Pokrzywka jest chorobą skóry, podczas której tworzą się wypukłe, blade bąble otoczone zaczerwienieniem. Bąble przypominają te, które powstają na skórze po kontakcie z pokrzywą. Choroba powoduje świąd i pieczenie skóry, najczęściej nie pozostawia blizn lub przebarwień skóry. Jednakże nawet u połowy pacjentów może wystąpić również obrzęk naczynioruchowy. Obrzęk dotyczy tkanek podskórnych, np. ust, powiek, rąk, stóp, niekiedy genitaliów. Dodatkowo w miejscach narażonych na niewielki uraz (np. zadrapanie, potarcie, uciśnięcie) pojawiają się bąble pokrzywkowe. Czy istnieją skuteczne leki na pokrzywkę? Jakie leki przeciwhistaminowe bez recepty warto zastosować? Na te pytania odpowiadamy w dalszej części tekstu [1].

Co zawierają leki przeciwhistaminowe bez recepty na pokrzywkę?

Tabletki na pokrzywkę bez recepty można podzielić na leki przeciwhistaminowe I i II generacji. Każda z nich ma swoje wady i zalety. 

Leki przeciwhistaminowe I generacji

Leki przeciwhistaminowe I generacji w formie tabletek są w chwili obecnej dostępne na receptę (poza difenhydraminą i innymi postaciami jak krople czy żele). Są to klasyczne leki przeciwhistaminowe, które wprowadzono do lecznictwa w latach 40. XX wieku. Wykazują przede wszystkim skuteczność w leczeniu pokrzywki i kataru siennego. Znacznie słabiej działają w reakcjach uogólnionych, takich jak wstrząs anafilaktyczny. Do tej generacji należą pochodne etanoloaminy, etylenodiaminy, piperydyny, fenotiazyny. Leki I generacji nie są selektywne względem receptora H₁, czyli działają również na inne receptory, m.in. serotoninergiczne, cholinergiczne, adrenergiczne czy dopaminergiczne. Może to być przyczyną występowania działań niepożądanych, takich jak np. senność, otępienie, zaburzenia koordynacji ruchowej, suchość w jamie ustnej, zaburzenia widzenia, trudności w oddawaniu moczu, zawroty głowy czy szumy w uszach. Leki te dobrze wchłaniają się z przewodu pokarmowego, działają najczęściej po 15-30 minutach, (z wyjątkiem klemastyny, którą podaje się co 12 godzin) i dawkuje się co 4-6 godzin. Do I generacji leków przeciwhistaminowych należą:

• difenhydramina (np. Apap Noc) — ze względu na silne oddziaływanie na ośrodkowy układ nerwowy, oprócz zastosowania w nagłych odczynach skórnych ze świądem, jest również stosowana w zapobieganiu chorobie lokomocyjnej;
• klemastyna (np. Clemastinum WZF) — dzięki dłuższemu okresowi półtrwania (12 h w porównaniu do 4-6 h dla pozostałych leków tej generacji) wykazuje mniej działań niepożądanych, jednocześnie zachowując silne działanie przeciwalergiczne;
• prometazyna (np. Diphergan) — wykazuje również działanie uspokajające i przeciwwymiotne;
• ketotifen (np. Ketotifen WZF) — jego pierwszym wskazaniem było zapobieganie napadom astmy oskrzelowej;
• cyproheptadyna (np. Peritol) — stosowana najczęściej w odczynach alergicznych z dużym świądem;
• hydroksyzyna (np. Atarax) — wykazuje również działanie anksjolityczne [1,2].

Leki przeciwhistaminowe II generacji

Leki I generacji są bardzo skuteczne w leczeniu alergii, ale wykazują silne działanie na ośrodkowy układ nerwowy, co wywołuje szereg działań niepożądanych. Druga generacja leków przeciwhistaminowych H1 została wprowadzona do lecznictwa na początku lat 80-tych. Charakteryzuje się ona długim biologicznym okresem półtrwania (działają dłużej), mają powinowactwo wyłącznie do receptora H1 oraz słabo przenikają przez barierę krew mózg (brak działania na ośrodkowy układ nerwowy). Do leków przeciwhistaminowych II generacji należą m.in.:

• cetyryzyna (np. Zyrtec) i jej lewoskrętny izomer lewocetyryzyna (np. Xyzal) — najszybciej działający doustny lek przeciwhistaminowy II generacji;
• loratadyna (np. Claritine) i jej metabolit desloratadyna (np. Hitaxa) — wykazuje podobną kinetykę u dzieci i dorosłych;
• feksofenadyna (np. Allegra) — aktywny metabolit terfenadyny;
• ebastyna (np. Kestine) — wykazuje działanie kardiotoksyczne;
• mizolastyna (np. Mizollen) — stosowana głównie w leczeniu pokrzywki [1,2].

Leki przeciwhistaminowe bez recepty na pokrzywkę – przegląd preparatów 

W aptece można spotkać wiele tabletek na wysypkę. Jakie tabletki na świąd skóry bez recepty wybrać? Jaki jest skuteczny lek na pokrzywkę? Przykładowe tabletki dostępne w aptece przedstawiono poniżej.

Zyrtec UCB, tabletki powlekane

O produkcie

• 1 tabletka zawiera 10 mg cetyryzyny dichlorowodorku;
• dorośli, w tym seniorzy, przyjmują 1 tabletkę dziennie;
• lek ma działanie przeciwalergiczne (przeciwhistaminowe), skutecznie zwalcza pokrzywkę i świąd skory pochodzenia alergicznego;
• lek zawiera laktozę [3].

Allertec Effect, tabletki

O produkcie 

• każda tabletka zawiera 20 mg bilastyny;
• może być stosowana od 12. roku życia w ilości 1 tabletki na dobę;
• jest wskazana w leczeniu objawowego leczenia alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa i spojówek oraz pokrzywki;
• nie powinien powodować senności [4].

AlergoTeva, tabletki powlekane 

O produkcie 

• 1 tabletka zawiera 5 mg desloratadyny;
• lek nie wywołuje senności;
• tabletki hamują objawy alergii związane zarówno z zapaleniem błony śluzowej nosa, takimi jak katar sienny, łzawienie oczu, czy pokrzywka a także świądem skóry czy bąblami pokrzywkowymi;
• stosuje się 1 tabletkę na dobę (od 12. roku życia) [5].

Hitaxa Fast Junior, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej 

O produkcie 

• każda tabletka zawiera 2,5 mg desloratadyny;
• lek stosuje się w leczeniu łagodnych objawów związanych z pokrzywką u dzieci już od 6. roku życia;
• preparat zawiera aspartam, przez co może być szkodliwy dla osób z fenyloketonurią;
• lek nie musi być popijany wodą ani innym płynem [6].

Lirra Gem, tabletki powlekane 

O produkcie 

• każda tabletka zawiera 5 mg lewocetyryzyny dichlorowodorku;
• lek ma działanie przeciwalergiczne i może być używany np. w przypadku pokrzywki;
• może być stosowany od 6. roku życia;
• zawiera laktozę, powinien być stosowany z ostrożnością u osób z nietolerancją niektórych cukrów [7]. 

Podsumowanie 

W leczeniu wysypki najczęściej wykorzystuje się tabletki zawierające leki przeciwhistaminowe H₁ II generacji. Skuteczny lek na pokrzywkę zawiera więc np. cetyryzynę, bilastynę, desloratadynę czy lewocetyryzynę. Tabletki na wysypkę stosuje się analogicznie jak w przypadku innych stanów alergicznych, zgodnie z ulotką. W przypadku, gdy objawy nie ustępują, należy udać się do lekarza. 

Dzisiejszy świat jest dużo bogatszy w bodźce za sprawą rozwoju nowych technologii, jak chociażby smartfony. Dzieci częściej są nadpobudliwe, mają problem z wybudzeniem się i snem. Nie można jednak zapomnieć, że preparaty uspokajające nie są cudownym remedium na tego typu problemy. Działają one jedynie objawowo, nie eliminują przyczyny, a jedynie maskują objawy. Ich podawanie może przykryć rzeczywisty problem na jaki cierpi dziecko, takie jak np. zespół nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD), nadczynność tarczycy czy choroby pasożytnicze. Warto więc w przypadku tych objawów udać się do lekarza po diagnozę [1].

Jakie składniki może zawierać syrop dla dzieci na uspokojenie?

W aptekach można znaleźć liczne preparaty dla dzieci o działaniu wyciszającym i uspokajającym. Często zawierają one substancje takie jak:

• ziele męczennicy – ma działanie rozkurczowe na mięśnie gładkie, uspokajające, obniżające ciśnienie krwi i obniżające stres;
• szyszki chmielu – mają działanie uspokajające i poprawiające jakość snu w przypadku bezsenności;
• liść melisy – działa uspokajająco i zmniejsza bóle głowy;
• korzeń arcydzięgla – ma działanie przeciwlękowe, uspokajające, antydepresyjne, zmniejszające objawy wyczerpania, antybakteryjne, przeciwpierwotniakowe i przeciwgrzybicze;
• hydroksyzyna – dostępna jest w preparatach na receptę, zmniejsza napięcie nerwowe, niepokój, lęki i działa nasennie; 
• koszyczek rumianku – poprawia samopoczucie, wycisza oraz korzystnie wpływa na układ pokarmowy;
• kwiatostan lipy – pomaga utrzymać zdrowy sen i poprawia nastrój;
• owoc róży – wspiera równowagę psychiczną oraz ułatwia zasypianie;
• korzeń kozłka – ma działanie uspokajające, poprawia jakość snu, działa rozkurczowo na mięśnie gładkie i wiatropędne;
• owoc głogu – pomaga w prawidłowym trawieniu, poprawia funkcjonowanie naczyń krwionośnych, obniża ciśnienie krwi, w medycynie ludowej stosowany jest na bezsenność i uspokojenie [1,2].

Przegląd leków na uspokojenie dla dzieci bez recepty

W aptekach znajduje się wiele preparatów, które mogą wyciszyć i uspokoić dzieci. Wybierając preparat, w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na to, od jakiego wieku można go stosować. Ważne jest także sprawdzenie, czy dany preparat nie zawiera substancji mogących mieć zły wpływ na dziecko, takich jak np. etanol czy cukier. W razie wątpliwości, warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Przykładowe preparaty przedstawiono poniżej.

Valused, płyn doustny

O produkcie 

• 100 g preparatu zawiera 45 g nalewki z ziela męczennicy, 36 g nalewki z szyszek chmielu i 4,5 g intraktu z korzenia kozłka lekarskiego;
• zawiera 55-65 % (v/v) etanolu;
• może być stosowany dopiero powyżej 12. roku życia oraz przez osoby dorosłe;
• preparat działa uspokajająco i ułatwia zasypianie [3].

Melisal forte, syrop

O produkcie 

• 100 g syropu zawiera 10 g wyciągu płynnego złożonego z liścia melisy, kwiatostanu głogu i korzenia arcydzięgla;
• zawiera 0,4% etanolu, dlatego nie może być stosowany przez młodsze dzieci;
• może być stosowany od 12. roku życia i przez osoby dorosłe;
• zmniejsza stany napięcia nerwowego i ułatwia zasypianie [4].

Boiron Sedatif PC, tabletki

O produkcie 

• 1 tabletka zawiera 0,05 mg Aconitum napellus 6CH, 0,05 mg Belladonna 6CH, 0,05 mg Calendula officinalis 6CH, 0,05 mg Chelidonium majus 6CH, 0,05 mg Abrus precatorius 6CH i 0,05 mg Viburnum opulus 6CH;
• jest to homeopatyczny produkt leczniczy dla dzieci od 6 roku życia;
• stosuje się 1 tabletkę rano, kolejną po południu oraz 2 przed spaniem;
• łagodzi nadmierną nerwowość, działa uspokajająco oraz ułatwia zasypianie [5].

Przegląd suplementów diety na uspokojenie dla dzieci bez recepty

W aptece oprócz produktów leczniczych, można także znaleźć suplementy diety, które będą działać uspokajająco na dzieci. Trzeba pamiętać jednak, że nie mają one działania leczniczego, a jedynie uzupełniają dietę w niektóre składniki. Przykładowe preparaty przedstawiono poniżej. 

Tulleo dla dzieci, płyn

O produkcie 

• w 10 ml płynu znajduje się 100 mg wyciągu z liści melisy, 100 mg wyciągu z koszyczków rumianku, 100 mg wyciągu z kwiatostanu lipy i 100 mg wyciąg z kwiatów róży stulistnej;
• może być stosowany od 3. roku życia;
• suplement diety pomaga dziecku wyciszyć się i łatwiej zasnąć [6].

Aromactiv baby, żel

O produkcie 

• jest to kosmetyk zawierający m.in. olejki eteryczne, ekstrakty z owoców awokado, kwiatów rumianku i nagietka, pantenol i mleczko owsiane;
• może być stosowany już od 1. roku życia;
• delikatne wmasowanie preparatu w skórę klatki piersiowej dziecka pozwala mu się odprężyć i łatwiej zasnąć [7].

Elanda Herbatka melisa fix, saszetki

O produkcie 

• każda saszetka suplementu diety zawiera 1,4 g liścia melisy;
• melisa może być zaparzania dzieciom powyżej 4. roku życia;
• odpręża, wycisza i pomaga zasnąć [8].

Podsumowanie

Istnieje wiele preparatów, które będą działały uspokajająco na dzieci. Przy wyborze preparatu warto w pierwszej kolejności szukać produktów leczniczych, a nie suplementów diety. Ważne są również składniki zawarte w syropie, warto sprawdzić czy nie zawiera on szkodliwych dla dziecka substancji, takich jak np. etanol.

Trzeba pamiętać, że preparaty na uspokojenie działają jedynie objawowo, nie wyeliminują przyczyny, a jedynie maskują objawy. W rzeczywistości więc, ich podawanie może przykryć rzeczywisty problem na jaki cierpi dziecko. Pobudzenie, nadmierna ruchliwość czy problemy z koncentracją mogą być chociażby objawem zespołu nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD), nadczynności tarczycy czy chorób pasożytniczych. Warto więc w przypadku tych objawów, jeżeli trwają przez dłuższy czas, udać się do lekarza po diagnozę [1].

Jakie składniki może zawierać syrop dla dzieci na uspokojenie?

W dzisiejszym świecie dzieci są narażone na wiele bodźców, w związku z tym są one często nadmiernie pobudzone i trudno je wyciszyć. W aptekach znajduje się wiele syropów dla dzieci, które mogą mieć działanie wyciszające i uspokajające. Mają one w składzie liczne substancje czynne, m.in.:

• koszyczek rumianku – poprawia samopoczucie, wycisza oraz korzystnie wpływa na układ pokarmowy;
• kwiatostan lipy – pomaga utrzymać zdrowy sen i poprawia nastrój;
• owoc róży – wspiera równowagę psychiczną oraz ułatwia zasypianie;
• korzeń kozłka – ma działanie uspokajające, poprawia jakość snu, działa rozkurczowo na mięśnie gładkie i wiatropędne;
• owoc głogu – pomaga w prawidłowym trawieniu, poprawia funkcjonowanie naczyń krwionośnych, obniża ciśnienie krwi, w medycynie ludowej stosowany jest na bezsenność i uspokojenie;
• ziele męczennicy – ma działanie rozkurczowe na mięśnie gładkie, uspokajające, obniżające ciśnienie krwi i obniżające stres;
• szyszki chmielu – mają działanie uspokajające i poprawiające jakość snu w przypadku bezsenności;
• liść melisy – działa uspokajająco i zmniejsza bóle głowy;
• korzeń arcydzięgla – ma działanie przeciwlękowe, uspokajające, antydepresyjne, zmniejszające objawy wyczerpania, antybakteryjne, przeciwpierwotniakowe i przeciwgrzybicze;
• hydroksyzyna – dostępna jest w preparatach na receptę, zmniejsza napięcie nerwowe, niepokój, lęki i działa nasennie [1,2].

Przegląd syropów na uspokojenie dla dzieci bez recepty

W aptekach można spotkać wiele syropów, które wyciszają i uspokajają dzieci. Przy wyborze preparatu, w pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę na to, od którego roku życia można go bezpiecznie zastosować u dziecka. W drugiej kolejności należy sprawdzić skład, czy dany preparat nie zawiera substancji mogących mieć zły wpływ na dziecko, takich jak np. etanol czy cukier. W razie problemów z wyborem preparatu, warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Przykładowe preparaty przedstawiono poniżej.

Tulleo dla dzieci, płyn

O produkcie 

• w 10 ml płynu znajduje się 100 mg wyciągu z liści melisy, 100 mg wyciągu z koszyczków rumianku, 100 mg wyciągu z kwiatostanu lipy i 100 mg wyciąg z kwiatów róży stulistnej;
• preparat jest zarejestrowany jako suplement diety, nie wykazuje więc działania leczniczego;
• może być stosowany od 3. roku życia;
• suplement diety pomaga dziecku wyciszyć się i łatwiej zasnąć [4].

Neospasmina, syrop

O produkcie 

• w 100 g syropu zawarte jest 18 g wyciągu płynnego złożonego (1:1) z owocu głogu i korzenia kozłka;
• zawiera nie więcej niż 10% etanolu oraz sacharozę;
• ze względu na zawartość alkoholu nie może być stosowany przez dzieci poniżej 6. roku życia, stosowanie u starszych dzieci należy skonsultować z lekarzem;
• jest głównie zalecany osobom dorosłym, w dawce nie większej niż 40 ml;
• jest to produkt leczniczy, będzie więc miał działanie lecznicze w przeciwieństwie do suplementów diety;
• produkt leczniczy ma działanie uspokajające i ułatwiające zasypianie [5].

Valused, płyn doustny

O produkcie 

• 100 g preparatu zawiera 45 g nalewki z ziela męczennicy, 36 g nalewki z szyszek chmielu i 4,5 g intraktu z korzenia kozłka lekarskiego;
• jest to produkt leczniczy, ma więc udowodnione działanie lecznicze;
• zawiera 55-65 % (v/v) etanolu;
• może być stosowany dopiero powyżej 12. roku życia oraz przez osoby dorosłe;
• preparat działa uspokajająco i ułatwia zasypianie [6].

Melisal forte, syrop

O produkcie 

• 100 g syropu zawiera 10 g wyciągu płynnego złożonego z liścia melisy, kwiatostanu głogu i korzenia arcydzięgla;
• zarejestrowany jako produkt leczniczy, przez co będzie miał działanie lecznicze w przeciwieństwie do suplementów diety;
• zawiera 0,4% etanolu, dlatego nie może być stosowany przez młodsze dzieci;
• może być stosowany od 12. roku życia i przez osoby dorosłe;
• zmniejsza stany napięcia nerwowego i ułatwia zasypianie [7].

Syrop na uspokojenie dla dzieci na receptę

Popularnym syropem na uspokojenie, podawanym dzieciom z przepisu lekarza, jest syrop z hydroksyzyną np. Hydroxyzinum Hasco czy Hydroxyzinum VP. Jest to lek uspokajający, przeciwlękowy i przeciwhistaminowy. Co ważne, nie wpływa on na czynności kory mózgowej, natomiast jego działanie uspokajające jest związane z hamowaniem aktywności ośrodków podkorowych. Syrop z hydroksyzyną stosowany w stanach lękowych łagodzi uczucie zagrożenia, niepokoju i zmniejsza napięcie mięśniowe. Dodatkowo ułatwia zasypianie i zmniejsza ilości nocnych wybudzeń. Ponieważ jest to lek na receptę, jego dawkowanie ustala lekarz. Lek ten nie powinien być stosowany na własną rękę, bez kontroli lekarza.

Czy występują syropy uspokajające dla niemowląt?

Również niemowlęta mogą być niespokojne i pobudzone, najczęściej jest to spowodowane kolkami niemowlęcymi. Syropy stosowane wewnętrznie nie są dla nich raczej polecane i powinny być stosowane jedynie na wyraźne zalecenie lekarza pediatry. Częściej stosowane są preparaty zewnętrzne, w postaci dodatków do kąpieli czy aromaterapii, zawierające np. olejki eteryczne. Należy je jednak stosować z zachowaniem szczególnej ostrożności, a ich użycie skonsultować wcześniej z pediatrą. Ich użycie w niewłaściwy sposób może spowodować więcej niekorzystnych skutków ubocznych, niż przynieść korzyści. 

Podsumowanie 

Bez recepty dostępnych jest wiele syropów na uspokojenie. Niestety duża część z nich zawiera alkohol etylowy, przez co nie może być stosowana przez młodsze dzieci. Przy wyborze preparatu należy zwrócić na to uwagę. Dodatkowo, zawsze warto w pierwszej kolejności szukać produktów leczniczych, a nie suplementów diety. Ważne są również składniki zawarte w syropie. Analizując te trzy kwestie, każdy rodzic jest w stanie znaleźć idealny preparat dla swojej pociechy. 

Depresja jest obecnie uważana za chorobę cywilizacyjną, która może dotyczyć osób w każdym wieku i może pojawić się różnych momentach życia – w przypadku kobiet, także w okresie ciąży. Leczenie choroby jest złożone i długotrwałe. W terapii stosuje się metody niefarmakologiczne oraz farmakologiczne przy wykorzystaniu leków przeciwdepresyjnych. Antydepresanty (leki przeciwdepresyjne) to złożona grupa leków psychotropowych o różnej budowie i działaniu, które oddziałują na ośrodkowy układ nerwowy.

Jakie leki stosuje się w leczeniu depresji?

Obecnie w leczeniu depresji stosuje się kilka grup leków. Najpopularniejszymi są selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, tak zwane leki SSRI. Należą do nich: citalopram, escitalopram, fluoksetyna, paroksetyna, sertralina. Oprócz tego stosowane są także leki z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (np. duloksetyna, wenlafaksyna) oraz noradrenergiczne i swoiste serotoninergiczne leki przeciwdepresyjne. Swoje zastosowanie mają także leki z grupy trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych (TLPD): amitryptylina i imipramina. 

Czy leki przeciwdepresyjne można stosować w ciąży?

Większość leków przeciwdepresyjnych przenika do mleka kobiecego w niewielkiej ilości ze względu na ich właściwości lipofilne, ale ich stężenie w mleku kobiecym jest małe. Uważa się zatem, że są one bezpieczne dla dziecka i można je stosować u kobiet karmiących piersią, nie przerywając karmienia. Co więcej, nie zaleca się również rutynowego monitorowania stężeń leków w osoczu niemowląt, ponieważ jest ono na tyle małe, że nie przekracza progu czułości większości testów laboratoryjnych. Należy jednak zwrócić uwagę na to, że poszczególne preparaty różnią się między sobą tak zwanymi właściwościami farmakokinetycznymi, czasem półtrwania, zdolnością do kumulowania się oraz tak zwaną dawką względną (RID), która określa odsetek dawki przyjmowanej przez kobietę karmiącą piersią, którą z mlekiem kobiecym przyjmuje dziecko. Przyjmuje się, że w okresie karmienia piersią bezpiecznie można stosować lek, którego RID wynosi <10% [1]. 

Które antydepresanty są na pewno bezpieczne w czasie karmienia?

Aktualnie uważa się, że lekami z wyboru w przypadku depresji u kobiety karmiącej piersią są sertralina i paroksetyna, które charakteryzują się małą wartością wspomnianego wyżej wskaźnika, jakim jest dawka względna. Są stosowane od dłuższego czasu i jak dotąd nie zostały opisane poważne działania niepożądane występujące u dzieci karmionych mlekiem matki, która zażywała któryś z dwóch wymienionych leków. Uważa się, że bezpiecznymi lekami, należącymi do tej samej grupy jest citalopram i escitalopram. Jeśli chodzi o wspomnianą wyżej grupę TLPD, lekami z wyboru są amitryptylina i imipramina. W przypadku fluoksetyny, która charakteryzuje się dobrym profilem bezpieczeństwa, nie zaleca się jej nawet w czasie laktacji ze względu na ryzyko istotnej kumulacji w organizmie niemowlęcia, a tym samym zwiększone ryzyko wywołania działań niepożądanych [2].

Co w przypadku leczenia fluoksetyną przed karmieniem piersią?

Zgodnie z obowiązującą zasadą, jeśli depresja jest dobrze kontrolowana, to nie powinno się zmieniać leku bez istotnego uzasadnienia. Jeśli matka chce karmić swoje dziecko piersią, to należy rozważyć zamianę leku, choć może się to wiązać z pogorszeniem objawów choroby. Można też rozważyć karmienie piersią bez zmiany leku, ale wtedy należy stosować lek w najmniejszej skutecznej dawce i monitorować uważnie dziecko pod kątem wystąpienia działań niepożądanych leku (sedacja, drżenie). W przypadku fluoksetyny zaleca się dodatkowo odciągnięcie mleka 8–9 h po przyjęciu leku i wylanie go, ponieważ wtedy stężenie leku w pokarmie jest największe [3].

Czy można stosować hydroksyzynę podczas karmienia piersią?

Odpowiedź na to pytanie jest krótka i brzmi: TAK. Hydroksyzyna opisywana jest jako lek dopuszczony w trakcie laktacji, nie obserwowano działań niepożądanych u karmionych dzieci [3].

Wyniki ostatnich badań wskazują, że nawet przy potencjalnie zwiększonym ryzyku wad wrodzonych u płodu lub innych działań niepożądanych, które mogą się pojawić u dziecka, całkowite ryzyko związane ze stosowaniem leków przeciwdepresyjnych w ciąży i podczas karmienia piersią jest niskie. Decyzję o wyborze rodzaju antydepresantu  należy podejmować ze szczególnie dużą rozwagą, ponieważ nieodpowiednie rozpoczęcie leczenia, jak i jego zaniechanie może mieć niekorzystne skutki dla pacjentki i jej dziecka.

W transporcie lądowym, morskim i powietrznym u dzieci może dojść do wystąpienia choroby lokomocyjnej, czyli odpowiedzi na intensywny ruch do którego dochodzi podczas podróży środkiem komunikacji. Narząd wzroku rejestruje wówczas przemieszczanie się i wysyła sygnały do mózgu. Z kolei błędnik, który jest narządem równowagi, nie rejestruje zmiany położenia ciała, reaguje natomiast na hamowanie i przyspieszanie, co prowadzi do upośledzenia zgodności bodźców odbieranych przez narząd wzroku i równowagi i skutkuje pojawieniem się objawów “choroby lokomocyjnej”, takich jak: nudności, wymioty, zawroty głowy, wzmożone pocenie się, ślinotok. Problemy zazwyczaj mijają po zakończeniu podróży [1].

Jakie są objawy choroby lokomocyjnej u niemowląt i u dzieci?

Objawy choroby lokomocyjnej mogą być różne i nasilają się w różnym stopniu. Do typowych symptomów zalicza się:

• osłabienie organizmu;
• uczucie rozbicia (objawiające się płaczliwością);
• znużenie;
• zmęczenie;
• brak apetytu;
• uczucie niewygody;
• wzmożoną senność;
• trudności w oddychaniu;
• ból i zawroty głowy;
• pocenie się wraz z uderzeniami gorąca czy zimna;
• bladość;
• ślinotok;
• ból brzucha;
• nudności;
• wymioty;
• letarg i odrętwienie.

Niekiedy objawy choroby są subtelniejsze, przez co rodzicom trudniej odgadnąć, co jest przyczyną złego samopoczucia ich pociechy w trakcie podróży. Z tego powodu sygnałami, które mogą stanowić przesłankę do podejrzewania choroby lokomocyjnej, jest ziewanie, ślinienie się, bladość czy płacz malucha. Starsze dzieci mogą uskarżać się na ból i/lub zawroty głowy [2].

Jakie leki stosować na chorobę lokomocyjną u dzieci?

Najbardziej znanym i powszechnym środkiem podawanym dzieciom, które cierpią na chorobę lokomocyjną są leki antyhistaminowe blokujące receptory H1, na przykład: klemastyna (Clemastin), prometazyna (Diphergan), hydroksyzyna (Hydroxizinum). Ich podanie wiąże się jednak z występowaniem działań niepożądanych, między innymi: sennością, suchością w jamie ustnej czy problemami żołądkowymi. Istnieje jednak rozwiązanie tego problemu – w aptekach dostępne są też leki antyhistaminowe, które zgodnie z zapewnieniami producentów, nie wywołują dodatkowych dolegliwości.

Ponadto, leczenie choroby lokomocyjnej możliwe jest poprzez podanie leków dostępnych bez recepty,  na przykład preparat Aviomarin (przyjmowany na 30 minut przed podróżą w dawce 1,25 mg/kg masy ciała, maksymalnie do 50 mg w jednorazowej dawce) bądź suplementów diety, na przykład Lokomotiv – występuje w postaci drażetek do połykania, pastylek do ssania i syropu. Zawiera on wyciąg z kłącza imbiru. Imbir to znana od lat roślina, która hamuje nudności i wymioty. Dodatkowo, nie powoduje otępienia ani senności, jak leki antyhistaminowe. Choroba lokomocyjna u dzieci od 3. roku życia może być leczona za pomocą preparatu Lokomotiv w syropie.

Jakie leki stosować na chorobę lokomocyjną u niemowląt?

Choroba lokomocyjna u niemowląt nie występuje, ponieważ niemowlak nie umie jeszcze połączyć ze sobą różnych bodźców i fakt, że są one sprzeczne, zupełnie mu nie przeszkadza. Dlatego niemowlaki najczęściej bardzo dobrze znoszą podróże. Zwykle choroba lokomocyjna u dziecka występuje między 2. a 12. rokiem życia.

Jak przygotować dziecko z chorobą lokomocyjną do podróży?

Do podstawowych działań prewencyjnych należy wybranie najbardziej statycznego miejsca siedzącego w środku transportu, na przykład przednie siedzenie w samochodzie, w środkowej części pokładu promu lub statku, przy oknie, na wysokości skrzydła, po prawej stronie w samolocie. Przed podróżą należy unikać spożywania ciężkostrawnych posiłków, słodyczy i napojów gazowanych.

Hydroksyzyna jest pochodną piperazyny, lekiem działającym na  ośrodkowy układ nerwowy. Jej mechanizm działania jest związany z zahamowaniem aktywności ośrodków w warstwie podkorowej OUN. Nie hamuje czynności kory mózgowej, ale zmniejsza stan napięcia wewnętrznego, niepokój, napięcie lękowe oraz napięcie mięśniowe. Wykazuje więc przede wszystkim działanie uspokajające, przeciwświądowe, przeciwlękowe oraz w niewielkim stopniu przeciwbólowe. W Polsce zarówno tabletki (np. Atarax czy Hydroxyzinum VP), jak i syrop (np. Hydroxyzinum Espefa czy Hydroxyzinum Hasco) dostępne są tylko i wyłącznie z przepisu lekarza [1].

Kiedy stosowana jest hydroksyzyna?

• leczenie stanów napięcia, niepokoju czy lęku;
• w przypadku występowania zaburzeń nerwicowych czy psychotycznych;
• gdy pacjent jest pobudzony psychoruchowo;
• przed lub po zabiegach operacyjnych jako lek uspokajający;
• wystąpienie świądu skóry z pokrzywką, wyprysku atopowego lub wyprysku kontaktowego [2].

Hydroksyzyna dla dzieci — jak działa?

• łagodzi uczucie niepokoju;
• zmniejsza napięcie mięśniowe;
• ułatwia zasypianie i zmniejsza liczbę wybudzeń dziecka w nocy;
• zmniejsza objawy zaburzeń lękowych;
• ma działanie przeciwwymiotne;
• łagodzi wszelkiego rodzaju alergie, świąd, wypryski, pokrzywkę czy zapalenia skóry [3].

Hydroksyzyna — dawka śmiertelna i dawkowanie

• maksymalna dawka dobowa podawana doustnie dla osób dorosłych i dzieci o masie ciała przekraczającej 40 kg nie powinna przekraczać 100 mg;
• u dzieci i młodzieży o masie ciała poniżej 40 kg nie powinno przekraczać się doustnej dawki dobowej wynoszącej 2 mg na kilogram masy ciała;
• w przypadku podania domięśniowego u osób dorosłych dawka dobowa wynosi 25-100 mg, a u dzieci od 0,6 mg/kg mc. do 1 mg/kg mc.;
• w przypadku przedawkowania konieczna jest jak najszybsza pomoc medyczna (może dojść m.in. do senności, omdlenia, nudności czy wymiotów);
• dawka śmiertelna hydroksyzyna na szczęście jest stosunkowo duża i wynosi od 500 mg, do nawet 5 g, ale wymienione wyżej objawy przedawkowania pojawiają się znacznie szybciej [1,2].

Po jakim czasie działa hydroksyzyna?

Działanie uspokajające hydroksyzyny z reguły pojawia się po ok. 30 do 45 minut od podania tabletek lub nawet  po 5–10 minutach od wypicia syropu. Jeżeli chodzi o działanie przeciwhistaminowe hydroksyzyny, to najczęściej pierwsze efekty pojawiają się nie wcześniej niż przed upływem godziny [2].

Jak długo działa hydroksyzyna?

Działanie hydroksyzyny utrzymuje się z reguły od 6 do 8 godzin. U osób dorosłych okres półtrwania, czyli czas, po którym stężenie leku zmniejszy się do połowy jego początkowej wartości, wynosi około 14 godzin [1].

Czy hydroksyzyna uzależnia?

Hydroksyzyna jest lekiem stosunkowo bezpiecznym, może być stosowana już od 12. miesiąca życia (syrop). Co najważniejsze, nie powoduje zaburzeń funkcji poznawczych i nie uzależnia. Nie ma po niej jednocześnie objawów odstawienia. Ze względu na skutki uboczne powinna być jednak stosowana w najmniejszej skutecznej dawce i przez jak najkrótszy czas [3].

Czy hydroksyzyna obniża ciśnienie?

Hydroksyzyna nie jest lekiem na nadciśnienie w pełnym tego słowa rozumieniu. Jednakże, przez zahamowanie aktywacji współczulnej (osłabieniu działania noradrenaliny, która podwyższa ciśnienie w sytuacjach stresowych), może oprócz uspokojenia obniżyć w danej chwili ciśnienie krwi [3].

Jakie są przeciwwskazania do stosowania hydroksyzyny?

• nadwrażliwość na którykolwiek ze składników leku lub cetyryzynę, lewocetyryzynę i inne pochodne piperazyny, aminofilinę lub etylenodiaminę,;
• kobiety będące w ciąży i karmiące piersią;
• porfiria czy jaskra;
• osłabiona perystaltyka przewodu pokarmowego;
• zaburzenia w odpływie moczu z pęcherza;
• nabyte lub wrodzone wydłużenie odstępu QT i zaburzenia rytmu serca;
• hipokaliemia czy hipomagnezemia;
• bradykardia;
• napady drgawkowe;
• choroby nerek i wątroby;
• powiększenie prostaty;
• choroby tarczycy;
• problemy z oddychaniem lub astma;
• wrzody lub niedrożność jelit;
• nadciśnienie.

Nie wszystkie wyżej wymienione objawy stanowią bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania hydroksyzyny. Osoby jednak, których dotyczą, muszą skonsultować się z lekarzem przed jej użyciem [3].

Jakie są  działania niepożądane hydroksyzyny?

• bóle głowy;
• suchość w jamie ustnej;
• ospałość, senność, zmęczenie i problemy z zasypianiem;
• depresja, nerwowość;
• nudności, biegunki, bóle brzucha, wzrost masy ciała;
• obniżenie ciśnienia krwi;
• kołatanie serca;
• wysypka;
• utrudnione oddawanie moczu;
• nadmierna potliwość;
• zaburzenia widzenia;
• problemy z układem oddechowym [3].

Hydroksyzyna a alkohol?

Podczas stosowania hydroksyzyny należy unikać picia alkoholu. Zarówno hydroksyzyna,  jak i alkohol, działają depresyjnie na OUN, przez co ich połączenie może powodować m.in. senność, nadmierne uspokojenie czy osłabienie zdolności psychomotorycznych [3].

Podsumowanie

Hydroksyzyna działa na ośrodkowy układ nerwowy, wykazując m.in. działanie uspokajające, przeciwlękowe, nasenne i przeciwalergiczne. Pomimo tego, że dostępna jest tylko i wyłącznie na receptę lekarską, to jest zaliczana do leków bezpiecznych. Może być stosowana nawet przez małe dzieci (syrop). To, że nie powoduje uzależnienia, nie oznacza jednak, że nie powoduje żadnych działań niepożądanych. Zawsze powinna być używana zgodnie ze wskazaniami lekarza, w jak najniższych dawkach.

 W aptece pacjenci często zadają pytanie “Czym smarować wysypkę?”. Dobór odpowiedniego preparatu będzie zależał od kilku czynników, należy w związku z tym odpowiedzieć sobie na poniższe pytania:

• Czy wysypkę ma dziecko, czy osoba dorosła? – Konkretne problemy dermatologiczne często związane są z różnymi okresami życia. Wysypka u dzieci może być objawem atopowego zapalenia skóry, z kolei czerwone plamy na skórze noworodka mogą wskazywać na dermatozę Leinera-Moussous. U starszych dzieci wysypkę wywołuje liszajec lub choroby zakaźne wieku dziecięcego (np. ospa), a u osób dorosłych może być związana z zachorowaniem na różę. W każdym wieku wysypka może być spowodowana przez pokrzywkę;
• Jak wygląda wysypka? – Wysypka przybiera różne kształty. Należy zwrócić uwagę na to, czy na skórze występują plamy, grudki, pęcherzyki czy guzki oraz czy dochodzi do powstawania strupów;
• W jakich okolicznościach pojawiła się wysypka? – Bardzo ważnym krokiem w doborze preparatu jest znalezienie przyczyny wysypki. Dlatego warto odpowiedzieć na pytania które pozwolą nam to ustalić (np. czy mieliśmy ostatnio kontakt z jakimś alergenem? czy nasze dziecko miało kontakt z innym dzieckiem chorym na ospę?).

W przypadku każdej grupy wiekowej zdecydowanie najczęściej będziemy mieli do czynienia z pokrzywką [1].

Jakie preparaty łagodzące świąd skóry warto stosować w pokrzywce?

W aptece dostępne są preparaty łagodzące świąd skóry przede wszystkim w postaci tabletek, maści i płynów. Niektóre z nich, takie jak hydroksyzyna (działająca przeciwświądowo i uspokajająco), są dostępne jedynie z przepisu lekarza. 

Co to jest pokrzywka? 

Pokrzywka charakteryzuje się nagłym pojawieniem się różowych bąbli pokrzywkowych i/lub rumieni obrzękowych, wyczuwalnych przy dotyku. Zmianom towarzyszy silny świąd. Przyczynami pokrzywki mogą być: 

• pokarmy – np. wędliny, ser, ryby, owoce morza i jaja;

• leki – np. aspiryna oraz niektóre antybiotyki i przeciwzapalne;

• kontakt z roślinami parzącymi, zwierzętami, owadami latającymi, pyłkami i pleśnią.

Pokrzywka jest najczęstszą chorobą z objawami świądu [1].

Pokrzywka — tabletki bez recepty 

Do tej grupy preparatów należą leki przeciwhistaminowe, blokujące reakcję organizmu na alergen (np. pyłki, kurz lub inne substancje uczulające), co prowadzi do zmniejszenia natężenia objawów. Do powyższych leków można zaliczyć np. cetyryzynę (Cetip, Allertec WZF, Amertil Bio) desloratadynę (Dasergin, AlergoTeva) i loratadynę (Claritine Allergy, Flonidan Control).

W przypadku dzieci warto rozważyć zastosowanie innej postaci leku. Starszemu dziecku można podać leki przeciwhistaminowe w formie tabletek rozpuszczających się w jamie ustnej (Hitaxa) lub syropu (Aleric Deslo Activ, Duozinal). U małych dzieci sprawdza się lek w postaci kropli doustnych (Fenistil). 

Pokrzywka — maści łagodzące świąd skóry 

Jednymi z najczęściej stosowanych preparatów na świąd skóry są preparaty zawierające dimetynden w formie żelu (Fenistil, Foxxil). Hamują one reakcję alergiczną po kontakcie z alergenem, co prowadzi do złagodzenia swędzenia i zaniku czerwonych plam. Innym preparatem skutecznym w leczeniu pokrzywki są maści dostępne bez recepty, zawierające hydrokortyzon (Maxicortan). Jest to lek z grupy glikokortykosteroidów, wykazujący działanie przeciwzapalne, przeciwświądowe oraz obkurczające naczynia krwionośne. Należy pamiętać o tym, aby maści z hydrokortyzonem nie stosować u dzieci poniżej 12 roku bez konsultacji lekarza [2].

Innym rozwiązaniem może być lek Pudroderm w postaci zawiesiny. W jego skład wchodzą: chłodzący lewomentol, benzokaina działająca znieczulająco oraz tlenek cynku, który wysusza zmiany skórne.

Jakie maści na swędzącą wysypkę stosować w trakcie ospy wietrznej?

Ospa wietrzna to choroba zakaźna, dotykająca przede wszystkim dzieci. Wywoływana jest przez wirusa ospy wietrznej i półpaśca. Towarzyszy jej charakterystyczna wysypka w postaci pęcherzy wypełnionych płynem surowiczym. Wysypce towarzyszy silne swędzenie skóry, dlatego ważne jest zastosowanie odpowiednich preparatów, które pozwolą złagodzić świąd, zmniejszając tym samym ryzyko rozdrapania pęcherzy przez dzieci, co może prowadzić do powstawania blizn. W przypadku ospy wietrznej, przed zastosowaniem jakiegokolwiek preparatu, należy skonsultować to z lekarzem.

PoxClin CoolMousse, pianka do skóry 

PoxClin CoolMousse to wyrób medyczny, zalecany do stosowania u dzieci chorujących na ospę wietrzną. W jego składzie znajdują się takie substancje jak pantenol, alantoina, betaina, wyciąg z kwiatów rumianku pospolitego i wyciąg z ziela lawendy. Preparat PoxClin CoolMousse łagodzi swędzenie oraz chłodzi, dzięki czemu powstrzymuje od drapania i tym samym zapobiega powstawaniu blizn. Oprócz tego wykazuje działanie kojące i nawilżające na skórę.

Virasoothe, żel w spray’u

Kolejnym preparatem łagodzącym świąd skóry jest Virasoothe. Jest to wyrób medyczny dostępny w formie chłodzącego żelu w spray’u na skórę. Przeznaczony jest do łagodzenia objawów ospy wietrznej i podobnie jak PoxClin, będzie wykazywał działanie chłodzące. W jego skład wchodzą: poliakrylan sodu, PEG-8, gliceryna, woda oczyszczona, glikol kaprylowy, wodorotlenek sodu i karbomer [3].

Podobnie jak w przypadku pokrzywki, w łagodzeniu objawów wysypki w ospie wietrznej sprawdzi się również Pudroderm.  

Jakie są domowe sposoby na swędzenie skóry?

Świąd skóry może być spowodowany różnymi czynnikami, począwszy od reakcji alergicznej, oparzeń słonecznych i ugryzień owadów, po choroby skóry takie jak grzybica czy łupież. W celu całkowitej eliminacji świądu zawsze warto skonsultować się z lekarzem, ponieważ tylko eliminacja przyczyny może zagwarantować pełne wyzdrowienie.

Pierwsze kroki, które przyniosą znaczną ulgę, możemy wykonać samodzielnie w domu. Swędzący obszar skóry warto mocno schłodzić, przykładając zimne okłady. W tym celu możemy zmoczyć mały ręcznik i go zamrozić, a następnie wykonać okład.

W domowej walce ze świądem możemy sięgnąć po zioła lecznicze:

• okłady z naparu z rumianku oraz szałwii mają właściwości przeciwzapalne;
• kąpiel z zastosowaniem olejku z drzewa herbacianego będzie działało przeciwgrzybiczo;
• dodatek olejku miętowego do kremu skutecznie znieczuli skórę, ze względu na obecność mentolu.

Czy warto stosować sodę oczyszczoną na swędzenie skóry?

Soda oczyszczona to inaczej wodorowęglan sodu, który przede wszystkim znajduje zastosowanie w kuchni. Jest to związane z tym, że w podwyższonej temperaturze dochodzi do wydzielania się gazu, co świetnie się sprawdza się np. w pieczeniu ciast. Związek ma właściwości alkalizujące, przeciwgrzybicze, przeciwbakteryjne i przeciwzapalne. Stosowanie roztworów sody oczyszczonej na skórę może przynieść ulgę. Warto jednak pamiętać, że naturalny odczyn pH na powierzchni skóry jest kwaśny, co gwarantuje nam ochronę przed czynnikami zewnętrznymi. Długotrwałe stosowanie sody zmienia ten odczyn, pozbawiając nas naturalnej ochrony. Podsumowując, można stosować doraźnie sodę na swędzenie skóry, jednak nie jest to środek idealny i warto sięgać po sprawdzone preparaty z apteki.

Jakie preparaty bez recepty stosować w przypadku swędzącej skóry?

Swędząca skóra może być niezwykle uciążliwa i wpływać na codzienny komfort. Oprócz domowych sposobów, istnieje wiele preparatów dostępnych bez recepty, które mogą przynieść ulgę i wspomóc regenerację skóry. Wśród nich można wyróżnić takie jak:

• A-Derma Dermalibour+, krem – W składzie zawiera związki miedzi i cynku oraz wyciąg z owsa Rhealba®. Preparat regeneruje podrażniony i osłabiony naskórek. Jest niezawodny, gdy skóra jest zaczerwieniona, swędzi lub piecze;
• Bepanthen Sensiderm, krem – Preparat zawiera glicerynę, oliwę z oliwek, masło Shea oraz dekspantenol. Krem hamuje świąd i zaczerwienienie skóry w przebiegu atopowego zapalenia skóry, egzemy czy skórnych reakcji alergicznych;
• Emotopic, łagodzący krem na egzemę – Może być stosowany już od 1. dnia życia. Preparat bardzo dobrze sprawdza się w łagodzeniu swędzenia skóry, a także profilaktycznie w celu zapobiegania częstym nawrotom choroby. W jego skład wchodzą ceramidy, wosk z oliwek, olej konopny, olej canola i masło Shea;
• Inne propozycje – Dobrym wyborem są także preparaty serii A-Derma, Emolium, Mediderm i Atoperal. 

Podsumowanie

Dobór odpowiedniego preparatu na wysypkę zależy od wielu czynników, takich jak wiek pacjenta, wygląd wysypki i okoliczności jej pojawienia się. W przypadku pokrzywki skuteczne mogą być leki przeciwhistaminowe, takie jak cetyryzyna, desloratadyna czy loratadyna. Maści łagodzące świąd, zawierające dimetynden czy hydrokortyzon, również przynoszą ulgę. W trakcie ospy wietrznej pomocne mogą być preparaty takie jak PoxClin CoolMousse czy Virasoothe, które łagodzą swędzenie i chłodzą skórę. Dodatkowo, domowe sposoby, takie jak okłady z rumianku czy zastosowanie sody oczyszczonej, mogą przynieść ulgę w przypadku swędzącej skóry.

Wymioty

Wymioty to nic innego jak odruch obronny organizmu. Broni się on przed potencjalnym zatruciem substancjami pochodzącymi z zewnątrz. Wymioty to po prostu gwałtowny wyrzut treści pokarmowej z żołądka i ewentualnie z jelit [1].

Przyczyny wymiotów

• zjedzenie nieświeżego pokarmu;
• nadmierne spożycie alkoholu;
• fizyczne podrażnienie tylnej ściany gardła lub nadmierne rozciągnięcie ścian żołądka;
• zaburzenia błędnika, najczęściej w chorobie lokomocyjnej;
• niedrożność jelit;
• infekcje żołądkowo-jelitowe;
• zespół jelita drażliwego;
• zapalenie wyrostka robaczkowego;
• choroba Meniera;
• migrena;
• anoreksja czy bulimia;
• ciąża;
• niektóre leki, szczególnie leki przeciwnowotworowe [2].

Czy wymioty są szkodliwe?

Z reguły, jeżeli wymioty nie przedłużają się i nie są zbyt intensywne, to nie powodują poważnych skutków dla organizmu. Jeżeli jednak trwają przez dłuższy czas (np. kilka dni) i na dodatek towarzyszy im biegunka, to może dojść do odwodnienia organizmu. Utrata wody i elektrolitów, może być niebezpieczna dla zdrowia, ponieważ są one niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania układu sercowo-naczyniowego i nerwowego. Dlatego ważne jest, aby przeciwdziałać skutkom odwodnienia. Przy gwałtownych wymiotach może dojść do pęknięcia błony śluzowej lub ściany przełyku. Co więcej, długotrwałe wymiotowanie może doprowadzić do uszkodzenia szkliwa i zapalenia przełyku. W skrajnych przypadkach może dojść nawet do niedożywienia i wyniszczenia organizmu [3].

Doraźna pomoc w przypadku wystąpienia wymiotów

Doraźnie należy podać duże ilości chłonnych płynów, w szczególności warto zrobić to przy pomocy elektrolitów np. Orsalit. Nie zaleca się spożywać posiłków do godziny po zwymiotowaniu. Należy również ograniczyć w diecie posiłki zawierające duże ilości tłuszczu. Nie zaleca się również potraw słodkich i gorących. Jeść należy za to częściej i w małych porcjach [1].

Jeżeli przyczyna wymiotów jest znana, to najprościej ją usunąć (o ile jest to możliwe) np. przerwać podróż samochodem. Nudności można zmniejszyć poprzez bardzo głębokie i powolne oddychanie. Pomaga również zadbanie o odpowiednią ilość tlenu. Można to zrobić poprzez otworzenie okna czy wyjście na zewnątrz. Przeciwwymiotnie działa imbir, który można dodawać np. do herbaty [2,3].

Kiedy należy pójść do lekarza?

Generalnie, jeżeli wymioty pojawiają się sporadycznie, nie są zbyt intensywne oraz znana jest ich przyczyna, nie wymagają konsultacji lekarskiej. W przypadku dzieci należy zgłosić się do pediatry, szczególnie jeżeli wystąpią objawy odwodnienia np. ciemniejszy kolor moczu, apatia czy wysuszone usta i język. Warto to również zrobić kiedy nie znamy przyczyny wymiotów i nie chcą one ustąpić przez dłuższy czas. W przypadku osób dorosłych sytuacja wygląda podobnie. Bezzwłocznie do lekarza należy się udać, jeżeli wymiotom towarzyszą inne silne objawy. Mogą to być np. wielomocz, oczopląs, zaburzenia świadomości czy silny ból brzucha. Dodatkowo niespotykany kolor czy forma wymiotów powinna przyspieszyć decyzje o wizycie u lekarza, szczególnie jeżeli jest w nich widoczna krew lub wymiotuje się żółcią [1,3].

Preparaty dostępne bez recepty

Przeciwwymiotne preparaty dostępne bez recepty to m.in.:

• preparaty zawierające dimenhydrynat np. Aviomarin;
• produkty zawierające witaminę B6 np. Vitamunum B6 Teva;
• preparaty z wyciągiem z kłącza imbiru np. Lokomotiv;
• krople homeopatyczne np. Vomitusheel [1,2].

Ze względu na ryzyko odwodnienia warto zaopatrzyć się w elektrolity np.:

• preparaty do rozpuszczania w wodzie np. Zdrovit Litorsal, Dicoflor Elektrolity czy Orsalit;
• gotowe do użycia preparaty np. Hipp Ors 200 czy Orsalit Drink [1,3].

Jakie są zioła przeciwwymiotne?

Jeśli szukamy pomocy w ziołach przeciwwymiotnych, powinniśmy swoją uwagę kierować głównie na kłącze imbiru. Jest to roślina, która wpływa na układ nerwowy, łagodząc nudności oraz ma działanie pobudzające perystaltykę przewodu pokarmowego, co powoduje hamowanie wymiotów. Kłącze można kupić w większości sklepów spożywczych i samemu przygotować napar, lub zakupić jeden z dostępnych suplementów diety. W aptece znajdziesz imbir pod nazwą Lokomotiv [4].

Leki dostępne na receptę

• setrony np. Zofran czy Atossa — stosowane najczęściej w przypadku wymiotów spowodowanych przez leki przeciwnowotworowe;
• hydroksyzyna np. Hydroxyzinum VP — głównie łagodzenie objawów wymiotów towarzyszących chorobie lokomocyjnej;
• metoklopramid np. Metoclopramidum Polpharma — dodatkowo pobudza perystaltykę przewodu pokarmowego;
• deksametazon np. Pabi-Dexamethason;
• hioscyna np. Scopolan [3].

Jak zatrzymać wymiotowanie po alkoholu? 

Wymioty po spożyciu alkoholu to sygnał, że organizm doświadczył zatrucia alkoholowego. Nie da się, a nawet nie powinno się hamować wymiotów. Warto zabezpieczyć osobę wymiotującą układając ją w pozycję boczną ustaloną, aby nie zachłysnęła się własnymi wymiocinami. Wymioty mogą się pojawić także dzień po wypiciu znacznej ilości alkoholu. Jedyne co jest najbardziej skuteczne to po prostu powstrzymywanie się od picia napojów procentowych, a jeśli jednak chcemy się napić, warto w międzyczasie pić dużą ilość wody.

Leki nasenne

Duża część leków stosowanych w leczeniu zaburzeń snu może upośledzać sprawność psychomotoryczną, dlatego po ich przyjęciu nie powinno się prowadzić samochodu. Dotyczy to m.in. benzodiazepin, czyli leków dostępnych wyłącznie na receptę. Wyniki badań wskazują, że pacjenci stosujący benzodiazepiny są dwukrotnie częściej sprawcami wypadków drogowych.

Błędne koło bezsenności — jak się nie dać?

Nie należy prowadzić samochodu po lekach nasennych zawierających następujące benzodiazepiny:

• lorazepam (Lorafen);
• diazepam (Relanium, Diazepam Genoptim);
• nitrazepam (Nitrazepam GSK);
• alprazolam (Xanax, Afobam);
• oksazepam (Oxazepam GSK, Oxazepam Espefa) [1-3].

Po zażyciu benzodiazepin nie należy prowadzić samochodu, ponieważ zaburzają one zdolności psychomotoryczne oraz powodują senność. Pozostałe leki nasenne również są przeciwwskazane u kierowców. Chociaż nie upośledzają zdolności motorycznych, to mogą powodować senność, która również uniemożliwia bezpieczną jazdę autem. Substancje aktywne powodujące senność to:

• zolpidem (Apo-Zolpin, Hypnogen, Nasen, Noxizol, Onirex, Polsen, Sanval, Stilnox, Zolpic);
• zopiklon (Imovane, Dobroson);
• zaleplon (Morfeo) [4].

Niemniej należy pamiętać, że działaniem pożądanym leków nasennych jest wywołanie senności. Dlatego też każdy pacjent przyjmujący jakikolwiek lek nasenny, powinien w trakcie jego stosowania zrezygnować z prowadzenia samochodu.

Leki psychotropowe a wsiadanie za kierownicę

Leki psychotropowe są stosowane w terapii zaburzeń psychicznych. Przenikają one przez barierę krew-mózg, przez co mogą wpływać na funkcjonowanie układu nerwowego, zaburzając tym samym zdolności psychomotoryczne. Wśród nich należy wyróżnić trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne stosowane w leczeniu depresji, lęku i zaburzeń nastroju, a zwłaszcza:

• amitryptylinę (Amitryptylinum VP);
• opipramol (Pramolan);
• doksepinę (Doxepin Teva);
• klomipraminę (Anafranil) [5,6].

Leki przeciwpsychotyczne (neuroleptyczne) mogą powodować nadmierną senność, zaburzenia koncentracji, spowolnioną reakcję i zaburzenia widzenia. Takie działania niepożądane są szczególnie niebezpieczne dla kierowców, dlatego po następujących lekach również nie powinno się wsiadać za kierownicę:

• chlorprotiksen (Chlorprothixen Zentiva);
• olanzapina (Olanzin, Zalasta, Zolafren, Zolaxa);
• klozapina (Klozapol);
• risperidon (Rispolept);
• haloperidol (Haloperidol WZF, Haloperidol Unia) [5].

Leki na nadciśnienie tętnicze a prowadzenie pojazdu

Pacjenci, którzy rozpoczynają terapię lekami obniżającymi ciśnienie, na początku leczenia mogą odczuwać zawroty głowy i nadmierne zmęczenie. Nie powinni oni wówczas prowadzić samochodu ani wykonywać innych czynności, wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej. Szczególną uwagę należy zwrócić na:

• leki złożone, składające się z klopamidu, dihydroergokrystyny i rezerpiny (Normatens);
• hydrochlorotiazyd (Hydrochlorothiazidum Polpharma, leki złożone: Ampril HL, Tritace Comb, Nebilet HCT, Carzap HCT, Karbicombi, Co-Bespres, Co-Valsacor);
• acetazolamid — poza sennością i zmęczeniem, może wywołać także dezorientację i zaburzenia koordynacji ruchowej (Diuramid) [7,8]. (Czytaj także: 6 mitów dotyczących nadciśnienia)

Leki na cukrzycę — czy można wsiadać za kierownicę?

Szczególną ostrożnością powinni wykazać się także pacjenci chorujący na cukrzycę. W ich przypadku należy być wyczulonym na wszelkie objawy <a href=”/tag/hipoglikemia/” title=”hipoglikemia” class=”to-tag” data-termid=”17160″>hipoglikemii, gdyż w jej wyniku może dojść do zwolnienia czasu reakcji i osłabienia koncentracji. Może to okazać się szczególnie niebezpieczne w trakcie prowadzenia samochodu. Pacjenci cierpiący na cukrzycę powinni być odpowiednio edukowani, aby potrafili samodzielnie zapobiegać hipoglikemii, a w razie jej wystąpienia — szybko ją zwalczyć.

Chociaż sama cukrzyca nie jest przeciwwskazaniem do prowadzenia samochodu, to wspomniana powyżej hipoglikemia już tak. Może się ona pojawić w wyniku zbyt długiej przerwy między posiłkami lub przyjętej zbyt dużej dawki insuliny. Objawia się ona uczuciem głodu, drażliwości i nerwowości, zaburzeniami świadomości, a nawet utratą przytomności [9].

Leki przeciwhistaminowe

Kolejną grupą leków, na którą muszą zwrócić uwagę kierowcy, są leki przeciwhistaminowe, łagodzące objawy alergii. Prowadzenie samochodu może być szczególnie niebezpieczne po lekach I generacji, takich jak:

• klemastyna (Clemastinum Hasco, Clemastinum WZF);
• ketotifen (Ketotifen Hasco);
• prometazyna (Diphergan);
• hydroksyzyna (Hydroxyzinum);
• antazolina (Phenazolinum);
• difenhydramina (Nodisen, Apap Noc);
• dimenhydrynat (Aviomarin).

Powyższe leki mogą powodować senność, otępienie, zaburzenia widzenia i pogorszoną koncentrację. Warto zwrócić uwagę, że w tej grupie znajdują się także leki, które nie są stosowane jako produkty przeciwalergiczne — np. Apap Noc (lek przeciwbólowy ułatwiający zasypianie) czy Aviomarin (lek na chorobę lokomocyjną) [11].

Alergia — gdzie należy szukać jej źródła?

Leki na kaszel

Kodeina jest składnikiem aktywnym leków na kaszel dostępnych bez recepty. Chociaż w hamowaniu kaszlu jest niezwykle skuteczna, to jej stosowanie jest obarczone ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych — jednym z nich jest uczucie senności i zawroty głowy. W wyniku tego może dojść do pogorszenia sprawności psychofizycznej, dlatego pacjenci stosujący poniższe leki, nie powinni wsiadać za kierownicę i prowadzić samochodu:

• Thiocodin;
• HerbaPini;
• NeoAzarina [12].

Leki przeciwbólowe

Wspomniana w powyższym akapicie kodeina wykazuje również działanie przeciwbólowe. Znajduje się ona w lekach, takich jak:

• Solpadeine;
• Antidol;
• Nurofen Plus;
• Efferalgan Codeine.

Innym lekiem opioidowym o działaniu przeciwbólowym, który może wpływać na zdolność prowadzenia maszyn, jest tramadol. Występuje on pod następującymi nazwami handlowymi:

• Tramal;
• Tramal Retard;
• Poltram;
• Doreta;
• Padolten;
• Zaldiar;
• Skudexa.

Powyższe leki mogą zaburzać sprawność psychofizyczną, dlatego podczas ich stosowanie nie należy wsiadać za kierownicę i prowadzić samochodu [13].

W tym miejscu warto również wspomnieć o tizanidynie — związku, który jest często stosowany łącznie z lekami przeciwbólowymi w terapii chorób neurologicznych. Substancja ta jest znana szerzej pod nazwą Sirdalud albo Tizanor. Dzięki obniżaniu napięcia mięśniowego, pomaga złagodzić ból. Jednocześnie lek ten może powodować uczucie senności, a nawet zawroty głowy i inne objawy niedociśnienia tętniczego. W związku z tym, pacjenci wykonujący czynności wymagające dużej koncentracji (prowadzenie pojazdów, obsługa maszyn) nie powinni stosować tizanidyny.

Leki okulistyczne. Nie wsiadaj po nich za kierownicę!

Wśród leków ocznych, kierowcy powinny zwrócić uwagę na:

• wszelkie maści do oczu — z powodu gęstej i lepkiej konsystencji, mogą przejściowo pogarszać ostrość widzenia. Pacjenci stosujący tego rodzaju leki muszą uwzględnić taki skutek działania leku, zanim wsiądą za kierownicę;
• krople do oczu zawierające siarczan atropiny, wykorzystywany w badaniach diagnostycznych oka. Rozszerzają one źrenicę i powodują długo utrzymujące się zaburzenia widzenia. Wszelkie wizyty u okulisty warto zatem zaplanować z osobą towarzyszącą, która w razie potrzeby będzie mogła poprowadzić auto;
• krople do oczu z tropikamidem mogą wywołać światłowstręt oraz silne zaburzenia widzenia. Zazwyczaj objawy te ustępują samoistnie po upływie około 6 godzin od aplikacji, niemniej należy zachować szczególną ostrożność decydując się na prowadzenie samochodu. Tropikamid występuje w pod nazwą handlową Tropicamidum WZF.

Lewocetyryzyna, cetyryzyna i desloratadyna – podobieństwa i przynależność do grupy leków

Lewocetyryzyna, cetyryzyna i desloratadyna to leki przeciwhistaminowe nowej generacji, należące do grupy antagonistów receptora H1. Ich głównym zadaniem jest blokowanie działania histaminy – substancji odpowiedzialnej za objawy alergii, takie jak katar, świąd czy pokrzywka¹²³. Wszystkie te substancje są dostępne w różnych postaciach (tabletki, syropy, roztwory doustne) i stosowane są przede wszystkim doustnie⁴⁵⁶. Charakteryzują się szybkim początkiem działania oraz długotrwałym efektem przeciwalergicznym.

Pod względem mechanizmu działania, lewocetyryzyna jest aktywnym enancjomerem cetyryzyny – oznacza to, że wykazuje większe powinowactwo do receptora H1 i może być skuteczniejsza w mniejszych dawkach¹. Desloratadyna natomiast jest metabolitem loratadyny i także działa wybiórczo na receptory H1, nie powodując typowych dla starszych leków przeciwhistaminowych działań niepożądanych, takich jak silna senność³.

Wskazania do stosowania – kiedy sięgamy po te leki?

Wszystkie trzy substancje czynne są stosowane w łagodzeniu objawów alergii, jednak istnieją pewne różnice w zakresie wskazań oraz grup wiekowych, dla których są przeznaczone:

• Lewocetyryzyna jest zalecana w objawowym leczeniu alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa (zarówno sezonowego, jak i przewlekłego) oraz pokrzywki. Może być stosowana u dorosłych i dzieci od 6. roku życia (w przypadku tabletek) oraz od 2. roku życia (w przypadku roztworu doustnego)⁷⁸.
• Cetyryzyna ma podobne wskazania – łagodzi objawy alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa i przewlekłej pokrzywki idiopatycznej. Stosuje się ją u dorosłych i dzieci już od 2. roku życia⁹¹⁰.
• Desloratadyna jest wskazana w leczeniu alergicznego nieżytu nosa i pokrzywki, zarówno u dorosłych, jak i u dzieci powyżej 1. roku życia (w przypadku roztworu doustnego), choć w praktyce najczęściej zaleca się ją od 6. roku życia w postaci tabletek¹¹.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Lewocetyryzyna, cetyryzyna i desloratadyna działają poprzez blokowanie receptorów H1, co zapobiega rozwojowi objawów alergicznych. Jednak istnieją różnice w sile działania i farmakokinetyce:

• Lewocetyryzyna wykazuje wyższe powinowactwo do receptora H1 niż cetyryzyna i może być skuteczna w mniejszej dawce. Jej efekt pojawia się szybko (ok. 1 godziny po podaniu) i utrzymuje się przez 24 godziny¹.
• Cetyryzyna również działa szybko, ale jej okres półtrwania jest nieco dłuższy (około 10 godzin), co umożliwia stosowanie raz na dobę u dorosłych¹².
• Desloratadyna ma długi okres półtrwania (około 27 godzin), dzięki czemu działa przez całą dobę i może być przyjmowana raz dziennie. Wyróżnia się tym, że bardzo rzadko powoduje senność, nawet w większych dawkach¹³.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Każda z omawianych substancji czynnych ma pewne przeciwwskazania i wymaga zachowania ostrożności w określonych sytuacjach:

• Lewocetyryzyna i cetyryzyna są przeciwwskazane u osób z ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny poniżej 10-15 ml/min) oraz u osób uczulonych na substancję czynną, hydroksyzynę lub inne pochodne piperazyny¹⁴¹⁵. Zaleca się także ostrożność u pacjentów z padaczką, ryzykiem zatrzymania moczu oraz w przypadku równoczesnego spożycia alkoholu¹⁶¹⁷.
• Desloratadyna jest przeciwwskazana u osób uczulonych na substancję czynną lub loratadynę. W przypadku ciężkiej niewydolności nerek należy zachować ostrożność i skonsultować się z lekarzem¹⁸.

Wszystkie te leki mogą powodować świąd po nagłym odstawieniu, nawet jeśli nie występował on wcześniej¹⁹²⁰.

^{14151617181920}

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

W przypadku dzieci, kobiet w ciąży, matek karmiących, kierowców oraz osób z zaburzeniami nerek i wątroby, lewocetyryzyna, cetyryzyna i desloratadyna mają nieco odmienne profile bezpieczeństwa:

• Dzieci: Cetyryzyna i lewocetyryzyna mogą być stosowane u dzieci już od 2. roku życia (w formie syropu lub roztworu doustnego), natomiast desloratadyna w roztworze doustnym już od 1. roku życia⁸⁹¹¹.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Brakuje wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania tych leków w ciąży i podczas karmienia piersią. W razie konieczności ich użycia, decyzję podejmuje lekarz, analizując korzyści i potencjalne ryzyko²¹²²²³.
• Kierowcy i osoby obsługujące maszyny: Wszystkie trzy substancje rzadko powodują senność w dawkach terapeutycznych, jednak niektóre osoby mogą być bardziej wrażliwe i odczuwać zmęczenie lub osłabienie²⁴²⁵²⁶.
• Pacjenci z zaburzeniami funkcji nerek: Zarówno lewocetyryzyna, jak i cetyryzyna są wydalane głównie przez nerki, dlatego w przypadku niewydolności nerek konieczne jest zmniejszenie dawki lub wydłużenie odstępów między dawkami. W ciężkiej niewydolności nerek ich stosowanie jest przeciwwskazane⁴⁵. Desloratadynę należy stosować ostrożnie w tej grupie pacjentów²⁷.
• Pacjenci z zaburzeniami wątroby: Dawkowanie cetyryzyny i lewocetyryzyny zwykle nie wymaga modyfikacji u osób z samymi zaburzeniami czynności wątroby, ale jeśli występują równocześnie zaburzenia nerek, konieczne jest dostosowanie dawki²⁸²⁹. Desloratadadyna również wymaga ostrożności, jeśli u pacjenta występuje ciężka niewydolność wątroby²⁷.

Porównanie: Lewocetyryzyna, cetyryzyna i desloratadyna w praktyce

Lewocetyryzyna, cetyryzyna, desloratadyna – wybór zależy od potrzeb

Wszystkie trzy substancje czynne skutecznie łagodzą objawy alergii i pokrzywki, a ich profil bezpieczeństwa jest korzystny zarówno dla dorosłych, jak i dzieci. Wybór konkretnego leku zależy od wieku pacjenta, obecności chorób współistniejących (szczególnie nerek i wątroby), a także indywidualnej reakcji na lek. Lewocetyryzyna wyróżnia się wysoką skutecznością przy niskiej dawce i może być dobrym wyborem dla osób dorosłych oraz dzieci od 6. roku życia. Cetyryzyna sprawdzi się zarówno u dorosłych, jak i młodszych dzieci, a desloratadadyna jest szczególnie polecana pacjentom, którzy obawiają się senności lub mają dodatkowe schorzenia, wymagające szczególnej ostrożności przy wyborze leku przeciwalergicznego¹²³.