Małopłytkowość, jako termin medyczny, oznacza spadek liczby płytek krwi poniżej 150 tysięcy/µl. Jednakże u niektórych pacjentów poziom pomiędzy 100 a 150 tysięcy/µl może być normą i nie powinien stanowić zagrożenia. W przebiegu tego schorzenia dochodzi do podskórnych krwawych wylewów w postaci plamek. Krwawienia występują najczęściej w okolicach kończyn, tułowia i błon śluzowych jamy ustnej. U kobiet dochodzi do przedłużonych i nasilonych miesiączek. Jak podnieść poziom płytek krwi? Co jeść, aby wzrosły płytki krwi? Jakie są domowe sposoby na podwyższenie płytek krwi? Na te wszystkie pytania odpowiedź znajdziecie w dalszej części tekstu.

Domowe sposoby na podwyższenie płytek krwi

Czasami warto wprowadzić kilka zmian w stylu życia, aby nasze wyniki krwi się poprawiły. Jednak mówimy tu o sytuacji raczej określanej jako profilaktyka a nie leczenie. Należy pamiętać, że w przypadku poważnych problemów z płytkami krwi należy niezwłocznie udać się do lekarza. Jeżeli jednak objawy nie są nasilone, a poziom płytek krwi nie odbiera od normy, można spróbować zastosować kilka zmian swoim trybie życia. Jak podnieść poziom płytek krwi domowymi sposobami? Oto kilka porad:

• zastosować odpowiednio zbilansowaną dietę, zawierającą przede wszystkim produkty bogate w żelazo, witaminę B12, kwas foliowy i witaminę K;
• warto przyjmować suplementy zawierające żelazo i wymieniony witaminy, a także aloes, koniczynę czerwoną czy liście papai;
• zrezygnować ze spożywania alkoholu, który obniża produkcję płytek krwi;
• ograniczyć do minimum stosowanie popularnych niesteroidowych leków przeciwzapalnych, takich jak ibuprofen czy kwas acetylosalicylowy, które znacznie obniżają poziom płytek krwi;
• ograniczyć stres, zastosować techniki relaksacyjne jak joga, czy pić herbatki uspokajające;
• należy zadbać o odpowiednią ilość aktywności fizycznej, szczególnie na świeżym powietrzu, dzięki czemu stan całego układu krążenia ulegnie poprawie [1].

Co jeść, aby wzrosły płytki krwi?

Już w domowych sposobach na podwyższenie płytek krwi widzimy, że dbanie o prawidłowy poziom witamin i minerałów jest kluczowe. Jak wspomniano, dieta jest niezwykle ważna w przypadku małopłytkowości. Co jeść, aby wzrosły płytki krwi? Warto spożywać produkty bogate w:

• żelazo, ponieważ jego niedobór prowadzi do  anemii i obniża produkcję płyt krwi, są to m.in. buraki, szpinak, czerwone mięso i soczewica;
• witaminę K, która jest niezwykle ważna w procesie krzepnięcia krwi, jej duże ilości znajdują się w jarmużu, brokułach czy kapuście;
• witaminę B12, która zwiększa produkcję krwinek czerwonych i płytek krwi, aby ją uzupełnić należy jeść mleko, ryby i produkty pochodzenia zwierzęcego;
• kwas foliowy, podobnie jak witamina B12, jest niezbędny do produkcji płytek krwi, można go znaleźć w orzechach, awokado czy zielonych warzywach liściastych;
• warto zastanowić się nad piciem niektórych soków, które znacznie zwiększają produkcję płytek krwi, są to m.in. sok z buraka, granatu czy papai;
• aby nie doszło do zahamowania produkcji płytek krwi należy pić co najmniej 2 litry wody na dobę [2].

Jak podnieść poziom płytek krwi stosując suplementy?

Domowe sposoby na podwyższenie płytek krwi to jedno, ale czy istnieją jakieś suplementy na tą przypadłość? W aptece można znaleźć liczne preparaty na płytki krwi. Część z nich może z powodzeniem się sprawdzić w przypadku obniżonego poziomu płytek krwi. Przykładowe przedstawiono poniżej.

Acti-Globin, tabletki

O produkcie

• suplement diety zawiera żelazo, kwas foliowy, witaminy C, B6, B12, A i cynk;
• preparat wspomaga przebieg procesów krwiotwórczych, prawidłową produkcję krwinek czerwonych i hemoglobiny;
• może być stosowany od 12. roku życia;
• stosuje się zaledwie 1 tabletkę na dobę (maksymalnie 2);
• produkt może być stosowany przez wegetarian [3].

Szelazo+SR, kapsułki o przedłużonym uwalnianiu

O produkcie

• suplement diety zawiera żelazo, witaminy B6, B12, C i kwas foliowy;
• wspomaga produkcję czerwonych krwinek i hemoglobiny, zmniejsza uczucie znużenia i zmęczenia;
• tylko 1 kapsułka na dobę;
• może być stosowany tylko przez osoby dorosłe [4].

Biofer, tabletki

O produkcie

• suplement diety zawiera tylko żelazo i witaminę C;
• polecany raczej osobom, które mają jedynie niedobór żelaza (nie zawiera witamin z grupy B);
• może być stosowany od 12. roku życia;
• stosuje się 1 tabletkę na dobę (kobiety w ciąży 2) [5].

Galena FeminaB12, kapsułki

O produkcie

• suplement diety zawiera foliany, witaminę B12 i żelazo;
• jest w szczególności przeznaczony dla dorosłych kobiet w przypadku obfitych krwawień menstruacyjnych;
• przeznaczony jest dla osób dorosłych (1 kapsułka na dobę);
• nie jest zalecany kobietom w ciąży [6].

Floradix żelazo i witaminy, płyn

O produkcie

• suplement diety zawiera wyciągi z marchwi, pokrzywy, szpinaku, perzu, kopru włoskiego, algi oceanicznej i malwy afrykańskiej oraz żelazo, witaminy B1, B2, B6, B12 i C;
• uzupełnia braki witamin i żelaza, może być stosowany przez osoby mające problemy z niskim poziomem płytek krwi;
• nie zawiera alkoholu i substancji konserwujących;
• może być stosowany przez wegetarian;
• jest odpowiedni już od 3. roku życia;
• należy go zużyć w ciągu 4. tygodni od otwarcia butelki [7].

Podsumowanie

W przypadku małopłytkowości zdecydowanie warto udać się do lekarza. Może być to objaw poważniejszego schorzenia i nie należy go lekceważyć. Jak podnieść poziom płytek krwi naturalnie? W przypadku niewielkiego problemu, warto zacząć od zmiany trybu życia. Spacery, aktywność fizyczna oraz odpowiednio zbilansowana dieta mogą pomóc. W przypadku problemów z dostarczeniem organizmowi odpowiedniej ilości żelaza czy witamin z grupy B, warto pójść do apteki i zapytać o odpowiednie suplementy diety. Ograniczyć należy za to spożywanie alkoholu i niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Jeżeli to nie pomoże, to nie warto odkładać wizyty u specjalisty.

Kwas foliowy pełni bardzo ważną funkcję dla rozwijającego się płodu. Jest niezbędny przede wszystkim podczas kształtowania się jego układu nerwowego: 

• niedobór kwasu foliowego w diecie kobiety ciężarnej może prowadzić do poważnych wad układu nerwowego u rozwijającego się płodu, jak rozszczepienie kręgosłupa, przepuklina mózgu i rdzenia kręgowego oraz bezmózgowie;
• suplementacja kwasem foliowym w okresie ciąży (a także przed zajście w ciążę) jest działaniem profilaktycznym zapobiegającym wadom cewy nerwowej;
• badania potwierdziły również, że suplementacja kwasem foliowym w ciąży wpływa na zmniejszenie częstotliwości występowania wad serca, układu moczowego, deformacji kończyn, rozszczepu wargi i podniebienia, a także stanu przedrzucawkowego [1].

Folian czy kwas foliowy w ciąży?

Kwas foliowy musi przejść w organizmie człowieka wiele przemian biochemicznym, aby w końcu powstała jego aktywna forma — 5-metylotetrahydrofolian. Kluczową funkcję we wspomnianych procesach pełni witamina B12, której niedobór w połączeniu z wysokim poziomem folianów stanowi poważne zagrożenie. W takich warunkach dochodzi do zakłócenia przekształcania homocysteiny do metioniny, co prowadzi do hiperhomocysteinemii. Ta z kolei może prowadzić do komplikacji podczas ciąży.

Aby zapobiec gromadzeniu się niezmetabolizowanego kwasu foliowego, można stosować jego już zmetabolizowaną formę w postaci folianów (L-metylofolian wapnia). Ważne jest również przyjmowanie kwasu foliowego w zalecanych, a nie nadmiernych dawkach [2].

Jak mutacja genu MTHFR wpływa na metabolizm kwasu foliowego?

Kwas foliowy przekształca się w organizmie w aktywną, zmetylowaną formę dzięki enzymowi reduktazie metylenotetrahydrofolianowej (MTHFR). Badania wskazują, że znaczna część populacji – nawet 50% osób – może mieć mutację w genie odpowiedzialnym za kodowanie tego enzymu. W takiej sytuacji organizm nie przyswaja prawidłowo kwasu foliowego, co powoduje gromadzenie się homocysteiny w osoczu. Substancja ta może działać toksycznie na rozwijający się płód, zwiększając ryzyko porodu przedwczesnego, a nawet poronienia. Rozwiązaniem tego problemu jest stosowanie zmetabolizowanej formy kwasu foliowego, czyli folianu [2].

Ile kwasu foliowego w ciąży należy przyjmować?

Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników zalecana dawka kwasu foliowego to:

• w okresie okołokoncepcyjnym zaleca się suplementację 400 µg 5-MTHF oraz 400 µg kwasu foliowego/dzień;
• kobiety w ciąży oraz podczas laktacji powinny stosować suplementację 800 µg 5-MTHF/dzień;
• u kobiet z BMI >30 kg/m² po oznaczeniu poziomu folianów poniżej 28 nmol/l zaleca się ich suplementację w ilości 5 mg/dobę, w połączeniu z mio-inozytolem (1000 mg) – maksymalnie do 12 tygodnia ciąży;
• u kobiet, które urodziły wcześniej dziecko z wadą cewy nerwowej zaleca się suplementację folianów w dawce 5 mg/dzień.

Jaki kwas foliowy w ciąży będzie najlepszym wyborem?

Wśród preparatów z kwasem foliowym dostępnych na rynku są preparaty jednoskładnikowe (zawierające jedynie kwas foliowy lub jego aktywną formę) oraz preparaty złożone, które zawierają dodatkowo inne zalecane do suplementacji składniki w ciąży.

Preparaty jednoskładnikowe

Zaletą preparatów jednoskładnikowych jest fakt, że dostarczają one tylko i wyłącznie konkretny składnik, bez zbędnych dodatków, co niejednokrotnie ma miejsce w preparatach złożonych. Niekiedy posiadają one składniki, które nie są obowiązkowe i zalecane do suplementacji w ciąży, więc są zbędne, a niekiedy mogą nawet zaburzać przyswajanie innych potrzebnych składników. Poniżej przedstawiliśmy niektóre z dostępnych preparatów jednoskładnikowych:

Folik, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty w postaci tabletek;
• jedna tabletka zawiera 0,4 mg kwasu foliowego;
• zalecane dawkowanie wynosi 1 tabletkę dziennie u kobiet w I trymestrze ciąży oraz przynajmniej jeden miesiąc u kobiet planujących ciążę;
• przyjazna postać leku – małe tabletki, łatwe do połknięcia;
• alkohol może zmniejszać skuteczność leku;
• produkt dostępny jest w opakowaniach po 30, 60 i 90 tabletek.

Naturell Folian, tabletki

O produkcie

• suplement diety w postaci tabletek;
• jedna tabletka zawiera 0,4 mg kwasu foliowego w postaci L-metylofolianu wapnia;
• aktywna forma kwasu foliowego, czyli foliany;
• dawkowanie to zazwyczaj 1 tabletka dziennie, ale może się różnić w przypadku kobiet w ciąży;
• produkt dostępny w opakowaniach po 60 tabletek.

Pueria Czysty Folian, kapsułki

O produkcie

• suplement diety w postaci kapsułek;
• jedna kapsułka zawiera 0,8 mg kwasu foliowego;
• substancja czynna występuje w dwóch formach – kwasu foliowego oraz aktywnego folianu (L-metylofolian wapnia);
• produkt przeznaczony dla kobiet w ciąży;
• dawkowanie to 1 kapsułka dziennie;
• preparat dostępny w opakowaniach po 90 kapsułek.

Dostępne na rynku preparaty jednoskładnikowe z kwasem foliowym występują w różnych formach – jako tabletki lub kapsułki. Poza opisanymi w tekście produktami (Folik, Naturell Folian, Pueria Czysty Folian), istnieją też inne podobne preparaty o zbliżonych składach i formach podania (np. Olimp Kwas foliowy, Solgar Kwas foliowy, DOZ PRODUCT Neofolian, Naturell Folian Forte).

Przy wyborze preparatu warto rozważyć, czy sięgnąć po lek czy suplement diety. Leki podlegają ściślejszym regulacjom i kontroli jakości, przechodzą badania kliniczne potwierdzające ich skuteczność i bezpieczeństwo, a zawartość substancji czynnej jest w nich dokładnie kontrolowana. Nie oznacza to jednak, że należy z góry wykluczać suplementy diety – warto wybierać produkty renomowanych producentów o potwierdzonej jakości, którzy dbają o standardy wytwarzania i badania swoich preparatów.

Istotny jest również wybór formy kwasu foliowego – zwykłej czy aktywnej (folian). Preparaty zawierające aktywną formę kwasu foliowego (folian, L-metylofolian wapnia) są lepiej przyswajalne przez organizm, ponieważ nie wymagają dodatkowych przemian metabolicznych. Jest to szczególnie ważne, gdyż stosowanie folianów zmniejsza ryzyko gromadzenia się homocysteiny w osoczu, która może mieć działanie toksyczne dla rozwijającego się płodu i prowadzić do komplikacji w ciąży.

Preparaty wieloskładnikowe

Jednakże większość kobiet ciężarnych sięga po preparaty złożone, przede wszystkim ze względu na wygodę podczas stosowania. Niekiedy przyjmując już jedną tabletkę/kapsułkę, dostarcza się wszystkie rekomendowane i niezbędne do suplementacji składniki dla kobiety ciężarnej. Wśród takich produktów możemy wyróżnić:

Mama DHA Premium+, kapsułki

O produkcie

• suplement diety w postaci kapsułek;
• jedna kapsułka zawiera 0,4 mg kwasu foliowego (w zwykłej formie oraz folianu, czyli L-metylofolianu wapnia);
• oprócz tego w skład preparatu wchodzą: witamina D3, olej rybi (bogaty w kwasy omega-3) i jod;
• dodatek witaminy D3 wspiera rozwój kości dziecka i odporność matki, kwasów DHA i EPA pomaga w rozwoju mózgu i oczu płodu, a jodu wpływa na prawidłowe funkcjonowanie tarczycy i układu nerwowego;
• zalecana dzienna porcja do spożycia to 2 kapsułki;
• preparat dostępny jest w opakowaniach po 60 kapsułek.

Pregna Plus, kapsułki

O produkcie

• suplement diety w postaci kapsułek;
• jedna kapsułka zawiera 0,6 mg kwasu foliowego (w zwykłej formie oraz folianu, czyli L-metylofolianu wapnia);
• podobnie jak wyżej, w skład preparatu wchodzą: witamina D3, olej rybi (bogaty w kwasy omega-3) i jod, ale również żelazo;
• dodatek żelaza wspomaga prawidłową produkcję krwinek czerwonych oraz bierze udział w podziałach komórkowych;
• zalecana dawka do spożycia to 1 kapsułka dziennie;
• preparat jest także dostępny w wersji bez żelaza;
• produkt występuję w opakowaniach po 30 kapsułek.

Do kiedy brać kwas foliowy w ciąży?

Przyjmowanie kwasu foliowego należy rozpocząć już podczas planowania ciąży. Rozpoczęcie suplementacji zaleca się już na 12. tygodni przed zajściem w ciążę. Następnie suplementacja kwasem foliowym powinna być kontynuowana przez cały okres ciąży, a także podczas karmienia piersią [1].

Podsumowanie

Kwas foliowy w ciąży jest kluczowym składnikiem, który powinnaś suplementować już na 12 tygodni przed planowaną ciążą, przez cały okres jej trwania oraz podczas karmienia piersią, aby zapobiec wadom cewy nerwowej u dziecka. Zwróć uwagę na formę suplementu – foliany (L-metylofolian wapnia) są lepiej przyswajalne niż zwykły kwas foliowy, co jest szczególnie ważne przy mutacji genu MTHFR. Dawkowanie kwasu foliowego w ciąży według zaleceń Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników to 800 µg folianów dziennie, a w przypadku wcześniejszych wad płodu lub otyłości – 5 mg dziennie. Możesz wybrać preparat jednoskładnikowy (np. Folik, Naturell Folian) lub wieloskładnikowy z dodatkiem innych ważnych substancji jak witamina D3, jod czy kwasy omega-3 (np. Mama DHA Premium+, Pregna Plus). Ostateczny wybór preparatu z kwasem foliowym najlepiej skonsultuj z lekarzem prowadzącym, który dostosuje suplementację do Twojej indywidualnej sytuacji zdrowotnej.

Kto jest narażony na niedobór kwasu foliowego?

Osoby, które spożywają niskie ilości owoców i warzyw, szczególnie zielonych warzyw liściastych, mogą być narażone na niedobory kwasu foliowego. Niedobór kwasu foliowego może wystąpić również u kobiet w ciąży lub planujących ciążę, ponieważ zapotrzebowanie na kwas foliowy wzrasta w tym okresie, a niedobór może skutkować poważnymi wadami rozwojowymi u płodu. Osoby spożywające duże ilości alkoholu, cierpiące na choroby przewodu pokarmowego, takie jak celiakia lub choroba Crohna, a także osoby stosujące niektóre leki, takie jak antybiotyki czy leki przeciwpadaczkowe, również mogą mieć zwiększone ryzyko niedoboru kwasu foliowego [4-6].

Kiedy brać kwas foliowy?

Kwas foliowy zalecany jest pacjentom cierpiącym na niedobór tego związku lub profilaktycznie, w sytuacjach zwiększonego zapotrzebowania na tę witaminę. Wśród wskazań do stosowania wyróżnia się:

• profilaktykę i leczenie niedokrwistości megaloblastycznej, leukopenii i stanów niedoboru kwasu foliowego, wynikających m.in. z zaburzeń wchłaniania tego związku, celiakii, niedożywienia, alkoholizmu, łuszczycy;
• zapobieganie wadom wrodzonym cewy nerwowej;
• ciążę i laktację;
• choroby przebiegające z hemolizą krwi [2].

Czy warto brać kwas foliowy?

Liczne badania wskazują, że przeciętne spożycie folianów zawartych w pożywieniu nie pozwala w pełni pokryć naszego zapotrzebowania na tę witaminę. Wynika to m.in. z bardzo małej biodostępności naturalnie występujących folianów. Oznacza to, że kwas foliowy zawarty w pożywieniu nie wchłania się całkowicie. Jest wręcz odwrotnie — wchłania się jedynie w niewielkim stopniu. Zdecydowanie większą biodostępnością charakteryzuje się syntetyczny kwas foliowy, którego przyswajalność na czczo często szacuje się nawet na poziomie 100% [3].

Jaki kwas foliowy wybrać?

Mnogość różnych preparatów zawierających kwas foliowy może być przytłaczająca. Podstawową cechą, jaką musi mieć wybrany przez nas produkt, jest posiadanie statusu leku. O ich wyższości nad suplementami powstało już wiele artykułów, niemniej warto to zaznaczyć ponownie — lek jest gwarantem jakości i bezpieczeństwa, w przeciwieństwie do suplementu diety, który nie podlega żadnym rygorystycznym testom i badaniom.

Kwas foliowy dostępny bez recepty

W aptekach można znaleźć szeroki wybór preparatów z kwasem foliowym, które można nabyć bez recepty. Różnią się one między sobą dawką, formą chemiczną substancji aktywnej oraz dodatkowymi składnikami. Poniżej przedstawiamy najpopularniejsze produkty dostępne na polskim rynku, które mogą pomóc w uzupełnieniu niedoborów tej ważnej witaminy.

Folik, tabletki

O produkcie

• zarejestrowany jako lek dostępny bez recepty;
• jedna tabletka zawiera 0,4 mg kwasu foliowego;
• bardzo małe tabletki, łatwe do połknięcia;
• alkohol może zmniejszać skuteczność leku;
• zaleca się przyjmowanie jednej tabletki dziennie;
• lek należy przyjmować przez co najmniej miesiąc przed planowaną ciążą i w pierwszym trymestrze ciąży (pierwsze 3 miesiące);
• dostępny w opakowaniach po 30, 60 i 90 tabletek.

ActiFolin, tabletki

O produkcie

• zarejestrowany jako suplement diety;
• jedna tabletka zawiera 0,8 mg kwasu foliowego, w tym 0,4 mg kwasu foliowego jako aktywna forma folianu;
• osoby dorosłe powinny stosować 1 tabletkę na dobę;
• suplement diety przeznaczony dla kobiet planujących ciążę i kobiet w ciąży;
• małe tabletki – łatwe do połknięcia;
• opakowanie zawiera 30 tabletek – wystarcza na miesiąc.

Naturell Folian, tabletki

O produkcie

• zarejestrowany jako suplement diety;
• jedna tabletka zawiera 0,4 mg kwasu foliowego w postaci L-metylofolianu wapnia (lepiej przyswajalna forma);
• aktywna forma kwasu foliowego, czyli foliany;
• dawkowanie u osób dorosłych to 1 tabletka dziennie;
• produkt dostępny w opakowaniach po 60 tabletek.

Pueria Czysty Folian, kapsułki

O produkcie

• suplement diety w postaci kapsułek;
• jedna kapsułka zawiera 0,8 mg kwasu foliowego;
• substancja czynna występuje w dwóch formach – kwasu foliowego oraz aktywnego folianu (L-metylofolian wapnia);
• produkt przeznaczony dla kobiet w ciąży;
• dawkowanie to 1 kapsułka dziennie;
• preparat dostępny w opakowaniach po 90 kapsułek.

Kwas foliowy na receptę

W przeciwieństwie do preparatów dostępnych bez recepty, leki na receptę zawierające kwas foliowy charakteryzują się znacznie wyższym stężeniem substancji aktywnej, przez co są zazwyczaj przepisywane w przypadku zdiagnozowanego niedoboru tej witaminy lub w szczególnych sytuacjach zdrowotnych wymagających zwiększonej podaży kwasu foliowego. Wśród powyższych preparatów możemy wyróżnić:

• Folacid (lek na receptę): jedna tabletka zawiera 5 mg kwasu foliowego (Acidum folicum);
• Acidum folicum Hasco (lek na receptę): 1 tabletka zawiera 5 lub 15 mg kwasu foliowego uwodnionego (Acidum folicum hydricum);
• Acidum folicum Richter (lek na receptę): jedna tabletka zawiera 5 lub 15 mg kwasu foliowego (Acidum folicum).

Na rynku dostępne są liczne suplementy diety, w których skład wchodzi kwas foliowy, jednak nie istnieje dużo leków zawierających witaminę B9. Niemniej, z uwagi na istotne funkcje pełnione w organizmie przez tę witaminę, osoby ze szczególnych grup, w tym kobiety ciężarne i karmiące piersią, powinny zwrócić szczególną uwagę na jakość i bezpieczeństwo stosowanych preparatów z kwasem foliowym. Dawkę leku powinien dobrać lekarz, dlatego, zanim pacjent rozpocznie przyjmowanie preparatów z kwasem foliowym, powinien zasięgnąć porady specjalisty.

Niedobór kwasu foliowego — do czego prowadzi?

Niedobór kwasu foliowego może prowadzić do szeregu poważnych konsekwencji zdrowotnych. Do najważniejszych należą:

• Anemia megaloblastyczna – charakteryzująca się obecnością nieprawidłowo dużych, niedojrzałych krwinek czerwonych, co znacząco upośledza transport tlenu w organizmie.
• Zaburzenia neurologiczne – obejmujące uszkodzenia mózgu i rdzenia kręgowego. U płodów może powodować wady cewy nerwowej, a u dorosłych prowadzić do pogorszenia funkcji poznawczych.
• Dysfunkcje układu pokarmowego – manifestujące się utratą apetytu, nudnościami, biegunką oraz wzdęciami, co może prowadzić do pogorszenia ogólnego stanu odżywienia.
• Podwyższone ryzyko chorób przewlekłych – w tym schorzeń sercowo-naczyniowych, nowotworowych (ze szczególnym uwzględnieniem raka jelita grubego) oraz choroby Alzheimera.
• Zaburzenia psychiczne – objawiające się stanami depresyjnymi, bezsennością, wzmożoną drażliwością oraz ogólnym obniżeniem nastroju [7,8].

Jak bezpiecznie stosować preparaty z kwasem foliowym?

Aby maksymalnie wykorzystać korzyści płynące z suplementacji kwasem foliowym przy jednoczesnym zminimalizowaniu potencjalnego ryzyka, pamiętaj o przestrzeganiu następujących zasad:

• Konsultacja medyczna – przed rozpoczęciem suplementacji kwasem foliowym skonsultuj się z lekarzem, który oceni Twoje indywidualne potrzeby zdrowotne i historię medyczną, dostosowując zalecenia do Twojej konkretnej sytuacji.
• Precyzyjne dawkowanie – ściśle przestrzegaj dawkowania zaleconego przez lekarza lub określonego w informacji produktowej. Samodzielne zwiększanie dawki bez konsultacji medycznej może być niewskazane.
• Świadomość interakcji lekowych – informuj lekarza o wszystkich przyjmowanych przez Ciebie lekach, suplementach i preparatach ziołowych, gdyż niektóre z nich mogą wchodzić w interakcje z kwasem foliowym, zmniejszając jego skuteczność lub zwiększając ryzyko działań niepożądanych.
• Obserwacja organizmu – zwracaj uwagę na wszelkie nietypowe objawy mogące świadczyć o działaniach niepożądanych, takie jak wysypki skórne, zawroty głowy, dolegliwości żołądkowo-jelitowe. W przypadku ich wystąpienia skontaktuj się z lekarzem.
• Zbilansowana dieta – pamiętaj, że suplementacja powinna stanowić uzupełnienie, a nie zastępstwo zbilansowanej diety bogatej w naturalne źródła kwasu foliowego, takie jak ciemnozielone warzywa liściaste, owoce cytrusowe, nasiona roślin strączkowych czy produkty pełnoziarniste.

Jakie są naturalne źródła kwasu foliowego? Źródła w pożywieniu

Zbilansowana dieta bogata w produkty zawierające kwas foliowy stanowi fundament profilaktyki niedoborów tej ważnej witaminy z grupy B. Odpowiednia podaż kwasu foliowego ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, szczególnie w okresach zwiększonego zapotrzebowania, takich jak ciąża czy intensywny wzrost. Wśród naturalnych źródeł kwasu foliowego możemy wyróżnić:

• Zielone warzywa liściaste, takie jak szpinak, jarmuż, rukola, sałata;
• Brukselka, brokuł, kalafior;
• Owoce cytrusowe, takie jak pomarańcze, mandarynki, cytryny;
• Awokado;
• Produkty zbożowe, takie jak pieczywo pełnoziarniste, płatki śniadaniowe zbożowe, ryż brązowy.

Warto pamiętać, że kwas foliowy jest wrażliwy na obróbkę termiczną, dlatego długie gotowanie warzyw może znacząco zmniejszyć jego zawartość. Najlepszym sposobem na zachowanie wysokiej wartości odżywczej produktów bogatych w kwas foliowy jest ich spożywanie na surowo lub po krótkiej obróbce cieplnej. Jednakże przy wysokim zapotrzebowaniu na witaminę B9 (jak u kobiet w ciąży) sama dieta może nie być wystarczająca – w tych przypadkach lekarz często zaleca dodatkową suplementację.

Podsumowanie

Kwas foliowy (witamina B9) jest niezbędny dla prawidłowych podziałów komórkowych i funkcjonowania układu nerwowego, a jego niedobór może prowadzić do anemii megaloblastycznej, zaburzeń neurologicznych i zwiększonego ryzyka chorób przewlekłych. Jeśli zastanawiasz się, jaki kwas foliowy wybrać, pamiętaj, że najbardziej przyswajalny jest kwas foliowy w formie folianów, a preparaty zarejestrowane jako leki (nie suplementy) dają większą gwarancję jakości – możesz zapytać farmaceutę o Folik lub inne leki bez recepty zawierające kwas foliowy. Powinieneś wzbogacić swoją dietę o naturalne źródła kwasu foliowego, które występują w zielonych warzywach liściastych, owocach cytrusowych i produktach pełnoziarnistych, jednak w okresach zwiększonego zapotrzebowania (np. w ciąży) sama dieta może nie wystarczyć. Przed rozpoczęciem suplementacji skonsultuj się z lekarzem, który dobierze odpowiednią dawkę i oceni, czy kwas foliowy w formie leku jest dla Ciebie odpowiedni.

Ryvu Therapeutics założono w 2007 roku w Krakowie, początkowo pod nazwą Selvita. W październiku 2019 r. część firmy prowadzącą działalność usługową wydzielono. Zaczęła ona funkcjonować jako nowy podmiot, ale pod starą nazwą — Selvita S.A. Obecne Ryvu Therapeutics zatrudnia ok. 150 osób i posiada w swoim portfolio 2 projekty w trakcie badań klinicznych (jeden sprzedany włoskiej firmie Menarini) oraz kilka projektów w fazie przedklinicznej [1,2].

SEL24 — początek

Selvita pozyskała w 2008 roku od Fundacji Rozwoju Diagnostyki i Terapii w Warszawie prawa do protoplasty cząsteczki SEL24. Przed zakupem projekt był rozwijany pod kierownictwem prof. Zygmunta Kazimierczuka z pomocą włoskich profesorów, m.in. Flavio Meggio czy Lorenzo Pina z Uniwersytetu w Padwie. Jak się później okaże, Włochy jeszcze kilkukrotnie będą przewijać się w różnych etapach rozwoju cząsteczki. SEL24 jest pierwszym w swojej klasie dualnym inhibitorem kinaz PIM/FLT3, potencjalnym lekiem stosowanym w ostrej białaczce szpikowej (AML) [2,3].

Ostra białaczka szpikowa

Ostra białaczka szpikowa jest grupą chorób spowodowanych przez nowotworowy rozrost wczesnych komórek prekursorowych krwi w szpiku kostnym. Kluczowe w rozwoju choroby są zaburzenia genetyczne zakłócające dojrzewanie i apoptozę wczesnych prekursorów mieliopezy. Zaburzenie krwiotworzenia powoduje niewydolność szpiku i niedobór krwinek czerwonych, płytek krwi, leukocytów. Może to powodować zaburzenia mikrokrążenia i zatrucie organizmu produktami rozpadu komórek blastycznych. Leczenie oparto na chemioterapii, w niektórych przypadkach można zastosować przeszczep szpiku. Jednakże leczenie w dalszym ciągu jest trudne, długotrwałe i z nadzieją poszukiwane są nowe leki i metody terapii [4,5].

Co cząsteczka SEL24 ma wspólnego z coca-colą?

Rozwój projektu i ostateczne powstanie cząsteczki SEL24 rodziło się w bólach. Kilku doświadczonych chemików próbowało zsyntetyzować opracowaną cząsteczkę, ale udawało się uzyskać tylko jej pochodną. Przez kilka miesięcy nie udawało się zsyntetyzować pożądanej cząsteczki. Dlatego naukowcy pracujący w Selvicie zdecydowali się przeprowadzić syntezę ostatniej szansy, opartą na procedurze z XIX wieku! Ostatecznie w 2012 roku, stosując reakcję w czystym kwasie fosforowym (rozcieńczony znajduje się w napoju coca-cola), udało się po kilkugodzinnym ogrzewaniu otrzymać pożądany produkt z kilku procentową wydajnością. Następnie po żmudnym oczyszczaniu otrzymano około 1 mg związku, który posłużył do pierwszych obiecujących badań. Aby wykazać ogrom pracy przy projekcie, trzeba sobie uzmysłowić, że do znalezienia tego związku w całym projekcie opracowano ponad 1300 związków, z których ponad 780 zsyntetyzowano. Jedyne kilkadziesiąt z nich zostało przebadanych in vivo na zwierzętach, a tylko jeden z nich został podany człowiekowi [2,3,6].

Pierwszą polska cząsteczka dopuszczona do badań klinicznych przez FDA

W wyniku wytężonej pracy ponad stu naukowców oraz pracowników administracyjnych w 2017 roku cząsteczka trafiła do pierwszego pacjenta cierpiącego na AML (ostra białaczka szpikowa). Jednakże, aby cząsteczka mogła być dopuszczona do badań klinicznych, najpierw w marcu 2015 r. rozpoczęły się badania IND-enabling studies. Jest to badanie pozwalające na wyznaczenie dawki bezpiecznej do badania klinicznego na ludziach. Badanie na szczurach i psach przeprowadzono przez włoski oddział firmy Aptuit mieszczący się w Weronie. FDA (Food and Drug Administration) wydało zgodę na przeprowadzenie badań klinicznych dla SEL24 w sierpniu 2015 r. [3,6].

Start badań klinicznych i sprzedaż cząsteczki SEL24

W marcu 2017 r. SEL24 został pierwszy raz podany pacjentowi w ramach badania I/II fazy klinicznej w USA. Jest to najprawdopodobniej pierwsza cząsteczka, którą opracowano w polskim laboratorium i podano pacjentowi w Stanach Zjednoczonych w ramach badań klinicznych. Kilka dni po tym wydarzeniu Selvita podpisała kontrakt z Berlin-Chemie Menarini, spółką należąca do włoskiej firmy Menarini, o przejęcie odpowiedzialności za dalszy rozwój cząsteczki. Selvita otrzymała w zamian płatność wstępną oraz możliwość dalszego zarobku wraz z rozwojem substancji [3,6].

Przebieg badań klinicznych

W marcu 2020 r. Menarini poinformowało o zakończeniu pierwszej fazy badań klinicznych SEL24/MEN1703. Cząsteczka uzyskała zadowalający profil bezpieczeństwa w badaniu I fazy (czytaj także: Jak powstaje lek? Badania nad nowym lekiem). Ustalono również dawkę, która można podawać w drugiej fazie badań klinicznych. Kolejną ważną datą jest wrzesień 2020 r., kiedy to podano SEL24/MEN1703 pierwszemu pacjentowi w Europie w ramach badań klinicznych II fazy [2,6].

Jak powstaje lek? Badania nad nowym lekiem

Każdy z nas rodzi się z określoną grupą krwi, jaką odziedziczył po jednym z rodziców. Dana grupa to zestaw antygenów A, B lub AB. Jeśli w zestawie nie występuje żaden z wymienionych antygenów, grupę krwi określa się jako 0. U ok 85% ludzi na powierzchni czerwonych krwinek występuje dodatkowy antygen — antygen D nazywany potocznie Rh(+). U pozostałych takiego antygenu nie ma i ich grupę krwi określamy jako Rh(-). O konflikcie serologicznym mówimy wtedy, gdy matka ma grupę krwi inną niż rozwijające się w niej dziecko i dochodzi do ich wymieszania się. Na skutek tego może dojść do wytwarzania przez organizm matki przeciwciał zagrażających życiu dziecka [1].

Rodzaje konfliktów

Konflikt serologiczny w obrębie grup Rh — konflikt, który występuje najczęściej i któremu poświęcimy najwięcej uwagi w tym artykule. Pojawia się gdy ciężarna ma grupę Rh(-), a dziecko grupę odmienną — odziedziczoną po ojcu Rh(+). 

Konflikt serologiczny w obrębie głównych grup krwi A, B, AB i 0 — konflikt, który występuje w zakresie głównych grup krwi (A, B, 0). Gdy matka ma inną grupę krwi, a dziecko dziedziczy tą po ojcu, organizm matki może wytworzyć przeciwciała zagrażające dziecku.

Konflikt serologiczny w układach takich jak: Kell, Kidd, Duffy — to konflikt występujący niezwykle rzadko w zakresie innych układów antygenowych u matki i dziecka.

Konflikt płytkowy — niezgodność w zakresie antygenu HPA-1a obecnego na płytkach krwi u matki i dziecka. W tym przypadku organizm matki może wytwarzać przeciwciała przeciwkrwinkowe, ale skierowane przeciw płytkom krwi, nie krwinkom czerwonym dziecka. [1]

Występowanie

Szacuje się, że kobiet objętych najczęstszym typem konfliktu serologicznego (czyli tym zachodzącym w obrębie grup Rh) jest ok. 15% w populacji. Gdy ciężarna ma grupę Rh(-), a partner Rh(+), dziecko ma 50-60% szans, że dziedziczy grupę krwi po ojcu.

Mówi się, że już 0,1-0,5 ml krwi płodu może wywołać immunizację matki, tzn. „uczulenie” organizmu matki na antygen płodowy. Wówczas organizm ciężarnej zaczyna wytwarzać przeciwciała, które chcą zwalczyć „obce” krwinki. Najczęściej do przecieku i wymieszania się krwi dochodzi podczas porodu. Wytworzone w takiej sytuacji przeciwciała nie zagrażają dziecku z obecnej, zazwyczaj pierwszej ciąży. Do immunizacji może jednak dojść również podczas poronienia, przerwania ciąży, łyżeczkowania jamy macicy, zabiegów wewnątrzmacicznych, urazów brzucha (szczególnie w III trymestrze) czy krwawienia przedporodowego. Jeśli doszło do immunizacji na skutek jednej z wymienionych sytuacji, każda kolejna ciąża wiąże się z bardzo dużym ryzykiem wystąpienia konfliktu serologicznego między matką a dzieckiem o niezgodnych antygenach D. W konsekwencji może to prowadzić do rozpadu zdrowych krwinek płodu, następnie choroby hemolitycznej płodu oraz niedokrwistości o różnym nasileniu [1].

Konflikt serologiczny — harmonogram badań

W Polsce od wielu lat obowiązują standardy opieki około- i poporodowej nad kobietą ciężarną, które uwzględniają również profilaktykę konfliktu serologicznego. Kobieta już na samym początku ciąży (do 10 t.c.) kierowana jest na badanie morfologii krwi. Podczas badania oznacza się jej grupę krwi oraz obecność czynnika Rh. Jeśli kobieta jest Rh ujemna, prawie zawsze zostaje objęta programem profilaktyki konfliktu serologicznego. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy ojciec dziecka jest również Rh ujemny. O kwalifikacji, bądź nie do wspomnianej profilaktyki decyduje lekarz prowadzący.

W 21-26. t.c. kobieta powinna wykonać badanie na obecność przeciwciał anty-Rh. 28-30. t.c. to czas, kiedy kobiety kieruje się na podanie immunoglobuliny anty-D. Warunkiem podania immunoglobuliny anty-D jest oczywiście brak przeciwciał. Jeśli pierwsze badanie na obecność przeciwciał odbyło się np. w 21. t.c, pacjentce zleca się ponowne wykonanie badania tuż przed podaniem immunoglobuliny w okolicach 27. t.c. Jeżeli badanie wykaże, że kobieta posiada już przeciwciała — nie ma mowy o żadnej profilaktyce w czasie ciąży ani po ciąży, gdyż konflikt serologiczny jest już zrealizowany. Do immunizacji dochodzi najczęściej w 3. trymestrze ciąży. Stąd też bardzo ważne jest dopilnowanie właściwego czasu podania immunoglobuliny, czyli 28-30. t.c. [3].

Profilaktyka konfliktu serologicznego w praktyce

Profilaktyka konfliktu serologicznego to w głównej mierze podanie kobiecie ciężarnej zaraz po porodzie wspomnianej immunoglobuliny anty-D. Składa się ona z Immunoglobuliny G przeciwko antygenowi Rh(D) ludzkich erytrocytów i pozyskuje się ją z osocza krwi ludzkiej. Immunoglobulina anty-D wiąże płodowe krwinki krążące we krwi matki, zapobiegając w ten sposób „uczuleniu” matki na obce antygeny płodowe i wytworzeniu groźnych przeciwciał dla dziecka.

Podanie profilaktyczne (śródciążowe) w pierwszej ciąży następuje w 28-30. t.c. w dawce 300 mikrogramów.

Po urodzeniu dziecka o grupie krwi Rh(+) przez matkę Rh(-), zaleca się następujące dawki immunoglobuliny anty-D:

• 150 μg, jeżeli poród był fizjologiczny,
• 300 μg, jeżeli poród odbył się przez cesarskie cięcie, po porodach zabiegowych, w ciąży bliźniaczej, przy ręcznym wydobyciu łożyska.

Preparat ten podawany jest kobietom w ciągu 72 godzin po porodzie. Jeśli do organizmu kobiety przedostały się krwinki płodu, immunoglobulina anty-D neutralizuje je i kobieta nie wytworzy przeciwciał tak groźnych dla dziecka.

Warunkiem powtórzenia profilaktyki po ciąży jest urodzenia się dziecka z Rh+. Jeżeli urodzi się dziecko Rh- — nie musimy jej stosować. Natomiast ważne jest, aby po porodzie w przypadku zastosowania profilaktyki śródciążowej nie badać przeciwciał, ponieważ mogą one występować w organizmie. Jednak nie będą to przeciwciała wytworzone przez matkę, ale te podane przez nas.

Bardzo ważne jest, aby immunoglobulinę anty-D podać nie tylko w ciąży i podczas porodu, ale również po poronieniach, usunięciu ciąży pozamacicznej i inwazyjnych zabiegach wewnątrzmacicznych. Po: poronieniu samoistnym lub przerwaniu ciąży, inwazyjnej diagnostyce prenatalnej, usunięciu ciąży pozamacicznej, podczas krwawienia podaje się [2,3]:

• 50 μg do 20. tygodnia ciąży, np. preparat GAMMA anty-D 50,
• 150 μg po 20. tygodniu ciąży, np. preparat GAMMA anty-D 150.

Immunoglobulina anty-D — dostępność w Polsce

Immunoglobulina anty-D, np. Rhophylac 300 jest preparatem refundowanym w Polsce od 1 stycznia 2018 roku. Niestety z refundacji tej mogą skorzystać głównie kobiety, których ciąże prowadzone są w ramach NFZ. Podanie domięśniowe następuje w gabinecie lekarskim przez pielęgniarkę położną lub lekarza po pozytywnej kwalifikacji, tj. po okazaniu aktualnego, negatywnego wyniku badania na obecność przeciwciał. Kobiety prowadzące ciążę w gabinetach prywatnych mogą wykupić receptę na preparat komercyjny, który podaje się w gabinecie lekarskim, jednak jest to koszt ok. 300-350 zł i nie podlega refundacji. Wyjściem pośrednim dla kobiet prowadzących ciążę w prywatnych gabinetach lekarskich jest zarejestrowanie się w Poradni Przyszpitalnej NFZ lub POZ przed 28. tygodniem ciąży i umówienie na jednorazową wizytę u lekarza ginekologa między 28. a 30. tygodniem ciąży celem podania wspomnianej immunoglobuliny anty-D [2,3].

Porównywane substancje czynne: piracetam, winpocetyna, nicergolina

Piracetam, winpocetyna oraz nicergolina należą do grupy leków, które wspomagają pracę mózgu i poprawiają krążenie w obrębie układu nerwowego. Ich wspólną cechą jest działanie na układ nerwowy oraz poprawa metabolizmu komórek nerwowych, co może przekładać się na lepsze funkcjonowanie poznawcze i poprawę jakości życia u pacjentów z zaburzeniami pamięci czy otępieniem¹²³. Wszystkie trzy substancje są wykorzystywane w leczeniu różnych schorzeń neurologicznych, choć ich zastosowania częściowo się pokrywają.

• Piracetam to pochodna kwasu gamma-aminomasłowego (GABA) i jest klasyfikowany jako lek nootropowy¹.
• Winpocetyna jest związkiem syntetycznym, wywodzącym się z alkaloidów roślinnych, wpływającym na metabolizm mózgu i krążenie mózgowe².
• Nicergolina to pochodna alkaloidów sporyszu, wykazująca działanie poprawiające krążenie mózgowe oraz właściwości przeciwpłytkowe³.

Wszystkie te substancje działają na układ nerwowy, poprawiają przepływ krwi w mózgu i są stosowane w leczeniu problemów z pamięcią oraz funkcjami poznawczymi, choć każda ma swoje unikalne cechy.

Kiedy stosuje się piracetam, winpocetynę i nicergolinę?

Wskazania do stosowania tych substancji są częściowo zbieżne, ale istnieją istotne różnice w szczegółowych zastosowaniach oraz w grupach pacjentów, którym można je podawać.

• Piracetam jest stosowany w leczeniu mioklonii pochodzenia korowego, zaburzeń dyslektycznych u dzieci (w połączeniu z terapią logopedyczną) oraz zawrotów głowy pochodzenia ośrodkowego i obwodowego⁴. Można go stosować zarówno u dorosłych, jak i dzieci od 8 roku życia⁵.
• Winpocetyna wykorzystywana jest głównie w leczeniu przewlekłych zaburzeń krążenia mózgowego, stanów po udarze niedokrwiennym, otępienia naczyniowego oraz w zaburzeniach krążenia w oku i zaburzeniach słuchu o podłożu naczyniowym⁶. Nie jest przeznaczona dla dzieci.
• Nicergolina znajduje zastosowanie w leczeniu łagodnych i umiarkowanych postaci otępienia⁷. Lek jest skierowany wyłącznie do osób dorosłych, szczególnie starszych.

Podsumowując, piracetam jest lekiem o najszerszym zakresie wskazań, w tym również dla dzieci, podczas gdy winpocetyna i nicergolina są stosowane głównie u osób dorosłych z zaburzeniami krążenia mózgowego i otępieniem.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Każda z porównywanych substancji działa na układ nerwowy, lecz ich mechanizmy działania oraz sposób działania w organizmie są różne.

• Piracetam wpływa na błony komórek nerwowych i poprawia przekazywanie sygnałów w mózgu, nie wpływając jednak bezpośrednio na żadne konkretne receptory. Działa także na krwinki czerwone i płytki krwi, poprawiając elastyczność erytrocytów i zmniejszając agregację płytek¹. Jest prawie całkowicie wydalany przez nerki w postaci niezmienionej, a jego okres półtrwania wynosi około 5 godzin¹⁰.
• Winpocetyna poprawia metabolizm mózgu, zwiększa wykorzystanie tlenu i glukozy przez komórki nerwowe, działa neuroprotekcyjnie oraz rozszerza naczynia mózgowe, poprawiając krążenie krwi w mózgu. Działa również przeciwpłytkowo². Jest metabolizowana głównie w wątrobie i wydalana zarówno przez nerki, jak i z kałem¹¹.
• Nicergolina poprawia warunki metaboliczne i hemodynamiczne w mózgu oraz działa przeciwpłytkowo. Jest metabolizowana w wątrobie i wydalana głównie przez nerki³¹².

Podsumowując, wszystkie trzy substancje poprawiają funkcjonowanie mózgu, ale różnią się szczegółami mechanizmu działania oraz sposobem eliminacji z organizmu.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Stosowanie każdej z tych substancji wiąże się z określonymi przeciwwskazaniami oraz wymaga zachowania środków ostrożności w szczególnych przypadkach.

• Piracetam nie powinien być stosowany u osób z krwawieniem śródmózgowym, schyłkową niewydolnością nerek, pląsawicą Huntingtona ani u osób nadwrażliwych na składniki leku¹³. Wymaga ostrożności u pacjentów z zaburzeniami krzepnięcia krwi, dużym ryzykiem krwawienia oraz u osób starszych¹⁴.
• Winpocetyna jest przeciwwskazana w ciąży, podczas karmienia piersią, u dzieci oraz w ostrych stanach krwotocznych i poważnych chorobach serca⁸. Należy zachować ostrożność u pacjentów z wydłużonym odstępem QT i podczas stosowania leków wpływających na serce¹⁵.
• Nicergolina nie powinna być stosowana u osób z ostrym krwotokiem mózgowym, świeżym zawałem serca, ciężką bradykardią, niedociśnieniem, a także w ciąży i podczas karmienia piersią⁹. Zaleca się ostrożność u osób z zaburzeniami wydalania kwasu moczowego oraz podczas jednoczesnego stosowania leków obniżających ciśnienie krwi¹⁶.

Warto podkreślić, że winpocetyna i nicergolina są przeciwwskazane w ciąży i podczas karmienia piersią, natomiast piracetam można rozważyć tylko w wyjątkowych przypadkach, gdy korzyści przewyższają ryzyko¹⁷.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Bezpieczeństwo stosowania tych substancji zależy od wieku, stanu zdrowia oraz innych chorób towarzyszących.

• Dzieci: Piracetam może być stosowany u dzieci od 8. roku życia (w leczeniu dysleksji), podczas gdy winpocetyna i nicergolina są przeciwwskazane u dzieci⁴⁸⁹.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Winpocetyna i nicergolina są przeciwwskazane w ciąży i podczas karmienia piersią. Piracetam może być stosowany w ciąży tylko w szczególnych sytuacjach, gdy jest to bezwzględnie konieczne¹⁷¹⁸¹⁹.
• Osoby starsze: Wszystkie trzy substancje mogą być stosowane u osób starszych, jednak piracetam wymaga regularnego monitorowania czynności nerek i odpowiedniego dostosowania dawki w tej grupie²⁰.
• Pacjenci z niewydolnością nerek lub wątroby: Piracetam jest przeciwwskazany u osób ze schyłkową niewydolnością nerek i wymaga dostosowania dawki u osób z zaburzoną funkcją nerek. Winpocetyna nie wymaga modyfikacji dawki przy zaburzeniach nerek lub wątroby. Nicergolina powinna być stosowana ostrożnie przy niewydolności nerek, z możliwością zmniejszenia dawki²¹²²¹⁶.
• Kierowcy: Wszystkie trzy substancje mogą wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów, powodując senność, zawroty głowy lub inne objawy ze strony układu nerwowego, dlatego należy zachować ostrożność²³²⁴²⁵.

Podsumowując, piracetam wyróżnia się możliwością stosowania u dzieci i elastycznością dawkowania u osób starszych, natomiast winpocetyna i nicergolina są przeznaczone dla dorosłych i wymagają większej ostrożności w szczególnych sytuacjach.

Podsumowanie: najważniejsze cechy piracetamu, winpocetyny i nicergoliny

Substancje czynne stosowane w leczeniu jaskry – co je łączy?

Dorzolamid, acetazolamid oraz brynzolamid to leki należące do grupy inhibitorów anhydrazy węglanowej. Ich głównym zadaniem jest obniżanie ciśnienia wewnątrzgałkowego, co ma szczególne znaczenie w leczeniu jaskry i nadciśnienia ocznego¹²³. Wszystkie te substancje ograniczają produkcję cieczy wodnistej w oku poprzez blokowanie aktywności enzymu anhydrazy węglanowej. Zmniejszając ilość cieczy wodnistej, przyczyniają się do spadku ciśnienia w gałce ocznej⁴⁵.

Podobieństwo między tymi lekami polega także na tym, że są one wykorzystywane w terapii jaskry z otwartym kątem przesączania, nadciśnienia ocznego oraz – w przypadku acetazolamidu – również w innych schorzeniach, takich jak obrzęki czy padaczka². Różnią się jednak postacią leku oraz sposobem podania: dorzolamid i brynzolamid to najczęściej krople do oczu, a acetazolamid jest stosowany doustnie w formie tabletek⁶⁷⁸.

Wskazania do stosowania – kiedy sięga się po dorzolamid, acetazolamid i brynzolamid?

• Dorzolamid w postaci kropli do oczu jest wskazany głównie w leczeniu nadciśnienia ocznego, jaskry z otwartym kątem oraz jaskry torebkowej. Może być stosowany samodzielnie lub jako lek wspomagający, szczególnie u pacjentów, którzy nie mogą przyjmować beta-adrenolityków lub gdy takie leczenie jest niewystarczające¹⁹.
• Acetazolamid to lek doustny, wykorzystywany nie tylko w jaskrze, ale także w leczeniu obrzęków (np. w niewydolności serca), padaczki oraz ostrej choroby wysokościowej. W przypadku jaskry stosuje się go zarówno w formie przewlekłej, jak i doraźnie przed zabiegami².
• Brynzolamid jest również stosowany w formie kropli do oczu w leczeniu nadciśnienia ocznego i jaskry z otwartym kątem. Może być używany samodzielnie lub w połączeniu z innymi lekami przeciwjaskrowymi, np. z beta-adrenolitykami lub analogami prostaglandyn³.

Warto podkreślić, że acetazolamid ma najszersze zastosowanie, a jego postać doustna umożliwia leczenie również innych schorzeń poza jaskrą. Natomiast dorzolamid i brynzolamid są wybierane głównie w leczeniu schorzeń okulistycznych, a ich działanie jest ograniczone do oka, co zmniejsza ryzyko działań ogólnoustrojowych¹⁰¹¹.

Stosowanie u dzieci i dorosłych

Dorzolamid i brynzolamid mogą być stosowane u dzieci, jednak dane dotyczące bezpieczeństwa i skuteczności są ograniczone. W badaniach dorzolamid był stosowany u dzieci już od 1 tygodnia życia, natomiast brynzolamid nie jest zalecany poniżej 18 roku życia¹²¹³. Acetazolamid można stosować u dzieci w leczeniu padaczki, jednak dawki muszą być ściśle dostosowane do wieku i masy ciała⁸.

Mechanizm działania i różnice farmakokinetyczne

Wszystkie trzy substancje działają przez hamowanie anhydrazy węglanowej, co prowadzi do zmniejszenia ilości wydzielanej cieczy wodnistej w oku i obniżenia ciśnienia wewnątrzgałkowego⁴¹⁴⁵.

• Dorzolamid i brynzolamid są podawane miejscowo do oka, co pozwala na uzyskanie działania głównie w obrębie gałki ocznej, przy minimalnej ekspozycji ogólnoustrojowej¹⁰¹¹.
• Acetazolamid działa ogólnoustrojowo po podaniu doustnym. Oprócz wpływu na ciśnienie w oku, wywiera także efekt moczopędny, może wpływać na równowagę elektrolitową i kwasowo-zasadową organizmu¹⁴.

Pod względem farmakokinetycznym, dorzolamid i brynzolamid gromadzą się w krwinkach czerwonych i są wydalane głównie przez nerki, co może mieć znaczenie u osób z zaburzeniami czynności nerek¹⁰¹¹. Acetazolamid również jest wydalany przez nerki, ale jego ogólnoustrojowe działanie sprawia, że wpływa na gospodarkę wodno-elektrolitową i kwasowo-zasadową całego organizmu¹⁵.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co zwrócić uwagę?

Wszystkie trzy substancje mogą wywoływać działania niepożądane typowe dla sulfonamidów, takie jak reakcje alergiczne czy zaburzenia ze strony skóry¹⁶¹⁷¹⁸. Przeciwwskazania i środki ostrożności różnią się jednak w zależności od substancji i postaci leku:

• Dorzolamid i brynzolamid nie powinny być stosowane u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny <30 ml/min), kwasicą hiperchloremiczną oraz w przypadku nadwrażliwości na sulfonamidy¹⁹²⁰. Zachować ostrożność należy u osób z uszkodzeniem rogówki oraz podczas stosowania soczewek kontaktowych.
• Acetazolamid jest przeciwwskazany u osób z zaburzeniami elektrolitowymi, ciężkimi chorobami nerek i wątroby, niewydolnością nadnerczy, kwasicą oraz w ciąży (szczególnie w I trymestrze)¹⁷.

Wspólnym przeciwwskazaniem dla wszystkich leków jest nadwrażliwość na substancję czynną lub sulfonamidy. Dodatkowo, stosowanie dwóch różnych inhibitorów anhydrazy węglanowej jednocześnie nie jest zalecane ze względu na ryzyko nasilenia działań niepożądanych²¹²²²³.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Porównując bezpieczeństwo stosowania tych leków u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią, kierowców oraz osób z zaburzeniami nerek lub wątroby, można zauważyć istotne różnice:

• Dzieci: Dorzolamid może być stosowany u dzieci od 1 tygodnia życia, choć dane są ograniczone¹². Brynzolamid nie jest zalecany u dzieci. Acetazolamid stosuje się u dzieci głównie w leczeniu padaczki, ale wymaga to ostrożnego dawkowania⁸.
• Kobiety w ciąży: Wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane lub niezalecane w ciąży, ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa i możliwość działania teratogennego wykazaną w badaniach na zwierzętach²⁴²⁵²⁶.
• Karmienie piersią: Brak danych dotyczących przenikania dorzolamidu i brynzolamidu do mleka ludzkiego, ale nie zaleca się ich stosowania w okresie karmienia piersią²⁴²⁶. Acetazolamid przenika do mleka w niewielkich ilościach – decyzję o kontynuacji leczenia należy podejmować indywidualnie²⁵.
• Kierowcy: Wszystkie leki mogą powodować przemijające zaburzenia widzenia, zawroty głowy lub senność, co wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów²⁷²⁸²⁹.
• Osoby z zaburzeniami nerek lub wątroby: Wszystkie substancje są przeciwwskazane u osób z ciężką niewydolnością nerek. Stosowanie u pacjentów z zaburzeniami wątroby wymaga ostrożności lub jest niewskazane³⁰¹⁷¹⁸.

Podsumowanie – podobieństwa i różnice między dorzolamidem, acetazolamidem i brynzolamidem

Substancje czynne stosowane w leczeniu jaskry i nadciśnienia ocznego – podobieństwa i różnice

Brymonidyna, brynzolamid oraz dorzolamid to substancje czynne stosowane przede wszystkim w leczeniu jaskry z otwartym kątem oraz nadciśnienia ocznego¹²³. Wszystkie są dostępne w postaci kropli do oczu, a ich głównym celem jest obniżenie podwyższonego ciśnienia śródgałkowego, które jest kluczowym czynnikiem ryzyka rozwoju uszkodzenia nerwu wzrokowego w przebiegu jaskry¹²³.

Substancje te należą do różnych grup leków okulistycznych:

• Brymonidyna to selektywny agonista receptorów alfa-2-adrenergicznych (sympatykomimetyk)⁴.
• Brynzolamid oraz dorzolamid to inhibitory anhydrazy węglanowej, należące do grupy sulfonamidów⁵⁶.

Wszystkie te substancje można stosować zarówno jako leczenie podstawowe (monoterapia), jak i w terapii skojarzonej z innymi lekami obniżającymi ciśnienie w oku¹²³.

Kiedy stosuje się brymonidynę, brynzolamid i dorzolamid?

Wskazania do stosowania tych substancji są bardzo zbliżone – wszystkie służą obniżeniu podwyższonego ciśnienia śródgałkowego w jaskrze z otwartym kątem przesączania oraz w nadciśnieniu ocznym¹²³.

• Brymonidyna jest polecana szczególnie wtedy, gdy miejscowe beta-adrenolityki są przeciwwskazane lub jako lek wspomagający, gdy jeden lek nie wystarcza¹.
• Brynzolamid oraz dorzolamid mogą być stosowane w monoterapii u osób, które nie tolerują beta-blokerów lub gdy są one przeciwwskazane, a także w leczeniu skojarzonym²³.

Wszystkie trzy substancje dostępne są wyłącznie jako krople do oczu, jednak brymonidyna występuje także w postaci żelu do stosowania na skórę w leczeniu rumienia w trądziku różowatym u dorosłych⁷.

Jeśli chodzi o stosowanie u dzieci, to:

• Brymonidyna jest przeciwwskazana u dzieci poniżej 2 lat i niezalecana u dzieci poniżej 12 lat⁸⁹.
• Brynzolamid i dorzolamid nie są zalecane u dzieci i młodzieży – bezpieczeństwo ich stosowania nie zostało w pełni potwierdzone¹⁰¹¹.

Jak działają porównywane substancje czynne?

Mechanizm działania tych leków różni się zasadniczo:

• Brymonidyna działa przez pobudzenie receptorów alfa-2-adrenergicznych, co prowadzi do zmniejszenia produkcji cieczy wodnistej w oku oraz zwiększenia jej odpływu drogą naczyniówkowo-twardówkową⁴. Efektem jest szybkie obniżenie ciśnienia śródgałkowego, zwykle już po 2 godzinach od podania⁴.
• Brynzolamid i dorzolamid hamują enzym anhydrazę węglanową obecny w oku, co spowalnia wytwarzanie jonów wodorowęglanowych, a w efekcie zmniejsza produkcję cieczy wodnistej i obniża ciśnienie w oku⁵⁶.

Właściwości farmakokinetyczne:

• Brymonidyna po podaniu do oka wchłania się w niewielkim stopniu do organizmu, jest szybko wydalana i ma krótki okres półtrwania (około 3 godziny)¹².
• Brynzolamid i dorzolamid kumulują się w krwinkach czerwonych, gdzie blokują anhydrazę węglanową przez dłuższy czas, a ich wydalanie zachodzi głównie przez nerki¹³¹⁴.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co uważać?

Wszystkie trzy substancje mają przeciwwskazania do stosowania, które częściowo się pokrywają, ale występują też istotne różnice:

• Brymonidyna nie powinna być stosowana u dzieci poniżej 2 lat, u osób uczulonych na substancję czynną lub składniki pomocnicze, u pacjentów przyjmujących inhibitory MAO i niektóre leki przeciwdepresyjne⁹.
• Brynzolamid i dorzolamid są przeciwwskazane u osób z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek, kwasicą metaboliczną oraz u osób uczulonych na sulfonamidy¹⁵¹⁶. U dzieci i młodzieży nie zaleca się ich stosowania¹⁰¹¹.

Wspólne przeciwwskazania to m.in. nadwrażliwość na składniki leku oraz ciężka niewydolność nerek. Brynzolamid i dorzolamid nie powinny być stosowane u osób uczulonych na sulfonamidy (leki o podobnej budowie chemicznej), natomiast brymonidyna wymaga ostrożności u pacjentów z chorobami serca, depresją czy niewydolnością krążenia mózgowego¹⁷.

W przypadku stosowania kropli do oczu u osób noszących soczewki kontaktowe, należy zachować przerwę co najmniej 15 minut pomiędzy podaniem leku a założeniem soczewek, ponieważ środki konserwujące mogą je uszkodzić¹⁸¹⁹.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Stosowanie tych leków u dzieci, kobiet w ciąży, karmiących piersią, kierowców oraz osób z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby wymaga szczególnej ostrożności i różni się w zależności od substancji:

• Dzieci: Brymonidyna jest przeciwwskazana u dzieci poniżej 2 lat i niezalecana u dzieci poniżej 12 lat, ponieważ może powodować ciężkie działania niepożądane, zwłaszcza senność⁸. Brynzolamid i dorzolamid nie są zalecane u dzieci, a bezpieczeństwo ich stosowania w tej grupie nie zostało potwierdzone¹⁰¹¹.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Bezpieczeństwo stosowania wszystkich trzech substancji nie zostało w pełni ustalone. Zaleca się ich stosowanie tylko wtedy, gdy korzyść dla matki przewyższa potencjalne ryzyko dla dziecka²⁰²¹²².
• Kierowcy: Wszystkie trzy substancje mogą powodować przejściowe zaburzenia widzenia lub senność, co może wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów²³²⁴²⁵.
• Osoby z chorobami nerek lub wątroby: Brynzolamid i dorzolamid są przeciwwskazane u osób z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek¹⁵¹⁶. Brymonidyna powinna być stosowana ostrożnie u osób z zaburzeniami wątroby i nerek, gdyż nie badano jej bezpieczeństwa w tych grupach⁸.

Podsumowanie – wybór substancji czynnej w leczeniu jaskry i nadciśnienia ocznego

Poniższa tabela przedstawia najważniejsze różnice i podobieństwa między brymonidyną, brynzolamidem i dorzolamidem:

^{1892023210152124311162225}

Porównywane substancje czynne i ich miejsce w terapii

W tym opracowaniu porównujemy wokselotor (Voxelotorum) oraz mitapiwat – dwie substancje czynne należące do nowoczesnych leków hematologicznych, sklasyfikowanych w grupie „inne leki hematologiczne” (kod ATC: B06AX). Obie substancje są stosowane doustnie, mają formę tabletek powlekanych i charakteryzują się działaniem wpływającym na krwinki czerwone, choć każda z nich działa w inny sposób¹². Łączy je to, że są przeznaczone do leczenia rzadkich, przewlekłych chorób krwi, w których dochodzi do rozpadu czerwonych krwinek (hemolizy) i przewlekłej niedokrwistości. Jednak ich główne wskazania są odmienne, co przekłada się na grupy pacjentów, u których mogą być stosowane³⁴.

Wskazania terapeutyczne – podobieństwa i różnice

Wokselotor stosuje się u dorosłych i młodzieży powyżej 12. roku życia w leczeniu niedokrwistości hemolitycznej spowodowanej niedokrwistością sierpowatokrwinkową (SCD). Może być podawany samodzielnie lub razem z hydroksymocznikiem³. Mitapiwat natomiast jest wskazany wyłącznie do leczenia niedoboru kinazy pirogronianowej (PK) u dorosłych, czyli bardzo rzadkiej choroby o podłożu genetycznym⁴.

• Wokselotor nie jest przeznaczony dla dzieci poniżej 12 lat, a jego skuteczność i bezpieczeństwo w tej grupie wiekowej nie zostały określone⁵.
• Mitapiwat nie powinien być stosowany u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat, ponieważ brak jest danych na temat jego skuteczności i bezpieczeństwa w tej grupie wiekowej⁶.

Obie substancje mają więc wąskie, ale różne wskazania i są skierowane do innych pacjentów z przewlekłymi niedokrwistościami hemolitycznymi. Wokselotor skupia się na sierpowatokrwinkowości, mitapiwat na niedoborze kinazy pirogronianowej.

³⁴

Mechanizm działania i wpływ na organizm

Choć wokselotor i mitapiwat wpływają na czerwone krwinki i poprawiają ich funkcjonowanie, działają w odmienny sposób:

• Wokselotor hamuje proces polimeryzacji hemoglobiny S (HbS), co zapobiega zniekształcaniu się czerwonych krwinek (sierpowaceniu). Dzięki temu zmniejsza się hemoliza i poprawia poziom hemoglobiny u pacjentów z SCD¹.
• Mitapiwat jest aktywatorem kinazy pirogronianowej – enzymu odpowiedzialnego za produkcję energii w czerwonych krwinkach. W niedoborze PK aktywność tego enzymu jest zaburzona, co prowadzi do szybszego rozpadu krwinek. Mitapiwat poprawia ich żywotność i przywraca równowagę energetyczną².

Obie substancje prowadzą do wzrostu poziomu hemoglobiny i poprawy parametrów krwi, ale dzięki różnym mechanizmom działania. W praktyce oznacza to, że nie są zamienne – każda z nich będzie skuteczna tylko w określonej chorobie.

¹²

Różnice w farmakokinetyce

Farmakokinetyka, czyli „losy leku w organizmie”, różni się pomiędzy tymi substancjami:

• Wokselotor osiąga maksymalne stężenie we krwi w ciągu 2 godzin od podania doustnego, a jego okres półtrwania wynosi ok. 39 godzin⁷.
• Mitapiwat wchłania się szybciej (0,5-1 godzina do osiągnięcia maksymalnego stężenia), a jego okres półtrwania jest zmienny (od 16 do 79 godzin, w zależności od dawki i pacjenta)⁸.

Oba leki są przyjmowane doustnie i mogą być zażywane z posiłkiem lub bez niego⁵⁹. Różnice w farmakokinetyce mogą mieć znaczenie przy ustalaniu dawkowania i monitorowaniu terapii.

Przeciwwskazania i środki ostrożności

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania zarówno wokselotoru, jak i mitapiwatu, jest uczulenie na którąkolwiek z tych substancji lub na składniki pomocnicze zawarte w leku¹⁰¹¹.

• Wokselotor może wywołać poważne reakcje alergiczne, w tym uogólnioną wysypkę, duszność czy obrzęk twarzy. Po wystąpieniu takich objawów nie wolno ponownie stosować leku¹².
• Mitapiwat wymaga szczególnej ostrożności w przypadku nagłego odstawienia – może wtedy dojść do gwałtownego rozpadu krwinek (ostrej hemolizy) i pogorszenia niedokrwistości. Dlatego dawkę należy zmniejszać stopniowo¹³.

W przypadku mitapiwatu istotne jest również, że lek ten nie jest skuteczny u wszystkich pacjentów z niedoborem PK – osoby z określonymi mutacjami genetycznymi mogą nie uzyskać poprawy¹³.

¹⁰¹¹

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

Obie substancje wykazują różnice w zaleceniach dotyczących stosowania u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią, a także osób z zaburzeniami pracy nerek czy wątroby:

• Dzieci i młodzież: Wokselotor można stosować od 12. roku życia, mitapiwat tylko u dorosłych⁵⁶.
• Kobiety w ciąży: Wokselotor nie jest zalecany w ciąży ze względu na brak wystarczających danych, choć badania na zwierzętach nie wykazały szkodliwego wpływu¹⁴. Mitapiwat również nie jest zalecany w ciąży, a badania na zwierzętach wskazują na możliwe ryzyko dla płodu¹⁵.
• Karmienie piersią: Oba leki nie powinny być stosowane podczas karmienia piersią, ponieważ nie wiadomo, czy przenikają do mleka ludzkiego i mogą być niebezpieczne dla dziecka¹⁴¹⁶.
• Kierowcy: Wokselotor nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów, natomiast mitapiwat może powodować bezsenność, dlatego pacjentom zaleca się ostrożność podczas prowadzenia pojazdów¹⁷¹⁸.
• Zaburzenia pracy nerek i wątroby: Wokselotor może być stosowany u osób z łagodnymi i umiarkowanymi zaburzeniami funkcji nerek i wątroby bez konieczności zmiany dawki. W ciężkich zaburzeniach wątroby dawkę należy zmniejszyć¹⁹. Mitapiwat nie wymaga modyfikacji dawki w łagodnych i umiarkowanych zaburzeniach nerek, ale brak jest danych dotyczących ciężkich zaburzeń nerek i wątroby²⁰.

Wokselotor i mitapiwat – kluczowe różnice w leczeniu rzadkich niedokrwistości

Porównując wokselotor i mitapiwat, widać wyraźnie, że choć oba leki poprawiają parametry krwi u pacjentów z przewlekłymi niedokrwistościami hemolitycznymi, są przeznaczone do leczenia różnych chorób i nie są zamienne. Wokselotor sprawdzi się u pacjentów z sierpowatokrwinkowością, także młodzieży od 12. roku życia, natomiast mitapiwat jest stosowany tylko u dorosłych z niedoborem kinazy pirogronianowej. W obu przypadkach terapia wymaga ścisłego nadzoru medycznego oraz regularnych kontroli laboratoryjnych.

Porównywane substancje czynne – co je łączy?

W niniejszym opisie porównujemy trzy substancje czynne stosowane w leczeniu niedokrwistości związanej z przewlekłą chorobą nerek: wadadustat, roksadustat oraz darbepoetyna alfa. Wszystkie te leki mają na celu zwiększenie liczby krwinek czerwonych i poprawę stężenia hemoglobiny u pacjentów z niedokrwistością, która często występuje w przebiegu przewlekłej choroby nerek¹²³. Chociaż każdy z nich działa na innej zasadzie, ich wspólną cechą jest przynależność do grupy leków stosowanych w niedokrwistości oraz podobne cele terapeutyczne – poprawa samopoczucia pacjentów i zmniejszenie potrzeby transfuzji krwi⁴⁵.

• Wszystkie stosowane są u dorosłych z przewlekłą chorobą nerek.
• Każdy z tych leków podnosi poziom hemoglobiny poprzez wpływ na procesy powstawania krwinek czerwonych⁴⁵.
• Ich głównym celem jest poprawa jakości życia chorych i ograniczenie konieczności transfuzji krwi¹²³.

Wskazania terapeutyczne – kiedy stosuje się te substancje?

Wadadustat jest wskazany do leczenia objawowej niedokrwistości u dorosłych poddawanych przewlekłej dializoterapii¹. Roksadustat natomiast może być stosowany zarówno u pacjentów dializowanych, jak i tych, którzy nie są dializowani, pod warunkiem występowania objawowej niedokrwistości związanej z przewlekłą chorobą nerek². Darbepoetyna alfa również znajduje zastosowanie w leczeniu niedokrwistości u osób dorosłych i dzieci z przewlekłą niewydolnością nerek, zarówno u pacjentów dializowanych, jak i niedializowanych³.

• Wadadustat – tylko u dorosłych poddawanych przewlekłej dializoterapii¹.
• Roksadustat – u dorosłych z niedokrwistością związaną z przewlekłą chorobą nerek, niezależnie od dializoterapii².
• Darbepoetyna alfa – u dorosłych i dzieci, zarówno dializowanych, jak i niedializowanych, a także w przypadku niedokrwistości związanej z chemioterapią³.

Warto zwrócić uwagę, że zakres stosowania darbepoetyny alfa jest najszerszy – obejmuje zarówno dorosłych, jak i dzieci, oraz pacjentów onkologicznych poddawanych chemioterapii. Roksadustat jest stosowany u dorosłych w obu grupach pacjentów z PChN, a wadadustat – tylko u osób dorosłych na dializach.

Mechanizm działania i wpływ na organizm

Wadadustat i roksadustat należą do nowoczesnej grupy leków, które pobudzają organizm do własnej produkcji erytropoetyny poprzez hamowanie enzymów odpowiedzialnych za rozkład czynnika indukowanego niedotlenieniem (HIF). W efekcie zwiększa się wytwarzanie naturalnej erytropoetyny, pobudzana jest mobilizacja żelaza oraz produkcja czerwonych krwinek⁸⁴. Darbepoetyna alfa działa inaczej – jest białkiem, które naśladuje ludzką erytropoetynę, bezpośrednio pobudzając szpik kostny do produkcji czerwonych krwinek⁵.

• Wadadustat i roksadustat: pobudzają naturalną produkcję erytropoetyny w nerkach⁸⁴.
• Darbepoetyna alfa: działa jak gotowa erytropoetyna, dostarczana do organizmu⁵.

Właściwości farmakokinetyczne (czyli sposób wchłaniania, dystrybucji i wydalania z organizmu) różnią się między tymi lekami:

• Wadadustat – podawany doustnie, działa przez ok. 9 godzin, jest wydalany głównie z moczem i kałem⁹.
• Roksadustat – również stosowany doustnie, działa ok. 15 godzin, wydalany przez nerki i wątrobę¹⁰.
• Darbepoetyna alfa – podawana w zastrzykach, ma najdłuższy czas działania (nawet do 73 godzin przy podaniu podskórnym)¹¹.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – różnice i podobieństwa

Podobnie jak wiele leków, wszystkie trzy substancje mają przeciwwskazania i wymagają szczególnej ostrożności u niektórych pacjentów.

• Wadadustat: nie powinien być stosowany u osób z nadwrażliwością na składniki leku oraz u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby¹². Nie jest zalecany u dzieci i młodzieży⁶.
• Roksadustat: przeciwwskazany przy nadwrażliwości na składniki leku, w trzecim trymestrze ciąży i podczas karmienia piersią. Nie zaleca się stosowania w pierwszym i drugim trymestrze ciąży oraz u dzieci¹³¹⁴.
• Darbepoetyna alfa: nie należy jej stosować przy nadwrażliwości na substancję czynną oraz w przypadku niepoddającego się leczeniu nadciśnienia tętniczego. Ostrożność jest wskazana u pacjentów z chorobami wątroby, epilepsją czy schorzeniami sercowo-naczyniowymi¹⁵¹⁶.

Wszystkie trzy substancje wymagają regularnego monitorowania poziomu hemoglobiny i żelaza podczas leczenia. W przypadku braku efektów należy szukać innych przyczyn niedokrwistości, np. niedoboru żelaza, zakażeń czy innych chorób¹⁷¹⁸¹⁶.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Bezpieczeństwo stosowania tych leków może być różne w zależności od wieku, stanu zdrowia i innych czynników:

• U dzieci: tylko darbepoetyna alfa jest zalecana (od 1. roku życia); wadadustat i roksadustat nie są przeznaczone dla tej grupy wiekowej⁶⁷³.
• U kobiet w ciąży: wszystkie trzy leki są niewskazane lub przeciwwskazane, zwłaszcza w późniejszych etapach ciąży. W przypadku roksadustatu nie wolno go stosować w trzecim trymestrze, a wadadustat powinien być unikany w okresie ciąży z powodu braku wystarczających danych¹⁹¹⁴²⁰.
• U kobiet karmiących piersią: roksadustat jest przeciwwskazany, natomiast przy stosowaniu wadadustatu i darbepoetyny alfa należy rozważyć, czy kontynuować karmienie piersią, czy leczenie¹⁹¹⁴²⁰.
• U pacjentów z chorobami wątroby: wadadustat nie jest zalecany przy ciężkich zaburzeniach funkcji wątroby, roksadustat również nie powinien być stosowany w takich przypadkach; darbepoetyna alfa wymaga ostrożności, ponieważ jest wydalana przez wątrobę⁶⁷²¹.
• U kierowców: żaden z tych leków nie wpływa istotnie na zdolność prowadzenia pojazdów²²²³²⁴.

Podsumowanie: różnice i podobieństwa w codziennej praktyce

^123142022

Leki pobudzające erytropoezę – wybór zależy od indywidualnych potrzeb

Wadadustat, roksadustat i darbepoetyna alfa to leki o podobnych celach, ale różnych mechanizmach działania i profilu bezpieczeństwa. Wadadustat i roksadustat pobudzają organizm do produkcji własnej erytropoetyny, a darbepoetyna alfa dostarcza jej gotową formę. Wybór odpowiedniego leku zależy od wieku pacjenta, stanu zdrowia, ewentualnych chorób towarzyszących oraz indywidualnych przeciwwskazań. Darbepoetyna alfa wyróżnia się możliwością stosowania u dzieci i szerszym zakresem wskazań, natomiast nowsze substancje, takie jak wadadustat i roksadustat, umożliwiają doustne podanie, co może być wygodniejsze dla części pacjentów¹²³.