Nerki to fasolowate organy, które leżą pod żebrami po obu stronach kręgosłupa z tyłu naszego ciała. Ich główną rolą jest filtracja krwi. W naszym organizmie zachodzi mnóstwo reakcji chemicznych i przemian metabolicznych, które generują niepotrzebne i szkodliwe związki. Przez nerki przepływa krew, z której usuwana jest nadmierna ilość wody i niepotrzebne składniki. W efekcie prowadzi to do powstania moczu. Oczywiście to tylko jedno z zadań nerek. W nerkach powstają również hormony, dzięki którym utrzymywane jest prawidłowe ciśnienie tętnicze krwi lub możliwa jest produkcja czerwonych krwinek. Co może się stać, gdy nasze nerki przestaną prawidłowo pracować? Poniżej prezentujemy listę wybranych problemów zdrowotnych, które mogą mieć związek ze źle działającymi nerkami:

• nadciśnienie tętnicze krwi;
• zawał mięśnia sercowego;
• udar mózgu;
• inne choroby sercowo-naczyniowe;
• uszkodzenie nerwów (neuropatie);
• anemia [1].

Co może wskazywać na chore nerki?

Początkowe objawy nieprawidłowo funkcjonujących nerek nie są oczywiste. Chory może nie być świadomy, że ten ważny organ pracuje nieprawidłowo, bo objawy można pomylić, chociaż by ze zwykłym przemęczeniem. Poniższe symptomy mogą świadczyć o rozwijającej się chorobie nerek:

• przewlekłe zmęczenie;
• nadmierna męczliwość;
• zwiększone pragnienie;
• nadmierne oddawania moczu;
• obrzęki ciała (głównie kończyny i oczy);
• trudności w oddawaniu moczu;
• pienienie się moczu;
• obecność krwi w moczu.

Jeśli rozpoznajesz u siebie nawet jeden z powyższych objawów, to należy udać się do lekarza.

Które badania ocenią zdrowie nerek?

Dobrym pomysłem, aby kontrolować zdrowie swoich nerek, jest wykonywanie rutynowych, np. corocznych badań krwi i moczu. Istnieją pewne wskaźniki, które pozwolą ci kontrolować stan swoich nerek i szybko rozpoznać ewentualne nieprawidłowości, z którymi należy udać się do lekarza. Pamiętaj, aby wszystkie wyniki skonsultować ze swoim lekarzem.

Badanie krwi pozwoli określić wartość GFR, czyli wskaźnika filtracji kłebuszkowej. GFR pokazuje, jak dobrze nerki filtrują krew. Prawidłowe wartości dla dorosłych powinny wynosić powyżej 90 ml/min/1,73 m2. Drugim wskaźnikiem kondycji nerek jest poziom kreatyniny. Warto też kontrolować poziom kwasu moczowego. Hiperurykemia, czyli nadmiar kwasu moczowego we krwi, może prowadzić do powstawania złogów nerkowych i być wskaźnikiem rozwoju chorób nerek.

Dane o zdrowiu nerek dostarcza także badanie ogólne moczu. Najważniejszą rzeczą, która interesuje nas w badaniu moczu w kontekście chorób nerek, jest białko. Obecność protein w moczu może wskazywać na problemy z tym narządem i taki wynik powinien zostać skonsultowany z lekarzem.

Pierwsze kroki w dbaniu o nerki

Jeśli chcesz zacząć dbać o nerki, aby uniknąć przewlekłych chorób, to pierwsze kroki są dość proste. Nie wymagają one skomplikowanych procedur i przyjmowania dziwnych suplementów – wręcz przeciwnie! Podstawowym krokiem, który zapewni nerkom prawidłowe funkcjonowanie, jest prowadzenie zdrowego stylu życia. Chodzi tutaj o aktywność fizyczną i zróżnicowaną dietę.

Ruch i zdrowe pożywienie

Codzienna aktywność fizyczna jest kluczowa do zapewnienia zdrowia naszemu organizmowi. Wedle wszelkich zaleceń powinniśmy przeznaczać minimum 150 minut tygodniowo na ćwiczenia o umiarkowanej intensywności, np. bieganie, siłownia, pływanie lub fitness. Pamiętaj, że jeśli zaczynasz przygodę z ruchem, to nawet spacer będzie dobrym wyborem. Dobrze, gdybyś codziennie pokonywał od 5000 do 10000 kroków. Postaraj się, aby aktywność fizyczna była rutyną w twoim życiu. Wybieraj to, co lubisz, aby nie wykonywać ćwiczeń na siłę. Umiarkowany wysiłek pozwoli zadbać ci o nerki, ale również o prawidłowe funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego. Aktywność fizyczna skutecznie obniża ryzyko zachorowania na choroby metaboliczne, jak np. cukrzyca [2-4].

Zdrowa dieta to także klucz do zdrowia. Nie chodzi tutaj, aby skrupulatnie liczyć kalorie i dobierać produkty żywnościowe. Takie podejście może być ciekawe przez kilka tygodni, ale chodzi o to, żeby zmienić swoje nawyki żywieniowe na całe życie. Warto wybrać dietę, która dostarcza zdrowe tłuszcze, błonnik i odpowiednie ilości białka. W prewencji chorób sercowo-naczyniowych poleca się głównie dietę DASH, która będzie dobra do utrzymania zdrowia nerek. Należy pamiętać, aby spożywać warzywa i owoce oraz ograniczać czerwone i tłuste mięso w diecie [2].

Utrzymuj prawidłową masę ciała

Celem wprowadzenia aktywności fizycznej do swojego życia oraz zdrowej diety jest utrzymywanie prawidłowej masy ciała. Jeśli jesteś otyły lub masz nadwagę, to warto skonsultować się z dietetykiem w celu dobrania odpowiedniej i zdrowej metody redukcji. Nadmierne kilogramy przyczyniają się do rozwoju cukrzycy, chorób sercowo-naczyniowych oraz przewlekłych chorób nerek.

Wyeliminuj używki

Jeśli chcesz zacząć dbać o nerki, to powinieneś wyeliminować ze swojego życia wszelkie używki. Chodzi tutaj o papierosy, alkohol i narkotyki. W wyjściu z nałogu nikotynowego może pomóc ci lekarz lub farmaceuta poprzez zastosowanie Nikotynowej Terapii Zastępczej. Alkohol to także związek, który niszczy zdrowie. Żadna ilość alkoholu nie jest bezpieczna dla twojego organizmu.

Jak uniknąć chorób nerek?

Nerki pełnią ważne funkcje w organizmie, dlatego, żeby o nie dbać, należy dbać tak naprawdę o całe ciało. Istnieje wiele czynników ryzyka, które prowadzą do przewlekłych chorób nerek. Na część z nich nie mamy wpływu, ale są i takie, które – chociaż częściowo – zależą od nas:

• nadciśnienie tętnicze krwi;
• cukrzyca;
• choroby sercowo-naczyniowe;
• otyłość;
• przewlekłe infekcje układu moczowego;
• przewlekłe stosowanie Niesteroidowych Leków Przeciwzapalnych;
• kamienie nerkowe;
• podeszły wiek.

Kontroluj choroby przewlekłe

Prewencja chorób nerek opiera się na kontrolowaniu innych chorób przewlekłych. Jeśli cierpisz na nadciśnienie tętnicze krwi, cukrzycę, masz podwyższony profil lipidowy bądź chorujesz na inne choroby sercowo-naczyniowe, to musisz być pod stałą opieką lekarzy i powinieneś przyjmować zalecane leki. Utrzymywanie prawidłowego ciśnienia krwi, poziomu glukozy lub profilu lipidowego jest niezbędne do prewencji chorób nerek. Nawet jeśli teraz nie cierpisz na wspomniane choroby, ale występują one u ciebie w rodzinie, to już jesteś narażony na przewlekłą chorobę nerek. Powinieneś kontrolować te parametry, np. raz do roku.

Nie nadużywaj leków

Wszelkie przyjmowane leki powinny być skonsultowane z lekarzem lub farmaceutą. Jednym z czynników ryzyka wystąpienia chorób nerek jest nadużywanie Niesteroidowych Leków Przeciwzapalnych. Niestety w większości są one dostępne bez recepty. To substancje, takie jak:

• diklofenak (np. Voltaren Express Forte);
• ibuprofen (np. Ibuprom, Ibum, Mig);
• meloksykam (np. Mel, Moilec, Opokan);
• naproksen (np. Naxii, Aleve);
• kwas acetylosalicylowy (np. Aspirin, Polopiryna S) [5].

Nie znaczy to, że są one przeciwwskazane u zdrowych osób. Chodzi o to, aby ich nie nadużywać i nie stosować jednocześnie. Jeśli występują u ciebie wskazania do stosowania NLPZ, np. cierpisz na ból lub masz gorączkę, to powinieneś je brać przez jak najkrótszy czas.

Pij odpowiednią ilość wody

W gonitwie dnia codziennego często zapominamy o zdrowym odżywianiu, ale i piciu odpowiedniej ilości płynów. Jedna herbata do posiłku i dwie kawy w ciągu dnia to zdecydowanie za mało. Z drugiej strony nie ma też uniwersalnego wzoru na zalecaną ilość wody w ciągu dnia. Zwykle określa się, że powinniśmy przyjmować od 1,5l do 2l wody dziennie. Najlepszym wskaźnikiem jest kolor moczu. Powinien być jasnożółty – to świadczy o prawidłowym nawodnieniu. Ciemnożółta lub brązowa barwa moczu wskazuje na odwodnienie. Jeśli mocz jest bezbarwny, to znak, że jesteś zbyt mocno nawodniony.

Co może się stać, gdy pijesz za mało? Bardzo częsty objaw to ból głowy. Pijemy mało, boli nas głowa, sięgamy po leki (NLPZ) i zwiększa się ryzyko ich przedawkowania, co źle wpływa na nerki. Z drugiej strony zbyt mocno stężony mocz, to w niektórych przypadkach czynnik ryzyka rozwoju drobnych złogów nerkowych (tzw. piasku nerkowego) i kamieni, które mogą uszkodzić nerki.

Gdzie szukać pomocy?

Obecnie istnieją liczne organizacje pacjenckie, zajmujące się chorobami nerek i wspieraniem pacjentów i ich rodzin. Jedną z nich jest Ogólnopolskie Stowarzyszenie Moje Nerki.

­­Ogólnopolskie Stowarzyszenie Moje Nerki (OSMN) zrzesza osoby z chorobami nerek na różnym etapie rozwoju choroby. Wspiera pacjentów z Przewlekłą Chorobą Nerek oraz ich bliskich, pomaga uporać się z przeciwnościami, jakie niesie konieczność leczenia. Służy dobrym słowem, radą i pomocą w znajdowaniu rozwiązań problemów zdrowotnych. Promuje badania profilaktyczne nerek oraz ideę transplantacji jako najlepszą metodę ratowania życia ciężko chorych osób.

Podsumowanie

Jeśli chcesz uniknąć chorób nerek, to powinieneś zapamiętać kilka ważnych i prostych zasad. Najważniejszy jest zdrowy styl życia. Dbaj o regularną aktywność fizyczną i zdrową dietę. Wyeliminuj wszelkie używki. Staraj się unikać stresu. Pamiętaj też o regularnych badań kontrolnych. Najważniejsze rzeczy, na które musisz zwrócić uwagę to ciśnienie tętnicze krwi, poziom glukozy, profil lipidowy, kreatynina, GFR i badanie moczu. Jeśli którekolwiek wyniki będą poza normami lub cokolwiek cię zaniepokoi, to niezwłocznie zgłoś się do lekarza. Jeśli już chorujesz na pewne choroby przewlekłe, tj. nadciśnienie tętnicze krwi, cukrzycę lub hipercholesterolemię, to musisz przyjmować leki, aby twoje wyniki pozostawały w normie. Nieleczone choroby przewlekłe prędzej czy później doprowadzą do przewlekłej choroby nerek.

Cholesterol jest steroidem, występującym w błonach komórkowych. Jest prekursorem syntezy ważnych dla komórki i organizmu związków organicznych m.in. hormonów steroidowych i kwasów żółciowych. Oprócz tego bierze udział w syntezie i przetwarzaniu witaminy D, a także jest składnikiem osłonek mielinowych, chroniących włókna nerwowe przed uszkodzeniem.

Jaki jest prawidłowy poziom cholesterolu?

Prawidłowy poziom cholesterolu w ludzkim organizmie nie powinien przekraczać 200 mg/dl, z kolei u pacjentów z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym nie powinien być większy niż 175 mg/dl. W przypadku frakcji HDL (lipoproteiny o wysokiej gęstości, tzw. “dobry cholesterol”), u kobiet powinna wynosić powyżej 45 mg/dl, a u mężczyzn powyżej 40 mg/dl.

Czym grozi wysoki poziom cholesterolu?

Wysoki poziom cholesterolu, a szczególnie jego frakcji LDL (lipoprotein o małej gęstości), który wynosi powyżej 100-115 mg/dl, jest przyczyną wielu chorób cywilizacyjnych. Może on prowadzić do miażdżycy, a w konsekwencji do choroby niedokrwiennej mięśnia sercowego, nadciśnienia tętniczego czy udaru mózgu. Z koeli nadwaga i otyłość, wraz z wysokim poziomem LDL, mogą być przyczyną cukrzycy typu II i prowadzić do jej licznych powikłań.

Jakie są leki bez recepty na cholesterol?

Najbardziej popularna wśród pacjentów i lekarzy jest monakolina K, pozyskiwana w procesie fermentacji czerwonego ryżu (zwana też naturalną statyną). 10 mg monakoliny K odpowiada dawce 5 mg lowastatyny. Obecnie na rynku polskim można ją spotkać w suplementach diety (np. Armolipid, Lipiforma Plus), w maksymalnej dawce 3 mg. Stosuje się ją raz dziennie, zwykle wieczorem po kolacji.

Inną, również naturalną substancją, obniżającą poziom cholesterolu jest bergamota. Jest to owoc rośliny występującej na południu Włoch (rejon Kalabrii). Znana jest ona z obniżania poziomów cholesterolu i glukozy we krwi. Zawiera cenne flawonoidy oraz wykazuje działanie antyoksydacyjne. Dodatkowo chroni naczynia krwionośne przed uszkodzeniami. Produktem zawierającym bergamotę jest np. suplement diety Berimal Forte.

Jakie są klasyczne leki na receptę na cholesterol?

W przypadku leczenia hipercholesterolemii, do najczęściej stosowanych leków na receptę można zaliczyć statyny, fibraty i ezetymib, które skutecznie obniżają poziom cholesterolu we krwi.

Statyny

To najlepiej poznana grupa leków obniżająca poziom cholesterolu. Działają one w wątrobie, hamując syntezę cholesterolu. Wpływają na enzym reduktazę HMg Co A, która bierze udział w przemianach różnych substancji do cholesterolu. Skutkiem działania tych leków jest zmniejszenie syntezy cholesterolu endogennego i obniżenie jego poziomu we krwi.

Do najnowocześniejszych i najnowszych leków z grupy statyn należy rosuwastatyna. Ma ona większą siłę działania niż inni przedstawiciele tej grupy. Wpływa na obniżenie cholesterolu całkowitego i cholesterolu LDL. Można ją stosować niezależnie od posiłku. Dawką początkowa to od 5 do 10 mg, stosowana raz na dobę. Przeciwwskazaniami do stosowania leku jest przewlekła niewydolność wątroby, niewydolność nerek, miopatia i jednoczesne stosowanie cyklosporyny, która zwiększa stężenie rozuwastatyny w surowicy krwi poprzez wpływ na zahamowanie metabolizmu leku.  Ponadto kobiety w ciąży i karmiące piersią nie powinny stosować leku, a kobietom w wieku rozrodczym zaleca się skuteczne metody antykoncepcji z powodu możliwego działania teratogennego. Działania niepożądane w trakcie stosowania statyn mogą pojawić się w formie osłabienia i  bólu mięśni, zwłaszcza dużych partii mięśniowych oraz wzrostu poziomu transaminaz wątrobowych. Rzadziej dochodzi do miopatii, czyli uszkodzenia komórek mięśniowych, bądź ich rozpadu (rabdomioliza).

Statyny są tematem licznych badań klinicznych i dużych metaanaliz, świadczących o ich wysokiej skuteczności i potwierdzonym bezpieczeństwie. Najważniejsze z nich to badania z tzw. twardymi punktami końcowymi, a więc zmniejszające ryzyko nagłych zgonów sercowych. Statyny są nazywane lekami przedłużającymi życie.

Przykładowe preparaty zawierające statyny to Roswera, Zahron, Suvardio czy Rosutrox.

Fibraty

Do leków z grupy fibratów można zaliczyć takie substancje jak fenofibrat i ciprofibrat. Są one wskazane do stosowania jako dodatek do diety i innych terapii niefarmakologicznych, takich jak ćwiczenia fizyczne i utrata masy ciała, w następujących przypadkach: leczenie ciężkiej hipertriglicerydemii z niskim poziomem frakcji HDL lub bez; leczenie mieszanej hiperlipidemii, jeżeli stosowanie statyn jest przeciwwskazane lub nie są one tolerowane oraz leczenie mieszanej hiperlipidemii u pacjentów należących do grupy wysokiego ryzyka wystąpienia schorzeń sercowo-naczyniowych, jako dodatek do leczenia statynami, jeżeli stężenia triglicerydów oraz frakcji HDL nie są w wystarczającym stopniu kontrolowane.

Działanie fibratów polega głównie na aktywacji receptorów jądrowych typu alfa (PPARα). Aktywacja tych receptorów prowadzi do zwiększonego rozkładu triglicerydów oraz zmniejszonej biosyntezy cholesterolu. W rezultacie dochodzi do obniżenia poziomu frakcji VLDL i LDL (“złego cholesterolu”) oraz zwiększenia poziomu frakcji HDL. Dodatkowo, fibraty mają działanie obniżające poziom kwasu moczowego we krwi, co jest korzystne dla pacjentów z dyslipidemią i hiperurykemią. Pomimo tych korzyści, fibraty nie wykazują istotnego wpływu na zmniejszenie ogólnej śmiertelności w pierwotnej i wtórnej profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych.

Fibraty mogą być stosowane w terapii skojarzonej wraz ze statynami (symwastyna, prawastatyna), jednak nie powinny być używane w połączeniu ze sobą (czyli fibrat + fibrat). Przeciwwskazania do stosowania fibratów obejmują nadwrażliwość na substancję czynną, ciężką niewydolność wątroby, ciężką niewydolność nerek (klirens kreatyniny < 30 ml/min), objawowe schorzenia pęcherzyka żółciowego oraz uczulenie na światło lub reakcje fototoksyczne podczas stosowania fibratów lub ketoprofenu. Jeżeli chodzi o działania niepożądane to fibraty najczęściej prowadzą do zaburzeń trawiennych, żołądkowych i jelitowych.

Przykładowe preparaty zawierające fibraty to Lipanor, Biofibrat i Fenardin.

Ezetymib

Ezetymib jest zalecany w pierwotnej i wtórnej hipercholesterolemii (w monoterapii), a także w zapobieganiu incydentom sercowo-naczyniowym pierwotnym oraz po przebyciu ostrego zespołu wieńcowego, czyli po zawale mięśnia sercowego. Stosowany jest ze statyną, jako wzmocnienie jej działania.  Ezetymib działa w jelicie, wiążąc się z komórkami rąbka szczoteczkowego enterocytów i hamując wchłanianie cholesterolu. Wobec innego mechanizmu działania lek może być stosowany łącznie ze statynami, jeśli obniżenie cholesterolu samą satyną jest niewystarczające.

Leku nie powinni stosować pacjenci z czynną chorobą wątroby i wysokimi wartościami transaminaz wątrobowych, których to przyczyny nie są znane. Stosowanie leku  u kobiet w ciąży jest możliwe tylko wówczas gdy korzyści przewyższają ryzyko. U kobiet karmiących piersią jego stosowanie nie jest zalecane.  Działania niepożądane leku są zwykle łagodne i przemijające. Należą do nich: zmęczenie, osłabienie, bóle głowy, wzdęcia, uczucia pełności, gazy i biegunka. Rzadko dochodzi do znacznego osłabienia siły mięśni i ich bólu. Notowano jednak podwyższone wartości transaminaz wątrobowych i fosfatazy kreatynowej (jej 10 krotnie wyższe stężenie świadczy o uszkodzeniu komórek mięśniowych).

Przykładowe preparaty zawierające ezetymib to Ezehron, Ezen i Rosulip Plus.

Jakie są leki na cholesterol nowej generacji?

Leki na cholesterol nowej generacji obejmują innowacyjne terapie, takie jak inhibitory PCSK9, które w znaczący sposób poprawiają zarządzanie poziomem lipidów we krwi.

Inhibitor PCSK9 (alirokumab)

Alirokumab to przeciwciało monoklonalne grupy IgG, które wiąże się z konwertazą subtylizyny, wpływając na gospodarkę lipidową organizmu, poprzez zwiększenie degradacji receptorów dla LDL w wątrobie. W konsekwencji dochodzi do zwiększonego usuwania z krwi lipoprotein o małej gęstości i obniżenia stężenia cholesterolu całkowitego i LDL. Lek znalazł zastosowanie w pierwotnej i mieszanej hipercholesterolemii, a także w leczeniu miażdżycowej choroby sercowo-naczyniowej.

Stosuje się go raz na 2-4 tygodnie, podskórnie, w udo lub brzuch. Dawkę lekarz dobiera indywidualnie, natomiast nie ma potrzeby korygowania jej ze względu na podeszły wiek pacjenta, a także w przypadku umiarkowanej niewydolności wątroby i nerek.

Statyny i inne leki hipolipemizujące zwiększają produkcję białka, które jest punktem uchwytu dla alirokumabu. Wobec powyższego lek może być stosowany zarówno w monoterapii, jak i w połączeniu z innymi lekami hipolipemizującymi (statynami), gdy dotychczasowe leczenie jest niewystarczające. Ze względu na brak danych o bezpieczeństwie lek nie jest zalecany u kobiet w ciąży i matek karmiących.

Alirokumab jest dostępny w preparacie Praluent.

Ewolokumab

To również przeciwciało monoklonalne, łączące się z białkiem PCSK9. Połączenie to uniemożliwia łączenie białka z receptorami dla LDL na powierzchni hepatocytów. Zapobiega to rozkładowi LDL za pomocą białka PCSK9 i prowadzi do zwiększenia gęstości receptorów dla LDL i tym samym zwiększonego ich wykorzystania, a co za tym idzie spadku wartości cholesterolu w surowicy krwi.

Lek znalazł zastosowanie w hipercholesterolemii pierwotnej, a także w dyslipidemii mieszanej. Stosuje się go najczęściej w skojarzeniu ze statynami i innymi lekami obniżającymi poziom cholesterolu oraz w monoterapii, gdy stosowanie statyn jest przeciwwskazane.  Zaobserwowano zwiększenie efektywności hipolipemizującej przy łącznym stosowaniu leku ze statyną. Klirens statyny w osoczu zwiększa się o 20%, dochodzi bowiem do wzrostu stężenia białka PCSK9. Jednocześnie nie ma konieczności zmniejszania dawki stosowanej satyny. Nie zaobserwowano niekorzystnego działania leku u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek. Nie ma także konieczności dostosowywania dawki u osób w podeszłym wieku. Forma podania i częstość dawkowania leku jest zbliżona do tej dla alirokumabu.

Lek dostępny jest w preparacie Repatha.

Podsumowanie

Leczenie wysokiego poziomu cholesterolu powinno być rozpoczęte w momencie, gdy dieta i wysiłek fizyczny nie są w stanie obniżyć jego poziomu. Istotna jest zdrowa dieta, zawierająca nieprzetworzone produkty oraz bogata w warzywa i zdrowy tłuszcz (nienasycone kwasy tłuszczowe), który to z kolei pomoże obniżyć poziom triglicerydów. Jeżeli jednak istnieją czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego, należy systematycznie stosować leki zlecone przez lekarza, przy jednoczesnym prowadzeniu zdrowego styl życia.

Na rynku aptecznym mamy zarówno dostęp do skutecznych suplementów diety, jak i leków, które wspomogą leczenie. Nowymi lekami wprowadzonymi niedawno na rynek są przeciwciała monoklonalne, wpływające na gospodarkę lipidową organizmu. Obecnie nie są refundowane, znajdują zastosowanie w leczeniu ciężkich postaci hipercholesterolemii, wysokim ryzyku zdarzeń sercowo-naczyniowych, związanych z miażdżycą oraz wtedy gdy stosowanie statyn i innych leków jest przeciwwskazane. Istotne jest wykonywanie badań profilaktycznych i kontrolnych, które w porę wykażą nieprawidłowości.

Leki moczopędne, czyli diuretyki to jedna z ważnych grup leków stosowanych w leczeniu nadciśnienia tętniczego, jak i niewydolności mięśnia sercowego.

Leki moczopędne działają najczęściej hamując transport czynny sodu w kanaliku nerkowym, bądź utrudniając dopływ jonów sodowych lub chlorkowych do  miejsc transportu. Diuretyki nie wpływają jedynie na zwiększenie wydalania jonów sodu i wody z organizmu, ale mają dodatkowy wpływ (nie zawsze korzystny) na gospodarkę innych jonów: potasowych, magnezowych, wapniowych, a także fosforanów, kwasu moczowego.

Kiedy stosuje się leki moczopędne na receptę?

Poprzez działanie nasilające diurezę, a więc oddawanie moczu, zmniejszają objętość płynów krążących w organizmie, a także jonów sodowych, przyczyniając się do spadku ciśnienia tętniczego i zmniejszają obciążenie mięśnia sercowego w przypadku jego niewydolności.

Jakie są rodzaje leków odwadniających?

Leki diuretyczne można podzielić na:

• diuretyki pętlowe (o dużej efektywności). Przedstawiciele to: furosemid, torasemid;
• tiazydy moczopędne (o umiarkowanej efektywności). Należą tu: chlorotiazyd i hydrochlorotiazyd;
• związki tiazydopodobne (o umiarkowanej efektywności). Przedstawiciele: indapamid, chlortalidon;
• leki moczopędne oszczędzające potas (o śladowej efektywności). Przedstawiciele: spironolakton, amiloryd, triamteren, eplerenol.

Diuretyki pętlowe

Furosemid

Jest lekiem o bardzo silnym efekcie moczopędnym. Stosuje się go w leczeniu obrzęków, spowodowanych niewydolnością zastoinową krążenia, niewydolnością wątroby, w chorobach nerek oraz w leczeniu nadciśnienia tętniczego.  Lek ten dostępny jest w postaci tabletek, iniekcji domięśniowych i do podawania dożylnego.

Dawkowanie wynosi najczęściej od 40 do 80 mg na dobę, w dwóch dawkach podzielonych. U pacjentów w wieku podeszłym, po 65 tym roku życia metabolizm i eliminacja leku może ulec spowolnieniu.

Ostrzeżenia i przeciwwskazania

Lek oprócz działania moczopędnego, wywołanego wydalaniem jonów sodowych i wody, zwiększa wydalanie jonów potasu i chlorków. U pacjentów z niskim stężeniem potasu może wywołać hipokaliemię, stan zagrażający życiu. Jony potasu wpływają na pracę serca i warunkują jego skurcz.

Lek należy stosować ostrożnie przy niedociśnieniu i przy znacznej utracie płynów (silna biegunka, wymioty), gdyż pogłębić to może odwodnienie i stwarzać ryzyko dla układu sercowo-naczyniowego.

Lek wpływa również na poziom glukozy i kwasu moczowego we krwi. Pacjenci z cukrzycą oraz z podwyższonym stężeniem kwasu moczowego (chorzy na dnę moczanową) powinni zachować ostrożność podczas stosowania leku.

Interakcje z innymi lekami

Równoczesne stosowanie leków z grupy NLPZ (Niesteroidowych Leków Przeciwzapalnych) może zmniejszać skuteczność furosemidu.  Glikokorykosteridy mogą nasilić hipokaliemię, a także powodować zatrzymywanie jonów sodowych, co zmniejszy skuteczność furosemidu. Hipokaliemia, wywołana stosowaniem Furosemidu może nasilić działania niepożądane glikozydów naparstnicy, leków stosowanych w niewydolności mięśnia sercowego.

Furosemid może nasilić działanie przeciwnadciśnieniowe innych stosowanych leków (grpa sartanów, czyli inhibitorów receptora AT1 oraz Grupa ACEI-inhibitorów konwertazy angiotensyny). Grozić to może nagłym obniżeniem wartości ciśnienia tętniczego, a także uszkodzeniem nerek.

Kolejną niebezpieczną interakcją jest równoczesne stosowanie furosemidu z innymi lekami uszkadzającymi słuch (antybiotyki aminoglikozydowe, kwas etakrynowy). Uszkodzenie słuchu w takich przypadkach może być nieodwracalne, dlatego stosowanie takich połączeń leków jest możliwe tylko w uzasadnionych przypadkach.

Działania niepożądane

Lek może wywołać nagłe spadki ciśnienia, które u pacjentów w wieku podeszłym mogą być bardzo niebezpieczne i są często przyczyną upadków.  Spadek objętości płynów krążących wskutek diurezy wywołać może także zaburzenia elektrolitowe, które mogą wpłynąć na pracę serca, jak i całego układu krążenia.  Poważny jest wpływ leku na układ słuchu. U pacjentów z niedosłuchem zdarza się pogłębienie tej dysfunkcji.

Torasemid

Jest także diuretykiem pętlowym. W małych dawkach od 2,5 do 5 mg na dobę hamuje skurcz naczyń indukowany endoteliną i angiotensyną II, prawdopodobnie nasila wytwarzanie tlenku azotu i prostaglandyn.  Stosowany długotrwale może przyczynić się do zahamowania procesów remodelingu serca i naczyń.

Diuretyki pętlowe (furosemid i torasemid) w mniejszym stopniu wpływają na ryzyko rozwoju hiponatremii w porównaniu z lekami tiazydowymi. Efektem działania torasemidu jest relatywnie mała utrata potasu (w porównaniu z furosemidem). Chroni zatem przed hiponatremią i hipokaliemią.

Podobnie lek w mniejszym stopniu niż tiazydy wpływa na hiperurykemię, może być zatem lepszą alternatywą dla pacjentów zagrożonych dną moczanową. Pełny efekt hipotensyjny leku objawia się po 12-14 tygodniach leczenia.

Działania niepożądane

Podobnie jak w przypadku furosemidu, może wystąpić nadmierny spadek wartości ciśnienia tętniczego krwi, a także zaburzenia elektrolitowe.

Tiadyzy moczopędne

Hydrochlorotiazyd

Należy do tiazydowych leków moczopędnych. Nasila diurezę poprzez hamowanie transportu jonów chlorkowych i sodowych. Dzięki temu zwiększa się wydalanie z moczem sodu i wody. Zwiększone wydalanie dotyczy też jonów potasu, co ma również znaczenie przy obniżonym ich stężeniu w surowicy. Oprócz nasilenia wydalania potasu lek nasila również wydalanie wodorowęglanów, magnezu i fosforanów. Zahamowaniu ulega wydalanie kwasu moczowego, które u pacjentów z podwyższonym stężeniem może sprzyjać powstawaniu dny moczanowej.  Lek działa w kanaliku dystalnym nerki.

Zastosowanie

Lek jest stosowany w terapii skojarzonej z innymi lekami przeciwnadciśnieniowymi (ACEI – inhibitory enzymu konwertazy angiotensyny, sartany, blokery kanałów wapniowych-amlodypina).

Ostrzeżenia

Lek u pacjentów z podwyższonym stężeniem glukozy we krwi może również zwiększać hiperglikemię. Może zatem zmniejszać skuteczność doustnych leków przeciwcukrzycowych u pacjentów z cukrzycą typu drugiego.

Interakcje z innymi lekami

Łączne stosowanie leków zmniejszających stężenie kwasu moczowego we krwi a także leków przeciwcukrzycowych może spowodować ich mniejszą skuteczność, z powodu zatrzymywania kwasu moczowego oraz zwiększania stężenia glukozy we krwi.

Diuretyki tiazydopodobne

Indapamid

Działa podobnie jak hydrochlorotiazyd, zwiększając objętość wydalanego moczu. Stosowany jest w monoterapii albo w skojarzeniu z innymi lekami w nadciśnieniu tętniczym.

Podobnie jak hydrochlorotiazyd działa w kanaliku dystalnym nerki i podobnie powoduje zwiększenie wydalania sodu i wody, a także potasu i chlorków z organizmu. W mniejszym jednak stopniu zatrzymuje kwas moczowy w organizmie oraz uważa się, że ma mniejszy wpływ na tolerancję glukozy.

Ostrzeżenia i przeciwwskazania

Należy zachować szczególna ostrożność, stosując lek, gdy stwierdzono uczulenie na sulfonamidy, lek bowiem ma budowę chemiczną zbliżoną do tych związków.  Przeciwwskazaniem jest też hipowolemia i przewlekłą niewydolność nerek i wątroby.

Niskie stężenie potasu we krwi jest może pogłębić stosowanie indapamidu. Hipokaliemia jest groźna u pacjentów stosujących glikozydy naparstnicy, jak i leki antyarytmiczne. Niski poziom potasu sprzyja wystąpieniu niemiarowości, czyli arytmią.

Interakcje z innymi lekami

Szczególną ostrożność należy zachować podczas stosowania leków wydłużających odstęp QT w zapisie EKG. Niektóre antybiotyki (makrolidy), sulpiryd, droperidol i inne leki stosowane łącznie z indapamidem mogą wydłużać odstęp QT i sprzyjać ujawnieniu się arytmii, groźnej dla zdrowia i życia niemiarowości serca.

Duże dawki NLPZ, czyli niesteroidowych leków przeciwzapalnych mogą zmniejszyć skuteczność przeciwnadciśnieniową indapamidu. Leki te powodują zatrzymanie wody i sodu w organizmie, a także hamują wytwarzanie nefroprotekcyjnych prostaglandyn, prowadząc do niewydolności nerek.

Lek ma długi okres półtrwania, od 18 do 24 godzin i również  występuje w formach o przedłużonym uwalnianiu, co sprawia, że może być podawany raz na dobę, co znacznie poprawia compliance (stosowanie się pacjenta do zaleceń lekarza).

Diuretyki oszczędzające potas

Spironolakton

Jest to lek moczopędny, ale o bardzo niskiej efektywności diuretycznej. Farmakologicznie jest to lek blokujący receptory dla mineralokortykosteroidów. Wykorzystuje się jego właściwości blokowania uszkadzającego wpływu na aldosteronu na tkanki docelowe (serce, płuca, nerki) Wykorzystywana jest jego właściwość farmakodynamiczna, a mianowicie nie powoduje hipokaliemii, bo zatrzymuje jony potasu w organizmie.

Stosowany jest w zastoinowej niewydolności serca, marskości wątroby przebiegającej z wodobrzuszem i obrzękami, zespole nerczycowym, a także w nadciśnieniu tętniczym jako lek dodatkowy, gdy zastosowane leczenie nie przynosi zadowalających efektów.

Przeciwwskazania i środki ostrożności

Leku nie należy stosować w przypadku niewydolności nerek, choroby Addisona oraz jednoczesnego stosowania innych leków moczopędnych oszczędzających potas. Ostrożność należy zachować podczas jednoczesnego przyjmowania leków przeciwnadciśnieniowych oszczędzających potas.

Działania niepożądane

Do działań niepożądanych leku należą: spadki, nastroju, zmiany libido, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zawroty głowy oraz zaburzenia metabolizmu, rzadko występują zmiany w układzie mięśniowo-szkieletowym (kurcze nóg).

Jak bezpiecznie stosować tabletki moczopędne na receptę?

Oto kilka wskazówek, które warto wziąć pod uwagę przy stosowaniu diuretyków na receptę:

1. Nie przekraczaj zalecanej dawki. Lekarz zazwyczaj ustali dawkę diuretyku, która będzie najlepiej odpowiadać Twojemu stanowi zdrowia. Przestrzeganie zaleconej dawki jest istotne dla skuteczności leczenia i minimalizowania ryzyka działań niepożądanych.
2. Przestrzegaj zasad dawkowania. Zazwyczaj diuretyki należy przyjmować rano, ponieważ pozwala to uniknąć częstego oddawania moczu w nocy. Przed zażyciem leku, warto skonsultować się z farmaceutą lub lekarzem, aby upewnić się, że przyjmujesz go w sposób właściwy.
3. Utrzymuj odpowiednie nawodnienie. Podczas stosowania diuretyków ważne jest, aby zadbać o odpowiednie nawodnienie organizmu. Pamiętaj, aby pić odpowiednie ilości wody każdego dnia i unikać napojów, które mogą prowadzić do odwodnienia, takich jak alkohol i słodzone napoje.
4. Skontaktuj się z lekarzem przed zmianą leków lub dawkowania. W przypadku, gdy wystąpią jakiekolwiek problemy podczas stosowania diuretyków, ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem przed wprowadzeniem jakiejkolwiek zmiany w terapii lub dawkowaniu.

Podsumowanie

Leki moczopędne to dobrze poznana grupa leków stosowana zarówno w nadciśnieniu tętniczym, jak i zastoinowej niewydolności krążenia oraz w obrzękach w przebiegu chorób wątroby i nerek. Różne właściwości farmakokinetyczne pomagają lekarzowi w decyzji, który z nich będzie pierwszym wyborem w indywidualnej terapii pacjenta.  Pacjent zaś przestrzegając zaleceń i poznając właściwości swojego leku, przyczyni się do lepszego efektu terapeutycznego.

Kwas moczowy naturalnie występuje we krwi ludzkiej, jest wynikiem rozpadu puryn w organizmie. Bogate w puryny są pokarmy i napoje, takie jak fasola, owoce morza, wątróbka czy piwo. Z tego względu dieta jest jednym z czynników, który może prowadzić do hiperurykemii, czyli zwiększenia stężenia kwasu moczowego we krwi. Jak nazwa wskazuje, z organizmu kwas moczowy jest usuwany w większości przez nerki wraz z moczem. Z reguły prawidłowy poziom kwasu moczowego we krwi powinien zawierać się w zakresie 180-420 µmol/l. Z kolei stężenie kwasu moczowego w moczu powinno być niższe niż 4.8 mmol/24 h u mężczyzn i 4.5 mmol/24 h u kobiet [1].

Co może być przyczyną hiperurykemii?

Przyczyn podwyższonego poziomu kwasu moczowego można upatrywać w:

• stosowaniu niektórych leków np. kwasu acetylosalicylowego, barbituranów czy leków moczopędnych;
• niewłaściwej diecie i otyłości;
• przebiegu takich chorób jak niewydolność lub zatrucie wątroby, łuszczyca, niektóre choroby nowotworowe czy nadczynność tarczycy;
• uwarunkowaniach genetycznych [1,2].

Dodatkowo sama hiperurykemia może przyczyniać się do rozwoju niektórych schorzeń, wśród których możemy wymienić:

• dnę moczanową (podagrę), czyli chorobą metaboliczną, w której kryształy kwasu moczowego gromadzą się w stawach i tkankach, co prowadzi do stanów zapalnych i bólu stawów;
• powstawanie kamieni nerkowych;
• niewydolność nerek, która następuje w przypadku niemożności nerek do odprowadzania nadmiaru kwasu moczowego z organizmu.

Jakie są objawy podwyższonego poziomu kwasu moczowego we krwi?

Objawy podwyższonego poziomu kwasu moczowego mogą obejmować różne narządy i układy naszego organizmu. Do objawów hiperurykemii zalicza się:

• ból, obrzęk i zaczerwienienie stawów;
• gorączkę;
• zastój moczu lub krwiomocz;
• wymioty, nudności i ból brzucha [1,3].

Jakie produkty żywnościowe zbijają poziom kwasu moczowego?

W celu obniżenia poziomu kwasu moczowego, jeżeli problemem jest otyłość lub niewłaściwa dieta, pierwszym krokiem powinna być zmiana trybu życia na bardziej aktywny i odpowiednia modyfikacji diety. W tym celu należy stosować się do kilku zasad:

• należy zmniejszyć podaż puryn do organizmu – w tym celu powinno się unikać piwa i herbaty, a zamiast tego pić duże ilości wody niegazowanej;
• z pokarmów należy wyeliminować lub ograniczyć rośliny strączkowe, nabiał, czerwone mięso, tłuste potrawy oraz zmniejszyć w nich ilość soli;
• spożywać należy produkty zbożowe, owoce, mięso drobiowe, orzechy czy szpinak (ważny w tym przypadku jest błonnik);
• ważne jest również rzucenie palenia i zmniejszenie masy ciała w przypadku otyłości [1,3].

Jakie leki na receptę stosuje się w leczeniu hiperurykemii?

W przypadku, gdy odpowiednia dieta oraz aktywność fizyczna są niewystarczające, należy wdrożyć odpowiednią farmakoterapię. Kluczowe do obniżenia kwasu jest prawidłowe zdiagnozowanie, leczenie i uregulowanie choroby, która powoduje podwyższony poziom kwasu moczowego. Z kolei do leków na receptę, które bezpośrednio obniżają poziom kwasu moczowego można zaliczyć allopurinol (np. Milurit) i febuksostat (np. Adenuric) [2,3].

Jak obniżyć poziom kwasu moczowego za pomocą ziół?

Niektóre zioła, szczególnie te mające działanie moczopędne, zmniejszające obrzęki i detoksykujące organizm, mają korzystny wpływ na podagrę i choroby nerek, spowodowane zbyt wysokim stężeniem kwasu moczowego. Dodatkowo większość z tych ziół będzie wykazywała korzystny wpływ przeciwzapalny i przeciwbakteryjny.

Raz lub dwa razy dziennie warto spożywać napary z takich surowców jak liść brzozy, arnika górska, arcydzięgiel lekarski, korzeń lubczyku, liść pokrzywy czy korzeń mniszka lekarskiego. Wraz ze zmianą diety, warto do jadłospisu wprowadzić niektóre przyprawy, które będą miały korzystny wpływ na poziom kwasu moczowego w organizmie. Do najważniejszych należą m.in. podagrycznik pospolity, ziele angielskie, liść laurowy, ostropest plamisty, kurkuma, lubczyk czy jałowiec [1,3].

W przypadku leków dostępnych bez recepty, obecnie w aptece nie ma preparatów, które bezpośrednio obniżałyby poziom kwasu moczowego.

Podsumowanie

Hiperurykemia to stan podwyższonego poziomu kwasu moczowego we krwi, który może prowadzić do poważnych schorzeń, takich jak dna moczanowa, kamienie nerkowe czy niewydolność nerek. Aby obniżyć stężenie kwasu moczowego, przede wszystkim warto zmienić tryb życia na bardziej aktywny oraz wprowadzić pewne zmiany żywieniowe – wyeliminować produkty zawierające puryny, rzucić palenie i ograniczyć picie alkoholu. Jednocześnie nie należy unikać wizyty u lekarza, który może przepisać leki obniżające poziom kwasu moczowego w sposób bezpośredni, np. allopurinol i febuksostat. Dodatkowo, niektóre zioła i przyprawy mogą wspomagać obniżenie poziomu kwasu moczowego i łagodzenie objawów.

Internet to nieocenione źródło informacji, wystarczy wpisać interesujące nas hasło w pole wyszukiwarki- tym przypadku “dieta”- a naszym oczom ukażą się setki, a nawet tysiące, różnych artykułów. Być może część z nich zainteresuje Cię swoim chwytliwym hasłem typu “jak stracić 10 kg w 10 dni” czy też “dieta cud – bez wyrzeczeń schudniesz w oczach“, inne zasugerują, że wybrany model żywienia zastosowała znana celebrytka i z pewnością to najlepsze rozwiązanie również dla Ciebie. 

Rzeczywistość, jak dobrze wiedzą dietetycy oraz obesitolodzy (lekarze specjalizujący się w leczeniu otyłości), jest taka, że ​​źle dobrana dieta, nie tylko nie przyniesie oczekiwanych i obiecanych wyników – redukcji masy ciała, lecz może nawet zagrażać Twojemu zdrowiu. “Ranking najlepszych i najgorszych diet świata” stanowi swoiste światełko w tunelu, przedstawiając fakty, poddając obiektywnej, wielopoziomowej i merytorycznej ocenie 40 najpopularniejszych modeli odżywiania.

Jak powstał ranking najlepszych diet?

Tegoroczna edycja “Rankingu najlepszych i najgorszych diet na świecie” U.S. News jest już dwunastą edycją z kolei, a do współpracy przy tworzeniu zestawienia zaproszono 27 ekspertów w dziedzinie żywienia, psychologii żywienia, dietetyki, leczenia otyłości, leczenia chorób serca i cukrzycy. Aby zapobiec niepotrzebnym spekulacjom, eksperci dostarczali informacje o ewentualnym konflikcie interesów i jeśli zachodziła taka sytuacja, nie oceniali konkretnej diety.

Każdy ze specjalistów poproszony został o subiektywną ocenę każdej spośród 40 diet. Oceny dokonywano w oparciu o poniższe kategorie:

• ogólna wartość odżywcza diety,
• bezpieczeństwo stosowania danej diety,
• utrata masy ciała w czasie do 12 mc,
• utrata masy ciała po czasie 2 lub więcej lat,
• łatwość w realizowaniu zaleceń diety (wytrwałość w stosowaniu zaleceń),
• wpływ diety na zapobieganie oraz wspomaganie leczenia chorób serca
• wpływ diety na zapobieganie oraz wspomaganie leczenia cukrzycy.

Po dokładnym przeanalizowaniu każdej diety, oceny ekspertów przekonwertowano i przedstawiono za pomocą skali, gdzie 1 oznacza najniższą notę, a 5 najwyższą. Korzystając z uzyskanych wyników stworzono 9 następujących rankingów:

Która dieta jest NAJLEPSZA?

Dieta śródziemnomorska charakteryzuje się wysokim spożyciem owoców, warzyw, roślin strączkowych, orzechów i minimalnie przetworzonych zbóż, umiarkowanie wysokim spożyciem ryb, niskim spożyciem tłuszczów nasyconych, mięsa i produktów mlecznych oraz regularnym, ale umiarkowanym spożyciem alkoholu (głównie czerwonego wina przy posiłku). Charakteryzuje się przede wszystkim wysokim spożyciem węglowodanów o niskim indeksie glikemicznym, jednonienasyconych kwasów tłuszczowych, błonnika pokarmowego i przeciwutleniaczy, a także spożyciem białek roślinnych i zrównoważonym stosunkiem kwasów n-3:n-6. Opiera się głównie na lokalnych i tradycyjnych produktach żywnościowych, które charakteryzuje różnorodność oraz sezonowość.

Dlaczego dieta śródziemnomorska jest zdrowa?

Korzystny wpływ diety śródziemnomorskiej na zdrowie człowieka wynika częściowo ze spożywania roślin, będących źródłem związków przeciwutleniających, przede wszystkim flawonoidów. Przestrzeganie diety śródziemnomorskiej zmniejsza ryzyko rozwoju zespołu metabolicznego, cukrzycy typu 2 i nowotworów. Przestrzeganie zaleceń żywieniowych diety śródziemnomorskiej, u osób z wysokim ryzykiem chorób układu krążenia, zmniejsza o 37% częstość występowania poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych, zawału serca oraz udaru,

Dieta śródziemnomorska a cukrzyca

Metaanaliza przeprowadzona przez Grosso i współpracowników wykazała, że działanie ochronne diety wydaje się być najbardziej związane ze spożyciem oliwy z oliwek, owoców, warzyw i roślin strączkowych. Wprowadzenie zasad diety śródziemnomorskiej wiąże się również ze zmniejszonym ryzykiem zachorowania na cukrzycę, dzięki poprawie poziomu glukozy na czczo i HbA1c. W badaniu Esposito wartości te wynosiły od 7 do 40 mg/dl dla glukozy na czczo oraz od 0,1 do 0,6% dla HbA1c.

Dieta śródziemnomorska a redukcja masy ciała

Długoterminowe stosowanie diety śródziemnomorskiej (powyżej 12 miesięcy) wpływa na utratę masy ciała oraz zmniejszenie parametrów biochemicznych krwi związanych z chorobami układu krążenia (lipidogram, LDL, HDL, trójglicerydy) u osób otyłych i z nadwagą. Dieta śródziemnomorska jest bardziej skuteczna w redukcji masy ciała niż diety niskotłuszczowe. W metaanalizie przeprowadzonej przez wspomnianego Esposito grupa osób będących na diecie śródziemnomorskiej uzyskała znaczącą utratę masy ciała (średnia różnica między dietą śródziemnomorską a dietą kontrolną, – 1,75 kg) oraz BMI (średnia różnica -0,57 kg/m2 ). Wpływ diety śródziemnomorskiej na masę ciała spowodowany był głównie ograniczeniami energetycznymi oraz zwiększoną aktywnością fizyczną. W żadnym badaniu nie odnotowano znacznego przyrostu masy ciała w diecie śródziemnomorskiej.

Spożywanie kasz, makaronów, ryb, warzyw, owoców oraz orzechów powoduje remisję zespołu metabolicznego w porównaniu z osobami stosującymi „dietę zachodnią”, która bogata jest w wysokoprzetworzone produkty oraz tłuszcze trans.

Dieta śródziemnomorska a nowotwory

Potwierdzono również związek między przestrzeganiem zaleceń diety śródziemnomorskiej a zmniejszoną śmiertelnością z powodu raka, zwłaszcza raka jelita grubego. Te zaobserwowane korzystne efekty wynikają głównie z większego spożycia owoców, warzyw i produktów pełnoziarnistych. Rak jelita grubego (CRC) jest trzecim najczęściej występującym nowotworem na świecie, szczególnie w krajach rozwiniętych. Istnieją dowody na wyższe ryzyko CRC w społeczeństwie zachodnim, gdzie ludzie jedzą więcej czerwonego i przetworzonego mięsa niż ludzie żyjący wzdłuż wybrzeża Morza Śródziemnego, co jest skorelowane z ich nawykami żywieniowymi, takimi jak dieta śródziemnomorska. Polifenole z oliwy z oliwek, resweratrol z czerwonego wina i likopen z pomidorów wykazywały zahamowanie rozwoju raka jelita grubego, co związane jest ze zmniejszeniem inicjacji i progresji raka.

Dieta śródziemnomorska a flora bakteryjna

Dieta śródziemnomorska wpływa również na skład mikroflory jelitowej. Spożywanie dużych ilości błonnika, owoców oraz warzyw ma związek ze zwiększonym bogactwem mikrobiologicznym w przewodzie pokarmowym człowieka. Wysokie spożycie błonnika oraz produktów roślinnych zwiększa stężenie SCFA (krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe) w kale. SCFA wytwarzane są przez mikroflorę bakteryjną podczas fermentacji niestrawionych polisacharydów. Wspierają one układ odpornościowy w reakcjach przeciw- i prozapalnych.

Stosowanie dieta śródziemnomorskiej wiąże się z poprawą funkcji poznawczych, zmniejszonym ryzykiem zaburzeń poznawczych lub zmniejszonym ryzykiem demencji lub choroby Alzheimera.

Na czym polega dieta dash?

Podstawą diety DASH są owoce, warzywa i niskotłuszczowe produkty mleczne. Dieta DASH obejmuje również spożywanie produktów pełnoziarnistych, drobiu, ryb i orzechów. Produktami niezalecanymi są: czerwone mięso, wysokotłuszczowe produkty mleczne, słodycze oraz napoje zawierające cukier, które są źródłem nasyconych kwasów tłuszczowych, cholesterolu oraz węglowodanów prostych.

Jaki wpływ na nasze zdrowie ma dieta dash?

Dieta DASH bogata jest w potas, który stabilizuje ciśnienie tętnicze krwi, Przeciwdziałając toksycznemu wpływowi nadmiaru sodu na wzrost ciśnienia tętniczego krwi. Przyjmowanie potasu redukuje także bezsenność, zawroty oraz bóle głowy. Z tego powodu Dieta DASH jest złotym standardem dietetycznym niefarmaceutycznej interwencji u pacjentów z nadciśnieniem.

Wykazano, że dieta DASH jest związana ze zmniejszoną częstością występowania chorób sercowo-naczyniowych i poprawia ciśnienie krwi oraz u osób z cukrzycą i zdrowych.

Dieta dash a cholesterol

W badaniu przeprowadzonym przez Chiu i współpracowników wzięło udział 36 uczestników, którzy stosowali naprzemiennie przez 3 tygodnie, 3 schematy żywieniowe: standardową dietę DASH, dietę DASH o wysokiej zawartości tłuszczu i niskiej zawartości węglowodanów (HF-DASH) oraz dietę kontrolną. Ciśnienie krwi obniżyło się u osób będących na diecie DASH i HF-DASH w porównaniu z dietą kontrolną. Dieta HF-DASH znacznie zmniejszyła stężenie trójglicerydów oraz lipoprotein o bardzo niskiej gęstości (VLDL). Jedynie u osób stosujących się do zaleceń diety DASH zaobserwowano obniżenie poziomu cholesterolu LDL oraz wzrost stężenie cholesterolu HDL porównaniu z dietą kontrolną.

Dieta dash a ciśnienie krwi

W badaniu przeprowadzonym przez Juraschek autorzy porównali wpływ niskiego i wysokiego spożycia sodu na skurczowe ciśnienie krwi (SPB). Dorośli z nadciśnieniem i niestosujący leków przeciwnadciśnieniowych zostali zrandomizowani do diety DASH (niskie spożycie sodu) lub kontrolnej (wysokie spożycie sodu) przez 4 tygodnie. Średnie ciśnienie rozkurczowe wynosiło 135/86 mm Hg.

Dieta o niskiej zawartości sodu- DASH – w porównaniu do diety o wysokiej zawartości sodu spowodowała zmniejszenie SBP o -5,3, -7,5, -9,7 i -20,8 mm Hg (p dla trendu <0,001). Dowody sugerują, że otyłość może wpływać na wzrost ciśnienia krwi poprzez mechanizmy wrażliwe na stres oksydacyjny.

Dieta DASH może obniżyć ciśnienie krwi poprzez zwiększenie zdolności antyoksydacyjnej. W celu potwierdzenia tej hipotezy, 12 z nadwagą i otyłych pacjentów z nadciśnieniem stosowało się do diety DASH (4 tygodnie) i do diety kontrolnej (4 tygodnie). Ciśnienie krwi nie zmieniło się znacząco u pacjentów na diecie DASH, wzrosło natomiast na diecie kontrolnej. Zbadana aktywność przeciwutleniająca osocza na diecie kontrolnej była wyższa u pacjentów z nadwagą w porównaniu do otyłych pacjentów. Aktywność przeciwutleniająca osocza była wyższa u osób otyłych będących na diecie DASH w porównaniu z dietą kontrolną.

Nadciśnienie tętnicze jest bardzo rozpowszechnione w przewlekłej chorobie nerek (CKD). Nadciśnienie tętnicze jest również głównym czynnikiem ryzyka choroby sercowonaczyniowej (CVD), głównej przyczyny przedwczesnej śmierci w populacji osób z CKD. Strategie wspierające walkę z nadciśnieniem mają zatem podstawowe znaczenie dla skutecznego wyleczenia CKD. W przewlekłej chorobie nerek stosowanie diety o niskiej zawartości sodu (diety DASH) może zwiększyć skuteczność leków przeciwnadciśnieniowych i immunosupresyjnych.

Dieta dash a miażdżyca

Dieta DASH powoduje także zmniejszenie stężenia CXLC4 u osób z miażdżycą naczyń krwionośnych. Cytokina ta intensyfikuje proces krzepnięcia krwi, który jest niekorzystny w przypadku blaszki miażdżycowej. Pełni również ważną rolę w naprawie ran i zmniejszaniu stanu zapalnego. Jeśli blaszka miażdżycowa ulegnie pęknięciu to organizm człowieka uznaje ją za ranę. Cytokina CXLC4 powoduje „sklejanie się” rany, co prowadzi do powstawania zakrzepów, które grożą zawałem serca oraz udarem mózgu. Z tego powodu wysokie stężenie CXLC4 jest niekorzystne w przypadku osób z miażdżycą.

Dieta dash a stany zapalne

Przewlekłe zapalenie związane jest z rozwojem kilku głównych chorób niezakaźnych, takich jak otyłość, cukrzyca typu 2, miażdżyca tętnic, udar mózgu i nowotworów. Stan zapalny charakteryzuje się zwiększoną ekspresją i aktywacją prozapalnych cytokin, takich jak białko C-reaktywne (CRP), czynnik martwicy nowotworów alfa (TNF-α), interleukina-6 (IL-6). Spożywanie składników odżywczych, zgodnie z zaleceniami diety DASH, takich jak: błonnik pokarmowy, magnez (występujący w zielonych warzywach, orzechach oraz roślinach strączkowych) powoduje zmniejszenie zapalnych biomarkerów surowicy u dorosłych, w porównaniu ze zwykłą dietą; dlatego może być cenną strategią tłumienia procesu zapalnego.

Dieta dash a cukrzyca

Oceniono związek diety DASH z występowaniem cukrzycy typu 2 wśród 862 uczestników badania. Stwierdzono, że przestrzeganie zaleceń diety DASH która jest bogata w warzywa, owoce i niskotłuszczowe produkty mleczne, może potencjalnie zapobiegać cukrzycy typu 2. Badanie przeprowadzone przez Asemi miało na celu zbadanie wpływu diety DASH na oporność na insulinę, białko C-reaktywne i biomarkery stresu oksydacyjnego u kobiet w ciąży z cukrzycą ciężarnych. Badanie przeprowadzono z udziałem 32 kobiet w ciąży ze zdiagnozowaną cukrzycą ciążową w 24–28 tygodniu ciąży. Uczestnicy zostali losowo przydzieleni do spożywania diety kontrolnej (n=16) lub DASH (n=16) przez 4 tygodnie. Dieta DASH była bogata w owoce, warzywa, produkty pełnoziarniste i niskotłuszczowe produkty mleczne i była uboga w tłuszcze nasycone, tłuszcze ogółem, cholesterol, ziarna rafinowane i słodycze, spożycie sodu wynosiło 2400 mg/dzień. Dieta kontrolna zawierała 40% do 55% energii w postaci węglowodanów, 10% do 20% w postaci białek i 25% do 30% w postaci tłuszczów ogółem. Próbki krwi na czczo pobierano na początku badania i po 4 tygodniach interwencji w celu pomiaru stężenia glukozy w osoczu na czczo (FPG), insuliny w surowicy oraz HOMAIR.

Spożycie diety DASH w porównaniu z dietą kontrolną spowodowało obniżenie FPG, poziomów insuliny w surowicy i wyniku HOMA-IR. Zaobserwowano, że stosowanie diety DASH u kobiet w ciąży z cukrzycą ciążową miało korzystny wpływ na FPG, poziom insuliny w surowicy oraz wynik HOMA-IR.

Dieta DASH bogata jest w kwasy tłuszczowe omega 3, które wykazują działanie profilaktyczne w kierunku chorób układu krążenia. Wykazano również, że kwasy tłuszczowe omega 3 mają wpływ na zmniejszenie masy ciała, tkanki tłuszczowej oraz obwodu talii.

Dieta dash a choroba Alzheimera

Obecnie nie istnieje lekarstwo, które zapobiegałoby chorobie Alzheimera i demencji starczej. Jednak poprzez odpowiednią dietę można zmniejszyć intensywność objawów tych chorób jak i opóźnić ich wystąpienie. Jedną ze strategii żywieniowych powodującą poprawę funkcji poznawczych oraz zmniejszenie ryzyka zachorowania na chorobę Alzheimera jest dieta DASH. Wykazano to w badaniu Cheriani w którym zaobserwowano polepszenie się funkcji poznawczych po wprowadzeniu zaleceń diety DASH.

Dieta dash a kwas moczowy

Kwas moczowy jest ważnym czynnikiem etiologicznym w dnie moczanowej. Zalecenia dietetyczne dla pacjentów z dną moczanową obejmują unikanie produktów mięsnych, syropu kukurydzianego o wysokiej zawartości fruktozy i alkoholu w nadmiarze oraz sugerują ograniczenie wołowiny, jagnięciny, wieprzowiny, skorupiaków i napojów słodkich przy jednoczesnym zachęcaniu do warzyw i beztłuszczowych produktów mlecznych. Pacjenci z dną moczanową i hiperurykemią są narażeni na zwiększone ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i zespołu metabolicznego, co sprawia, że zmiana stylu życia i porady dietetyczne mają kluczowe znaczenie dla samopoczucia i zdrowia pacjenta. Dlatego też dieta DASH powinna być zalecana dla osób cierpiących na dnę moczanową oraz hiperurykemię, ponieważ powoduje zmniejszenie stężenia kwasu moczowego oraz poprawia parametry biochemiczne krwi, zmniejszając tym samym prawdopodobieństwo chorób układu krążenia.

Dieta fleksitariańska – co to jest?

Mięso uznawane jest za najważniejszy element posiłku oraz niezbędny składnik zdrowej diety. Chociaż produkty mięsne zapewniają szeroką gamę składników odżywczych, takich jak białka, tłuszcze i witaminy, najnowsze zalecenia sugerują, że dieta o wysokiej zawartości warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych i o niskiej zawartości czerwonego i przetworzonego mięsa charakteryzują się większymi właściwościami zdrowotnymi.

Osoby, które unikają spożywania żywności zawierającej mięso zwierząt, nazywani są wegetarianami. Jednak wegetarianie różnią się znacznie nawykami żywieniowymi od semiwegetarian i wegan. Na przykład, podczas gdy weganie unikają wszystkich produktów zwierzęcych i spożywają wyłącznie żywność pochodzącą z roślin, pół-wegetarianie ograniczają niektóre rodzaje mięsa, takie jak czerwone mięso, ryby lub drób.

Dietę, w której spożywa się głównie produkty pochodzenia roślinnego, jednak od czasu od czasu dopuszcza się spożywanie mięsa, nazywa się semiwegetarianizmem lub dietą fleksitariańską. Dla wielu osób na całym świecie niejedzenie mięsa odzwierciedla ich przekonania religijne. Wiele wyznań religijnych ma zwyczaje i praktyki żywieniowe polegające na ograniczaniu niektórych produktów mięsnych podczas określonych świąt (np. katolicyzm) lub przez cały rok (np. buddyzm, judaizm, islam, adwentysta dnia siódmego).

Oprócz religii istnieje szereg świeckich motywacji do unikania spożywania mięsa. Motywacje te mogą odzwierciedlać reakcje sensoryczne na mięso, takie jak poczucie wstrętu, przekonania o nieetycznym traktowaniu zwierząt oraz obawy o zdrowie osobiste i dobrostan planetarny.

Fleksitarianizm to strategia dietetyczna mająca na celu rozwiązywanie problemów związanych ze zdrowotnymi i środowiskowymi konsekwencjami jedzenia mięsa. Istnieją dowody sugerujące, że nadmierna produkcja i konsumpcja mięsa może mieć negatywny wpływ na ogólne samopoczucie człowieka oraz na środowisko. Wykazano, że spożywanie mięsa (zwłaszcza czerwonego) zwiększa ryzyko zachorowania na choroby sercowo-naczyniowe, nowotwory, cukrzycy typu 2 oraz otyłość.

Jakie są zalety diety fleksitarianskiej?

Dieta fleksitariańska zmniejsza ryzyko zachorowania na raka piersi, prostaty oraz jelita grubego. Kobiety po menopauzie będące na diecie fleksitariańskiej charakteryzują się niższym poziomem glukozy, insuliny oraz mniejszym prawdopodobieństwem insulinooporności. Zmniejszenie ilości lub niespożywanie mięsa wpływa również na masę ciała. Osoby, które spożywają więcej warzyw i owoców, charakteryzują się niższym BMI niż osoby spożywające mięso. Wykazano to w badaniach przeprowadzonych na członkach Kościoła Adwentystów.

Dieta fleksitariańska a masa ciała

Kościół Adwentystów zabrania spożywania biblijnie nieczystych potraw – wieprzowiny i skorupiaków oraz zaleca spożywanie owoców, warzyw, produktów pełnoziarnistych, roślin strączkowych oraz orzechów. Uczestnicy badania zostali podzieleni ze względu na częstotliwość spożywania produktów pochodzenia zwierzęcego. Wyniki wykazały, że wskaźnik masy ciała (BMI) uczestników różnił się od stopnia ograniczenia mięsa. Weganie byli jedyną grupą, która charakteryzowała się prawidłowym BMI (mniej niż 25 kg/m2 ), natomiast w pozostałych grupach BMI wzrastało wraz z częstotliwością spożywania mięsa i produktów zwierzęcych.

W badaniu przeprowadzonym przez Turner-McGrievy uczestnicy z nadwagą zostali przydzieleni do sześciu różnych diet ograniczających mięso. Osoby będące na diecie wegańskiej i ograniczającej mięso charakteryzowały się większym spadkiem wagi.

Koreańskie badanie wykazało, że kobiety po menopauzie będące na diecie ograniczającej mięso przez 20 lat, miało mniejszy wskaźnik masy ciała (BMI) i procent tkanki tłuszczowej w porównaniu z kobietami jedzącymi regularnie mięso.

Zależność między zmniejszoną częstotliwością spożywania mięsa a prawidłowym BMI może wystąpić z kilku powodów. Po pierwsze, ludzie, którzy redukują spożycie mięsa, zwykle angażują się w inne dietetyczne i niedietetyczne nawyki, które sprzyjają odchudzaniu i zdrowiu. Po drugie, ci, którzy ograniczają spożycie mięsa w swojej diecie, spożywają więcej produktów pochodzenia roślinnego w porównaniu do tych, którzy nie redukują mięsa. Wreszcie, ponieważ produkty zwierzęce mają zwykle wysoką zawartość tłuszczów nasyconych, ich spożycie może powodować przyrost masy ciała.

Inne zalety diety fleksitariańskiej

W badaniu przeprowadzonym na 96 001 kobietach wykazano, że kobiety będące na diecie wegetariańskiej i fleksitariańskiej charakteryzowały się mniejszym ryzykiem zachorowania na raka piersi. Podobne wnioski wyciągnięto na badaniach u mężczyzn. Zmniejszenie spożywania mięsa zmniejszało ryzyko zachorowania na raka prostaty.

Dieta fleksitariańska chroni także przed wystąpieniem zespołu metabolicznego. Dane przekrojowe z badania Adventist Health Study-2 (n=773) wykazały, że występowanie zespołu metabolicznego było najwyższe u osób spożywających regularnie mięso (39,7%), średnie u osób stosujących dietę fleksitariańską (37,6%) i najniższe u wegetarian (25,2%) (RIZZO I IN.,

Podsumowanie

Głównym winowajcą jest kwas moczowy, który jest produktem rozpadu puryn dostarczanych do organizmu wraz z pokarmem. To właśnie jego nadmierne wytwarzanie lub problemy z eliminacją powodują, że rozwija się dna moczanowa. Stan zapalny powstaje na skutek odkładania się kwasu moczowego się w formie kryształków moczanu sodu w stawach i tkankach okołostawowych [1]. Zbyt wysoki poziom kwas moczowego we krwi tj. powyżej 7 mg/dl określa się jako hiperurykemię [2].

Rozróżnia się dnę moczanową pierwotną i wtórną.

Do przyczyn pierwotnych należą dziedziczne zaburzenia funkcji enzymów uczestniczących w przemianie puryn lub zmniejszenie wydalania kwasu moczowego przez nerki.

Dna moczanowa wtórna może być wywołana nieprawidłową dietą oraz chorobami przebiegającymi z zaburzeniem wydalania moczanów (np. niewydolność nerek) lub nasileniem ich powstawania (np. liza guza) [3-4].

Objawy dny moczanowej

Choroba przebiega etapami, wyróżniamy: okres bezobjawowej hiperurykemii, ostre napady, okresy międzynapadowe oraz dnę przewlekłą.

Napad dny rozpoczyna się nagle — najostrzejsze objawy występują po 8-12 godzinach. Chorzy opisują ten stan jako bardzo silny ból, obrzęk i rumień w okolicy stawu. Skóra w tym miejscu jest napięta, błyszcząca i szybko się łuszczy. Najczęściej dotyczy to stawu śródstopowo-paliczkowego dużego palca u nogi, stawu skokowego, stawów śródstopia oraz stawu kolanowego. Dna moczanowa znacznie rzadziej dotyka stawu nadgarstkowego. Jeśli napad nie jest leczony, to może trwać nawet do 1–2 tygodni. Na wczesnych etapach choroby przerwy pomiędzy kolejnymi atakami dny są długie i wynoszą kilka miesięcy lub lat. Natomiast jeśli choroba się rozwinie, ulegają one skróceniu nawet do kilku tygodni [1-3,5].

Leczenie napadu dny moczanowej

Leczenie ataku dny moczanowej ma na celu zmniejszenie nasilenia ostrych objawów związanych z aktywnością komórek zapalnych. W ciągu 24 godzin od pojawienia się napadu należy podać środki farmakologiczne. W leczeniu stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), kolchicynę i glikokortykosteroidy (GSK).

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ)

Są lekami pierwszego wyboru. Do tej grupy należą preparaty zawierające w składzie ibuprofen (Ibuprom, Nurofen), naproksen (Apo-Napro fast) diklofenak potasu (Voltaren Acti Forte), meloksykam (Opokan, Moilec), celekoksyb (Celebrex). Są to preparaty w dużej mierze dostępne bez recepty (czytaj także: Nadciśnienie a leki na ból, gorączkę i przeziębienie). Jeśli podczas stosowania tych leków pojawią się dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, należy rozważyć włączenie do terapii inhibitora pompy protonowej [2-5].

Kolchicyna

Jest dostępna z przepisu lekarza i stosowana jako lek drugiego wyboru (Colchican, Colchicine Genoptim, Colchicum Dispert). Związek ten zaleca się dla pacjentów, u których NLPZ są przeciwwskazane np. ze względu na chorobę wrzodową. Jest to lek, który zmniejsza reakcje zapalne oraz wykazuje działanie przeciwbólowe. Kolchicynę stosuje się w dawce początkowej 1 mg, a następnie 0,5 mg po upływie jednej godziny. Przez kolejne 12 godzin chory nie powinien przyjmować tego leku. Po tym czasie jeżeli jest potrzeba, można przyjąć co 8 godzin 0,5 mg leku w celu zmniejszenia bólu. Leczenie przerywa się kiedy objawy ustąpią lub po zażyciu łącznie 6 mg. Kolejne zażycie leku jest możliwe dopiero po 3 dniach [4-6].   

Glikokortykosteroidy (GSK)

To leki, które zlecane są przez lekarza jeśli przeciwwskazane jest podawanie NLPZ i kolchicyny. Najczęściej stosowany jest przez 3-5 dni prednizolon (Encortolon) w formie doustnej lub octan metylopredniozolonu (Depo-Medrol) w formie zastrzyku podawanego dostawowo [2-5].

Leczenie profilaktyczne dny moczanowej

U osób ze zdiagnozowaną dną moczanową rozpoczyna się terapię zmniejszającą stężenie kwasu moczowego, tak aby zminimalizować częstotliwość napadów. Chorzy powinni być pod regularną opieką reumatologa.

Allopurynol (Milurit, Allupol) i febuksostat (Adenuric) są lekami pierwszego rzutu. Oba związki zmniejszają poziom kwasu moczowego we krwi i w moczu. Mechanizm działania polega na hamowaniu oksydazy ksantynowej, czyli enzymu biorącego udział w powstawaniu kwasu moczowego.

Allopurynol stosuje się po posiłku, by zmniejszyć ryzyko dolegliwości żołądkowych. Częstym działaniem niepożądanym tego leku jest wysypka skórna. W przypadku jej wystąpienia chory powinien przerwać leczenie i zgłosić się do lekarza, który zalecił lek. Terapii allopurynolem nie należy rozpoczynać podczas trwającego ataku dny moczanowej, gdyż może to spowodować jego przedłużenie. Zazwyczaj leczenie rozpoczyna się 2 tygodnie po ataku. Na początku pacjent przyjmuje allopurynol w dawce 100 mg, a następnie jest ona zwiększana przez kilka tygodni lub miesięcy aż do osiągnięcia prawidłowych stężeń kwasu moczowego.

Febuksostat jest zalecany chorym, u których leczenie allopurynolem jest źle tolerowane lub nieskuteczne [5].

Kto jest w grupie ryzyka?

Dna moczanowa najczęściej dotyka mężczyzn z otyłością i nadciśnieniem. Osoby regularnie spożywające duże ilości czerwonego mięsa oraz nadużywające alkoholu również są narażone na to schorzenie.

Nadciśnienie tętnicze — czy leki to jedyne wyjście?

Należy pamiętać, że wzrost stężenia kwasu moczowego we krwi wywołują także niektóre leki, są to: tiazydy (np. Hydrocholorotiazyd, Tialorid), diuretyki pętlowe (Furosemidum, Toramide), cyklosporyna (Equoral), aspiryna (Aspirin, Acard, Polopiryna S). Przyjmowanie tych leków może prowadzić do wystąpienia napadu dny. Przyjmowanie kwasu salicylowego w dawce 325 mg lub mniejszej zwiększa ilość kwasu moczowego we krwi. Co ciekawe, badanie dowodzą, że dawki większe niż powyższa mogą obniżać stężenie moczanów [5].

Jak można zapobiec atakom ?

Świadomość pacjenta na temat tego co może zrobić, aby zapobiec atakom dny moczanowej, jest niewątpliwie istotna. Zaleca się, aby pacjent:

• zredukował masę ciała, jeśli stwierdzono u niego nadwagę,
• włączył do diety węglowodany złożone — powinien spożywać owoce, warzywa i produkty pełnoziarniste,
• ograniczył przyjmowanie czerwonego mięsa i wysokotłuszczowych produktów mlecznych,
• nie spożywał alkoholu,
• stosował codziennie 500 mg witaminy C, gdyż długotrwałe jej przyjmowanie zmniejsza stężenie kwasu moczowego we krwi [3,5].

Nadciśnienie tętnicze krwi to choroba, która stanowi niebezpieczeństwo dla życia i zdrowia pacjenta, jeśli nie jest prawidłowo rozpoznana i leczona. Wdrożenie schematu terapeutycznego, który pozwoli na osiągnięcie prawidłowych wartości ciśnienia, prowadzi do znacznego obniżenia ryzyka zgonu i rozwoju powikłań sercowo-naczyniowych u pacjenta (czytaj więcej: 6 mitów dotyczących nadciśnienia) [1].

Farmakoterapia powinna zostać włączona u pacjentów z rozpoznanym 1. stopniem nadciśnienia tętniczego (i wyższymi). Jako pierwszy cel terapeutyczny zaleca się osiągnięcie skurczowego ciśnienia tętniczego (SCT) poniżej 140 mm Hg. Jeśli jest ono dobrze tolerowane, to ostateczny cel SCT powinien wynosić poniżej 130 mm Hg. Należy tu zaznaczyć, że u pacjentów SCT nie może utrzymywać się poniżej 120 mm Hg [1].

Cel terapeutyczny dotyczący rozkurczowego ciśnienia tętniczego (RCT) nie jest podzielony na kilka etapów. Osoby z unormowanym nadciśnieniem powinni mieć poniżej 80 mm Hg, ale nie mniej niż 70 mm Hg [1].

Zapewne pojawia się pytanie, jak szybko należy uzyskać takie wartości? Ciśnienie tętnicze krwi (CTK) poniżej 140/90 mm Hg powinno się osiągnąć do 3 miesięcy. Jeśli jest ono dobrze tolerowane przez pacjenta, to wtedy możliwie jak najszybciej należy unormować ciśnienie do poziomu poniżej 130/80 mm Hg. Oczywiście im szybsza stabilizacja CTK, tym lepiej dla zdrowia pacjenta [1].

Dla chorych w wieku od 65 do 80 lat zaleca się uzyskanie ciśnienia rozkurczowego poniżej 140 mm Hg, ale nie niższego niż 130 mm Hg. Cel terapeutyczny dotyczący ciśnienia rozkurczowego jest natomiast taki sam jak w przypadku osób młodszych [1].

Zalecane wartości ciśnienia tętniczego krwi u osób powyżej 80. roku życia są wyższe. Pacjenci powinni rozpocząć terapię dopiero gdy SCT wyniesie 160 mm Hg lub rozkurczowe 90 mm Hg. Wytyczne zalecają obniżenie SCT poniżej 150 mm Hg, ale nie mniej niż 130 mm Hg. Zalecenia dotyczące RCT pozostają niezmienne [1].

Izolowane nadciśnienie skurczowe

Szczególnym przypadkiem jest izolowane nadciśnienie skurczowe. Cel terapeutyczny dotyczący SCT jest taki sam jak w przypadku osób dorosłych. Różnica dotyczy RCT, gdzie dopuszcza się utrzymywanie nieco mniejszego ciśnienia niż zwykle, jednak nie mniej niż 65 mm Hg. Jeśli izolowane nadciśnienie skurczowe dotyka osób w wieku powyżej 65. roku życia, to zaleca się postępowanie takie jak w klasycznym nadciśnieniu [1].

Leczenie nadciśnienia tętniczego

Sposób rozpoczęcia leczenia nadciśnienia jest uzależniony od ryzyka sercowo-naczyniowego i stopnia nadciśnienia pacjenta. Nie zawsze trzeba rozpoczynać od farmakoterapii, jednak zawsze zaleca się zmianę stylu życiu.

Pacjenci z wysokim prawidłowym ciśnieniem tętniczym w każdym przypadku (z wyjątkiem braku czynników ryzyka) powinni zmienić swój styl życia. Jedynie w przypadku obecności przewlekłej choroby nerek stopnia 4., cukrzycy z powikłaniami lub jawnej choroby sercowo-naczyniowego powinno się rozważyć dodatkowo farmakoterapię [1].

Osoby cierpiące na nadciśnienie tętnicze 1. stopnia, których sytuacja kliniczna według modelu Framingham określana jest jako stadium 1, nie są zmuszeni do natychmiastowego rozpoczynania farmakoterapii. Zaleca się zmianę stylu życiu i ponowną wizytę kontrolną po 3 miesiącach. Jeśli wartości ciśnienia są nadal nieprawidłowe, powinno przeprowadzić się pomiary domowe lub 24-godzinne monitorowanie i dopiero wtedy wdrożyć leczenie. Farmakoterapia od 1 wizyty zalecana jest od 2 stadium choroby [1].

Chorzy mający nadciśnienie tętnicze 2. stopnia i 1. stadium ryzyka sercowo-naczyniowego powinni wdrożyć farmakoterapię od 2 wizyty u lekarza. Leczenie hipotensyjne zaleca się włączyć od 1 wizyty w przypadku stadium 2. i 3. [1].

Jeśli pacjent ma zdiagnozowane nadciśnienie tętnicze 3. stopnia, to farmakoterapię wdraża się już od 1 wizyty, niezależnie od sytuacji klinicznej [1].

Leki na nadciśnienie na receptę

Wyróżnia się 5 podstawowych grup leków, które znajdują zastosowanie w leczeniu nadciśnienia tętniczego krwi:

1. Leki moczopędne
2. ꞵ-adrenolityki
3. Antagoniści wapnia
4. Inhibitory konwertazy angiotensyny (IKA)
5. Sartany [1].

Inhibitory konwertazy angiotensyny i sartany

IKA oraz sartany blokują układ renina-angiotensyna. Są podstawowymi lekami w terapii nadciśnienia tętniczego.

Angiotensyna II to związek, który odpowiada za wzrost ciśnienia tętniczego krwi. IKA blokują enzym – konwertazę angiotensyny, który przekształca angiotensynę I w II. Sartany natomiast blokują receptor AT 1 dla angiotensyny II. Nie można łączyć ze sobą tych dwóch grup leków!

IKA możemy podzielić ze względu na powinowactwo do frakcji konwertazy:

• osoczowej:
  • enalapril (Enarenal, Enap, Benalapril),
  • kaptopril (Captopril Jelfa, Captopril Polfarmex),
  • lizinopril (LisiHEXAL, Lisiprol, Prinivil),
• tkankowej:
  • perindopril (Perindopril Teva, Prenessa, Prestarium)
  • ramipril (Apo-Rami, Axtil, Ivipril, Polpril, Piramil).

Najczęściej stosowanymi sartanami będą:

• losartan (Xartan, Zeprez),
• walsartan (Apo-Valsart, Avasart, Axudan, Bespres, Valsacor),
• kandesartan (Karbis, Ranacand),
• telmisartan (Micardis, Actelsar). 

Wszystkie IKA korzystnie wpływają na obniżenie ciśnienia i gospodarkę węglowodanowo-lipidową natomiast tkankowe dodatkowo działają przeciwmiażdżycowo, antyproliferacyjnie, przeciwzakrzepowo i poprawiają funkcje śródbłonka.

IKA są bardziej polecane u pacjentów z powikłaniami sercowo-naczyniowymi, niewydolnością i chorobą niedokrwienną serca. Uważa się, że sartany znajdują lepsze zastosowanie przy nadciśnieniu tętniczym bez powikłań kardiologicznych [2]. Obu grup nie można stosować podczas ciąży i w sytuacji zwężenia tętnicy nerkowej.

Najczęstszymi działaniami niepożądanymi IKA jest suchy kaszel (prawdopodobnie ze względu na wzrost poziomu bradykininy), zaburzenia smaku i hiperkaliemia. Szczególną ostrożność należy zachować przy podawaniu pierwszej dawki, gdyż może pojawić się nagły spadek ciśnienia krwi. Sartany natomiast mogą powodować zawroty i bóle głowy oraz uczucie osłabienia. 

Leki moczopędne

Leki moczopędne stanowią trzon terapii skojarzonej. Możemy tutaj wyróżnić:

• Diuretyki tiazydowe:
  • hydrochlorotiazyd (Hydrochlorothiazide Orion, Hydrochlorothiazide Aurovitas, Hydrochlorothiazidum Polpharma)

• Diuretyki tiazydopodobne:
  • indapamid (Tertensif SR, Indap, Diuresin SR, Indapen)
  • chlortalidon (Hygroton)

• Diuretyki pętlowe:
  • furosemid (Furosemidum Polfarmex, Furosemidum Aurovitas, Furosemidum Polpharma)
  • torasemid (Diuver, Diured, Torsemed, Toramide)

• Diuretyki oszczędzające potas:
  • spironolakton (Spironol, Verospiron)
  • amiloryd
  • eplerenon (Eplenocard, Espiro, Inspra, Nonpres)

Diuretyki jako grupa leków zwiększają diurezę, czyli wydalanie moczu. Dzięki temu dochodzi, m.in. do spadku objętości krążącej krwi, co przyczynia się do obniżenia ciśnienia. Niestety diuretyki mają także działania niepożądane, np.:

• zaburzenia elektrolitowe
  • hipokaliemia, czyli niedobór potasu w krwi (za wyjątkiem diuretyków oszczędzających potas),
  • hiponatremia, czyli niedobór sodu w krwi,
  • hipomagnezemia, czyli niedobór magnezu w krwi,
  • hiperkalcemia, czyli nadmiar potasu w krwi (charakterystyczne dla diuretyków tiazydowych i tiazydopodobnych),
• hiperurykemia, czyli zwiększone ponad normę stężenie kwasu moczowego we krwi,
• zaburzenie przemian metabolicznych węglowodanów (mogą powodować hiperglikemię, czyli zwiększone ponad normę stężenie glukozy we krwi) i lipidów.

ꞵ-adrenolityki

ꞵ-blokery można stosować jako leki I rzutu tylko w niektórych towarzyszących sytuacjach klinicznych, takich jak:

• niewydolność serca,
• choroba wieńcowa,
• przebyty zawał serca,
• jaskra,
• nadczynność tarczycy,
• zaburzenia rytmu serca,
• tachykardia.

Działania niepożądane ꞵ-blokerów, na które szczególnie powinno zwrócić się uwagę to niekorzystny wpływ na gospodarkę węglowodanową i lipidową. Mogą zwiększać masę ciała, powodować senność, osłabienie czy zaburzenia potencji. Nie zaleca się także nagłego odstawiania tych leków, gdyż może dojść do wzrostu ciśnienia tętniczego krwi, tachykardii i niedokrwienia serca. ꞵ-blokery są przeciwwskazane u osób z astmą.

Decydując się na terapię najlepiej wybierać ꞵ-adrenolityki wazodylatacyjne selektywne, pozbawione negatywnego wpływu na oskrzela. Do nich zaliczają się: nebiwolol (Nebicard, Nebilenin, Nebilet, NebivoLek), karwedilol (Avedol, Vivacor) [1]. Nebiwolol dodatkowo korzystnie wpływa na profil węglowodanowo-lipidowy, hamuje agregację płytek krwi i działa naczyniorozszerzająco.

U pacjentów, u których nadciśnienie połączone jest z tachykardią zaleca się stosowanie ꞵ-adrenolityków wysoce kardioselektywnych, takich jak: bisoprolol (Bibloc, Bicardiol, Bisocard, Bisoratio), betaksolol (Lokren), metoprolol (Betaloc ZOK, Beto ZK, Metocard ZK) [1].

Antagoniści wapnia

Jeśli rozpoznano nadciśnienie tętnicze krwi, to antagoniści wapnia są kolejną grupą leków, którą najczęściej włącza się do terapii. Należą tutaj:

• pochodne dihydropirydyny:
  • amlodypina (Normodipine, Norvasc, Agen, Amlopin, Apo-Amlo),
  • lacidypina (Lacipil),
  • lerkanidypina (Lecalpin),
• werapamil (Isoptin, Isoptin SR, Isoptin SR-E, Staveran),
• diltiazem (Dilzem retard, Oxycardil).

Preferowane w leczeniu są dihydropirydynowi antagoniści wapnia. Zaleca się ich stosowanie u osób w podeszłym wieku, u pacjentów z miażdżycą, izolowanym nadciśnieniem skurczowym oraz astmą czy POChP. Są metabolicznie neutralne, dlatego nie ma przeciwwskazań do ich stosowania u diabetyków bądź ludzi z zaburzeniami lipidowymi. Mogą niestety powodować tachykardię, zaczerwienienie skóry czy obrzęki obwodowe. Obrzęki kończyn dolnych są częstym działaniem niepożądanym po amlodypinie. Zaleca się wtedy zamianę na lerkanidypinę (działanie nefroprotekcyjne) lub lacidypinę. Amlodypina natomiast wydaje się być korzystniejsza u ludzi starszych ze względu na swoje działanie prewencyjne w stosunku do demencji [1].

U pacjentów z niewydolnością serca i obniżoną frakcją wyrzutową lewej komory nie zaleca się stosowania werapamilu czy diltiazemu. Po tych lekach mogą pojawić się zaparcia, bóle głowy i obrzęki. Werapamil i diltiazem jest neutralny metabolicznie, działa antyarytmicznie, przeciwdławicowo i nefroprotekcyjnie.

Najbezpieczniejszy lek na nadciśnienie tętnicze. Czy leki na nadciśnienie szkodzą?

Najbezpieczniejsze i najlepsze spośród wymienionych wydają się być diuretyki tiazydopodobne. Nie zwiększają zaburzeń metabolicznych i przykładowo. indapamid może być bez przeszkód stosowany u diabetyków. Wykazują też silniejszy i dłuższy efekt hipotensyjny niż leki tiazydowe. Efekt diuretyczny indapamidu jest określany jako umiarkowany. Natomiast gdy potrzeba silnego działania, to można zastosować chlortalidon [1]. Pomimo zalet zdarzają się również zaburzenia elektrolitowe, takie jak hiponatremia czy hipokaliemia, dlatego przy dłuższym stosowaniu zaleca się badania kontrolne.

Diuretyki tiazydowe są kolejnymi często stosowanymi lekami I rzutu w terapii nadciśnienia tętniczego. Niestety są przeciwwskazane dla osób z hiperurykemią, a pacjenci chorzy na cukrzycę czy cierpiący na zaburzenia lipidowe powinni rozważyć ich zamianę na diuretyki tiazydopodobne po konsultacji z lekarzem.

Powyższe dwie podgrupy są najczęściej używane, jednak inne rodzaje diuretyków również znajdują zastosowanie. Diuretyki pętlowe często wdraża się przy nadciśnieniu tętniczym połączonym z przewlekłą chorobą nerek.

Leki oszczędzające potas (antagoniści aldosteronu) są przeznaczone w przypadku nadciśnienia z występującym podwyższeniem poziomu aldosteronu. Spironolakton często włącza się dodatkowo, jeśli trójlekowa terapia nie przynosi efektów.

Nadciśnienie tętnicze krwi — połączenie leków

Stosowanie się do zaleceń lekarza jest ważne, aby leczenie nadciśnienia przebiegało sprawnie i prawidłowo. Według wytycznych nadciśnienie tętnicze krwi już od początku powinno być leczone przy użyciu farmakoterapii złożonej. Nadciśnienie bardzo często współistnieje z innymi chorobami, co zwiększa ilość tabletek, które przyjmuje pacjent. W tym przypadku najlepiej korzystać z leków złożonych, w których w jednej tabletce znajduje się kilka substancji leczniczych. Terapia złożona zapewnia mocniejszy efekt hipotensyjny oraz szybsze osiągnięcie założonego celu terapeutycznego (czytaj więcej: 6 mitów dotyczących nadciśnienia).

Podstawowe połączenia dwulekowe składają się z inhibitora konwertazy angiotensyny (IKA) lub antagonisty receptora angiotensyny II (sartan) z diuretykiem tiazydopodobnym (lub tiazydowym) bądź dihydropirydynowym antagonistą wapnia [1].

Przykłady leków złożonych

W celu lepszego zobrazowania powyższych kombinacji poznajmy najczęściej spotykane leki złożone dostępne w aptekach:

• IKA + diuretyk tiazydopodobny:
  • perindopril + indapamid (Co-Prenessa, Co-Presomyl, Indix Combi, Noliprel, Panoprist, Tertensif Kombi)
• IKA + diuretyk tiazydowy:

• • lisinopril + hydrochlorotiazyd (Skopryl Plus, Lisiprol HCT)
  • ramipril + hydrochlorotiazyd (Ampril HD, Ampril HL, Ramicor Combi, Ramizek HCT, Tritace Comb)
  • enalapril + hydrochlorotiazyd (Enap H, Enap HL)
  • zofenopril + hydrochlorotiazyd (Zofenil Plus)

•  IKA + dihydropirydynowy antagonista wapnia:

• • perindopril + amlodypina (Amlessa, Co-Prestarium, Prestozek Combi, Vilpin Combi)
  • lisinopril + amlodypina (Dironorm)
  • ramipril + amlodypina (Sumilar, Ramizek Combi, Ramladio, Egiramlon)
  • enalapril + lerkanidypina (Coripren, Elernap, Lercaprel)

•  sartan + diuretyk tiazydowy:

• • telmisartan + hydrochlorotiazyd (Actelsar HCT, Polsart Plus, Telmizek HCT, Tezeo HCT)
  • walsartan + hydrochlorotiazyd (ApoValsart HCT, Avasart HCT, Awalten, CoBespres, Co-Valsacor, Valtap HCT)
  • kandesartan + hydrochlorotiazyd (Candepres HCT, Carzap HCT, Karbicombi)
  • losartan + hydrochlorotiazyd (Hyzaar, Hyzaar Forte, Lorista, Lozap HCT, Xartan HCT)

• sartan + antagonista wapnia:

• • telmisartan + amlodypina (Telam, Teldipim, Twynsta)
  • walsartan + amlodypina (Sarpin, Sartesta, Wamlox, Dipperam, Valsamix)
  • kandesartan + amlodypina (Caramlo, Candezek Combi, Amlopres, Camlocor)
  • losartan + amlodypina (Alortia)

Według badań klinicznych połączenie IKA + antagonista wapnia przynosi lepszy skutek w prewencji ryzyka sercowo-naczyniowego niż IKA + diuretyk tiazydowy. Nie znaczy to jednak, że w konkretnym przypadku dla danego pacjenta takie połączenie będzie najlepsze. Ostateczną decyzję zawsze podejmuje lekarz.

Jeśli ciśnienie nie ulega normalizacji, można zastosować połączenie trójlekowe, takie jak:

• IKA + diuretyk tiazydopodobny + antagonista wapnia:

• • perindopril + indapamid + amlodypina (Co-Amlessa, Triplixam)

• sartan + diuretyk tiazydowy + antagonista wapnia:

• • walsartan + hydrochlorotiazyd + amlodypina (Copalia HCT, Dafiro HCT, Dipperam HCT, Valtricom)

Wymienione wyżej połączenia są dostępne w jednej tabletce. Nie są to jedyne możliwe kombinacje, gdyż inne możemy osiągnąć, stosując kilka leków jednocześnie. Podczas farmakoterapii złożonej należy pamiętać, że nie wolno łączyć ze sobą IKA i sartanów, gdyż zwiększa się ryzyko działań niepożądanych ze strony nerek [1].

Nadciśnienie tętnicze – farmakoterapia dorosłych

Dorosłe osoby poniżej 65 roku życia powinny rozpocząć farmakoterapię nadciśnienia tętniczego od połączeń dwulekowych w standardowych dawkach: IKA lub sartan z dihydropirydynowym antagonistą wapnia, lub diuretykiem tiazydowym (z naciskiem na tiazydopodobne). Jeśli cel terapeutyczny nie zostanie osiągnięty, to można albo zwiększyć dawki do maksymalnych, albo zastosować połączenie trójlekowe. W przypadku dalszego problemu z normalizacją ciśnienia tętniczego krwi zaleca się włączenie połączeń trójlekowych w dawkach maksymalnych [1].

Farmakoterapia seniorów

Pacjenci w wieku od 65 do 80 lat

Jeśli u seniora rozpoznano nadciśnienie tętnicze krwi 1. stopnia, to farmakoterapię można rozpocząć na dwa sposoby. Możliwe jest zastosowanie monoterapii przy użyciu indapamidu lub dihydropirydynowego antagonisty wapnia albo wdrożenie terapii złożonej z połączeń dwulekowych w dawkach subpodstawowych. Jeśli nie przyniesie to oczekiwanych rezultatów, to kolejnym krokiem jest przyjmowanie dwuskładnikowych leków w dawkach podstawowych, a następnym etapem będzie wdrożenie terapii trójskładnikowej w dawkach podstawowych [1].

Pacjenci z nadciśnieniem 2. stopnia powinni natomiast rozpocząć terapię od połączeń dwulekowych w dawkach podstawowych. Dopuszcza się tutaj połączenie diuretyków tiazydowych lub tiazydopodobnych z dihydropirydynowymi antagonistami wapnia. Brak redukcji ciśnienia należy potraktować zwiększeniem wyżej wymienionych dawek do maksymalnych. Jeśli nadal pacjent nie osiąga celu terapeutycznego, to stosuje się połączenia trójskładnikowe w pełnych dawkach.

Pacjenci w wieku powyżej 80 lat

Odmienne zasady terapii stosuje się w przypadku osób najstarszych. Leczenie rozpoczyna się dopiero od 2. stopnia nadciśnienia i początkowo zalecana jest monoterapia indapamidem. Jeśli ciśnienie nie zmniejszy się do założonego poziomu, to włącza się politerapię z zastosowaniem IKA + indapamidu w dawkach podstawowych. Brak osiągnięcia celu terapeutycznego skutkuje rozpoczęciem terapii z zastosowaniem trzech składników: IKA, indapamidu oraz dihydropirydynowego antagonisty wapnia — również w dawkach podstawowych [1].

Seniorzy z 3. stopniem nadciśnienia tętniczego powinni zacząć leczenie od podstawowych dawek IKA i indapamidu. W przypadku niepowodzenia terapii kolejny krok to takie samo połączenie, ale w pełnych dawkach. Dalsze nieosiągnięcie celu terapetycznego powinno skutkować wdrożeniem terapii trójlekowej — opartej na indapamidzie, IKA i dihydropirydynowym antagoniście wapnia, w pełnych dawkach [1].

Szczególne przypadki

Nadciśnienie często występuje wspólnie z innymi chorobami lub jest diagnozowane razem z powikłaniami sercowo-naczyniowymi. W niektórych przypadkach lepszym rozwiązaniem będzie rozpoczęcie farmakoterapii od innego połączenia leków:

• przebyty zawał serca lub jego niewydolność:
  • ꞵ-bloker z IKA (Prestilol, Scaliant),

• udar mózgu, cukrzyca, dysfunkcja nerek lub podeszły wiek:
  • IKA lub sartan z diuretykiem tiazydowym, lub tiazydopodobnym (z naciskiem na indapamid u seniorów)

• zespół metaboliczny lub cukrzyca:
  • IKA lub sartan z antagonistą wapnia [1].

ꞵ-adrenolityk w I rzucie powinno się również rozważyć w przypadku młodych osób ze spoczynkowym tętnem powyżej 80 uderzeń na minutę oraz u kobiet w ciąży. W większości przypadków monoterapia nie jest zalecana, jednak można pomyśleć o jej wdrożeniu młodym pacjentom z 1. stopniem nadciśnienia tętniczego z niskim ryzykiem sercowo-naczyniowym [1].

Co jeśli leczenie nie działa?

Leczenie nadciśnienia tętniczego to skomplikowany proces. Jeśli terapia trójlekowa w dawkach pełnych nie przynosi rezultatów, to możemy mieć do czynienia z nadciśnieniem opornym. Jego leczenie jest trudne i często pacjent zostaje skierowany do specjalistycznego ośrodka. Nadciśnienie tętnicze oporne niejednokrotnie wymaga przyjmowania większej liczby leków. Do terapii trójlekowej początkowo dodaje się spironolakton (Spironol, Verospiron), ale możliwe jest również włączenie leków z grupy:

• Ⲁ-adrenolityków:
  • doksazosyna – Cardura, Doxar, Dozox,
  • terazosyna – Setegis, Kornam,
• sympatykolityków:
  • rezerpina – Normatens (preparat złożony – dodatkowo klopamid i dihydroergokrystyna),
  • metyldopa – Dopegyt,
• diuretyków pętlowych:
  • torasemid – Diured, Diuver,
  • kwas etakrynowy –
• agonistów receptorów imidazolowych:
  • rilmenidyna – Tenaxum,
  • moksonidyna – Physiotens.

Warto przeanalizować inne leki przyjmowane przez pacjenta, które mogą dawać interakcję i uniemożliwiać uzyskanie prawidłowego ciśnienia [1].

Nadciśnienie tętnicze i wizyty kontrolne

Jeśli dopiero rozpoczęliśmy leczenie, a ciśnienie nie jest w pełni znormalizowane, to wizyty kontrolne powinny odbywać się przynajmniej raz na miesiąc. Po osiągnięciu celu terapeutycznego mogą one odbywać się co 3 miesiące [1].

]]> https://leki.pl/poradnik/nadcisnienie-tetnicze-cele-terapeutyczne-i-stosowane-leki/feed/ 0 https://leki.pl/poradnik/nadcisnienie-tetnicze-charakterystyka-i-diagnoza/ https://leki.pl/poradnik/nadcisnienie-tetnicze-charakterystyka-i-diagnoza/#respond Thu, 08 Apr 2021 05:30:18 +0000 https://demo.leki.pl/poradnik/nadcisnienie-tetnicze-charakterystyka-i-diagnoza/ Czym jest ciśnienie tętnicze krwi?

Ciśnienie tętnicze (CT) krwi określa, z jaką siłą krew napiera na ściany tętnic. Podczas badania dowiadujemy się, że nasze ciśnienie wynosi, np. 120 na 80. Co to oznacza?

Prawidłowo zapisany wynik ciśnienia tętniczego krwi powinien być następujący: 120/80 mm Hg.

• Pierwsza wartość, czyli 120, określa ciśnienie skurczowe (SCT). Mówi nam ono o tym, z jaką siłą krew wychodząca z serca podczas skurczu, oddziałuje na ściany tętnic.
• Druga wartość, czyli 80, określa ciśnienie rozkurczowe (RCT). To wartość siły, jaką krew wywiera na tętnice podczas przerwy między uderzeniami.
• Jednostka ciśnienia tętniczego krwi to “mm Hg”, czyli milimetry słupa rtęci [1].

Zastanawia Was, dlaczego pomiary podawane są w takiej jednostce? Aktualnie korzysta się z ciśnieniomierzy automatycznych lub półautomatycznych, jednak w żadnym nie znajduje się rtęć. Natomiast rtęć była używana jako wskaźnik w pierwszych manometrach, a dzisiaj pozostała jako uniwersalna jednostka ciśnienia krwi [1].

Nadciśnienie tętnicze krwi — kiedy możemy o nim mówić?

Ciśnienie tętnicze krwi podlega klasyfikacji na podstawie ciśnienia skurczowego i rozkurczowego. Podział przedstawiono w Tabeli 1.

Nadciśnienie tętnicze krwi powinno zostać zdiagnozowane w gabinecie lekarskim, gdyż podstawą jest wykonanie minimum dwóch pomiarów na dwóch różnych wizytach (najlepiej w odstępie 1 do 4 tygodni). Na podstawie średniej stawia się diagnozę. Idealne ciśnienie powinno wynosić poniżej 120/80 mm Hg. Ciśnienie prawidłowe oraz wysokie prawidłowe jest również akceptowalne, ale należy zwrócić uwagę na swój styl życia i wprowadzić ewentualne zmiany (czytaj więcej: Dieta DASH w zapobieganiu i leczeniu nadciśnienia tętniczego). Nadciśnienie tętnicze krwi rozpoznaje się, jeśli ciśnienie skurczowe wynosi 140 lub więcej albo rozkurczowe 90 i więcej. Istotne jest, że do zdiagnozowania schorzenia wystarczy przekroczenie tylko jednej wartości [1-2].

W przypadku nadciśnienia 1. stopnia ostateczna diagnoza powinna zostać potwierdzona poprzez dodatkowe badania: automatyczną rejestrację ciśnienia tętniczego (tzw. Holter) lub pomiary domowe. Jeśli wyniki wskażą na nadciśnienie 3. stopnia, to leczenie można wdrożyć już na pierwszej wizycie lekarskiej (czytaj więcej: 6 mitów dotyczących nadciśnienia).

Jak powinny wyglądać pomiary?

Przed wykonaniem pomiaru w gabinecie lekarskim należy pamiętać o kilku zasadach:

• 30 minut przed badaniem nie pij kawy, alkoholu, nie pal papierosów ani nie spożywaj innych substancji psychoaktywnych,
• 5 minut przed pomiarem usiądź w wygodnej pozycji i się zrelaksuj.

Wykonywanie pomiaru ciśnienia tętniczego krwi bezpośrednio po przybyciu do gabinetu, po wysiłku fizycznym, będąc w stanie stresu psychicznego lub pod wpływem środków pobudzających może zaburzyć wyniki [2].

Standardowo lekarz powinien wykonać 3 pomiary ciśnienia w odstępach około 2 minut i wyciągnąć średnią wartość. Zaleca się, aby badanie wykonywano na obu ramionach jednocześnie, a jeśli jest to niemożliwe, to sekwencyjnie. Ma to szczególne znaczenie w przypadku znacznych różnic w ciśnieniu pomiędzy ramionami (powyżej 20 mm Hg), co może wskazywać na inne schorzenia. Powinno się również zbadać tętno, aby wyeliminować arytmię, tachykardię lub bradykardię [1-2].

Pacjenci, którzy pierwszy raz przychodzą na badanie, powinni zostać poddani próbie ortostatycznej, aby wyeliminować hipotonię ortostatyczną. W tym celu przeprowadza się pomiar CT w pozycji siedzącej, a następnie w pierwszej i trzeciej minucie po wstaniu. Spadek wartości SCT o 20 mm Hg lub więcej, bądź RCT o 10 mm Hg, lub więcej albo obniżenie SCT poniżej 90 mm Hg diagnozuje chorobę [2].

Nadciśnienie tętnicze krwi i pomiary domowe

Pomimo tego, że wyniki pomiarów domowych nie powinny same decydować o diagnozie, to często są niezbędne jako uzupełnienie procesu diagnostycznego. Pacjenci powinni korzystać z całkowicie automatycznych ciśnieniomierzy, aby zminimalizować ryzyko błędu pomiarowego. Zasady przeprowadzania pomiarów są takie same jak w gabinecie lekarskim, a dodatkowo powinniśmy pamiętać o następujących rzeczach:

• Pomiary należy rozpocząć tydzień przed planowaną wizytą.
• Badanie ciśnienia krwi należy przeprowadzać rano i wieczorem o stałych porach. Zaleca się wykonanie 2 pomiarów w kilkuminutowych odstępach. Ciśnienie należy mierzyć przed wzięciem leków i jedzeniem.
• Wyniki należy zapisywać i wyciągać z nich średnią dla pory dnia. Obliczenia powinno rozpocząć się od 2. doby wykonywania pomiarów.
• Badanie należy wykonywać na siedząco z ręką zgiętą w łokciu, podpartą i trzymaną na poziomie serca.
• Pomiar ciśnienia tętniczego krwi wykonujemy na ręce, na której zwykle odczytujemy wyższe ciśnienie [2].

Domowe pomiary ciśnienia mogą być pomocne, aby zdiagnozować nadciśnienie tętnicze u osób z podwyższonym lękiem w gabinecie lekarskim, czyli cierpiący na tzw. syndrom białego fartucha.

Nadciśnienie tętnicze krwi na podstawie pomiarów domowych i całodobowych diagnozujemy zgodnie z wartościami zawartymi w Tabeli 2.

Nadciśnienie tętnicze krwi — czynniki ryzyka

Tętnicze nadciśnienie krwi to choroba, na której rozwój w pewnych przypadkach mamy wpływ. Warto więc poznać czynniki ryzyka, aby móc jej przeciwdziałać.

Czynniki niemodyfikowalne:

• płeć męska,
• wiek: 55 lat lub powyżej u mężczyzn, a u kobiet 65 lat lub powyżej,
• przedwczesna menopauza,
• przedwczesna choroba układu krążenia w wywiadzie rodzinnym (w przypadku mężczyzn poniżej 55. roku życia, a u kobiet poniżej 65. roku życia),
• przypadki rozpoznania nadciśnienia tętniczego w młodym wieku u rodziców lub w wywiadzie rodzinnym [2].

Czynnik modyfikowalne:

• palenie tytoniu (nawet w przeszłości),
• hipercholesterolemia,
• hiperurykemia,
• nadwaga i otyłość,
• siedzący tryb życia,
• spoczynkowa akcja serca powyżej 80 na minutę [2].

Niestety jeśli chodzi o czynniki niemodyfikowalne, to nie mamy na nie wpływu. Natomiast na pozostałe aspekty mamy realny wpływ i zmiana trybu życia może opóźnić rozwój choroby lub poprawić nasze wyniki.

Skala Pol-Score i model Framingham — o co chodzi?

Nadciśnienie tętnicze zdiagnozowane po raz pierwszy powinno zostać połączone z oceną globalnego ryzyka sercowo-naczyniowego. Analizuje się, jak nadciśnienie wraz z innymi czynnikami ryzyka wpływa na ryzyko sercowo-naczyniowe, które określa się jako: niskie, umiarkowane, wysokie i bardzo wysokie. Możemy tego dokonać przy użyciu skali Pol-Score lub modelu Framingham [2].

1. Skala Pol-Score — informuje nas o 10-letnim absolutnym ryzyku wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych, które zakończą się zgonem. Ryzyko jest oceniane na zasadzie skali procentowej, w następujący sposób:
   1. niskie: poniżej 1%,
   2. umiarkowane: 1-5%,
   3. wysokie: 5-10%,
   4. bardzo wysokie: powyżej 10% [2].
2. Model Framingham — informuje nas o 10-letnim absolutnym ryzyku wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych. Skala procentowa prezentuje się tak jak poniżej:
   1. niskie: poniżej 15%,
   2. umiarkowane: 15-20%,
   3. wysokie: 20-30%,
   4. bardzo wysokie: powyżej 30% [2].

Czy oba modele są użyteczne dla wszystkich? Nie. Skala Pol-Score przeznaczona jest dla osób od 40. roku życia, bez współistniejących chorób układu krążenia i cukrzycy. W przeciwnym wypadku zaleca się stosowanie modelu Framingham [2].

W jaki sposób odczytać ryzyko?

Skala Pol-Score

Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego jest stosunkowo prosta, ale należy pamiętać o kilku zasadach:

1. Wybieramy odpowiednią część tabeli ze względu na płeć, wiek i palenie tytoniu.
2. Następnie odszukujemy kwadrat, który najbardziej odpowiada naszemu skurczowemu ciśnieniu tętniczemu (SCT, lewa strona) oraz stężeniu cholesterolu całkowitego (dół tabeli).
3. Odczytujemy wynik procentowy.

Rycina 1. Skala Pol-Score

źródło: Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym – 2019 rok. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego.

Przykładowo: Dla mężczyzny w wieku 55 lat, który pali papierosy, ma SCT około 160 mm Hg, a cholesterol całkowity w granicach 230 mmol/L ryzyko wynosi 14%, czyli jest bardzo wysokie.

Model Framingham

W tym przypadku bierzemy pod uwagę stopień nadciśnienia tętniczego, czynniki ryzyka wymienione wcześniej oraz współistnienie innych chorób, takich jak np.:

• cukrzyca niepowikłana i powikłana (zmiany mikro i makroangiopatyczne),
• udar niedokrwienny mózgu,
• zawał serca, dławica piersiowa,
• obecność blaszek miażdżycowych w badaniach,
• migotanie przedsionków,
• niewydolność serca,
• przewlekła choroba nerek (od 3. stopnia),
• zaawansowana retinopatia [2].

Rycina 2. Model Framingham

źródło: Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym – 2019 rok. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego.

Przykładowo: Dla kobiety, której ciśnienie tętnicze krwi wynosi 165/95 mm Hg (nadciśnienie tętnicze 2. stopnia) i cierpi na niepowikłaną cukrzycę, 10-letnie absolutne ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych określane jest jako wysokie.

Dzięki powyższym tabelom w zrozumiały sposób dostrzegamy zasadność leczenia nadciśnienia tętniczego, chorób współistniejących i szeroko pojętego dbania o zdrowie. Czasami nawet niewielki spadek ciśnienia tętniczego krwi lub cholesterolu całkowitego może zmniejszyć ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych.

Porównywane substancje czynne – podobieństwa i różnice

W niniejszym opisie zestawiamy trzy substancje czynne: allopurinol, febuksostat oraz kolchicyna. Wszystkie należą do leków stosowanych w leczeniu dny moczanowej i innych chorób związanych z podwyższonym poziomem kwasu moczowego¹²³. Allopurinol i febuksostat zaliczają się do inhibitorów oksydazy ksantynowej, a ich głównym zadaniem jest zmniejszanie produkcji kwasu moczowego w organizmie⁴⁵. Kolchicyna natomiast nie wpływa na poziom kwasu moczowego, ale łagodzi stany zapalne wywołane przez jego kryształy w stawach⁶.

Wszystkie te substancje są stosowane głównie w leczeniu dny moczanowej, jednak ich zastosowanie, mechanizm działania i sposób dawkowania różnią się znacząco¹²³. Allopurinol i febuksostat podaje się doustnie, zwykle w formie tabletek, podobnie jak kolchicynę⁷⁸⁹.

Wskazania do stosowania – kiedy wybrać który lek?

Allopurinol jest wskazany do leczenia wszystkich postaci hiperurykemii, czyli podwyższonego poziomu kwasu moczowego we krwi, zwłaszcza jeśli prowadzi do dny moczanowej, kamicy nerkowej lub powikłań podczas leczenia nowotworów¹. Można go stosować także u dzieci, ale tylko w szczególnych przypadkach, jak np. w przebiegu białaczki czy rzadkich zaburzeń enzymatycznych¹⁰.

Febuksostat stosuje się u dorosłych w leczeniu przewlekłej hiperurykemii, gdy już występują objawy odkładania się kryształów kwasu moczowego, takie jak guzki dnawe czy zapalenie stawów². Wskazany jest również w zapobieganiu i leczeniu hiperurykemii u pacjentów z nowotworami hematologicznymi, którzy są narażeni na zespół rozpadu guza podczas chemioterapii¹¹. Nie stosuje się go u dzieci¹².

Kolchicyna jest wykorzystywana głównie do łagodzenia ostrych ataków dny moczanowej oraz w profilaktyce napadów podczas rozpoczynania leczenia allopurynolem lub febuksostatem³. Nie obniża ona poziomu kwasu moczowego, ale zmniejsza stan zapalny i ból⁶. Nie zaleca się jej stosowania u dzieci, z wyjątkiem niektórych rzadkich chorób, takich jak rodzinna gorączka śródziemnomorska¹³.

• Allopurinol i febuksostat są stosowane w leczeniu przewlekłym, aby utrzymać prawidłowy poziom kwasu moczowego¹².
• Kolchicyna stosowana jest doraźnie w ostrych atakach lub profilaktycznie przy rozpoczynaniu leczenia lekami obniżającymi kwas moczowy³.

Mechanizm działania i farmakokinetyka

Allopurinol i febuksostat działają poprzez hamowanie enzymu oksydazy ksantynowej, który jest odpowiedzialny za wytwarzanie kwasu moczowego w organizmie⁴⁵. Allopurinol jest purynowym inhibitorem tego enzymu, a jego aktywny metabolit – oksypurynol – również hamuje wytwarzanie kwasu moczowego⁴. Febuksostat natomiast jest silnym, niepurynowym i bardziej selektywnym inhibitorem oksydazy ksantynowej, co przekłada się na skuteczniejsze obniżenie poziomu kwasu moczowego, zwłaszcza u osób z umiarkowaną lub ciężką niewydolnością nerek⁵¹⁴.

Kolchicyna nie wpływa na produkcję kwasu moczowego, lecz hamuje migrację leukocytów do miejsc zapalenia oraz blokuje reakcję zapalną wywołaną przez kryształy moczanowe w stawach⁶¹⁵. Jej działanie polega na zahamowaniu podziału komórek i zmniejszeniu reakcji zapalnej⁶.

• Allopurinol i febuksostat obniżają poziom kwasu moczowego – działają przyczynowo⁴⁵.
• Kolchicyna działa objawowo – łagodzi ból i zapalenie⁶.

Właściwości farmakokinetyczne

Allopurinol po podaniu doustnym szybko się wchłania, a jego aktywność utrzymuje się przez ponad 24 godziny dzięki działaniu oksypurynolu¹⁶. Jest wydalany głównie przez nerki, co wymaga ostrożności u pacjentów z niewydolnością nerek¹⁷. Febuksostat również jest dobrze wchłaniany, a jego metabolizm zachodzi w wątrobie – jest wydalany zarówno z moczem, jak i z kałem¹⁸. Dzięki temu jego stosowanie jest możliwe także u pacjentów z umiarkowaną niewydolnością nerek, bez konieczności znacznej modyfikacji dawki¹².

Kolchicyna wchłania się szybko z przewodu pokarmowego i osiąga maksymalne stężenie we krwi w ciągu około godziny. Jest metabolizowana w wątrobie i wydalana głównie z kałem, częściowo przez nerki¹⁹²⁰. U osób z niewydolnością nerek jej stężenie może się zwiększać, co podnosi ryzyko działań niepożądanych²¹.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co je łączy, a co dzieli?

Wszystkie trzy substancje mają wspólne przeciwwskazanie, jakim jest nadwrażliwość na substancję czynną lub którykolwiek składnik leku²²²³²⁴. Jednak w pozostałych przypadkach przeciwwskazania i środki ostrożności znacząco się różnią.

• Allopurinol – przeciwwskazany przy nadwrażliwości, wymaga ostrożności u osób z zaburzeniami nerek i wątroby oraz w przypadku predyspozycji genetycznych (allele HLA-B*5801, szczególnie u osób pochodzenia azjatyckiego)²⁵. Należy unikać stosowania podczas ostrego napadu dny, a w pierwszym okresie leczenia zaleca się stosowanie kolchicyny lub leku przeciwzapalnego w celu profilaktyki²⁶.
• Febuksostat – przeciwwskazany przy nadwrażliwości. Wymaga ostrożności u osób z chorobami serca, zwłaszcza po zawale lub udarze, oraz w przypadku ciężkiej niewydolności nerek lub wątroby²⁷. Nie stosuje się go u dzieci oraz w ostrym napadzie dny, podobnie jak allopurinolu¹².
• Kolchicyna – przeciwwskazana przy ciężkich chorobach serca, nerek, wątroby oraz przy zaburzeniach hematologicznych (krwi). Nie stosuje się jej u dzieci (z wyjątkiem rzadkich wskazań), a u osób starszych i osłabionych wymaga szczególnej ostrożności²⁴²⁸.

Interakcje z innymi lekami

Allopurinol i febuksostat nie powinny być stosowane równocześnie z azatiopryną lub 6-merkaptopuryną bez odpowiedniego zmniejszenia ich dawki, gdyż mogą prowadzić do groźnych działań niepożądanych²⁹³⁰. Kolchicyna wchodzi w liczne interakcje, zwłaszcza z lekami wpływającymi na czynność nerek i wątroby, niektórymi antybiotykami oraz lekami obniżającymi cholesterol (statyny)³¹³². Niektóre połączenia mogą powodować groźne powikłania, w tym zaburzenia krwi, mięśni czy nerek³¹.

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

Pod względem bezpieczeństwa, leki te różnią się znacznie, zwłaszcza jeśli chodzi o dzieci, kobiety w ciąży i karmiące piersią, osoby prowadzące pojazdy oraz pacjentów z chorobami nerek lub wątroby.

• Dzieci: Allopurinol można stosować tylko w określonych sytuacjach (np. białaczka), febuksostat i kolchicyna nie są przeznaczone dla dzieci z dną moczanową¹⁰¹²⁹.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Allopurinol i febuksostat nie są zalecane w ciąży i podczas karmienia piersią, stosuje się je tylko, gdy nie ma bezpieczniejszych alternatyw³³³⁴. Kolchicyna jest przeciwwskazana w tych okresach, chyba że lekarz uzna, że korzyści przewyższają ryzyko³⁵³⁶.
• Kierowcy: Wszystkie trzy leki mogą powodować senność, zawroty głowy lub inne objawy wpływające na zdolność prowadzenia pojazdów, dlatego należy zachować ostrożność³⁷³⁸³⁹.
• Pacjenci z zaburzeniami nerek lub wątroby: U tych osób allopurinol wymaga zmniejszenia dawki, a febuksostat jest bezpieczniejszy przy umiarkowanych zaburzeniach czynności nerek, jednak nie zaleca się go w ciężkiej niewydolności nerek lub wątroby⁴⁰¹². Kolchicyna jest przeciwwskazana przy ciężkiej niewydolności nerek lub wątroby i wymaga dużej ostrożności przy łagodniejszych zaburzeniach²¹.

Podsumowanie – różnice i podobieństwa w praktyce klinicznej

Allopurinol, febuksostat i kolchicyna – wybór zależny od potrzeb pacjenta

Wybór odpowiedniego leku zależy od indywidualnych potrzeb i stanu zdrowia pacjenta. Allopurinol i febuksostat są skuteczne w długotrwałym obniżaniu poziomu kwasu moczowego, ale różnią się profilem bezpieczeństwa, szczególnie w przypadku zaburzeń nerek i serca. Kolchicyna jest nieoceniona w leczeniu ostrych ataków dny, ale jej stosowanie jest ograniczone przez ryzyko działań niepożądanych. Wspólna cecha wszystkich tych leków to konieczność ścisłego przestrzegania zaleceń lekarza oraz regularnego monitorowania stanu zdrowia podczas terapii.

Diuretyki tiazydowe i tiazydopodobne – podobieństwa i ogólna charakterystyka

Klopamid, indapamid oraz hydrochlorotiazyd należą do grupy leków moczopędnych (diuretyków) o umiarkowanej sile działania¹²³. Leki te stosuje się przede wszystkim w leczeniu nadciśnienia tętniczego i obrzęków spowodowanych chorobami serca, nerek lub wątroby. Wszystkie wymienione substancje zwiększają wydalanie sodu i wody z organizmu przez nerki, co prowadzi do zmniejszenia objętości płynów krążących i obniżenia ciśnienia tętniczego¹²³. Choć różnią się nieco budową chemiczną i profilem działania, mają wiele wspólnych cech, takich jak ryzyko zaburzeń elektrolitowych (zwłaszcza hipokaliemii), możliwość podwyższenia stężenia kwasu moczowego czy wpływ na metabolizm glukozy i lipidów⁴⁵³.

Wskazania terapeutyczne – kiedy stosuje się klopamid, indapamid i hydrochlorotiazyd?

Klopamid jest najczęściej zalecany w leczeniu obrzęków powstałych na tle niewydolności serca, nerek lub wątroby, a także jako składnik preparatów złożonych w leczeniu nadciśnienia tętniczego, zwłaszcza gdy monoterapia nie przynosi efektu⁶⁷. Indapamid stosuje się głównie w leczeniu nadciśnienia tętniczego samoistnego lub pierwotnego, często w postaci leków jednoskładnikowych lub w połączeniu z innymi lekami przeciwnadciśnieniowymi, np. inhibitorami ACE⁸⁹¹⁰. Hydrochlorotiazyd znajduje zastosowanie zarówno w leczeniu nadciśnienia, jak i obrzęków różnego pochodzenia – sercowego, nerkowego czy wątrobowego³. Często jest składnikiem preparatów złożonych z innymi lekami obniżającymi ciśnienie (np. z sartanami lub inhibitorami ACE)¹¹¹².

Warto zwrócić uwagę, że klopamid i hydrochlorotiazyd mogą być stosowane także w leczeniu obrzęków, natomiast indapamid – praktycznie wyłącznie w terapii nadciśnienia. Wszystkie trzy substancje nie są zalecane dla dzieci i młodzieży ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności¹³¹⁴¹⁵.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne – co je różni?

Wszystkie omawiane substancje działają na poziomie kanalików nerkowych, hamując wchłanianie zwrotne sodu i chlorków, co prowadzi do zwiększonego wydalania tych jonów oraz wody z moczem¹²³. Klopamid należy do tzw. diuretyków tiazydopodobnych i cechuje się szybkim wchłanianiem z przewodu pokarmowego oraz stosunkowo krótkim okresem półtrwania (ok. 6 godzin)¹⁷. Indapamid, choć również jest tiazydopodobny, działa nieco dłużej (okres półtrwania 14–24 godziny) i często występuje w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu, co pozwala na stabilniejsze obniżenie ciśnienia przez całą dobę¹⁸. Hydrochlorotiazyd natomiast to klasyczny diuretyk tiazydowy, którego działanie pojawia się po 2–4 godzinach od podania i utrzymuje się do 12 godzin³.

Warto podkreślić, że indapamid i hydrochlorotiazyd mogą nieco różnić się wpływem na metabolizm węglowodanów i lipidów – indapamid uważany jest za lek neutralny metabolicznie, podczas gdy hydrochlorotiazyd może pogarszać profil lipidowy i tolerancję glukozy, zwłaszcza w wyższych dawkach¹⁹³.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane u osób z ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny <30 ml/min) oraz ciężką niewydolnością wątroby²⁰²¹²². Nie wolno ich stosować w przypadku bezmoczu, ciężkiej hipokaliemii (niedoboru potasu we krwi), ciężkiej hiponatremii (niedoboru sodu), hiperkalcemii (nadmiaru wapnia) oraz dny moczanowej opornej na leczenie²⁰²¹²². Dodatkowo klopamid jest przeciwwskazany u osób z chorobą Addisona oraz w porfirii, a hydrochlorotiazyd – u pacjentów z chorobą Addisona i podczas jednoczesnego stosowania litu²⁰²².

Wszystkie trzy leki mogą powodować zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej, w tym hipokaliemię, hiponatremię, hipomagnezemię czy hiperurykemię (podwyższenie kwasu moczowego)⁴⁵³. Zaleca się regularne monitorowanie stężeń elektrolitów i parametrów nerkowych podczas długotrwałego stosowania tych leków, zwłaszcza u osób starszych oraz leczonych glikozydami naparstnicy⁴²³.

Warto zaznaczyć, że nadwrażliwość na sulfonamidy lub ich pochodne jest przeciwwskazaniem do stosowania wszystkich trzech leków²⁰²¹²².

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

• Dzieci i młodzież: Klopamid, indapamid i hydrochlorotiazyd nie są zalecane do stosowania u dzieci i młodzieży z powodu braku wystarczających badań potwierdzających bezpieczeństwo i skuteczność¹³¹⁴¹⁵.
• Kobiety w ciąży: Wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane w ciąży, ponieważ mogą zaburzać gospodarkę wodno-elektrolitową u matki i płodu, a także powodować inne działania niepożądane, jak małopłytkowość u noworodka²⁴²⁵²².
• Karmienie piersią: Klopamid, indapamid i hydrochlorotiazyd nie powinny być stosowane podczas karmienia piersią, ponieważ przenikają do mleka i mogą powodować działania niepożądane u niemowląt²⁴²⁶²².
• Prowadzenie pojazdów: Wszystkie trzy substancje mogą powodować zawroty głowy lub uczucie zmęczenia, zwłaszcza na początku leczenia, dlatego zaleca się ostrożność przy prowadzeniu pojazdów i obsłudze maszyn²⁷²⁸³.
• Pacjenci z zaburzeniami nerek lub wątroby: Wszystkie substancje są przeciwwskazane przy ciężkiej niewydolności tych narządów²⁰²¹²².

Podsumowanie – porównanie klopamidu, indapamidu i hydrochlorotiazydu

^{6793131416152425222728}

Klopamid, indapamid i hydrochlorotiazyd – wybór zależny od indywidualnych potrzeb

Wybór pomiędzy klopamidem, indapamidem a hydrochlorotiazydem zależy od wskazań, profilu bezpieczeństwa oraz indywidualnych cech pacjenta. Wszystkie te leki mogą być skuteczne w leczeniu nadciśnienia tętniczego, jednak różnią się szczegółami dotyczącymi zastosowania, bezpieczeństwa w określonych grupach oraz ryzyka działań niepożądanych. Jeśli masz wątpliwości dotyczące swojego leczenia, zawsze warto omówić je z lekarzem prowadzącym, który dobierze odpowiedni lek do Twojej sytuacji zdrowotnej⁶⁷⁹³.