Każdego ranka i wieczora łykasz swoje tabletki, wierząc, że pomagają Ci kontrolować nadciśnienie. Ale czy kiedykolwiek zastanawiałeś się, czy wszystkie te leki są Ci naprawdę potrzebne? Czy nie wchodzą w niekorzystne interakcje? Czy nie powodują skutków ubocznych, które – zamiast pomagać – obciążają Twój organizm? Przegląd lekowy to nowoczesne narzędzie farmaceutyczne, kluczowe dla poprawy skuteczności leczenia, które może pomóc odpowiedzieć na te pytania i zoptymalizować Twoją terapię. Dowiedz się, na czym polega przegląd lekowy i jak farmaceuta wykonuje przegląd lekowy, aby zadbać o twoje zdrowie.

Na czym polega przegląd lekowy?

Usługa przeglądu lekowego to profesjonalna analiza, obejmująca również przegląd domowej apteczki, wszystkich leków, suplementów i produktów ziołowych, które stosujesz na co dzień. Farmaceuta a przegląd lekowy – o co tu chodzi? To właśnie farmaceuci przeprowadzają kompleksową analizę farmakoterapii, która ocenia skuteczność leczenia, identyfikuje potencjalne interakcje i sugeruje zmiany, które mogą poprawić Twoje zdrowie. To nie jest zwykłe sprawdzenie listy leków – to dogłębna analiza, której celem jest dostosowanie terapii do Twojego organizmu i codziennego stylu życia. Pamiętaj, że będzie korzystne dla osób, które już długo się leczą, ale również tych, którzy dopiero dowiedzieli się o swojej chorobie, np. nadciśnieniu. W Polsce przeglądy lekowe wykonuje się już od 2023 roku, jednak nie są jeszcze zbytnio rozpowszechnione w aptekach. Jednak sprawdźmy, czy takie przeglądy domowych apteczek faktycznie coś dają.

Nowa diagnoza nadciśnienia – jak może pomóc przegląd lekowy?

Diagnoza nadciśnienia tętniczego może budzić wiele pytań i obaw. Jakie leki są najlepsze? Czy musisz zmienić swój styl życia? Jak uniknąć skutków ubocznych? Właśnie w takich sytuacjach warto skorzystać z przeglądu lekowego, który pomoże Ci uporządkować nową terapię, dostosować leczenie do Twojego organizmu i uniknąć interakcji lekowych. Farmaceuta nie tylko przeanalizuje wszystkie leki, które zaczynasz stosować, ale także oceni ich wpływ na Twój organizm. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że już stosowane suplementy diety czy leki przeciwbólowe mogą kolidować z nową terapią. Przegląd domowej apteczki pozwala wykryć te problemy i wprowadzić konieczne zmiany, aby Twoje leczenie było jak najbardziej skuteczne.

Co więcej, farmaceuta może pomóc Ci uniknąć błędów w stosowaniu leków – takich jak pomijanie dawek czy przyjmowanie ich o niewłaściwych porach. Dostosowanie schematu dawkowania do Twojego stylu życia sprawi, że łatwiej będzie Ci przestrzegać zaleceń, co bezpośrednio wpłynie na skuteczność leczenia. Dodatkowo, dzięki usłudze przeglądu lekowego, dowiesz się, na co zwracać uwagę podczas codziennego monitorowania ciśnienia oraz jak szybko reagować na niepokojące objawy. Dla wielu pacjentów diagnoza nadciśnienia to moment, w którym warto przeanalizować nie tylko swoją terapię, ale i cały styl życia. Przegląd lekowy pomoże Ci lepiej zrozumieć swoje leczenie, a farmaceuta podpowie, jakie zmiany w diecie i aktywności fizycznej mogą wspomóc terapię. Dzięki temu nie tylko unikniesz problemów związanych z interakcjami lekowymi, ale również zwiększysz swoje szanse na długoterminową kontrolę ciśnienia i poprawę ogólnego stanu zdrowia.

Przegląd lekowy a skuteczność leczenia nadciśnienia

Analiza farmakoterapii bardzo mocno przyda się także pacjentom, którzy są już w trakcie leczenia. Leczenie nadciśnienia tętniczego często wymaga stosowania kilku różnych leków jednocześnie. Diuretyki, beta-blokery, inhibitory ACE, sartany – każdy z tych preparatów działa w inny sposób, ale razem mogą wywoływać skutki uboczne, które utrudniają codzienne funkcjonowanie. Czy wiesz, że popularne leki przeciwbólowe, takie jak ibuprofen czy diklofenak, mogą osłabiać działanie Twoich leków na nadciśnienie? A może stosujesz suplementy diety z lukrecją, nieświadomie podnosząc swoje ciśnienie? Przegląd lekowy pomaga wyłapać te niuanse i uniknąć niebezpiecznych połączeń, co znacząco wpływa na skuteczność leczenia.

Nie zawsze zdajemy sobie sprawę, że niektóre leki mogą wzajemnie osłabiać swoje działanie lub powodować groźne skutki uboczne. Przykładowo, jeśli stosujesz diuretyki tiazydowe, musisz uważać na spadek poziomu potasu we krwi, co może prowadzić do osłabienia i zaburzeń rytmu serca. Połączenie inhibitorów ACE z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ) zwiększa ryzyko uszkodzenia nerek. Do tego dochodzą interakcje z popularnymi suplementami, takimi jak potas, który niekontrolowany może prowadzić do hiperkaliemii, czy preparaty z kofeiną, które mogą powodować przejściowy wzrost ciśnienia skurczowego nawet o 10 mmHg. Brzmi bardzo profesjonalnie i pewnie nie kojarzysz tych wszystkich nazw? Nic nie szkodzi – to normalne. Z tego powodu powinieneś zaufać farmaceucie i powierzyć mu analizę swojej farmakoterapii!

Przegląd domowej apteczki – jak unikać zbędnej polipragmazji?

Polipragmazja, czyli jednoczesne przyjmowanie wielu leków, to problem, który dotyczy aż 30% pacjentów z nadciśnieniem tętniczym. Czy wszystkie te preparaty są Ci naprawdę potrzebne? Czy niektóre z nich nie dublują swojego działania? Przegląd lekowy może pomóc w eliminacji zbędnych leków i dopasowaniu terapii do Twoich rzeczywistych potrzeb. Czasem okazuje się, że wystarczy zmniejszyć dawkę lub zmienić lek na taki, który lepiej wpisuje się w Twój tryb życia. Ponadto, farmaceuta może ocenić, czy Twoje dawkowanie jest optymalne, np. czy leki przyjmowane są o odpowiednich porach dnia lub, czy wymagają modyfikacji w zależności od Twojej funkcji nerek.

Czasami leki nie działają tak, jak powinny, bo są przyjmowane w niewłaściwy sposób. Na przykład bisoprolol, popularny lek na nadciśnienie, powinien być przyjmowany regularnie, a wielu pacjentów pomija dawki, nie wiedząc, że to osłabia jego działanie. Podczas przeglądu lekowego farmaceuta – w porozumieniu z lekarzem – może zaproponować wygodniejsze formy leków, co dodatkowo zwiększa skuteczność leczenia, na przykład preparaty o przedłużonym uwalnianiu, które wymagają tylko jednej dawki dziennie. Pamiętaj jednak, że farmaceuta nie może sam zmienić terapii, ale może być łącznikiem pomiędzy Tobą a lekarzem. Może też podpowiedzieć sposoby na lepszą organizację terapii, np. poprzez używanie specjalnych pojemników na leki. Dodatkowo przegląd lekowy dla seniorów może pomóc w doborze odpowiednich systemów wspomagających, takich jak aplikacje mobilne do przypominania o dawkach lub blistry z oznaczeniami dni tygodnia. Przejdźmy teraz do kilku przykładów z życia wziętych, aby podkreślić fakt, że przegląd lekowy jest realną potrzebą i przynosi wymierne i wręcz natychmiastowe efekty dla pacjenta.

Realne przypadki, realne korzyści – usługa przeglądu lekowego w życiu

72-letni pan Andrzej od lat zmagał się z nadciśnieniem i cukrzycą typu 2. Mimo stosowania leków jego ciśnienie pozostawało niestabilne, a w ostatnim czasie skarżył się na częste zawroty głowy i osłabienie. W trakcie przeglądu lekowego farmaceuta zauważył, że pacjent jednocześnie stosuje dwa leki obniżające ciśnienie, które mogą prowadzić do nadmiernego spadku ciśnienia, zwłaszcza w godzinach porannych. Po konsultacji z lekarzem zdecydowano o zmniejszeniu dawki jednego z leków i zmianie schematu przyjmowania. Po kilku tygodniach objawy ustąpiły, a pan Andrzej odzyskał energię i lepsze samopoczucie.

68-letnia pani Maria przyjmowała leki na nadciśnienie, ale mimo tego jej ciśnienie było niestabilne. W przeglądzie lekowym wykryto, że stosuje naproksen na bóle stawów, co osłabiało działanie leków hipotensyjnych. Farmaceuta zaproponował zmianę na paracetamol oraz monitorowanie funkcji nerek. Efekt? Po miesiącu ciśnienie ustabilizowało się, a wyniki badań poprawiły.

55-letni pan Jan miał trudności z utrzymaniem prawidłowego ciśnienia, mimo regularnego stosowania leków. W trakcie przeglądu farmaceuta odkrył, że pacjent codziennie przyjmuje pseudoefedrynę na katar, co podnosiło jego ciśnienie. Po zmianie na bezpieczniejszą loratadynę stan zdrowia pacjenta uległ znacznej poprawie.

Podsumowanie

Przegląd lekowy to nie tylko kolejna usługa apteczna – to realna szansa na poprawę jakości życia. Jeśli przyjmujesz leki na nadciśnienie, warto sprawdzić, czy są one dobrze dobrane, czy nie wchodzą w niekorzystne interakcje i czy stosujesz je w optymalny sposób. Konsultacja z farmaceutą i analiza farmakoterapii mogą pomóc uniknąć niebezpiecznych błędów i sprawić, że Twoja terapia stanie się bardziej skuteczna. W końcu zdrowie to najważniejsza inwestycja – czy nie warto zadbać o nie w najlepszy możliwy sposób? Pamiętaj też, że istnieją możliwości związane z przeglądem lekowym online – bez wychodzenia z domu. Korzystaj ze sprawdzonych i rzetelnych platform, aby należycie dbać o swoje zdrowie.

Potas jest niezwykle ważnym pierwiastkiem chemicznym, który pełni szereg ważnych funkcji w organizmie. Przedstawiamy je poniżej:

• utrzymuje prawidłową gospodarkę wodną i zachowuje równowagę kwasowo-zasadową;
• wspomaga funkcjonowanie układu nerwowego i mięśniowego;
• zapewnia wydajność mięśni podczas treningu;
• obniża ciśnienie tętnicze krwi;
• zmniejsza produkcję wolnych rodników;
• redukuje ryzyko udaru mózgu;
• korzystnie wpływa na niewydolność serca, cukrzycę czy zaburzenia rytmu;
• zmniejsza ryzyko powstawania kamieni nerkowych i osteoporozy [1].

Bezpieczna dawka potasu

Czy wystarczy zdrowo się odżywiać, aby zapewnić sobie odpowiednią ilość potasu? Jaka jest bezpieczna dawka potasu, a kiedy możemy doświadczać objawów przedawkowania potasu? Dzienne zapotrzebowanie na potas u niemowląt wynosi od 400 do 700 mg, a u dzieci do 9. roku życia od 2400 do 3700 mg potasu na dobę. Z kolei dorośli potrzebują aż 4700 miligramów tego pierwiastka, podczas gdy kobiety karmiące nawet 5100 mg dziennie [1,2].

Aby pokryć dzienne zapotrzebowanie organizmu na potas, należy stosować urozmaiconą dietę. Musi być ona bogata w warzywa, owoce i pełnoziarniste produkty zbożowe. Powinno się jednocześnie ograniczyć spożycie alkoholu i kofeiny. Warto również zrezygnować z żywności przetworzonej, której składniki mogą obniżać jego przyswajalność [1,2].

Aby poprawić wchłanialność potasu, należy zadbać o odpowiednią ilość magnezu w diecie. W przypadku stosowania suplementacji potasu, bez konsultacji z lekarzem nie zaleca się stosować więcej niż 300-500 mg dziennie. Czy suplementacja potasu jest bezpieczna? Jakie mogą być skutki uboczne przedawkowania [1,2]? 

Czy suplementacja potasu jest bezpieczna?

Suplementacja potasu jest w większości przypadków bezpieczna, ale wymaga zachowania pewnych istotnych zasad. Bez ich przestrzegania możemy być narażeni na skutki uboczne potasu. Oto, o czym warto wiedzieć podczas suplementacji tego pierwiastka:

• hipokaliemia, czyli zbyt niskie stężenie potasu we krwi może wystąpić np. w przebiegu przewlekłej biegunki, wymiotów, stosowania leków moczopędnych lub jego niewystarczającej podaży w diecie;
• zwiększone zapotrzebowanie na potas występuje przy intensywnym poceniu się lub u osób aktywnych fizycznie; 
• brak hiperkaliemii, czyli zbyt wysokiego stężenia potasu we krwi np. w przypadku osób ze stwierdzonym uszkodzeniem nerek;
• brak możliwości stosowania odpowiednio zbilansowanej diety, która jest w stanie pokryć dzienne zapotrzebowanie na potas [2,3].

Jakie są objawy przedawkowania potasu?

Zbyt wysokie stężenie potasu we krwi (hiperkaliemia), będące wynikiem przedawkowania potasu, może być niebezpieczne, dlatego nie powinno się go suplementować w większych ilościach bez wyraźnych wskazań. Łagodna hiperkaliemia przeważnie nie powoduje żadnych objawów. Jednakże zbyt wysokie stężenie potasu we krwi przez dłuższy czas może prowadzić do m.in.:

• osłabienia mięśni, co może objawiać się nawet problemami ze wstawaniem z pozycji siedzącej czy wchodzeniem po schodach;
• porażeniem mięśni, szczególnie w kończynach dolnych;
• osłabieniem organizmu i szybkim męczeniem się, przez osłabione mięśnie oddechowe;
• duszności;
• bradykardii (wolne tętno);
• zdezorientowania;
• mrowienia;
• w skrajnych przypadkach zatrzymanie pracy serca i nagłego zgonu [2,3].

Co powoduje przedawkowanie potasu?

Do zbyt wysokiego stężenia potasu we krwi może prowadzić szereg różnych czynników. Do najważniejszych należą:

• zbyt wysoka podaż potasu z pokarmu lub suplementami diety, ale najczęściej połączona z niewydolnością nerek lub przyjmowaniem leków, które hamują wydalanie potasu z moczem;
• upośledzone wydalanie potasu przez nerki z moczem np. w przebiegu uszkodzenia nerek, niedoczynności nadnerczy lub w sytuacji stosowania leków, które zmniejszają wydalanie potasu przez nerki;
• do leków hamujących wydalanie potasu z nerek należą m.in. inhibitory konwertazy angiotensyny np. enalapryl czy kaptopryl, blokery receptora angiotensynowego np. losartan czy walsartan, diuretyki oszczędzające potas, takie jak np. spironolakton czy amiloryd, niesteroidowe leki przeciwzapalne np. diklofenak czy ibuprofen, leki immunosupresyjne np. cyklosporyna i leki przeciwdrobnoustrojowe np. ketokonazol;
• uwolnienie dużych ilości potasu z komórek np. w przypadku rozpadu guza nowotworowego, hemolizy, rozpadu dużych krwiaków czy kwasicy cukrzycowej lub metabolicznej [2].

Podsumowanie 

Suplementacja potasu jest bezpieczna, jeżeli jest stosowana odpowiedzialnie i w przypadku odpowiednich wskazań. Najlepiej jeżeli jego odpowiedni poziom można zapewnić przy pomocy prawidłowo zbilansowanej diety. Jeżeli nie jest to możliwe, to należy rozważyć jego suplementację. W aptece można znaleźć wiele preparatów dostępnych bez recepty. W przypadku wystąpienia wskazań lekarz może przepisać preparaty dostępne wyłącznie na receptę. 

Eplerenon i spironolakton należą do leków moczopędnych, a dokładniej antagonistów aldosteronu, który jest mineralokortykosteroidem. Odpowiada on za regulację gospodarki wodno-elektrolitowej organizmu, zatrzymując wodę i jony sodowe,  a zwiększając wydalanie jonów wodorowych i potasowych. Jest to możliwe dzięki układowi renina-angiotensyna-aldosteron (układ RAA) i w konsekwencji prowadzi do zwiększenia ciśnienia krwi. Ponieważ obydwa leki są antagonistami aldosteronu, zachodzi działanie odwrotne – dochodzi do obniżenia ciśnienia tętniczego krwi. Warto jeszcze nadmienić, że zarówno eplerenon, jak i spironolakton, należą do leków moczopędnych oszczędzających potas [1,2].

Jak działa spironolakton i eplerenon?

Eplerenon i spironolakton uniemożliwiają wiązanie aldosteronu z jego receptorami, co przeciwdziała wzrostowi ciśnienia tętniczego. Zwiększa się ilość wydalanego z organizmu sodu, wody, ale nie potasu. Istnieje drobna różnica w mechanizmie działania tych dwóch leków. Eplerenon jest selektywnym antagonistą tych receptorów, czyli łączy się z nimi silniej niż spironolakton. Dzięki temu ma mniejsze działanie antyandrogenne niż spironolakton, który jest nieselektywnym antagonistą i łączy się również z innymi receptorami. Selektywność w tym przypadku zmniejsza ryzyko działań niepożądanych związanych głównie z ginekomastią.

Spironolakton, z racji swojej nieselektywności, blokuje również receptory z którymi łączy się kortyzol, czyli ma dodatkowo działanie antyandrogenne. Oznacza to, że eplerenon dzięki bardziej ograniczonemu wpływowi na receptory w organizmie ludzkim, znacznie rzadziej powoduje działania niepożądane związane z hormonami męskimi. Dzieje się tak, ponieważ spironolakton wpływa na większą liczbę receptorów, przez co zaburza równowagę męskich hormonów. Może to prowadzić nawet do ginekomastii, czyli przerostu gruczołów piersiowych u mężczyzn [1,2].

Jakie skutki uboczne ma eplerenon i spironolakton?

Działania niepożądane tych dwóch substancji różnią się głównie ze względu na różnice w ich selektywności. Spironolakton, ponieważ nie jest selektywnym antagonistą receptorów dla aldosteronu, może dodatkowo powodować m.in. zaburzenia menstruacyjne, ginekomastię, impotencję, trądzik czy łysienie u mężczyzn. Obydwa leki mogą za to wywoływać m.in. hiperkaliemię, nudności, wymioty czy bóle i zawroty głowy [1,2].

Kiedy stosuje się obie substancje?

Obydwa leki mają zbliżone wskazania, dotyczące leczenia niewydolności serca oraz nadciśnienia tętniczego krwi. Eplerenon jest lekiem nowszej generacji, wykazującym bardziej selektywne działanie. Z drugiej strony spironolakton jest za to zdecydowanie tańszy, ponieważ jest refundowany w przeciwieństwie do eplerenonu (w chwili pisania artykułu maj 2024) [1,2]. 

Jak stosować eplerenon i spironolakton?

Eplerenon jest lekiem na receptę i powinien być stosowany zgodnie z zaleceniami lekarza. Najczęściej leczenie rozpoczyna się od 25 mg na dobę, po miesiącu dawkę stopniowo zwiększa się do 50 mg. Bardziej skomplikowane jest dawkowanie w przypadku spironolaktonu. Tutaj, w zależności od schorzenia lekarz, może zalecić dawkowanie od 25 mg, do nawet 200 mg na dobę. W tym przypadku również należy bezwzględnie przestrzegać zaleceń lekarza [1,2]. 

Porównanie profilów bezpieczeństwa eplerenonu i spironolaktonu

Eplerenon i spironolakton mają pewne ograniczenia w stosowaniu u niektórych grup pacjentów. Przedstawiliśmy je poniżej.

Ciąża i karmienie piersią

Obydwa preparaty nie są wskazane do stosowania w ciąży. Mogą być przyjmowane jedynie, jeżeli lekarz uzna ich użycie za konieczne, a potencjalne szkody jego użycia  będą mniejsze niż korzyści. Obydwa leki nie są również wskazane podczas karmienia piersią, ponieważ ich metabolity mogą przedostawać się do mleka matki [1,2].

Prowadzenie pojazdów

Leki zawierające te substancje mogą powodować zawroty głowy lub senność. Z tych względów należy zachować szczególną ostrożność podczas ich stosowania. Prowadzenie pojazdów nie jest jednakże w żadnym wypadku przeciwwskazane [1,2].

Interakcje z alkoholem

Nie ma bezpośrednich danych na temat interakcji eplerenonu lub spironolaktonu z alkoholem. Dotyczy to jednak tylko spożywania umiarkowanych ilości alkoholu. Należy jednak pamiętać, że alkohol podnosi ciśnienie, więc osoby leczące się na nadciśnienie i choroby serca powinny go unikać [1,2]. 

Stosowanie u seniorów, przy zaburzeniach czynności nerek, lub wątroby

Nie ma konieczności specjalnego dostosowania dawki eplerenonu u osób w podeszłym wieku czy pacjentów z łagodnymi zaburzeniami czynności nerek lub wątroby. W wymienionych grupach pacjentów zwiększa się za to ryzyko hiperkaliemii, dlatego warto często oznaczać poziom potasu we krwi. W przypadku poważnych niewydolności nerek czy wątroby lekarz może zalecić jednak zmniejszenie dawki lub zaimplementować inną substancję czynną [1]. 

W przypadku spironolaktonu u seniorów należy rozpoczynać leczenie od najmniejszej dawki, którą lekarz może stopniowo zwiększać. Pacjenci z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby powinni zachować szczególną ostrożność, ponieważ metabolizm i wydalanie leku mogą być zmienione. Z kolei stosowanie preparatu u chorych z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek jest przeciwwskazane [2].

Drogi podania i zamienniki eplerenonu

Eplerenon występuje jedynie jako tabletki powlekane. Na rynku dostępne są za to jego dwie dawki, 25 i 50 mg. Substancja na polskim rynku występuje m.in. pod nazwami handlowymi: Nonpres, Espiro, Eplenocard, Inspra, Eleveon, Malidum [1].

Drogi podania i zamienniki spironolaktonu

Spironolakton dostępny jest jedynie na receptę jako preparaty doustne, tabletki lub kapsułki. Występuje w trzech dawkach, 25, 50 i 100 mg. W aptece można spotkać spironolakton pod nazwami handlowymi: Spironol, Verospiron, Finospir, Spironolactone Medreg czy Ismian [2]. 

Podsumowanie

Eplerenon jest lekiem nowszej generacji w porównaniu do spironolaktonu. Dzięki temu jest selektywniejszy w stosunku do receptorów, z którymi łączy się aldosteron, nie powodując jednocześnie działań niepożądanych związanych z receptorami, z którymi łączy się kortyzol. Obydwie substancje są za to z powodzeniem stosowane w leczeniu nadciśnienia tętniczego oraz wieli innych chorób układu sercowo-naczyniowego. 

Potas to kluczowy elektrolit odpowiadający za prawidłową pracę serca i mięśni. W przypadku hipokaliemii – spowodowanej np. długotrwałymi wymiotami, biegunką, zaburzeniami wchłaniania lub żywieniem pozajelitowym – niezbędna jest natychmiastowa suplementacja. Coraz częściej podkreśla się, że utrzymanie prawidłowego stężenia potasu we krwi pomaga zapobiegać i leczyć nadciśnienie, a jego niedobór sprzyja arytmiom. Pacjenci przyjmujący leki hipotensyjne powinni jednak uważnie monitorować poziom potasu oraz możliwe interakcje z terapią. Dlatego decyzję o tym, kiedy przyjmować preparaty potasu – rano czy wieczorem, przed snem czy łącznie z magnezem – najlepiej podjąć wspólnie z lekarzem, biorąc pod uwagę wszystkie stosowane leki i suplementy, w tym zioła wpływające na poziom tego pierwiastka [1].

Z czym nie łączyć potasu?

Poniżej wymieniamy najważniejsze grupy leków, których nie należy łączyć z potasem, ponieważ może to prowadzić do hiperkaliemii – niebezpiecznie wysokiego stężenia potasu we krwi.

Inhibitory konwertazy angiotensyny

Inhibitory konwertazy angiotensyny (IKA) to leki stosowane w leczeniu nadciśnienia tętniczego krwi. Blokują konwersję angiotensyny I w II. Oprócz zmniejszenia ilości angiotensyny II dochodzi też do spadku poziomu aldosteronu. Aldosteron powoduje reabsorpcję sodu i wody, przez co potas wydala się z moczem. Zmniejszenie jego ilości powoduje odwrotny proces i wzrost stężenia potasu, dlatego suplementów i leków z potasem nie łączymy z IKA [2,3].

Przykładowe IKA wraz z wybranymi lekami to:

• Enalapril (Enarenal, Benalapril);
• Perindopril (Prenessa, Vidotin, Prestarium);
• Ramipril (Piramil, Ampril, Axtil, Vivace);
• Lisinopril (Lisiprol, Prinivil, Ranopril);
• Kaptopril (Captopril Jelfa, Captopril Polfarmex).

Blokery receptora angiotensyny II – sartany

Pozostając w temacie nadciśnienia i angiotensyny, należy wspomnieć o sartanach, czyli blokerach receptora angiotensyny II. Tutaj mechanizm jest inny. Substancja blokuje receptor dla angiotensyny II (a nie przemianę), przez co osiągamy podobny efekt. Mechanizm zwiększenia poziomu potasu w surowicy jest podobny, jak powyżej [4].

Przykładowe sartany to:

• Walsartan (Valsacor, Valzek, Vanatex);
• Telmisartan (Actelsar, Micardis, Polsart, Telmix, Telmizek, Tezeo);
• Olmesartan (Revival);
• Losartan (Lorista, Lozap, Xartan).

Diuretyki oszczędzające potas

W leczeniu nadciśnienia stosuje się też leki moczopędne określane jako diuretyki oszczędzające potas. Nie wolno łączyć ich z doustnymi preparatami potasu, ponieważ takie zestawienie może spowodować niebezpieczny wzrost jego stężenia we krwi. Do tej grupy możemy zaliczyć:

• antagonistów aldosteronu (spironolakton, eplerenon, finerenon, kanrenoinian potasu), które blokując receptor aldosteronowy zmniejszają wydalanie potasu;
• leki blokujące kanały sodowe (amiloryd i triamteren), które bezpośrednio hamują wchłanianie sodu w dalszym nefronie oraz nadmierne wydalanie potasu.

Oba mechanizmy prowadzą do zmniejszenia wydalania potasu z moczem, a w konsekwencji do możliwego wzrostu jego stężenia w surowicy, zwłaszcza gdy pacjent jednocześnie suplementuje potas lub spożywa dietę bogatą w ten elektrolit [5].

Przykładowe leki z tej grupy to:

• Spironolakton (Spironol, Verospiron, Finospir);
• Eplerenon (Eplenocard, Espiro, Inspra, Nonpres);
• Amilorid (Tialorid, Tialorid mite);
• Finerenon (Kerendia);
• Kanrenoinian potasu (Aldactone).

Bezpośrednie inhibitory reniny

W leczeniu nadciśnienia wykorzystuje się również leki z grupy bezpośrednich inhibitorów reniny. Inhibitor reniny powoduje zablokowanie przemiany angiotensynogenu do angiotensyny I. To pociąga za sobą zmniejszenie ilości angiotensyny II, co podobnie jak w IKA powoduje spadek poziomu aldosteronu i w efekcie zwiększone stężenie potasu [6].

Inhibitorem reniny jest aliskiren. Występuje w preparatach, takich jak Rasilez i Rasilez HCT. Niestety nie są aktualnie dostępne.

Beta blokery

Wzrostu poziomu potasu w surowicy krwi obserwuje się także w trakcie terapii beta blokerami, czyli lekami beta adrenolitycznymi. Co prawda większe ryzyko zachodzi w przypadku beta blokerów nieselektywnych, np. propranolol (Propranolol Accord, Propranolol WZF), sotalol (np. Biosotal), ale istnieją podobne przypadki kliniczne, np. po metoprololu (Beto ZK, Betaloc ZOK, Metocard ZK). W tym wypadku również należy być ostrożnym w trakcie suplementacji potasu i badać poziom surowicy we krwi [2,7,8].

Inhibitory pompy protonowej

Inhibitory pompy protonowej (IPP) to kolejna grupa leków, które mogą wywołać wzrost stężenia potasu w surowicy krwi. Z tego powodu lepiej nie łączyć z nimi potasu. Wynika to z tego, że IPP mogą zmniejszyć syntezę hormonów kory nadnerczy – w tym aldosteronu. Bywa to obserwowane szczególnie przy długotrwałej terapii dużymi dawkami. Należy wtedy ostrożnie podchodzić do suplementacji potasem [9].

Przykładowe leki z grupy IPP to:

• Pantoprazol (Anesteloc, Contix, Controloc, Nolpaza, Ozzion, Panzol);
• Omeprazol (Bioprazol, Helicid, Polprazol);
• Esomeprazol (Helides, Emanera, Texibax, Mesopral);
• Lanzoprazol (Lanzul S, Zalanzo);
• Rabeprazol (Zulbex).

Inne leki

Z suplementacją potasu trzeba uważać również przy innych lekach stosowanych w chorobach serca i układu krążenia:

• Glikozydy nasercowe (np. digoksyna) – hamują pompę sodowo-potasową w błonie komórkowej, co zaburza wymianę jonów i może podnieść stężenie potasu w surowicy; podczas terapii digoksyną (preparat Digoxin Teva) poziom potasu należy regularnie kontrolować [10].
• Heparyna i heparyny drobnocząsteczkowe (np. enoksaparyna – Clexane, Neoparin) – mogą osłabiać działanie aldosteronu, co sporadycznie prowadzi do retencji potasu; choć dowody na dużą istotność kliniczną są ograniczone, podczas leczenia warto okresowo oznaczać stężenie potasu [11].
• Cyklosporyna (Euoral, Cyclaid) – zwiększa ryzyko nadmiernej retencji potasu; w czasie terapii suplementację potasu zwykle się odstawia lub ogranicza [2].

W każdej z powyższych sytuacji decyzję o przyjmowaniu preparatów potasu należy podejmować wspólnie z lekarzem, uzależniając ją od aktualnych wyników badań laboratoryjnych i oceny ryzyka hiperkaliemii.

Potas – z czym nie łączyć oprócz leków?

Kiedy jeszcze rozważyć zaprzestanie suplementacji potasem? Dotyczy to diety bogatej w produkty obfite w potas. Należą do nich banany, pomidory, sok pomarańczowy, ale również rośliny, np. liście i korzenie mniszka lekarskiego. Ten ostatni często występuje w innych suplementach, dlatego należy zwrócić na to uwagę [2]. Przed rozpoczęciem suplementacji potasem zawsze warto zrobić kontrolne badania krwi (głównie elektrolitów) i skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Podsumowanie

Suplementuj potas głównie wtedy, gdy jego niedobór (hipokaliemia) wynika z wymiotów, biegunki lub problemów z wchłanianiem, bo niski poziom zaburza pracę serca i mięśni. Nie łącz preparatów potasu z lekami na nadciśnienie, takimi jak inhibitory konwertazy angiotensyny, sartany, diuretyki oszczędzające potas ani aliskiren, a także z niektórymi β-blokerami i inhibitorami pompy protonowej. Zachowaj ostrożność przy digoksynie, heparynie oraz cyklosporynie, które również mogą podnieść stężenie potasu. Uważaj na dietę obfitującą w banany, pomidory, sok pomarańczowy i zioła z mniszkiem lekarskim, bo one też zwiększają poziom tego elektrolitu. Przed rozpoczęciem suplementacji wykonaj badanie krwi i ustal dawkę z lekarzem. Regularnie kontroluj stężenie potasu, by uniknąć zarówno niedoboru, jak i groźnej hiperkaliemii.

To zaburzenie metaboliczne, któremu towarzyszy zwiększone stężenie mleczanów w organizmie. To stan, gdy poziom mleczanów w osoczu jest większy niż 5 mmol/l, wartość pH krwi spada poniżej wartości 7,30, a stężenie wodorowęglanów spada poniżej wartości 10 mmol/l. Zwykle w wynikach badań obserwowana jest hiperkaliemia (wysokie stężenie potasu) i prawidłowe stężenie sodu w surowicy.

Kwasica mleczanowa jest jednym z ostrych powikłań cukrzycy – nie jest oczywiście powikłaniem charakterystycznym tylko dla cukrzycy, ponieważ istnieje wiele możliwych przyczyn, które mogą ją wywołać. To stan obarczony dużym ryzykiem śmierci pacjenta. Kwasica mleczanowa może rozwinąć się także po spożyciu dużych dawek salicylanów oraz alkoholu [1].

Jakie są objawy kwasicy mleczanowej?

Kwasica mleczanowa nie ma typowych objawów. Objawami ze strony przewodu pokarmowego są nudności i wymioty, bóle brzucha i biegunka. Ze strony układu oddechowego może pojawić się tzw. oddech Kussmaula, czyli bardzo głęboki oddech o zwiększonej częstotliwości. Pacjent może skarżyć się także na bóle mięśni i zawroty głowy. Obecne mogą być również cechy hipotermii (spadek temperatury ciała) i odwodnienia (fałd skórny przedramienia po uciśnięciu nie powraca do pozycji wyjściowej). U pacjentów dość szybko rozwija się wstrząs ze znacznie obniżonym ciśnieniem tętniczym i zahamowaniem oddawania moczu [2].

Czy po metforminie może wystąpić kwasica mleczanowa?

W zależności od przyczyn powodujących wzrost stężenia kwasu mlekowego w organizmie możemy wyróżnić typ A oraz typ B kwasicy mleczanowej. Typ A to kwasica beztlenowa, która jest efektem niedotlenienia tkanek w następstwie wstrząsu, niewydolności serca, niewydolności oddechowej. Typ B kwasicy mleczanowej rozwija się w przebiegu chorób wątroby, chorób nerek, może towarzyszyć ciężkim powikłaniom cukrzycy lub jest następstwem niewłaściwego stosowaniu metforminy.

W większości przypadków, występującej kwasicy mleczanowej nie można przypisać tylko i wyłącznie stosowaniu metforminy. Wszystko zależy od stopnia występującej niewydolności nerek, wątroby, niewydolności serca, nieprawidłowych parametrów krwi. W sytuacjach kiedy nie są obecne żadne dodatkowe z wyżej wymienionych czynników, a potwierdzone jest wysokie stężenie metforminy we krwi, które sugeruje kumulację leku (przedawkowanie), można użyć określenia: kwasica mleczanowa wywołana metforminą (MILA). Leczenie tak wywołanej kwasicy polega przede wszystkim na odstawieniu leku oraz postępowaniu przeciwwstrząsowym (nawadnianie, dożylna podaż katecholamin – leków zwiększających ciśnienie krwi, podanie tlenu). Bywają przypadki, że w celu usunięcia mleczanów należy przeprowadzić hemodializę.

Należy pamiętać, że według wytycznych FDA (Agencji Żywności i Leków) metformina jest przeciwwskazana jeśli wartość eGFR (jeden z parametrów określający sprawność nerek) jest mniejsza niż 30 ml/min/1.73m2. Przy eGFR o wartości między 30 a 45 ml/min/1.73m2 nie jest zalecane rozpoczynanie leczenia tym lekiem. Natomiast u pacjentów już zażywających ten lek, jeśli wartość eGFR spada poniżej 45 ml/min/1.73m2, to należy ocenić jakie korzyści i jakie ryzyko płynął z kontynuowania leczenia przy użyciu metforminy [3].

Jak leczy się kwasicę mleczanową?

Leczenie kwasicy mleczanowej nie może przebiegać w warunkach domowych. Musi odbywać się w szpitalu. Pacjenci wymagają właściwego nawodnienia, wyrównania zaburzeń elektrolitowych, tlenoterapii a niekiedy także wentylacji mechanicznej (podłączenia do respiratora). W uzasadnionych przypadkach kwasicy mleczanowej niezbędna jest hemodializa, czyli usuwanie z organizmu szkodliwych produktów przemiany materii, toksyn oraz nadmiaru wody za pomocą specjalistycznej aparatury.

Zazwyczaj do 10 tygodnia po porodzie kobieta, która karmi, nie może zajść w ciążę. Jednak już sześć miesięcy po porodzie, mimo karmienia piersią, zajście w ciążę jest możliwe (po tym czasie w ciążę zachodzi około 20 % kobiet niestosujących antykoncepcji). Jeżeli kobieta nie planuje kolejnej ciąży, powinna zadbać wspólnie z lekarzem o wybór właściwej metody antykoncepcyjnej.

Antykoncepcja przy karmieniu piersią — co można stosować?

Na rynku dostępne są hormonalne środki antykoncepcyjne (tabletki, plastry, krążki dopochwowe, wkładki uwalniające lewonorgestrel, implanty i zastrzyki antykoncepcyjne), a także niehormonalne wkładki wewnątrzmaciczne (zawierające miedź lub miedź posrebrzaną, a także antykoncepcja mechaniczna – prezerwatywy).

Niemniej, tabletki antykoncepcyjne przeznaczone dla karmiących mam nie powinny zawierać estrogenów, (tzw. tabletki dwuskładnikowe), które przenikają do mleka i wywierają wpływ na niemowlę. Bezpieczne są natomiast tabletki zawierające progesteron (jednoskładnikowe tabletki antykoncepcyjne). Tabletki antykoncepcyjne jednoskładnikowe mogą być stosowane u młodych mam karmiących piersią i są najczęściej wybieraną metodą obok wkładek wewnątrzmaciccznych.

Jakie substancje czynne zawierają jednoskładnikowe tabletki antykoncepcyjne?

Jednoskładnikowe leki antykoncepcyjne, czyli bezpieczna antykoncepcja dla karmiących, hamują owulację (niekiedy podczas ich stosowania dochodzi jednak do owulacji), zwiększają lepkość śluzu szyjkowego, co utrudnia plemnikom poruszanie się i dotarcie do jamy macicy oraz wpływają na błonę śluzową macicy-endometrium, zmniejszając możliwość zagnieżdżenia się zarodka.

Dezogestrel

Jest progestagenem, czyli hormonem steroidowym, stosowanym w antykoncepcyjnych lekach. Najczęściej stosowanie rozpoczyna się między 21. a 28. dniem po porodzie. W przypadku późniejszego rozpoczęcia stosowania należy dobrać dodatkową metodę antykoncepcyjną (np.prezerwatywę, kapturek naszyjkowy) przez pierwsze siedem dni od rozpoczęcia stosowania tabletek antykoncepcyjnych. Tabletkę należy stosować raz na dobę, z zachowaniem 24-godzinnych odstępów, najlepiej o tej samej porze. W przypadku przerwy między dawkami dłuższej niż 12 godzin należy przyjąć jak najszybciej pominiętą dawkę i stosować dodatkowe metody zapobiegania ciąży przez siedem dni (prezerwatywa). Podobnie gdy wystąpią wymioty 3-4 godziny po przyjęciu dawki należy dla pewności stosować dodatkową metodę antykoncepcji.

Kiedy nie stosować leku?

Przeciwwskazaniami do stosowania są:

• ciężka niewydolność wątroby i jej nowotwór;
• uczulenie na lek;
• krwawienia z dróg rodnych z niewiadomej przyczyny;
• czynna choroba zakrzepowo-zatorowa;
• podejrzenie ciąży;
• obecność lub podejrzenie choroby nowotworowej hormonozależnej;
• silna depresja, myśli samobójcze w przeszłości.

Dezogestrel nie powoduje znamiennie większego zachorowania na nowotwór sutka czy szyjki macicy w porównaniu do populacji kobiet stosujących jako zabezpieczenie wkładkę wewnątrzmaciczną niehormonalną.

Pacjentki chore na cukrzycę i nadciśnienie powinny pozostać pod opieką lekarza specjalisty. W przypadku wzrostu ciśnienia tętniczego krwi, niepoddającego się leczeniu należy rozważyć odstawienie leku.

Na co należy uważać?

Tradycyjne środki antykoncepcyjne zawierające wyłącznie progestageny nie zabezpieczają tak skutecznie jak leki dwuskładnikowe przed ciążą pozamaciczną. Gdy pacjentka skarży się na ból brzucha przy braku miesiączki,  należy przeprowadzić badanie w kierunku ewentualnej ciąży pozamacicznej.

U pacjentek, u których w okresie ciąży wystąpiła ostuda (silna alergia, objawiająca się zmianami skórnymi), należy spodziewać się, że może również wystąpić podczas stosowania leków antykoncepcyjnych. Podobnie u pacjentek, u których w przeszłości wystąpiła choroba zakrzepowo-zatorowa jest możliwość ponownego jej wystąpienia. Jednoczesne stosowanie dezogestrelu przy długotrwałym unieruchomieniu (po urazie) może wiązać się również ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia objawów choroby zakrzepowo-zatorowej i niebezpiecznych jej konsekwencji.

Należy jednak dodać, że stosowanie leku w okresie karmienia piersią nie wpływa na ilość i jakość wytwarzanego przez matkę pokarmu. Jest bezpieczny dla niemowlęcia i skutecznie chroni przed ponownym zajściem w ciążę.

Jakie są tabletki antykoncepcyjne z dezogestrelem?

Preparaty: Azalia 75 ug, Cerazette 75 ug.

Drospirenon

Podobnie jak dezogestrel podaje się od 21 do 28 dni po porodzie. W przypadku późniejszego zastosowania należy wykluczyć możliwą ciążę i stosować dodatkową metodę antykoncepcji przez pierwsze siedem dni. Jeśli pacjentka zapomni o przyjęciu tabletki po 24 godzinach, powinna jak najszybciej przyjąć pominiętą dawkę, nawet jeśli oznaczałoby to przyjęcie dwóch tabletek jednocześnie. Kolejne dawki należy przyjmować o zwykłej porze. Gdy wystąpią wymioty w 3-4 godziny po przyjęciu dawki hormonu, należy przyjąć kolejną dawkę. Wchłanianie leku może nie być całkowite i stąd istnieje ryzyko niepełnej ochrony antykoncepcyjnej.

Należy uwzględnić poniższe stany, decydując się na przyjmowanie tabletek progestagenu:

• czynna choroba zakrzepowo-zatorowa żył;
• ciężka niewydolność wątroby i nerek;
• nadwrażliwość na substancję czynną;
• nowotwory hormonozależne;
• krwawienie z dróg rodnych o nieznanej przyczynie;
• hiperkaliemia.

Na co należy uważać?

Drospirenon jest antagonistą aldosteronu. Ma właściwości oszczędzania potasu. Należy zachować wobec tego ostrożność u pacjentek z niewydolnością nerek i stosujących leki oszczędzające potas (Inhibitory konwertazy angiotensyny, spironolakton). W pierwszym cyklu u takich pacjentek należy monitorować stężenie potasu.

Lek jest na ogół dobrze tolerowany u pacjentek z cukrzycą, mimo że hormony steroidowe mogą wpływać na zmniejszenie tolerancji glukozy i zmniejszenie jej wykorzystania przez komórki. Nie zaobserwowano jak dotąd zwiększonego zachorowania na raka piersi i szyjki macicy u kobiet stosujących doustną antykoncepcję w porównaniu z kobietami jej nie stosującymi. Wpływ na gęstość mineralną kości też nie jest negatywny w toku dostępnych badań. Tak więc lek nie przyspiesza wystąpienia osteoporozy.

Jakie są tabletki antykoncepcyjne z drospirenonem?

Preparaty: Daylette (dwuskładnikowy), Slinda.

Hormonalna wkładka antykoncepcyjna dla kobiet karmiących piersią

Wkładka antykoncepcyjna należy do jednej z najbardziej skutecznych metod zapobiegania ciąży. Jej kształt jest zbliżony do wkładki antykoncepcyjnej niehormonalnej (kształt litery T). Zawiera ona wbudowany zbiorniczek, uwalniający stopniowo syntetyczny hormon — lewonorgestrel. Działanie leku opiera się na zwiększeniu lepkości śluzu szyjkowego i utrudnieniu plemnikom migracji, ale też wpływa na endometrium i blokuje możliwość zagnieżdżenia się zarodka w macicy. Wkładka wewnątrzmaciczna ze względu na swój skład może u niektórych kobiet hamować owulację.

Lewonorgestrel w niewielkim stopniu przenika do pokarmu kobiecego. Nie wpływa zatem na rozwijający się organizm dziecka ani na skład i ilość pokarmu. Ta forma antykoncepcji może być stosowana w okresie karmienia piersią i jest ona jedną z najskuteczniejszych metod zapobiegania ciąży. Wskaźnik Pearla wynosi 0,1-0,2. Oznacza to,że na 100 kobiet stosujących wkładkę szansa na zajście w ciążę dotyczy zaledwie 0,1 kobiet.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania wkładki antykoncepcyjnej?

Należy pamiętać, że istnieją przeciwwskazania do założenia wkładki antykoncepcyjnej i tylko lekarz może zadecydować o określonym wyborze leku antykoncepcyjnego. Nie zaleca się zakładać wkładki hormonalnej u kobiet:

• z nadwrażliwością na lewonorgestrel i inne składniki wkładki;
• planowanie ciąży i ciąża;
• krwawienie z dróg rodnych o nieznanej przyczynie;
• stany zapalne narządów miednicy;
• zapalenie szyjki macicy;
• nowotwory wątroby i nowotwory dróg rodnych.

Kiedy można założyć wkładkę domaciczną po porodzie?

Tylko lekarz decyduje o rodzaju wkładki i zakłada ją pacjentce. Może być ona założona po porodzie lub po okresie połogu. Należy przestrzegać ściśle czasu stosowania wkładki. Najczęściej zakłada się ja na okres od 3 do 5 lat i po tym okresie musi być ona wyjęta lub wymieniona na nową.

Zakładanie i wyjmowanie wkładki nie jest bolesne, może wiązać się jedynie z lekkim dyskomfortem u niektórych kobiet. Do wkładki zamontowany jest zwykle nylonowy sznureczek, którego położenie kobieta stosująca tą metodę antykoncepcji powinna kontrolować po miesiączce.

Niekiedy podczas stosowania wkładki mogą występować nawracające stany zapalne oraz obfitsze krwawienia. U niektórych kobiet krwawienie menstruacyjne jest niewielkie lub całkowicie ustaje.

Interakcje hormonalnych leków antykoncepcyjnych. Co trzeba wiedzieć?

Tabletki antykoncepcyjne wyjątkowo często mogą wchodzić w interakcje. Podczas jednoczesnego stosowania leków będących induktorami enzymów mikrosomalnych wątroby (w tym Cytochromu P-450) może dojść do zmniejszenia działania i skuteczności antykoncepcyjnej. Należy w tym czasie zabezpieczać się innymi metodami antykoncepcyjnymi przed niechcianą ciążą. Leki wchodzące w interakcje z antykoncepcją hormonalną to:

• barbiturany;
• leki przeciwpadaczkowe (karbamazepina, fenytoina);
• gryzeofulwina;
• rytonawir;
• ryfampicyna;
• leki ziołowe zawierające dziurawiec.

Tabletka dzień po a karmienie piersią. Czy istnieje niebezpieczeństwo dla dziecka?

Po zastosowaniu tabletki “dzień po” (takiej jak np. EllaOne) kobieta powinna wstrzymać się z karmieniem piersią przez okres jednego tygodnia. Aby uniknąć problemów z laktacją, zaleca się korzystanie z laktatora do odciągania mleka. Ważne jest, aby nie podawać odciągniętego mleka dziecku i wylać je. Wpływ karmienia naturalnego na dziecko w ciągu tych 7 dni nie jest dotychczas znany, ale istnieje potencjalne ryzyko związane z bezpieczeństwem dziecka.

Zamiast tego, jako alternatywę, można rozważyć antykoncepcję awaryjną, taki jak lek Escapelle, który wymaga jedynie 8-godzinnego odstawienia dziecka od piersi. W przypadku Escapelle, substancja czynna przenika do mleka, dlatego przez 8 godzin należy odciągać mleko i je wylewać, aby uniknąć dostarczenia substancji dziecku.

Podsumowanie

Antykoncepcja hormonalna podczas laktacji jest możliwa i bezpieczna zarówno dla matki i jak i karmionego piersią dziecka. Nie wpływa na skład, ilość i jakość pokarmu kobiecego ani nie wpływa negatywnie na rozwijające się niemowlę. Należy jednak przestrzegać ważnych zasad, aby leczenie było skuteczne (systematyczne przyjmowanie leków, kontrolne wizyty lekarskie, obserwowanie zmian zachodzących w organizmie, reagowanie na niepokojące sygnały, np. krwawienie, spadki nastroju).

Lukrecja gładka (łac. Glycyrrhiza glabra) należy do rodziny bobowatych (łac. Fabaceae). Jak wygląda lukrecja? To roślina, która osiąga zwykle około 1 metra wysokości. Ma pierzaste liście długości około 10 centymetrów. Jej kwiaty mają najczęściej kolor od fioletowego po ciemnoniebieski. Z racji tego, że lukrecja należy do rodziny bobowatych, to ma owoce w kształcie kilkucentymetrowych strączków, które zawierają nasiona [1].

Co to jest lukrecja?

W przypadku lukrecji gładkiej najważniejszy pod względem leczniczym jest korzeń. Łacińska nazwa odnosi się do greckich słów, które w wolnym tłumaczeniu brzmią: “słodki korzeń”. To bardzo dobrze charakteryzuje smak korzenia lukrecji, który ma przyjemny smak [1].

Lukrecja i jej działanie

Jakie jest działanie lecznicze lukrecji? Kiedy korzeń lukrecji może pomóc nam w problemach zdrowotnych?

Lukrecja jest bogata w wiele prozdrowotnych związków. Zawiera białko, proste i złożone cukry, sole mineralne, witaminy i pektynę. Jest bogata w substancje takie jak taniny, fitosterole (np. sitosterol i stigmasterol), glikozydy, flawonoidy, triterpeny (np. glicyryzynę, która głównie odpowiada za słodki smak korzenia) i saponiny [1].

Lukrecja na kaszel

Lukrecja bywa stosowana do leczenia kaszlu. Glicyryzyna działa wykrztuśnie, gdyż pomaga usunąć zalegającą wydzielinę z dróg oddechowych i pobudza oraz przyspiesza sekrecję śluzu w tchawicy. Z tego względu korzeń lukrecji wchodzi w skład mieszanek ziołowych na kaszel i podrażnienie górnych dróg oddechowych. Dzięki zawartości śluzów może również łagodzić ból i podrażnione gardło [1].

Problemy żołądkowe i lukrecja

Lukrecję wykorzystuje się do leczenia problemów związanych ze stanem zapalnym żołądka i dwunastnicy. Bywa pomocna w łagodzeniu wrzodów lub nadżerek żołądka i dwunastnicy. Lukrecję stosuje się także pomocniczo przy stanach skurczowych żołądka i dwunastnicy wywołanych stanem zapalnym [1,2]. Korzeń lukrecji posiada spore ilości śluzów, dlatego stosuje się go również jako łagodny środek przeczyszczający – najczęściej w połączeniu z innymi surowcami o takim działaniu [2].

Przeciwdrobnoustrojowe działanie lukrecji

Wiele badań (najczęściej in vitro i na zwierzętach) potwierdza szerokie działanie przeciwdrobnoustrojowe korzenia lukrecji. Substancje zawarte w korzeniu działają przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo i przeciwwirusowo. Z tego względu korzeń lukrecji nadaje się do stosowania pomocniczo w trakcie przeziębień. Wykazano także, że glicyryzyna zawarta w lukrecji działa immunostymulująco podczas infekcji wirusem HSV (wirus opryszczki pospolitej) [1,2].

Czy lukrecja podnosi cukier?

Czasami pojawiają się obawy, że skoro korzeń rośliny jest słodki, to czy lukrecja podnosi cukier? Lukrecja nie podnosi poziomu glukozy. W rzeczywistości stosowanie kwasu glicyryzynowego, który jest w korzeniu lukrecji, pomaga w kontroli poziomu cukru, a nawet prowadzi do jego niewielkiego obniżenia [3,4]

Lukrecja i problemy dermatologiczne

Badania in vitro i in vivo wykazały korzystny wpływ ekstraktów z lukrecji na problemy skórne. Dochodziło do redukcji zaczerwienienia, obrzęków i swędzenia skóry. Ze względu na powyższe mieszanki z korzeniem lukrecji można stosować miejscowo do łagodzenia podrażnień skóry i w formie płukanek na problemy w jamie ustnej, takie jak afty, pleśniawki, owrzodzenia [1,2].

Jakie są skutki uboczne korzenia lukrecji?

Stosowanie korzenia lukrecji w zalecanych ilościach przez krótki czas jest dosyć bezpieczne. Niestety, jeśli nadużywamy roślinę, możemy spotkać się ze skutkami ubocznymi korzenia lukrecji. Przyjmowanie dużych ilości korzenia lukrecji (powyżej 15 gramów dziennie) przez długi czas może doprowadzić do zwiększenia poziomu potasu we krwi, czyli hiperkaliemii, co jest niebezpieczne, gdyż może doprowadzić do zaburzeń rytmu serca [5]. Nadużywanie lukrecji może doprowadzić do wzrostu ciśnienia tętniczego krwi, dlatego powinny na to uważać osoby chorujące na nadciśnienie [5]. Duże dawki korzenia lukrecji dostarczają spore ilości glicyryzyny. Jej nadmiar może prowadzić to pseudohiperaldosteronizmu. W efekcie osoba staje się nadwrażliwa na hormony kory nadnerczy, a to może spowodować bóle głowy, nadmierne zmęczenie, problemy z widzeniem, powstawanie obrzęków, wzrost ciśnienia tętniczego krwi, zaburzenia rytmu serca lub nawet zawał serca [4,5].

Kiedy nie wolno stosować lukrecji?

Preparatów z korzeniem lukrecji nie powinny przyjmować osoby stosujące doustną antykoncepcję oraz przyjmujące hydrokortyzon lub prednizolon [5]. Na lukrecję powinny uważać także osoby cierpiące na niewydolność nerek, choroby sercowo-naczyniowe (głównie nadciśnienie i zaburzenia rytmu serca) oraz zaburzenia elektrolitowe [2]. Na lukrecję powinny uważać kobiety w ciąży i karmiące piersią. Jedno z badań pokazuje, że u kobiet, które w czasie ciąży przyjmowały dużo glicyryzyny (powyżej 500 mg na tydzień) doszło do przedwczesnego porodu (o kilka dni wcześniej niż planowo) [3]. Osoby, u których lukrecja jest przeciwwskazana, powinny także uważać na słodycze z lukrecją.

Jak zrobić herbatę z lukrecją?

W jaki sposób najlepiej przygotować lukrecję? Czy można zrobić herbatę z lukrecją? Najczęściej sproszkowany surowiec zalewa się wrząca wodą w proporcji 2 g surowca na 150 ml wrzącej wody. Taką mieszaninę powinno się lekko podgrzewać przez około 15 minut. Po ostudzeniu napar można odcedzić i wypić [2]. Herbatę z lukrecji stosuje się 2 razy na dobę jako środek wykrztuśny. Napar do łagodzenia problemów żołądkowych można stosować do 4 razy na dobę [2].

Potas jest bardzo ważnym pierwiastkiem, koniecznym do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, mięśni i serca. Potas do organizmu jest dostarczany wraz z pożywieniem i pokarmami, a jego prawidłowe stężenie we krwi jest regulowane przez nerki. Prawidłowe stężenie potasu we krwi powinno znajdować się w zakresie 3,5–5,5 mmol/l. O  łagodnej hiperkaliemia można mówić przy stężeniu potasu 5,6–6,5 mmol/l, 6,6–7,5 mmol/l oznacza umiarkowaną hiperkaliemię, a ciężka to stężenie potasu powyżej 7,5 mmol/l [1].

Co powoduje nadmiar potasu?

• upośledzone wydalanie potasu przez nerki z moczem np. w przebiegu uszkodzenia nerek, niedoczynności nadnerczy lub w sytuacji stosowania leków, które zmniejszają wydalanie potasu przez nerki, takich jak inhibitory konwertazy angiotensyny np. enalapryl czy kaptopryl, blokery receptora angiotensynowego np. losartan czy walsartan, diuretyki oszczędzające potas, takie jak np. spironolakton czy amiloryd, niesteroidowe leki przeciwzapalne np. diklofenak czy ibuprofen, leki immunosupresyjne np. cyklosporyna i leki przeciwdrobnoustrojowe np. ketokonazol;
• zbyt duża podaż potasu z pokarmu lub suplementów diety, ale połączona z niewydolnością nerek lub przyjmowaniem leków, które hamują wydalanie potasu z moczem;
• może być spowodowany uwolnieniem dużych ilości potasu z komórek, chociażby w przypadku rozpadu guza nowotworowego, hemolizy, rozpadu dużych krwiaków czy kwasicy cukrzycowej lub metabolicznej [2].

Jakie są objawy hiperkaliemii?

Objawy hiperkaliemii najczęściej dają o sobie znać, gdy stężenie potasu we krwi zaczyna się szybko zwiększać. Z reguły łagodna hiperkaliemia przebiega bezobjawowo. Najczęściej występującymi objawami są:

• osłabienie mięśni, które może objawiać się nawet problemami ze wstawaniem z pozycji siedzącej czy wchodzeniem po schodach;
• porażeniem mięśni, szczególnie w kończynach dolnych;
• osłabieniem organizmu i szybkim męczeniem się (osłabione mięśnie oddechowe);
• duszności;
• bradykardia (wolne tętno);
• zdezorientowanie;
• mrowienie;
• w skrajnych przypadkach zatrzymanie pracy serca i nagłego zgonu [1,2].

Jak wygląda leczenie niewielkiego nadmiaru potasu?

Najważniejsze w leczeniu hiperkaliemii jest usunięcie przyczyny jej wystąpienia. Oprócz znalezienia i wyeliminowania przyczyny podaży zbyt dużej ilości potasu ważne jest również usunięcie jego nadmiaru, który stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta. W przypadkach łagodnej hiperkaliemii lekarz z reguły zmienia leki lub ich dawkowanie, jeśli to one spowodowały jej wystąpienie oraz zaleca unikanie produktów spożywczych bogatych w potas, takich jak ziemniaki, pomidory, owoce itd. Nie podaje się również płynów dożylnych zawierających potas ani leków zawierających potas [2,3].

Zaawansowana hiperkaliemia — jak wygląda leczenie?

• gdy w przebiegu hiperkaliemii stwierdza się zmiany w EKG lub stanowi zagrożenie dla pacjenta, konieczna jest hospitalizacja;
• usunąć potas z organizmu można przy pomocy żywic jonowymiennych podawanych doustnie lub doodbytniczo;
• u pacjentów z groźnymi uszkodzeniami nerek najskuteczniejszą metodą usunięcia potasu z organizmu są dializy, najczęściej stosuje się hemodializę;
• stosuje się również leki wymienione w kolejnym akapicie;
• podczas leczenia regularnie kontroluje się stężenie potasu we krwi, aby ocenić skuteczność leczenia i odpowiednio go pokierować [2,3].

Jakie leki stosować na obniżenie potasu?

• w nagłych przypadkach stosuje się dożylny wlew glukozy i insuliny, dzięki czemu potas z krwi zostaje przetransportowany do komórek, co, mimo że nie prowadzi do zmniejszenia jego ilości w organizmie, zmniejsza ryzyko zatrzymania akcji serca;
• salbutamol podawany w nebulizacji np. Aspulmo czy Ventolin ma działanie zbliżone do wlewu glukozy, czy insuliny, transportując nadmiar potasu z krwi do komórek;
• wapń podawany w formie dożylnej np. Calcium chloratum WZF 10% nie zmniejsza stężenia potasu we krwi, ale chroni serce i znacznie zmniejsza ryzyko jego zatrzymania;
• przydatne są leki moczopędne zwiększające wydalanie potasu z moczem jak, chociażby furosemid (np. Furosemidum Polpharma czy Furosemidum Polfarmex) lub torasemid (np. Diuver czy Toramide) [2,3].

Podsumowanie

Hiperkaliemia najczęściej jest spowodowana zaburzeniami czynności nerek lub stosowaniem leków. W większości przypadków, gdy nerki pracują prawidłowo. Hiperkaliemia, jeśli występuje, to nie daje żadnych objawów i nie wymaga hospitalizacji. Jednak w przypadku, gdy jest zaawansowana i można zauważyć zmiany w odczycie EKG, to może stanowić nawet stan zagrożenia życia i wymaga hospitalizacji. Leczenie polega na eliminacji jej przyczyny oraz zmniejszenia podaży potasu. Jako leki sprawdzają się m.in. leki moczopędne czy salbutamol w postaci wziewów. Stosowane są również wlewy dożylne glukozy, insuliny lub zawierające jony wapnia. W każdym przypadku, jeżeli występuje podejrzenie hiperkaliemii, warto zbadać poziom potasu we krwi i udać się do lekarza.

Aldosteron należy do mineralokortykosteroidów. Jego głównym zadaniem jest zapobieganie spadkowi ciśnienia tętniczego w organizmie. Należy do układu renina-angiotensyna-aldosteron, co oznacza, że wydzielanie, któregoś z elementów jest sprzężone i w konsekwencji na końcu wzrasta stężenie aldosteronu. Steryd powoduje wzrost wydzielania potasu i hamowanie wydzielania sodu przez nerki. W ten sposób zapobiega odwodnieniu organizmu i tym samym podnosi ciśnienie.

Badania dowiodły, że jego aktywność nie ogranicza się do samych nerek, ale obejmuje również serce i układ nerwowy. Wpływa na rozwój nadciśnienia tętniczego oraz wywiera działanie prozapalne, prozakrzepowe. W dodatku może wywoływać stres oksydacyjny, który przyczynia się do uszkodzenia naczyń [1,2].

Badanie aldosteronu — jaka jest norma?

Kiedy warto zrobić badanie poziomu aldosteronu? Głównym wskazaniem do wykonania badania jest jakiekolwiek zaburzenia gospodarki potasu lub sodu. Badanie wykonuje się, pobierając krew do analizy.

Norma aldosteronu we krwi wynosi 140-560 pmol/l. Jednak w przypadku występowania skrajnych wartości przy stawianiu diagnozy lekarze biorą pod uwagę także towarzyszące objawy oraz wyniki badań potasu i sodu [1,3].

Czym jest hipoaldosteronizm?

Hipoaldosteronizm jest chorobą, która polega na zbyt niskiej ilości aldosteronu w organizmie, lub oporności na jego działanie (hipoaldosteronizm rzekomy). Może pojawić się wskutek uszkodzenia nadnerczy lub hamowania reniny i angiotensyny za pomocą leków. Skutkiem zbyt niskiego poziomu aldosteronu bez zażywania leków na serce (hipoaldosteronizm pierwotny) jest hiperkaliemia, czyli nadmiar potasu. Jest to stan groźny dla organizmu, ponieważ potas między innymi wpływa na pracę serca. Głównym niepokojącym objawem jest obniżenie tętna, do którego dochodzi zmęczenie, silne osłabienie [2,3].

fot. Canva

Gdzie wykorzystujemy leki hamujące aktywność aldosteronu?

Ze względu na to, że aldosteron jest odpowiedzialny za wzrost ciśnienia, leki, które hamują jego działanie, są wykorzystywane w leczeniu nadciśnienia tętniczego. Antagoniści aldosteronu są wskazani dla pacjentów z nadciśnieniem tętniczym powikłanym niewydolnością serca lub zawałem serca, którzy cierpią na hiperaldosteronizm, czyli posiadają za wysokie stężenie aldosteronu. Dodatkowo tę grupę leków wykorzystujemy jako dodatek do podstawowego leczenia nadciśnienia opornego na leczenie [4].

Czemu nie wystarczy zablokować reniny lub angiotensyny?

W teorii w celu zmniejszenia poziomu aldosteronu powinno wystarczyć, zablokować wyższe szczeble układu renina-angiotensyna-aldosteron. Jednak badania dowodzą, że komórki tłuszczowe (adipocyty) również powodują produkcję aldosteronu. W związku z tym zwłaszcza u osób otyłych włączenie antagonistów aldosteronu wydaje się jak najbardziej uzasadnione [4].

Jakie leki należą do antagonistów aldosteronu?

Do tej grupy leków należą dwaj reprezentanci: spironolakton (Spironol, Verospiron, Finospir) oraz eplerenon (Eleveon, Eplenocard, Espiro, Nonpres). Spironolakton jest lekiem, który jako pierwszy znalazł się na rynku farmaceutycznym, a jego pochodny eplerenon nie pojawił się na nim bez przyczyny. Główna różnica między substancjami polega na tym, że spironolakton posiada powinowactwo nie tylko do receptorów dla aldosteronu, ale także do receptorów androgenowych i progesteronowych, dając działania niepożądane. Eplerenon ma 1000 razy mniejsze powinowactwo do receptorów androgenowych i 100 razy mniejsze dla progesteronowych od spironolaktonu. W związku z tym pacjenci nie odczuwają związanych z tym skutków ubocznych, takich jak zaburzenia miesiączkowania, czy powiększenia gruczołów piersiowych [4].

W ostatnich 10-15 latach dokonał się postęp w leczeniu niewydolności serca. Odkryto nowe leki i opracowano także inwazyjne zabiegi wpływające na zahamowanie choroby. 

Jakie są objawy niewydolności serca?

Rozwija się ono na podłożu dysfunkcji lewej komory serca, wtórnie do choroby wieńcowej, nadciśnienia tętniczego, kardiomiopatii, cukrzycy i wad zastawkowych. 

Zmiany w lewej komorze serca prowadzące do tzw remodelingu,  wiążą się ze zmniejszeniem frakcji wyrzutowej, co powoduje zmniejszoną perfuzję narządów. Przedłużający się stan niedotlenienia prowadzi do zgonu. Około 50 % pacjentów umiera nagle, prawdopodobnie w wyniku zaburzeń rytmu serca. 

Do tych zmian dochodzą też zmiany neurofizjologiczne, takie jak: stymulacja neurohormonalna, upośledzenie funkcji śródbłonka naczyń, obkurczanie naczyń obwodowych oraz retencja sodu przez nerki. 

Jak zdiagnozować niewydolność serca?

W celu rozpoznania niewydolności serca bierze się pod uwagę wystąpienie trzech głównych kryteriów:

• wystąpienie objawów (obrzęków podudzi, duszności wysiłkowej lub nocnej, łatwego męczenia się, kaszlu i obrzęków). 
• obiektywnych dowodów na istnienie niewydolności mięśnia sercowego w spoczynku
• odpowiedzi na leczenie typowe dla niewydolności serca. 

Niewydolność mięśnia sercowego podzielono na klasy wg Nowojorskiego Towarzystwa Kardiologicznego (New York Heart Association NYHA):

• Klasa I – bez ograniczeń-codzienne wysiłki fizyczne nie powodują uczucia duszności, zmęczenia, bicia serca
• Klasa II – Łagodne ograniczenie aktywności fizycznej , bez dolegliwości w spoczynku, ale zawsze codzienne czynności powodują zmęczenie, duszność lub ból wieńcowy. 
• Klasa III – umiarkowane ograniczenie wydolności fizycznej, bez dolegliwości w spoczynku, ale mniejsze niż codzienne czynności powodują wystąpienie objawów
• Klasa IV – Niemożność wykonywania jakiegokolwiek wysiłku bez wystąpienia dolegliwości, objawy niewydolności serca występują w spoczynku, a każdy wysiłek znamiennie je nasila. 

Jak leczyć niewydolność mięśnia sercowego?

Główne cele leczenia niewydolności mięśnia sercowego:

• złagodzenie uciążliwych objawów (poprawa wydolności organizmu)
• poprawa komfortu życia (zmniejszenie skutków odczuwania objawów choroby)
• wydłużenie życia

Niefarmakologiczne metody leczenia niewydolności serca

• redukcja masy ciała (znaczenie ma także uświadomienie chorego,że nagły wzrost masy ciała o 2-3kg może świadczyć o zatrzymaniu wody w organizmie i wymaga reakcji farmakologicznej)
• zmniejszenie podaży płynów do ok. 1.5 litra wody na dobę w ciężkich stanach niewydolności serca (nie dotyczy pacjentów mieszkających w strefie gorącej i wilgotnej)
• ograniczenie podaży soli w diecie
• ograniczenie podaży tłuszczy nasyconych i żywności wysoko przetworzonej
• ograniczenie długich podróży (długie unieruchomienie)
• kobiety w wieku rozrodczym z niewydolnością mięśnia sercowego III i IV klasy wg NYHA-uświadomienie ryzyka ciąży i jej prawidłowego przebiegu
• profilaktyka chorób (grypa, pneumokokowe zapalenie płuc, wirus Sars-Cov-2)
• zaprzestanie palenia tytoniu 
• zaprzestanie / ograniczenie spożycia alkoholu
• chorzy ze stabilną niewydolnością serca – zachęta do aktywności fizycznej o umiarkowanej ciężkości-jazda na rowerze, spacery

Leki na niewydolność serca

Od wielu lat leki z pewnych grup terapetutycznych mają ugruntowaną pozycję w leczeniu niewydolności mięśnia sercowego. Należą do nich:

• diuretyki
• ACEI
• ARB
• antagoniści receptora mineralokortykoidowego-spironolakton i eplerenon

Dodatkowo stosuje się także glikozydy naparstnicy, leki naczyniorozszerzające oraz B-blokery, gdy istnieją wskazania do ich stosowania.

Diuretyki zmniejszają retencję płynów a ich stosowanie razem z inhibitorami konwertazy angiotensyny powoduje łagodzenie objawów niewydolności serca poprzez zmniejszenie skurczu naczyń. ACEI poprawiają stan czynnościowy, a także wydłużają życie.

Sakubitryl i walsartan – czy takie połączenie jest skuteczniejsze?

W 2016 roku PTK (Polskie Towarzystwo Kardiologiczne) wydało wytyczne dotyczące leczenia niewydolności serca i wprowadzenia do farmakoterapii niewydolności mięśnia sercowego z obniżoną frakcją wyrzutową po raz pierwszy nowego leku, zawierającego sakubitryl i walsartan. 

Jest to jedyny przedstawiciel ARNI (angiotensin receptor-nephrylizin inhibitor) w Polsce. Preparatem dopuszczonym do obrotu w Polsce jest Entresto, występujące w trzech dawkach: 24/26 mg; 49/51 mg; 97/103 mg.

Sakubitryl blokuje enzym neprylizynę, która unieczynnia i rozkłada peptydy natriuretyczne [2]. 

Peptydy natriuretyczne z kolei powodują zwiększenie diurezy, zwiększenie wydalania sodu z moczem, rozszerzenie naczyń krwionośnych, zwiększenie wskaźnika przesączania kłębuszkowego i przepływu krwi przez nerki, zahamowanie uwalniania reniny i aldosteronu, zmniejszenie aktywności układu współczulnego, hamowanie niekorzystnego remodelingu włókien mięśni sercowych.Ich aktywność jest więc pożądana. Sakubitryl hamując neprylizynę zapewnia  aktywność enzymów natriuretycznych a także aktywność bradykininy, adrenomeduliny i innych enzymów wazoaktywnych [2].

Ważne znaczenie dla niewydolnego serca ma hamowanie niekorzystnego remodelingu mięśnia sercowego, który klinicznie warunkują peptydy natriuretyczne. 

Lek poddano badaniu klinicznemu, w którym wzięło udział 8399 pacjentów z objawami niewydolności serca (II-IV klasa wg NYHA). Pacjenci włączeni do badania byli dotychczas leczeni farmakologicznie na niewydolność serca, a jednak ciągle odczuwali objawy choroby. 

Badanie PARADIGM-HF porównywało długotrwałe skutki leczenia enalaprilem w stosunku do włączenia sakubitrylu z walsartanem [2]. 

Oceniono, że nowy lek o 20% obniżył ryzyko wystąpienia pierwszorzędowego punktu końcowego (zgon lub pierwsza hospitalizacja z przyczyn sercowo-naczyniowych) oraz ryzyko hospitalizacji z powodu niewydolności serca o 21% [2].

Warunkiem zastosowania tego leku jest dotychczasowa tolerancja stosowanych leków z grupy ACEI (inhibitora konwertazy angiotensyny) lub ARB (antagonisty receptora AT1).

Kolejnym warunkiem jest stabilność obrazu klinicznego w niewydolności serca w ciągu 4 tygodni bez zaostrzenia objawów przy zachowaniu stałych dawek standardowej terapii.

Badanie wskazało również, że najlepsze rezultaty terapii walsartan/sakubitryl uzyskują pacjenci zagrożeni nagłą śmiercią sercową i zgonem z powodu progresji niewydolności serca, mimo optymalnej farmakoterapii.

Włączenie i optymalizacja leczenia niewydolności serca walsartanem/sakubitrylem

Przed włączeniem leku należy odstawić ACEI na 36 godzin [1]. Chory może pozostawać bez stosowania ACEI przez ten czas zanim włączony zostanie walsartan/sakubitryl. Zbyt wczesne podanie nowego leku może skutkować obrzękiem naczynioruchowym.

Przy wcześniejszym stosowaniu sartanów nie ma konieczności odstawiania ich przed rozpoczęciem terapii nowym lekiem [1].

Zgodnie z ChPL dawka początkowa Entresto, leku zawierającego sakubitryl i walsartan to 49/51 mg podawana dwa razy na dobę, w przypadku gdy ciśnienie skurczowe osiąga wartość co najmniej 110 mmHg. Przy dobrej tolerancji leku po 2-4 tygodniach dawkę można zwiększyć do 97/103 mg, podawanej też dwa razy na dobę. Przy każdym zwiększeniu dawki wymagane jest oznaczenie stężenia potasu i parametrów nerkowych. 

Jakie skutki uboczne powoduje lek Entresto?

Objawy niepożądane leku Entresto to [1]:

• objawy niedociśnienia
• spadek ciśnienia tętniczego skurczowego poniżej 95 mmHg
• hiperkaliemia
• zaburzenia czynności nerek

Najczęściej przy objawach niepożądanych zalecana jest redukcja dawkowania jednocześnie podawanych leków hipotensyjnych (B-blokerów czy leków moczopędnych) oraz czasowe zmniejszenie dawki leku Entresto.

Sposobem optymalizacji dawkowania leku jest dawkowanie zachowawcze – dawkę leku podnosi się w ciągu 6 tygodni z 49/51 do 97/103 mg lub przyspieszoną-podwojenie dawki następuje w ciągu  w ciągu 3 tygodni [2,3].

Taką optymalizację poparto doświadczeniem z badania TITRATION (Safety and Tolerability of Initiating Sacubitril and valsartan in Heart Failure Patients).

Z badania wynika, że schemat zachowawczy jest korzystniejszy dla pacjentów dotychczas leczonych mniejszymi dawkami ACEI lub sartanów, odpowiadających dawce nie większej niż 10 mg enalaprylu lub mniejszej niż 160 mg walsartanu.

Z kolei u pacjentów leczonych średnimi bądź wysokimi dawkami ACEI czy sartanów odpowiednio większymi niż 10 mg enalaprylu lub większymi niż 160 mg walsartanu stosuje się przyspieszony schemat optymalizacji dawkowania.

W  leczeniu niewydolności mięśnia sercowego dąży się do osiągnięcia dawki optymalnej leku sakubitryl/walsartan jaką jest 97/103 mg [2,3].

Ważną informacją jest wstrzymanie się z włączeniem nowego leku gdy wartości skurczowego ciśnienia tętniczego są mniejsze niż 100 mmHg.

Kiedy nie wolno stosować leku Entresto?

Należy pamiętać także o przeciwwskazaniach, do których należą [1,2]:

• pacjenci z obrzękiem naczynioruchowym w wywiadzie, stosujący wcześniej ACEI lub ARB
• pacjenci z dziedzicznym lub idiopatycznym obrzękiem naczynioruchowym
• z hiperkaliemią powyżej 5,4 mmol/l
• ciężkie zaburzenia czynności wątroby, marskością żółciową i cholestazą
• schyłkowa niewydolność nerek
• kobiety w II lub III trymestrze ciąży
• chorzy na cukrzycę z zaburzeniami czynności nerek (eGFR poniżej 60 ml/min przyjmujących bezpośrednie inhibitory reniny takie jak aliskiren)

Podsumowanie

Wraz z odkryciem nowego leku (połączenia sakubitrylu i walsartanu) dla wielu chorych otworzyła się perspektywa zmniejszenia lub nawet braku odczuwania objawów niewydolności mięśnia sercowego, a tym samym poprawa jakości życia.

Badania dotyczące zmniejszenia ryzyka nagłego zgonu z przyczyn sercowych stanowią silny argument za stosowaniem tej grupy leków. Należy jednak pamiętać o przeciwwskazaniach i działaniach niepożądanych do stosowania leku, bo wiele stanów chorobowych grozi poważnymi konsekwencjami. Ważna informacja o przeciwwskazaniach dotyczy obrzęku naczynioruchowego w wywiadzie, ciężkiej niewydolności nerek i wątroby a także odstępu między stosowaniem ACEI a leku sakubitryl/walsartan.

Ważna jest komunikacja z lekarzem dotycząca rozpoczęcia stosowania leku, przekonanie pacjenta o tej zasadności i kwestia ekonomiczna, ponieważ lek nie znajduje się na wykazie leków refundowanych, a jego cena mimo  obniżenia jej przez producenta, nadal jest wysoka.