sodowe zależne, zwiększa aktywność GABA, wykazuje antagonizm wobec receptora dla kwasu glutaminowego, np. Oritop czy Topamax;
• tiagabina blokuje transporter kwasu gamma-aminomasłowego GAT-1, np. Gabitril;
• okskarbazepina jest prolekiem karbamazepiny, np. Karbagen czy Trileptal;
• lewetiracetam wpływa na stężenie jonów wapnia w komórkach nerwowych, np. Keppra czy Normeg;
• styrypentol nasila hamowanie GABA-ergiczne i zwiększa stężenie kwasu gamma-aminomasłowego, np. Diacomit;
• pregabalina, analog GABA np. Egzysta, Pragiola.

Należy pamiętać, że leki przeciwpadaczkowe nowszej generacji mają lepszy profil farmakokinetyczny i z reguły są lepiej tolerowane przez pacjentów, ale ich skuteczność nie jest znacznie wyższa niż leków starszych. Z tego względu dalej ok. 30% pacjentowi cierpi na tzw. padaczkę lekooporną, czekając na nowe leki [1,2].

Jaki jest najnowszy lek na padaczkę?

W 2021 r. do obrotu został dopuszczony nowy, bardzo obiecujący lek — cenobamat. Jest on stosowany w leczeniu uzupełniającym napadów ogniskowych z wtórnym uogólnieniem lub bez dla dorosłych pacjentów, u których stosowano już 2 leki, które nie przyniosły poprawy. Jest to nowa cząsteczką wykazująca wyjątkowy podwójny i komplementarny mechanizm działania (pozytywny allosteryczny modulator receptorów GABA w miejscu wiążącym substancje inne niż benzodiazepiny, jak i preferencyjny bloker długotrwałego prądu sodowego). Z tego względu jest skuteczny zarówno w zapobieganiu napadom drgawkowym, jak i w ograniczeniu ich szerzenia. Był to wyczekiwany lek, szczególnie przez pacjentów, u których nie uzyskano dostatecznej kontroli napadów ogniskowych przy użyciu dostępnych metod leczenia. Oczywiście są podejmowane dalsze kroki, nowe terapie są nadal poszukiwane, aby pomóc jak największej grupie pacjentów z padaczką oporną [4].

Czy leki przeciwpadaczkowe są bezpieczne? Skutki uboczne leków na padaczke

Każdy lek może mieć działania niepożądane. Z reguły leki działające na ośrodkowy układ nerwowy, takie jak, chociażby leki przeciwdrgawkowe, mogą powodować dużo skutków ubocznych, szczególnie jeżeli są źle dobrane dla konkretnego pacjenta. Na szczęście w przypadku leków stosowanych w epilepsji, poza okresem rozpoczęcia leczenia i momentami zwiększania dawki, najczęściej skutki uboczne nie są groźne. Przykładowe działania niepożądane leków przeciwdrgawkowych to:

• zawroty i bóle głowy;
• nadmierne uspokojenie i wahania nastroju;
• problemy z koncentracją i pamięcią;
• zbyt duże wyciszenie i uspokojenie;
• alergie skórne;
• niewydolność wątroby i nerek;
• przyrost masy ciała;
• niedokrwistość [2].

Jak bezpiecznie stosować leki na padaczke?

Aby bezpiecznie stosować leki przeciwpadaczkowe, ważne jest przestrzeganie wskazówek i wytycznych lekarza. Oto kilka ogólnych wskazówek:

1. Przestrzegaj zalecanej dawki: Stosuj leki zgodnie z zaleceniami lekarza. Nie zmieniaj dawki ani nie przerywaj stosowania leku bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem.
2. Regularnie przyjmuj leki: Leki te wymagają zazwyczaj regularnego przyjmowania w ustalonych godzinach, aby utrzymać odpowiednie stężenie leku we krwi. Pomijanie dawek lub nieregularne przyjmowanie może obniżyć skuteczność leku.
3. Zwracaj uwagę na możliwe skutki uboczne: Leki przeciwpadaczkowe mogą powodować różne skutki uboczne, takie jak zawroty głowy, senność czy zmiany nastroju. Ważne jest, aby być świadomym możliwych skutków ubocznych i zgłaszać wszelkie obawy lekarzowi.
4. Unikaj alkoholu i innych substancji: Niektóre leki przeciwpadaczkowe mogą oddziaływać z alkoholem lub innymi substancjami, co może zwiększać ryzyko wystąpienia skutków ubocznych lub zmniejszać skuteczność leku. Skonsultuj się z lekarzem w sprawie potencjalnych interakcji z innymi lekami lub substancjami.
5. Regularnie monitoruj stan zdrowia: Lekarz może zalecić regularne badania krwi lub inne badania kontrolne, aby upewnić się, że lek działa skutecznie i nie powoduje negatywnych skutków dla zdrowia.
6. Informuj o stosowanych lekach: Ważne jest poinformowanie wszystkich dostawców opieki zdrowotnej, włącznie z dentystami czy specjalistami, że stosujesz leki przeciwpadaczkowe. Ta informacja może być istotna, gdy rozważane są inne leki lub metody leczenia.

O czym powinni pamiętać pacjenci chorujący na padaczkę?

Oto ogólne zalecenia dla pacjentów z padaczką, które mogą pomóc w zarządzaniu chorobą:

1. Unikaj czynników wywołujących napady: U wielu osób z padaczką istnieją określone czynniki, które mogą wywoływać napady. Mogą to być takie czynniki jak brak snu, stres, alkohol czy jasne światło. Jeśli potrafisz zidentyfikować czynniki, które wywołują u Ciebie napady, staraj się ich unikać lub minimalizować.
2. Utarzaj regularny rytm snu: Regularny sen jest ważny dla ogólnego zdrowia, a także może mieć wpływ na kontrolę napadów padaczkowych. Staraj się utrzymywać regularny rytm snu, dbaj o odpowiednią ilość snu i stwórz komfortową atmosferę do spania.
3. Unikaj nadmiernego stresu: Stres może wpływać na częstość i nasilenie napadów padaczkowych. Dlatego warto stosować techniki relaksacyjne, takie jak medytacja, głębokie oddychanie lub joga, aby redukować stres. Ważne jest także zapewnienie sobie odpowiedniego wsparcia emocjonalnego.
4. Unikaj alkoholu i substancji psychoaktywnych: Alkohol i niektóre substancje psychoaktywne mogą obniżać próg padaczkowy i zwiększać ryzyko wystąpienia napadów. Stosuj umiar w spożywaniu alkoholu i unikaj nielegalnych narkotyków.
5. Regularnie odwiedzaj lekarza: Regularne wizyty kontrolne u lekarza są ważne, aby ocenić skuteczność leczenia i dostosować dawkę leków, jeśli to konieczne. Lekarz może również przeprowadzić badania dodatkowe, takie jak EEG, w celu monitorowania aktywności mózgu.
6. Informuj otoczenie o swojej padaczce: Ważne jest, aby bliscy i ludzie w Twoim otoczeniu byli świadomi Twojej padaczki i wiedzieli, jak reagować w przypadku napadu. Udziel im odpowiednich informacji i instrukcji dotyczących udzielania pierwszej pomocy, jeśli będziesz tego potrzebować.
7. Prowadź zdrowy tryb życia: Regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta i unikanie złych nawyków mogą wspomagać ogólne zdrowie i samopoczucie. To również może wpływać na kontrolę napadów padaczkowych.

Należy jednak pamiętać, że każdy przypadek padaczki jest inny, dlatego ważne jest indywidualne podejście i ścisła współpraca z lekarzem w celu opracowania planu leczenia dostosowanego do Twoich potrzeb.

Podsumowanie

Leki przeciwdrgawkowe dzielą się na 3 generacje. Niestety, pomimo że ma przestrzeni lat udawało się wprowadzić do lecznictwa wiele nowych leków, to odsetek pacjentów opornych na leczenie pozostaje w dalszym ciągu duży. Leki nowszej generacji mają jednak dużą zaletę w stosunku do swoich poprzedników. Są one z reguły dużo lepiej tolerowane przez pacjentów. Dodatkowo nowe leki takie jak cenobamat, dają nadzieję pacjentom z padaczką lekooporną. Być może w najbliższych latach wszystkim pacjentom cierpiącym na padaczkę uda się pomóc.

Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD), określana także mianem zaburzeń afektywnych dwubiegunowych, jest chorobą, która charakteryzuje się występowaniem epizodów depresji, manii, hipomanii lub epizodów mieszanych (maniakalnych i depresyjnych). Zazwyczaj między tymi epizodami występują okresy tak zwanej remisji, czyli całkowitego braku objawów albo występowania objawów, które posiadają niewielki stopień nasilenia.

Choroba ta najczęściej rozpoczyna się w młodym wieku (przed 35 rokiem życia) i jest drugą co do częstości występowania, przyczyną niezdolności do pracy z powodów psychiatrycznych. Na przebieg i rokowanie choroby afektywnej dwubiegunowej kluczowy wpływ ma odpowiednio wczesne rozpoznanie (ze względu na trudności diagnostyczne choroby, szacuje się, że około 1/3 pacjentów jest błędnie diagnozowana) i szybko wdrożone leczenie, które stosowane będzie w sposób systematyczny. Zatem skuteczna, efektywna i bezpieczna terapia możliwa jest jedynie, kiedy przez cały czas leczenia utrzymana jest ścisła współpraca pacjenta  z lekarzem prowadzącym [1].

Jak wygląda  klasyczne leczenie ChAD?

Stosowane leczenie zależne jest od fazy choroby oraz od stanu, w jakim znajduje się pacjent [2]:

• sole litu (węglan litu) – stosowany w epizodach maniakalnych, ale również w celu ich zapobiegania. Lek ten normalizuje i stabilizuje nastrój,
• walproiniany – wykazują lepsze działanie w przypadku profilaktyki epizodów manii niż depresji,
• karbamazepina – charakteryzuje się działaniem przeciwdrgawkowym oraz stabilizującym nastrój. Podobnie jak walproiniany, powinna być stosowana, w profilaktyce przy współistniejącej atypowości, na przykład w stanach mieszanych albo w sytuacji uzależnienia od substancji psychoaktywnych,
• atypowe leki neuroleptyczne (leki przeciwpsychotyczne II generacji): klozapina, olanzapina, kwetiapina, lamotrygina, arypiprazol.
• chlorpromazyna – znajduje zastosowanie w leczeniu epizodów manii różnego rodzaju.

Jakie są nowe leki na ChAD?

Farmakoterapia choroby afektywnej dwubiegunowej to bardzo skomplikowany proces. Dlatego też ciągle prowadzone są badania nad nowymi lekami, które dawałyby pozytywne efekty zarówno w profilaktyce, jak i w leczeniu poszczególnych epizodów choroby [3,4]:

• kariprazyna (Reagila) – jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym, stosowanym  w leczeniu epizodów maniakalnych lub mieszanych. Działania niepożądane, które pojawiają się najczęściej w trakcie stosowania tego leku to: niezamierzone drżenie, niewyraźna mowa, mimowolne ruchy mięśni, uczucie ciągłego przymusu poruszania się (akatyzja).
• lumateperon (Caplyta) – atypowy lek przeciwpsychotyczny. Został zatwierdzony  w 2021r. przez FDA (Agencja Żywności i Leków) do leczenia schizofrenii oraz depresji w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej u dorosłych. Stosowany  w monoterapii lub jako terapia wspomagająca.
• memantyna – w badaniach przedklinicznych lek ten wykazał działanie przeciwmaniakalne. W połączeniu z lekiem normotymicznym (stabilizującym nastrój) może wykazywać działanie przeciwdepresyjne i prokognitywne.
• asenapina (Sycrest) – należy do atypowych leków przeciwpsychotycznych. Wyniki przeprowadzonych badań wykazały, że lek zmniejsza nasilenie objawów manii oraz objawów mieszanych.
• olanzapina + samidorfan (Lybalvi) – nowy atypowy lek przeciwpsychotyczny, stosowany raz dziennie. Zatwierdzony w 2021r. przez FDA do leczenia choroby afektywnej dwubiegunowej u dorosłych. Samidorfan zapewnia skuteczność olanzapiny przy jednoczesnym zmniejszeniu przyrostu masy ciała, który powodowany jest właśnie przez olanzapinę.

Padaczka zwana również epilepsją, jest chorobą neurologiczną powodującą zaburzenia funkcjonowania komórek nerwowych znajdujących się w mózgu. W jej przebiegu na skutek zmian morfologicznych w mózgu pojawiają się objawy somatyczne, wegetatywne i psychiczne. Napady padaczkowe mają różne objawy i nie każde zaburzenie świadomości czy napady drgawkowe można zaliczyć do padaczki [1].

Jednakże w głównej mierze padaczkę charakteryzuje wystąpienie drgawek. Może się ona ujawnić w różnym wieku, od dzieciństwa do wieku podeszłego. Większość przypadków jednak uaktywnia się przed 20. rokiem życia. W równej mierze padaczka dotyka kobiet I mężczyzn. Należy pamiętać, że każde nagłe, nawet bardzo krótkie zaburzenia układu nerwowego może być padaczką! Padaczka jest jedną z najczęściej występujących chorób neurologicznych. Cierpi na nią 10 razy więcej osób niż na stwardnienie rozsiane i 100 razy więcej niż na choroby neuronu ruchowego [2].

Rodzaje napadów padaczkowych

Wszystkie napady mogą skutkować rozwojem stanu padaczkowego, który objawia się występowaniem wielu ataków. Pomiędzy tymi atakami chory nie odzyskuje świadomości. Wyróżnia się dwa główne typy napadów padaczkowych:

• napady częściowe — obejmują część mózgu, przez co charakteryzują się drganiem jednej części ciała np. powiek, kącików ust oraz często nudnościami, dreszczami, parciem na stolec czy zaburzeniami wzrokowymi, słuchowymi czy smakowymi;
• napady uogólnione — obejmują cały mózg i objawia się drgawkami całego ciała z reguły utratą świadomości [1,3].

Co zrobić w przypadku napadu padaczkowego?

• pacjenta należy ułożyć w pozycji bocznej ustalonej (jeżeli jest to wykonalne);
• zabezpieczyć miejsce, w którym chory ma napad, aby nie zrobił sobie krzywdy;
• w żaden sposób nie powstrzymywać ataku — nie trzymać pacjenta na siłę ani nie wkładać mu nic twardego między zęby;
• zaczekać z pacjentem do końca napadu;
• jeżeli pacjent jest nieprzytomny, napad trwa ponad 3 minuty lub doznał jakiegoś urazu (np. głowy), należy wezwać pogotowie;
• jeżeli jesteśmy świadkiem ataku padaczkowego osoby nieznajomej, po jej zabezpieczeniu również warto wezwać pogotowie [3].

Jakie są przyczyny padaczki?

• nieprawidłowy przebieg ciąży i porodu w przebiegu, którego doszło do niedotlenienia mózgu dziecka;
• wcześniactwo (większe narażenie na wystąpienie niedojrzałości układu nerwowego);
• urazy i nowotwory mózgu;
• krwawienie podtwardówkowe;
• stwardnienie rozsiane;
• zakażenie mózgu lub opon mózgowo-rdzeniowych [1,2].

Jak diagnozuje się epilepsję?

W przypadku podejrzenia przez pacjenta u siebie padaczki powinien on udać się jak najszybciej do lekarza pierwszego kontaktu. Po wywiadzie, jeżeli lekarz uzna za stosowne, odeśle pacjenta do neurologa. Następnie neurolog na podstawie wywiadu z pacjentem, zapisu EEG (zapis bioelektrycznej aktywności mózgu), rzadziej tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego, jest w stanie postawić diagnozę [2].

Należy pamiętać, że prawidłowy zapis EEG nie wyklucza padaczki. Jest on w trakcie utraty świadomości patologiczny, ale po odzyskaniu świadomości wraca do stanu sprzed napadu. Dlatego rezonans magnetyczny i tomografia komputerowa pozwalają z reguły szybciej i dokładniej znaleźć przyczynę, lokalizację oraz charakter padaczki. Stosowane mogą być również badanie SPECT, które ocenia przepływ mózgowy przy użyciu radioaktywnie znakowanych cząstek oraz PET (pozytonowa emisja tomograficzna), określająca metabolizm mózgu przy pomocy tlenu i glukozy [3].

Lekarz na podstawie badań jest w stanie określić schemat leczenia i rokowania. Nie należy załamywać się po pojedynczym napadzie. Tylko u niespełna połowy pacjentów, u których wystąpił pierwszy atak, nastąpiły kolejne [2,3].

Jak leczyć padaczkę?

Leki na receptę w leczeniu epilepsji

Lekarz na podstawie wyników badań, w zależności od rodzaju padaczki, może zalecić różne leczenie. Leki na padaczkę dostępne są tylko i wyłącznie z przepisu lekarza i powinny być stosowane ściśle według jego zaleceń. Są to m.in. kwas walproinowy np. Depakine Chrono, levetiracetam np. Keppra, lamotrygina np. Symla czy gabapentyna np. Symleptic. Gdy wymienione preparaty wykazują słabą skuteczność stosuje się klonazepam np. Clonazepanum TZF, pregabalinę np. Lyrica lub klobazam np. Frisium [1,3].

Jak jeszcze zapobiegać atakom padaczkowym?

• unikanie bodźców takich jak spożywania alkoholu, niewyspania się czy stresu;
• nie powinno się również patrzeć na telewizor podczas jego włączania oraz oglądać telewizji przy zgaszonym świetle;
• nie należy pracować zbyt długo przy komputerze;
• unikać dyskotek;
• aktywność fizyczna np. jazda na rowerze, spacery [1,3].

Czy padaczkę da się wyleczyć?

Epilepsja jest klasyfikowana jako choroba uleczalna, ale zależy to od wielu czynników.  Rodzaj padaczki, typ napadów czy nawet wiek pacjenta mają znaczenie. Lekarze często decydują o stopniowym odstawianiu leków przeciwpadaczkowych po ok. 3 latach od ostatniego napadu. W ciągu pierwszego roku po odstawieniu najczęściej zdarzają się nawroty. Jeżeli jednak nie wystąpią w ciągu 5 lat, to ich nawrot zdarza się niezwykle rzadko. Pamiętaj jednak  aby nigdy nie przerywać terapii na własną rękę. Poprawia ona komfort życia, łagodzi objawy i wydłuża odstępy pomiędzy kolejnymi napadami [2,3].

• obniżonej odporności,
• w zmęczeniu i stresie,
• w immunosupresji (leczenie po przeszczepach),
• starszym wieku.

W wymienionych sytuacjach wirus przemieszcza się nerwami czuciowymi w kierunku skóry i wywołuje zmiany dermatologiczne. Półpasiec jest chorobą wirusową, która dotyka osoby starsze. Objawia się zmianami skórnymi i nerwobólami [1]. 

Objawy półpaśca 

Głównym objawem półpaśca jest charakterystyczna osutka, czyli pęcherzykowo-grudkowa wysypka skóry. Wysypka pojawia się w miejscu unerwionym przez zainfekowany nerw. Najczęściej na twarzy w pobliżu oczodołu, na tułowiu obejmuje klatkę piersiową i okolice pasa. Rzadziej obejmuje kończyny. Charakterystyczną cechą zmian skórnych jest to, że nie przekraczają linii środkowej ciała, obejmują jedną połowę. Wysypka piecze i swędzi, a miejsce jest przeczulone i bolesne. Zmianom skórnym towarzyszą dolegliwości bólowe. Mogą to być utrudniające funkcjonowanie bóle neuropatyczne. 

Wirus atakuje gałkę oczną, wtedy wywołuje zapalenie rogówki. Czasami nerwy słuchowe i wtedy wywołuje zapalenie ucha. U osób z obniżoną odpornością występuje tzw. postać rozsiana oraz ryzyko zapalenia:

• płuc,
• wątroby,
• mózgu. 

Półpasiec w rozsianej postaci leczy się kompleksowo. Lekarze łączą leki przeciwwirusowe i przeciwbólowe.  

Leczenie półpaśca  

W typowym półpaścu stosuje się doustne leczenie Acyclovirem (Zovirax, Heviran, Hascovir). A u chorych z obniżoną odpornością lub w ciężkim przebiegu lekarz rozważy podanie dożylne. Natomiast do uśmierzenia bólu neuropatycznego początkowo wystarczy paracetamol. Przy silniejszym bólach lekarz zleci niesteroidowe leki przeciwzapalne np. Ketoprofen (Ketonal, Profenid, Ketolek) lub Naproxen (Anapran, Nalgesin), a nawet słaby opioid np. Tramadol (Tramal, Poltram) lub buprenorfinę (Transtec w postaci plastrów). 

Kolejnym krokiem w leczeniu bólu jest zastosowanie koanalgetyku, czyli leku uzupełniającego leczenie przeciwbólowe. Do wyboru są leki:

• przeciwdepresyjne (mianseryna, mirtazapina)
• przeciwdrgawkowe (karbamazepina, okskarbazepina, lamotrygina, topiramat, pregabalina, gabapentyna)
• tzw. tropikalne (lidokaina w postaci plastrów) [1].

Powikłania choroby 

Najczęstszym powikłaniem półpaśca jest przewlekły ból, który lokalizuje się w miejscu występowania wysypki. Jest to neuralgia półpaściowa. Ból utrzymuje się dłużej niż 30 dni po ustąpieniu wysypki i utrudnia życie chorego. Innym powikłaniem jest upośledzenie, a nawet utrata słuchu z powodu zajęcia przez wirusa nerwu słuchowego. 

Jeśli wirus zaatakuje nerwy gałki ocznej, chory może stracić ostrość widzenia. A w przypadku porażenia nerwów, nawet utracić całkowicie wzrok. Ciężkim powikłaniem jest zapalenie mózgu, które może prowadzić do zgonu chorego. Półpasiec jest przypadłością przewlekle chorych, hospitalizowanych na oddziałach szpitalnych, szczególnie onkologicznych [3]. 

Czytaj więcej: Mięczak zakaźny i 7 sposobów ochrony przed chorobą

Czy półpaścem można się zarazić? 

Wirus półpaśca może przenosić się na osoby, które nie chorowały na ospę wietrzną. W takich przypadkach dochodzi do rozwoju ospy wietrznej. Natomiast nie rozwinie się bezpośrednio półpasiec. Jednak ryzyko zakażenia jest stosunkowo małe. Wirus rozprzestrzenia się po bezpośrednim kontakcie z płynem surowiczym z wysypki. Dlatego chory powinien chronić skórę szczelnym ubraniem, aby nie doszło do uszkodzenia. A osoby z otoczenia powinny obchodzić się delikatnie z chorymi. Natomiast nie ma zagrożenia w przypadku krótkotrwałych kontaktów. Wirus nie przenosi się drogą kropelkową. 

Niestety w niektórych grupach półpasiec stwarza duże zagrożenie. Ponieważ ryzyko zakażenia i powikłań wzrasta u

• Kobiet ciężarnych; 
• Wcześniaków urodzone przez matki, podatne na zachorowanie na ospę wietrzną;
• Dzieci urodzone poniżej 28. tygodnia ciąży lub o masie ciała poniżej 1000 gramów, niezależnie od tego, czy matka przechorowała ospę wietrzną lub była szczepiona;
• Pacjentów z zaburzeniami odporności niezależnie od wieku.

W wymienionych przypadkach lepiej unikać kontaktów z chorymi na półpasiec. Szczepionka przeciwko półpaścowi nie jest jeszcze dostępna w Polsce [1].

Charakterystyka i podobieństwa porównywanych substancji czynnych

W tym porównaniu analizujemy trzy substancje czynne: pregabalinę, gabapentynę oraz lamotryginę. Wszystkie te leki należą do grupy leków przeciwpadaczkowych i oddziałują na układ nerwowy, wykazując działanie przeciwdrgawkowe, a także przeciwbólowe w przypadku bólu neuropatycznego¹²³. Zarówno pregabalina, jak i gabapentyna są pochodnymi kwasu gamma-aminomasłowego (GABA), natomiast lamotrygina działa w inny sposób, blokując kanały sodowe w neuronach³. Wszystkie mogą być stosowane jako leki wspomagające w leczeniu padaczki, a pregabalina i gabapentyna są również wykorzystywane w leczeniu bólu neuropatycznego⁴⁵. Lamotrygina, oprócz leczenia padaczki, znalazła zastosowanie także w zaburzeniach nastroju, zwłaszcza w zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych³. Pod względem wskazań i mechanizmu działania, leki te wykazują pewne podobieństwa, jednak ich zastosowanie oraz bezpieczeństwo różni się w zależności od grupy pacjentów.

Wskazania terapeutyczne i grupy wiekowe

Pregabalina jest wskazana w leczeniu:

• bólu neuropatycznego pochodzenia obwodowego i ośrodkowego u dorosłych⁴
• napadów częściowych w padaczce jako lek wspomagający u dorosłych⁴
• uogólnionych zaburzeń lękowych u dorosłych⁴

Gabapentyna stosowana jest w:

• leczeniu wspomagającym napadów częściowych u dorosłych i dzieci od 6. roku życia, także w monoterapii u dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat⁵
• leczeniu obwodowego bólu neuropatycznego, np. w neuropatii cukrzycowej i nerwobólu po półpaścu u dorosłych⁵

Lamotrygina natomiast znajduje zastosowanie w:

• leczeniu padaczki u dorosłych i dzieci od 2. roku życia (jako lek wspomagający lub w monoterapii)³
• leczeniu napadów związanych z zespołem Lennoxa-Gastauta³
• zapobieganiu epizodom depresji w zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych u dorosłych³

Ważną różnicą jest to, że gabapentynę można stosować już od 6. roku życia, a lamotryginę od 2. roku życia, natomiast pregabalina jest przeznaczona głównie dla dorosłych i nie zaleca się jej rutynowo u dzieci⁶⁵⁷. Lamotrygina wyróżnia się również możliwością stosowania w leczeniu zaburzeń nastroju, czego nie obserwujemy w przypadku pregabaliny i gabapentyny³.

Mechanizm działania i farmakokinetyka

Pregabalina i gabapentyna wykazują podobny mechanizm działania – wiążą się z podjednostką alfa2-delta kanałów wapniowych w komórkach nerwowych, co zmniejsza przekazywanie sygnałów bólowych i hamuje napady drgawkowe¹². Lamotrygina działa poprzez blokowanie kanałów sodowych, stabilizując błonę komórkową neuronów i zmniejszając uwalnianie neuroprzekaźników³. W efekcie wszystkie te substancje ograniczają nadmierną aktywność nerwową, choć robią to na różne sposoby.

Różnice dotyczą również farmakokinetyki:

• Pregabalina jest szybko wchłaniana po podaniu doustnym, osiąga maksymalne stężenie w osoczu w ciągu godziny, a jej biodostępność wynosi ponad 90%. Jest wydalana głównie przez nerki w postaci niezmienionej⁸.
• Gabapentyna również jest wydalana przez nerki w postaci niezmienionej, jednak jej biodostępność zmniejsza się przy wyższych dawkach, a maksymalne stężenie osiągane jest po 2–3 godzinach⁹. U dzieci powyżej 5 lat farmakokinetyka jest podobna jak u dorosłych¹⁰.
• Lamotrygina jest metabolizowana w wątrobie, a jej wydalanie zależy od funkcji tego narządu. Czas półtrwania leku może być wydłużony u osób z zaburzeniami czynności wątroby³.

Przeciwwskazania i środki ostrożności

Wszystkie trzy leki są przeciwwskazane u osób uczulonych na substancję czynną lub którykolwiek składnik preparatu¹¹¹²¹³. Dodatkowo:

• Pregabalina i gabapentyna mogą powodować zawroty głowy i senność, zwiększając ryzyko upadków, szczególnie u osób starszych¹⁴¹⁵. Lamotrygina wiąże się z ryzykiem wysypki, która może być groźna dla zdrowia¹⁶.
• Wszystkie leki mogą powodować myśli samobójcze – pacjenci powinni być monitorowani pod tym kątem¹⁷¹⁸¹⁶.
• Gabapentyna i pregabalina mogą wywołać reakcje alergiczne oraz, w rzadkich przypadkach, poważne reakcje skórne¹⁹²⁰.
• Lamotrygina wymaga bardzo ostrożnego wprowadzania i powolnego zwiększania dawki, aby ograniczyć ryzyko wysypki¹⁶.

Bezpieczeństwo u szczególnych grup pacjentów

Wszystkie trzy substancje różnią się pod względem bezpieczeństwa stosowania u dzieci, kobiet w ciąży, osób starszych i osób z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby:

• Dzieci: Gabapentyna może być stosowana od 6. roku życia, lamotrygina od 2 lat (w niektórych wskazaniach), natomiast pregabalina jest przeznaczona głównie dla dorosłych⁶⁵⁷.
• Kobiety w ciąży: Pregabalina nie powinna być stosowana w ciąży, chyba że korzyści dla matki przewyższają ryzyko dla dziecka – wykazano nieco wyższe ryzyko wad wrodzonych w porównaniu do innych leków²¹. Gabapentyna może być stosowana w uzasadnionych przypadkach, nie wykazano istotnego wzrostu ryzyka wad wrodzonych, ale należy zachować ostrożność²². Lamotrygina wymaga indywidualnej oceny ryzyka – jest stosowana w ciąży, ale lekarz powinien rozważyć korzyści i zagrożenia¹⁶.
• Karmienie piersią: Pregabalina i gabapentyna przenikają do mleka kobiecego, ale wpływ na dziecko nie jest w pełni poznany²³²². Lamotrygina również przechodzi do mleka matki¹⁶.
• Osoby starsze: Wszystkie trzy leki mogą wymagać dostosowania dawki ze względu na obniżoną funkcję nerek. U osób starszych częściej mogą wystąpić zawroty głowy, senność i obrzęki⁶²⁴.
• Osoby z zaburzeniami nerek: Pregabalina i gabapentyna wymagają zmniejszenia dawki przy obniżonej funkcji nerek, natomiast lamotrygina może być stosowana z ostrożnością, a dawka powinna być dobrana indywidualnie²⁵²⁶¹⁶.

Podsumowanie – najważniejsze różnice i podobieństwa

Porównywane substancje czynne – podobieństwa i różnice

W tej analizie porównamy lamotryginę z karbamazepiną oraz lewetyracetamem. Wszystkie te leki należą do grupy leków przeciwpadaczkowych i są wykorzystywane w leczeniu padaczki oraz, w niektórych przypadkach, innych zaburzeń neurologicznych i psychiatrycznych¹²³. Łączy je zdolność do zmniejszania liczby napadów padaczkowych, choć mechanizmy działania i zakres wskazań są różne⁴⁵³. Każda z tych substancji występuje w różnych postaciach i może być stosowana zarówno samodzielnie, jak i w połączeniu z innymi lekami, a decyzja o wyborze konkretnego leku zależy od indywidualnych potrzeb pacjenta oraz od rodzaju i nasilenia choroby¹².

Kiedy stosuje się lamotryginę, karbamazepinę i lewetyracetam?

Lamotrygina jest szeroko stosowana w leczeniu padaczki zarówno u dorosłych, jak i dzieci powyżej 2. roku życia – zarówno w monoterapii, jak i terapii skojarzonej¹. Jest też lekiem z wyboru w zapobieganiu epizodom depresji u osób z chorobą afektywną dwubiegunową typu I, szczególnie u dorosłych¹. Karbamazepina natomiast jest wykorzystywana w leczeniu napadów częściowych i uogólnionych padaczki, ale także w neuralgii nerwu trójdzielnego i w profilaktyce zaburzeń afektywnych dwubiegunowych, zwłaszcza gdy inne leki, takie jak lit, są nieskuteczne². Lewetyracetam znajduje zastosowanie jako lek wspomagający lub w monoterapii padaczki u dorosłych, młodzieży, dzieci i niemowląt, a także w leczeniu napadów mioklonicznych oraz toniczno-klonicznych w różnych typach padaczki³.

• Lamotrygina: padaczka (różne typy napadów), zaburzenia afektywne dwubiegunowe typu I (zapobieganie depresji)¹
• Karbamazepina: padaczka, neuralgia nerwu trójdzielnego, profilaktyka zaburzeń dwubiegunowych, niektóre zespoły bólowe²
• Lewetyracetam: padaczka (różne typy napadów), terapia wspomagająca u dorosłych, dzieci i niemowląt, napady miokloniczne, toniczno-kloniczne³

Warto podkreślić, że karbamazepina nie jest skuteczna w leczeniu napadów nieświadomości oraz mioklonicznych, a jej stosowanie w tych przypadkach może być nawet szkodliwe². Lewetyracetam może być stosowany już od 1. miesiąca życia, natomiast lamotrygina i karbamazepina mają ograniczenia wiekowe – najczęściej od 2. roku życia w przypadku lamotryginy i od 5 lat w przypadku niektórych postaci karbamazepiny¹⁶.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie trzy substancje wykazują działanie przeciwpadaczkowe, ale ich mechanizm działania jest odmienny. Lamotrygina blokuje kanały sodowe zależne od napięcia oraz hamuje uwalnianie glutaminianu, co przyczynia się do stabilizacji aktywności neuronów i zapobiega napadom⁴. Karbamazepina również blokuje kanały sodowe, stabilizując błony neuronów i ograniczając rozprzestrzenianie się impulsów nerwowych, ale dodatkowo wpływa na układ dopaminergiczny i noradrenergiczny, co może być korzystne w leczeniu zaburzeń nastroju⁵. Lewetyracetam działa inaczej – wiąże się z białkiem pęcherzyków synaptycznych 2A (SV2A) w mózgu, przez co wpływa na uwalnianie neuroprzekaźników i zmniejsza pobudliwość neuronów³.

• Lamotrygina: blokuje kanały sodowe, hamuje uwalnianie glutaminianu⁴
• Karbamazepina: blokuje kanały sodowe, hamuje uwalnianie glutaminianu, wpływa na dopaminę i noradrenalinę⁵
• Lewetyracetam: moduluje białko SV2A, wpływa na uwalnianie neuroprzekaźników³

Różnice dotyczą także losów leku w organizmie (farmakokinetyki). Lamotrygina jest szybko i całkowicie wchłaniana z przewodu pokarmowego, a jej metabolizm zachodzi głównie w wątrobie. Okres półtrwania lamotryginy zależy od przyjmowania innych leków – np. karbamazepina skraca ten okres przez indukcję enzymów wątrobowych, natomiast walproinian wydłuża go⁷. Karbamazepina jest również metabolizowana w wątrobie i może wchodzić w liczne interakcje lekowe, wpływając na stężenie innych leków⁸. Lewetyracetam natomiast jest wydalany głównie przez nerki, a jego metabolizm jest minimalny, co ogranicza ryzyko interakcji z innymi lekami³.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co zwrócić uwagę?

Każda z omawianych substancji ma swoje przeciwwskazania. Lamotrygina nie powinna być stosowana u osób z nadwrażliwością na tę substancję lub którykolwiek składnik preparatu⁹. Karbamazepina jest przeciwwskazana u pacjentów z zaburzeniami szpiku kostnego, blokiem przedsionkowo-komorowym, porfirią oraz w czasie leczenia inhibitorami MAO¹⁰. Lewetyracetam nie powinien być stosowany u osób z nadwrażliwością na tę substancję lub związki pochodne pirolidonów¹¹.

• Lamotrygina: nadwrażliwość, ostrożność w przypadku wcześniejszej reakcji alergicznej na leki przeciwpadaczkowe⁹
• Karbamazepina: zaburzenia szpiku kostnego, blok przedsionkowo-komorowy, porfiria, leczenie inhibitorami MAO¹⁰
• Lewetyracetam: nadwrażliwość na lewetyracetam lub pochodne pirolidonów¹¹

Wspólnym problemem dla lamotryginy i karbamazepiny jest ryzyko wystąpienia poważnych reakcji skórnych, takich jak zespół Stevensa-Johnsona, zwłaszcza w pierwszych tygodniach leczenia. Karbamazepina częściej powoduje zaburzenia krwi, uszkodzenia wątroby i reakcje alergiczne¹², natomiast lamotrygina wymaga ostrożności u pacjentów z wcześniejszymi reakcjami alergicznymi na inne leki przeciwpadaczkowe¹³.

Lewetyracetam wyróżnia się korzystnym profilem bezpieczeństwa i bardzo niskim ryzykiem ciężkich reakcji skórnych lub hematologicznych, choć może powodować zaburzenia nastroju, drażliwość lub agresję³.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

W przypadku kobiet w ciąży i karmiących piersią, leki przeciwpadaczkowe zawsze wymagają szczególnej ostrożności. Lamotrygina, gdy jest stosowana w monoterapii, nie zwiększa istotnie ryzyka poważnych wad wrodzonych, ale jej stężenie w ciąży może się zmieniać, dlatego konieczne jest monitorowanie poziomu leku i odpowiednie dostosowanie dawki¹⁴. Karbamazepina, mimo skuteczności, wiąże się z wyższym ryzykiem wad rozwojowych i nie powinna być stosowana u kobiet w wieku rozrodczym, chyba że nie ma innych możliwości terapeutycznych¹⁵. Lewetyracetam jest uznawany za stosunkowo bezpieczny w ciąży, jednak również wymaga indywidualnej oceny korzyści i ryzyka³.

• Dzieci: Lamotrygina od 2. roku życia, lewetyracetam od 1. miesiąca, karbamazepina – ograniczenia wiekowe zależne od postaci leku¹⁶⁶³
• Ciąża: Lamotrygina – możliwa w monoterapii, lewetyracetam – możliwy, karbamazepina – tylko jeśli korzyści przewyższają ryzyko¹⁴¹⁵³
• Karmienie piersią: Wszystkie przenikają do mleka, lamotrygina i lewetyracetam – ostrożność, obserwacja niemowlęcia, karbamazepina – zaleca się ostrożność¹⁷¹⁸³
• Kierowcy: Lamotrygina i lewetyracetam mają niewielki wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów, karbamazepina – może powodować senność, zawroty głowy i zaburzenia widzenia¹⁹²⁰³
• Osoby z zaburzeniami nerek i wątroby: Lewetyracetam wymaga dostosowania dawki przy niewydolności nerek, lamotrygina i karbamazepina – ostrożność i indywidualne dostosowanie dawki przy niewydolności wątroby²¹⁶²²

Warto dodać, że lewetyracetam jest szczególnie korzystny u pacjentów z ryzykiem interakcji lekowych, ze względu na niewielki wpływ na inne leki³.

Tabela porównawcza – najważniejsze różnice

Lamotrygina, karbamazepina i lewetyracetam – wybór leku w praktyce

Każda z omawianych substancji czynnych ma swoje miejsce w terapii padaczki i zaburzeń nastroju. Lamotrygina jest wszechstronna, bezpieczna dla szerokiego grona pacjentów, a jej profil działań niepożądanych jest korzystny, choć wymaga czujności pod kątem reakcji skórnych. Karbamazepina, mimo skuteczności, wiąże się z większym ryzykiem powikłań i interakcji lekowych. Lewetyracetam to nowoczesny lek o korzystnym profilu bezpieczeństwa, odpowiedni także dla najmłodszych pacjentów i osób starszych oraz z zaburzeniami funkcji nerek. Wybór leku powinien być zawsze indywidualny, uwzględniający wskazania, wiek, choroby współistniejące oraz inne przyjmowane leki¹²³.

Podobieństwa i różnice: jakie substancje porównujemy?

W tej analizie porównujemy trzy substancje czynne stosowane w leczeniu padaczki: styrypentol, gabapentynę oraz lamotryginę. Wszystkie należą do grupy leków przeciwpadaczkowych, jednak ich miejsce w terapii, wskazania i sposób działania są różne¹²³. Ich główną cechą wspólną jest hamowanie nadmiernej aktywności w mózgu, co pomaga w kontrolowaniu napadów padaczkowych. Różnią się natomiast pod względem mechanizmu działania, wskazań oraz bezpieczeństwa stosowania w różnych grupach pacjentów⁴⁵.

Kiedy stosuje się styrypentol, gabapentynę i lamotryginę?

Styrypentol jest stosowany przede wszystkim w terapii wspomagającej ciężkiej mioklonicznej padaczki niemowląt (zespół Draveta) u dzieci, szczególnie gdy napady są oporne na leczenie klobazamem i walproinianem¹. Lek ten stosuje się wyłącznie w połączeniu z innymi lekami przeciwpadaczkowymi i pod ścisłym nadzorem lekarza, najczęściej u dzieci od 3. roku życia, choć indywidualnie można go rozważyć u młodszych pacjentów⁶.

Gabapentyna ma szerokie zastosowanie: jest wskazana jako lek wspomagający w leczeniu napadów częściowych z lub bez napadów wtórnie uogólnionych u dorosłych i dzieci od 6. roku życia, a także jako monoterapia u osób dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat. Dodatkowo, gabapentyna jest używana w leczeniu bólu neuropatycznego u dorosłych, np. przy bolesnej neuropatii cukrzycowej lub neuralgii po półpaścu².

Lamotrygina jest wszechstronnym lekiem, stosowanym zarówno w leczeniu skojarzonym, jak i w monoterapii różnych typów napadów padaczkowych (częściowych i uogólnionych, w tym toniczno-klonicznych), u dorosłych i dzieci powyżej 2. roku życia³. Dodatkowo, lamotrygina jest wykorzystywana w leczeniu zaburzeń afektywnych dwubiegunowych u dorosłych, głównie w zapobieganiu epizodom depresji³.

• Styrypentol: stosowany głównie u dzieci z zespołem Draveta, w połączeniu z innymi lekami
• Gabapentyna: stosowana u dorosłych i dzieci od 6 lat w padaczce i bólu neuropatycznym
• Lamotrygina: stosowana szeroko w różnych typach padaczki, także u dzieci od 2 lat oraz w chorobie afektywnej dwubiegunowej u dorosłych

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Choć wszystkie te leki działają przeciwpadaczkowo, ich mechanizm działania różni się istotnie:

• Styrypentol zwiększa poziom GABA (głównego neuroprzekaźnika hamującego w mózgu), wzmacniając jego działanie i wpływając na kanały chlorkowe. Dodatkowo hamuje metabolizm innych leków przeciwpadaczkowych, co może wzmacniać ich działanie⁷.
• Gabapentyna działa głównie przez wiązanie się z podjednostką alfa2-delta kanałów wapniowych, co prowadzi do zmniejszenia uwalniania pobudzających neuroprzekaźników. Nie wpływa bezpośrednio na GABA ani kanały sodowe⁵.
• Lamotrygina blokuje napięciowo zależne kanały sodowe, hamuje nadmierne wyładowania neuronów i ogranicza uwalnianie glutaminianu, co zmniejsza ryzyko napadów⁴.

Pod względem farmakokinetycznym:

• Styrypentol jest szybko wchłaniany i wydalany głównie przez nerki, ale jego metabolizm jest złożony i zależny od aktywności enzymów wątrobowych. Wysoki stopień wiązania z białkami osocza i wydłużający się czas półtrwania wraz ze wzrostem dawki wymagają ostrożnego monitorowania⁸.
• Gabapentyna jest wydalana przez nerki w postaci niezmienionej, nie wiąże się z białkami osocza, a jej biodostępność maleje wraz ze wzrostem dawki. Okres półtrwania to 5-7 godzin, co oznacza konieczność przyjmowania kilku dawek dziennie⁹.
• Lamotrygina jest metabolizowana w wątrobie i wydalana głównie w postaci glukuronidów przez nerki. Jej okres półtrwania może być wydłużony przez inne leki (np. walproinian) lub skrócony przez induktory enzymów wątrobowych (np. karbamazepina, fenytoina)¹⁰.

Przeciwwskazania i środki ostrożności

Chociaż nadwrażliwość na substancję czynną jest przeciwwskazaniem dla wszystkich tych leków, istnieją także istotne różnice:

• Styrypentol jest przeciwwskazany u osób z psychozami w wywiadzie oraz nie powinien być stosowany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami funkcji wątroby i nerek¹¹.
• Gabapentyna nie powinna być stosowana przy nadwrażliwości na składniki preparatu, a u osób z niewydolnością nerek konieczna jest modyfikacja dawkowania¹².
• Lamotrygina wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko ciężkich reakcji skórnych, w tym zespołu Stevensa-Johnsona i toksycznej nekrolizy naskórka. Szybkie zwiększanie dawki lub stosowanie z innymi lekami (np. walproinianem) zwiększa to ryzyko¹³.

Inne ważne środki ostrożności:

• Styrypentol nie powinien być łączony z niektórymi lekami przeciwpadaczkowymi (karbamazepina, fenytoina, fenobarbital) podczas leczenia zespołu Draveta¹⁴.
• Gabapentyna może powodować uzależnienie i objawy odstawienia. Zdarzały się także reakcje alergiczne i myśli samobójcze¹⁵.
• Lamotrygina może powodować ciężkie reakcje alergiczne, zaburzenia wątroby oraz, rzadziej, zaburzenia rytmu serca¹³.

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci: Styrypentol jest przeznaczony głównie dla dzieci z zespołem Draveta, zwykle od 3. roku życia, gabapentyna od 6. roku życia, a lamotrygina od 2. roku życia w leczeniu padaczki. W przypadku młodszych dzieci konieczna jest indywidualna decyzja lekarza⁶¹⁶¹⁷.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Brakuje jednoznacznych danych na temat bezpieczeństwa styrypentolu w ciąży – jego stosowanie należy rozważyć indywidualnie, a karmienie piersią nie jest zalecane¹⁸. Gabapentyna może być stosowana w ciąży, jeśli jest to konieczne, a w czasie karmienia piersią należy zachować ostrożność¹⁹. Lamotrygina uznawana jest za względnie bezpieczną w ciąży, choć wymaga monitorowania stężenia leku we krwi i obserwacji noworodka podczas karmienia piersią²⁰.

Kierowcy i obsługa maszyn: Styrypentol może istotnie upośledzać zdolność prowadzenia pojazdów, gabapentyna ma umiarkowany wpływ, a lamotrygina – w zależności od indywidualnej reakcji – również może wywołać zawroty głowy czy senność²¹²²²³.

Pacjenci z zaburzeniami nerek lub wątroby: Styrypentol nie jest zalecany przy zaburzeniach funkcji wątroby lub nerek²⁴. Gabapentyna wymaga dostosowania dawki przy niewydolności nerek²⁵. Lamotrygina także powinna być stosowana ostrożnie u osób z zaburzeniami wątroby lub nerek, z odpowiednią modyfikacją dawkowania¹⁰.

Porównanie najważniejszych cech – tabela

Podsumowanie: wybór leku zależy od indywidualnych potrzeb

Styrypentol, gabapentyna i lamotrygina to ważne leki przeciwpadaczkowe, ale różnią się zakresem wskazań, mechanizmem działania i profilem bezpieczeństwa. Styrypentol jest zarezerwowany głównie dla dzieci z zespołem Draveta, gabapentyna sprawdzi się w leczeniu padaczki częściowej oraz bólu neuropatycznego, a lamotrygina jest najbardziej wszechstronna – stosowana zarówno w padaczce, jak i zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych. Wybór odpowiedniej terapii zależy od wieku pacjenta, rodzaju choroby, innych przyjmowanych leków oraz ewentualnych chorób współistniejących. Wszystkie te leki wymagają ścisłej kontroli lekarskiej i indywidualnego dostosowania schematu leczenia^1231413.

Rufinamid, lamotrygina i lewetyracetam – jakie leki porównujemy?

Rufinamid, lamotrygina oraz lewetyracetam to leki przeciwpadaczkowe wykorzystywane w leczeniu różnych rodzajów padaczki. Ich głównym celem jest zmniejszenie liczby i nasilenia napadów padaczkowych¹²³. Choć działają na układ nerwowy i są stosowane w podobnych sytuacjach, każdy z nich posiada unikalne właściwości oraz może być zalecany w różnych typach napadów lub u określonych grup pacjentów.

• Rufinamid jest stosowany głównie jako lek wspomagający u pacjentów z zespołem Lennoxa-Gastauta¹.
• Lamotrygina znajduje zastosowanie w leczeniu różnych rodzajów napadów padaczkowych, zarówno w monoterapii, jak i leczeniu skojarzonym, w tym także w zespole Lennoxa-Gastauta, a dodatkowo w zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych².
• Lewetyracetam może być stosowany w leczeniu różnych typów padaczki – zarówno jako lek podstawowy, jak i wspomagający – u dorosłych, dzieci i niemowląt³.

Wskazania – kiedy stosuje się rufinamid, lamotryginę i lewetyracetam?

Chociaż wszystkie trzy leki są przeciwpadaczkowe, mają różne wskazania do stosowania:

• Rufinamid jest przeznaczony do leczenia wspomagającego napadów padaczkowych w przebiegu zespołu Lennoxa-Gastauta u pacjentów od 1 roku życia¹.
• Lamotrygina stosowana jest w leczeniu padaczki (napady częściowe, uogólnione, toniczno-kloniczne, zespół Lennoxa-Gastauta) zarówno u dzieci od 2 lat, młodzieży, jak i dorosłych. Dodatkowo może być używana w zapobieganiu epizodom depresji w chorobie afektywnej dwubiegunowej².
• Lewetyracetam jest bardzo wszechstronny – może być stosowany jako monoterapia w nowo rozpoznanej padaczce u dorosłych i młodzieży od 16 lat, a także jako leczenie wspomagające w różnych typach napadów (napady częściowe, miokloniczne, toniczno-kloniczne) u dorosłych, dzieci i niemowląt od 1 miesiąca życia³.

Podsumowując, rufinamid ma najwęższe wskazania, podczas gdy lamotrygina i lewetyracetam mogą być stosowane w szerszym zakresie rodzajów padaczki i u różnych grup wiekowych¹²³.

Mechanizm działania i różnice farmakokinetyczne

Wszystkie trzy leki działają przeciwpadaczkowo, ale różnią się mechanizmem działania:

• Rufinamid moduluje aktywność kanałów sodowych w neuronach, wydłużając czas ich inaktywacji⁴.
• Lamotrygina blokuje kanały sodowe, a dodatkowo hamuje uwalnianie glutaminianu – neuroprzekaźnika pobudzającego, co także wpływa na zmniejszenie napadów⁵.
• Lewetyracetam działa w zupełnie inny sposób – wiąże się z białkiem pęcherzyków synaptycznych 2A, co wpływa na uwalnianie neuroprzekaźników i zapobiega powstawaniu napadów. Nie wpływa bezpośrednio na kanały sodowe⁶.

Pod względem farmakokinetyki:

• Rufinamid wchłania się powoli, a jego działanie może być zależne od posiłku. Jest wydalany głównie przez nerki, a jego metabolizm nie zachodzi przez układ cytochromu P-450⁷.
• Lamotrygina jest szybko wchłaniana, metabolizowana w wątrobie przez glukuronidację, a jej wydalanie zależy od współistniejących leków (niektóre mogą ją przyspieszać lub hamować)⁸.
• Lewetyracetam jest bardzo dobrze wchłaniany, nie jest znacząco metabolizowany w wątrobie i wydalany głównie z moczem. Jego farmakokinetyka jest przewidywalna i niezależna od innych leków przeciwpadaczkowych⁹.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – różnice i podobieństwa

Wszystkie trzy leki mają przeciwwskazania, które należy uwzględnić przed rozpoczęciem leczenia:

• Rufinamid: nie należy stosować w przypadku nadwrażliwości na rufinamid lub pochodne triazolu. Ostrożność jest wymagana u osób z chorobami wątroby (szczególnie ciężkimi), a także w przypadku dziedzicznych zaburzeń metabolizmu cukrów (laktozy, sorbitolu)¹⁰¹¹.
• Lamotrygina: przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancję czynną. Lek może powodować ciężkie reakcje skórne, zwłaszcza u dzieci, oraz zespół nadwrażliwości z gorączką, powiększeniem węzłów chłonnych i eozynofilią. Ostrożność jest wymagana u osób z zaburzeniami wątroby i nerek, a także u osób z zaburzeniami hematologicznymi¹²¹³.
• Lewetyracetam: nie powinien być stosowany w przypadku uczulenia na lewetyracetam lub pochodne pirolidonu. U osób z ciężką niewydolnością nerek i wątroby konieczne jest dostosowanie dawki. Lek może rzadko powodować zaburzenia zachowania, myśli samobójcze lub nasilenie napadów¹⁴¹⁵.

Wspólne przeciwwskazania to nadwrażliwość na substancję czynną oraz konieczność ostrożności u osób z chorobami wątroby lub nerek, choć szczegóły różnią się w zależności od leku¹⁰¹²¹⁴.

Interakcje z innymi lekami

• Rufinamid może wchodzić w interakcje z niektórymi lekami przeciwpadaczkowymi, szczególnie z walproinianem (wskazana jest wtedy mniejsza dawka rufinamidu)¹⁶.
• Lamotrygina może wchodzić w interakcje z wieloma lekami, m.in. walproinianem (zwiększa jej stężenie), a także lekami hormonalnymi (antykoncepcyjnymi) – może to wymagać dostosowania dawki¹⁷.
• Lewetyracetam ma najmniejszy potencjał do interakcji – nie wpływa istotnie na stężenia innych leków przeciwpadaczkowych ani na działanie środków antykoncepcyjnych¹⁸.

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

Każdy z omawianych leków ma inne zalecenia dotyczące stosowania u dzieci, kobiet w ciąży, karmiących piersią, kierowców oraz osób z chorobami wątroby i nerek:

• Dzieci: Rufinamid jest przeznaczony dla dzieci od 1 roku życia, lamotrygina od 2 lat, a lewetyracetam od 1 miesiąca życia (w odpowiedniej postaci leku)¹²³.
• Kobiety w ciąży: Rufinamid nie powinien być stosowany w ciąży, chyba że jest to konieczne, a kobiety powinny stosować skuteczną antykoncepcję. Lamotrygina ma najwięcej danych potwierdzających bezpieczeństwo w ciąży, jednak także wymaga monitorowania. Lewetyracetam, choć mniej przebadany, może być stosowany w ciąży, jeśli lekarz uzna to za konieczne¹⁹²⁰²¹.
• Karmienie piersią: Dla wszystkich trzech leków nie ma jednoznacznych danych o bezpieczeństwie; rufinamid i lewetyracetam nie są zalecane podczas karmienia piersią, a lamotrygina może przenikać do mleka i powodować działania niepożądane u dziecka²²²³²⁴.
• Kierowcy: Wszystkie trzy leki mogą powodować zawroty głowy, senność lub zaburzenia widzenia, przez co mogą wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn. Należy zachować ostrożność, szczególnie na początku leczenia lub przy zmianie dawki²⁵²⁶²⁷.
• Osoby z chorobami nerek i wątroby: Dawkę wszystkich trzech leków należy dostosować u osób z niewydolnością nerek. Rufinamid nie jest zalecany przy ciężkiej niewydolności wątroby, a lamotrygina wymaga zmniejszenia dawki przy niewydolności wątroby. Lewetyracetam także wymaga ostrożności w tych grupach i odpowiedniego dostosowania dawki²⁸²⁹³⁰.

Podsumowanie: Rufinamid, lamotrygina czy lewetyracetam?

Wybór leku przeciwpadaczkowego zależy od rodzaju napadów, wieku pacjenta, współistniejących chorób oraz możliwości wystąpienia działań niepożądanych czy interakcji z innymi lekami. Rufinamid jest przeznaczony głównie dla osób z zespołem Lennoxa-Gastauta, lamotrygina i lewetyracetam mają szersze zastosowanie, jednak różnią się bezpieczeństwem stosowania u kobiet w ciąży, dzieci i osób z chorobami wątroby lub nerek.

^{123192021252627}

Rufinamid, lamotrygina i lewetyracetam – wybór zależny od pacjenta

Rufinamid jest lekiem o wąskich wskazaniach, natomiast lamotrygina i lewetyracetam są bardziej uniwersalne. Największe różnice dotyczą bezpieczeństwa w ciąży, wieku rozpoczęcia leczenia i interakcji z innymi lekami. Decyzję o wyborze leku podejmuje lekarz, biorąc pod uwagę indywidualne potrzeby pacjenta i możliwe przeciwwskazania. Dzięki różnicom w mechanizmach działania, można indywidualizować terapię i uzyskać lepszą kontrolę napadów padaczkowych¹²³.