Sole do kąpieli różnią się składem związków mineralnych, które zawierają. Mogą być pozyskiwane z różnych miejsc, a często są to tereny, w których znajdują się uzdrowiska. Kąpiele w soli, czyli kąpiele solankowe są od lat stosowane w leczeniu schorzeń, przede wszystkim reumatycznych, w warunkach uzdrowiskowych. Należą do jednego z elementów balneofizykoterapii w leczeniu schorzeń takich jak między innymi reumatoidalne zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa czy osteoporoza. Jakie efekty daje kąpiel w soli? Czy sól lecznicza do kąpieli jest tym samym, co sól morska do kąpieli? Jakie są rodzaje i jakie ma właściwości sól do kąpieli? To wszystko przedstawiamy w dalszej części tekstu [1].

Poznaj właściwości soli do kąpieli leczniczych

Jeśli chodzi o sole do kąpieli leczniczych to istnieje kilka rodzajów takich preparatów. Na początku omówimy właściwości poszczególnych soli, a później przejdziemy do przedstawienia konkretnych produktów. Sól Jodowo-Bromowa to jedna z najczęściej występujących w aptekach rodzajów soli leczniczych do kąpieli. Jest wskazana w leczeniu wspomagającym wielu schorzeń, takich jak między innymi:

• reumatoidalne zapalenie stawów; 
• choroby zwyrodnieniowe kręgosłupa i stawów; 
• zapalenie korzonków nerwowych;
• schorzenia pourazowe narządu ruchu;
• rekonwalescencja;
• w chorobach przemiany materii: 
• profilaktyka niedoczynności tarczycy;
• w dermatologii, jako środek pomocniczy (w leczeniu łuszczycy, rybiej łuski, wyprysku przewlekłego, nerwicy naczyniowej).

Ponadto, kąpiele w soli jodowo-bromowej wskazane są również w przypadku zmęczenia oraz ogólnej poprawy kondycji fizycznej organizmu [2].

Kolejny przykład to sól do kąpieli Epsom (znana również jako sól gorzka, siarczan magnezu MgSO4). Pod względem chemicznym jest to sól kwasu siarkowego oraz magnezu. Sól tę stosuje się jako środek przeczyszczający, jednak dostępna jest też w większych opakowaniach, dedykowana jako sól lecznicza do kąpieli. Sole magnezowe do kąpieli pomagają w przypadku uczucia zmęczonych nóg, oraz zmiękczają naskórek. Są zalecane do stosowania po intensywnym wysiłku fizycznym, aby złagodzić napięcie oraz ból mięśni. Dodatkowo sól magnezowa wykazuje działanie przeciwgrzybicze, antybakteryjne, dzięki czemu pozwala na oczyszczenie skóry z drobnoustrojów [1].

Warto jeszcze dodać, że klasyczną kąpiel solankową można wzbogacić o naturalne substancje. Mowa tutaj o solach do kąpieli z olejkami eterycznymi. Które olejki eteryczne najczęściej dodaje się do kąpieli i jakie są wtedy właściwości takiej soli? Popularnym dodatkiem do soli do kąpieli jest olejek lawendowy o działaniu relaksacyjnym, uspokajającym, wyciszającym. Inne olejki, jakie można spotkać w solach do kąpieli to olejek eukaliptusowy, olejek z drzewa herbacianego, olejek tymiankowy i rozmarynowy. Sole z dodatkiem olejków eterycznych stosuje się w celu relaksacji i odprężenia, a także do kąpieli stóp, w celu usunięcie zrogowaciałego naskórka i wyeliminowania nieprzyjemnego zapachu potu [6].

Sól morska do kąpieli a sól lecznicza do kąpieli

Czy sól morska do kąpieli to jest to samo co sól lecznicza do kąpieli? Sól do kąpieli z morza martwego pozyskiwana jest z najbardziej zasolonego zbiornika wodnego na ziemi — Morza Martwego. Jest bogata w magnez, wapń, potas i brom. Kąpiele w tym rodzaju soli, stosowane są przede wszystkim w celu relaksacji i odprężenia, a także redukcji stresu. Ale czy sól morska do kąpieli jest tym samym co sól lecznicza do kąpieli? Sól lecznicza do kąpieli zawiera wyższe stężenie minerałów i często składniki terapeutyczne, dzięki czemu wspomaga leczenie różnych dolegliwości, takich jak bóle mięśni, problemy skórne czy krążeniowe. Sól morska natomiast jest bardziej uniwersalna i kosmetyczna – oczyszcza, relaksuje i delikatnie pielęgnuje skórę [7].

Kąpiel w soli w domu — jak ją przygotować?

W zależności od rodzaju soli, przepisy na przygotowanie kąpieli z solami leczniczymi mogą się od siebie różnić. Warto jednak stosować się do zaleceń producenta i przygotować kąpiel dodając odpowiednie ilości wody i soli, aby otrzymać roztwór o pożądanym stężeniu. Wtedy w pełni można wykorzystać potencjał soli kąpielowych. Kąpiel nie powinna trwać zbyt długo. Zwykle zalecany czas to ok. 15 minut. Poniżej przykładowe przepisy na kąpiele z wykorzystaniem soli (dla osoby dorosłej):

• sól Zabłocka – kąpiele kosmetyczne: 200 g soli na wannę wypełnioną wodą. Kąpiele lecznicze: 1-5 kg soli na 100 l wody* (roztwory o stężeniu 1-5%). Zalecana temperatura wody: 36-38°C;
• sól Iwonicka – 0,5 do 1 kg soli na wannę wody (stężenie 0,5-1%) Temperatura wody: 37-39°C;
• sól Bocheńska – zaleca się zastosowanie 1-3 kg soli na 100 l wody* (roztwory o stężeniu 1-3%). Zalecana temperatura wody: 36-37°C.

*wypełniona wanna zawiera ok. 100 l wody. 

Jaką sól do kąpieli wybrać?

Sole do kąpieli leczniczych są dostępne w aptekach. Wśród dostępnych produktów przeważają sole jodowo-bromowe. Popularnością cieszą się także sole magnezowe oraz sole z dodatkiem olejków eterycznych, znane od lat jako skuteczne remedium na stres i zmęczenie. 

Bocheńska Lecznicza Sól jodowo-bromowa  

O produkcie

• sól zarejestrowana jako lek;
• opakowanie 1 kg, foliowy worek; 
• lek przeznaczony do kąpieli ciała lub inhalacji;
• wskazania do stosowania: liczne schorzenia reumatyczne, schorzenia po urazach narządu ruchu, w niektórych schorzeniach przemiany materii, w niektórych schorzenia ginekologicznych, a także pomocniczo w licznych schorzeniach dermatologicznych (między innymi rybia łuska, łuszczyca) [2].

Iwonicka sól jodowo-bromowa

O produkcie

• opakowanie 1 kg, kartonik;
• otrzymywana z wód termalnych uzdrowiska Iwonicz-Zdrój;
• zawiera unikalną kombinację makro- i mikroelementów;
• łagodzi podrażnienia, oczyszcza, detoksykuje i wygładza skórę;
• redukuje obrzęki, regeneruje naskórek, zmiękcza i ułatwia usuwanie zrogowaceń;
• sól przeznaczona do kąpieli solankowych stóp oraz całego ciała [3].

Sól Zabłocka jodowo-bromowa

O produkcie

• opakowanie 1 kg, pudełko z nakrętką;
• otrzymywana ze złóż solanki leczniczej w Dębowcu;
• zawiera unikalną kombinację mikro- i makroelementów, w tym jod, wapń i magnez;
• wspiera procesy regeneracyjne, łagodzi dolegliwości bólowe;
• doskonale wpływa na stan psychiczny, zapewniając odprężenie i relaks;
• przeznaczona do kąpieli ciała zarówno kosmetycznych jak i leczniczych [4].

Botame Sól Epsom

O produkcie

• opakowanie 200 g;
• w składzie siarczan magnezu; 
• może być stosowana do kąpieli, moczenia stóp lub dłoni;
• polecana do kąpieli relaksacyjnych, po ciężkim dniu oraz wysiłku fizycznym [5].

Gehwol sól do kąpieli stóp 

O produkcie

• opakowanie 250 g, kartonik
• w składzie oprócz soli: olejek lawendowy oraz balsamiczne olejki ziołowe;
• przeznaczona do kąpieli zmęczonych, piekących stóp, działa zmiękczająco, dezynfekująco, a także niweluje nieprzyjemny zapach [6].

Sól z Morza Martwego Bingospa

O produkcie

• opakowanie 1 kg;
• sól pozyskana z Morza Martwego poprzez odparowanie wody;
• zawiera 53% chlorku magnezu i 37% chlorku potasu, co różni ją od typowej soli oceanicznej;
• kąpiele zalecane w stanach stresu i zmęczenia; sól wykazuje także korzystne działanie na skórę w zmianach trądzikowych, grzybicach skóry i stóp, bólach mięśni oraz bólach reumatycznych [7].

Kąpiel solankowa a skutki uboczne

Czy stosowanie soli do kąpieli jest bezpieczne, czy jednak kąpiel solankowa może mieć jakieś skutki uboczne? Kąpiel solankowa, choć ma wiele korzyści zdrowotnych, może wiązać się także z pewnymi skutkami ubocznymi, zwłaszcza przy zbyt długim lub zbyt intensywnym stosowaniu. Do najczęstszych należą podrażnienia skóry, przesuszenie naskórka, a u osób z wrażliwą skórą – reakcje alergiczne. Zbyt gorąca woda lub zbyt wysokie stężenie soli może prowadzić do spadku ciśnienia, zawrotów głowy, uczucia osłabienia. Kąpiel solankowa nie jest zalecana osobom z chorobami serca, nadciśnieniem czy otwartymi ranami – w takich przypadkach zawsze warto skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem kuracji.

Podsumowanie

Sole do kąpieli dostępne w aptekach mogą być stosowane w celach kosmetycznych, ale niektóre z nich również mają zastosowanie lecznicze. Bogactwo jonów, które zawierają w składzie, sprawia, że kąpiele mogą wspomagać leczenie schorzeń reumatycznych, dermatologicznych, a także ginekologicznych. Kąpiele lecznicze powinny być przygotowane zgodnie z instrukcją producenta, tzn. roztwór do kąpieli powinien mieć odpowiednie stężenie i temperaturę, a sama kąpiel powinna potrwać około 15 minut.

Jeśli zmagasz się z grzybicą, prawdopodobnie zastanawiasz się nad najskuteczniejszym sposobem leczenia. Grzybica to poważna choroba, która może obejmować nie tylko skórę, ale także układy moczowy, rodny i inne. Gdy miejscowe leki przeciwgrzybicze nie przynoszą rezultatów, konieczne jest wdrożenie terapii doustnej. Wśród najczęściej stosowanych leków znajdują się flukonazol i nystatyna. Co wybrać – flukonazol czy nystatynę? Jak działają te leki i kiedy je stosować? Sprawdźmy.

Jak działają flukonazol i nystatyna w leczeniu grzybicy?

Na co jest flukonazol? Flukonazol to lek przeciwgrzybiczy z grupy triazoli. W jaki sposób flukonazol niszczy komórki grzybów? Błona komórkowa grzybów zbudowana jest m.in. z ergosterolu, który jest niezbędny do ich przeżycia oraz zachowania prawidłowego funkcjonowania. Ergosterol powstaje z innej substancji, tj. lanosterolu. Flukonazol hamuje działanie enzymu, który bierze udział we wspomnianej przemianie, wskutek czego dochodzi do zahamowania syntezy ergosterolu. W efekcie zwiększa się przepuszczalność błony komórkowej grzyba i dochodzi do jego zniszczenia [1,2]. 

A co z nystatyną. Jak ona działa? Kiedy stosować maść bez recepty z nystatyną? Nystatyna to antybiotyk o działaniu przeciwgrzybiczym. Związek ten łączy się ze wspomnianym wcześniej ergosterolem i prowadzi do powstania kanalików w błonie komórkowej grzyba. W efekcie wnętrze komórki wylewa się na zewnątrz i dochodzi do obumarcia komórki [3,4].

Jakie skutki uboczne ma flukonazol i nystatyna?

Flukonazol jest dość dobrze tolerowanym lekiem. Najczęściej pacjenci skarżą się na zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, mdłości, wymioty, bóle brzucha i biegunkę. Częściej zdarza się to u dzieci. Mogą pojawić się także bóle i zawroty głowy oraz wysypka. W badaniach krwi czasami obserwowano podwyższony poziom enzymów wątrobowych. Ma to charakter przejściowy [1,2].

Przy stosowaniu nystatyny działania niepożądane również obserwowane są dość rzadko i najczęściej to problemy żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, wymioty i biegunka oraz ból brzucha. Skutkiem ubocznym nystatyny mogą być skórne reakcje alergiczne, w tym zespół Stevensa-Johnsona, będący dość rzadkim działaniem niepożądanym. Większość problemów pojawia się po doustnym stosowaniu leku, natomiast przy stosowaniu miejscowym reakcje niepożądane zdarzają się rzadko [3,4].

Kiedy stosować leki przeciwgrzybicze?

Pojawiła się u ciebie jakaś infekcja grzybicza i zastanawiasz się, co wybrać? Flukonazol czy nystatynę? Już wyjaśniamy! Wskazania do stosowania flukonazolu obejmują szereg zakażeń spowodowanych grzybami. Będzie to kandydoza pochwy i narządów rodnych, jamy ustnej, gardła oraz przełyku. Flukonazol stosuje się także do leczenia ogólnoustrojowych zakażeń grzybami z rodzaju Candida. Lek ten podaje się także przy kryptokokowym zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych. Stosuje się go także do leczenia drożdżakowych zakażeń moczu i skóry. Flukonazol podawany doustnie to także lek do leczenia grzybicy paznokci. Poza zatwierdzonymi wskazaniami flukonazol stosuje się także do leczenia off-label, czyli poza tymi wskazaniami. Tutaj możemy wyróżnić blastomykozę, histoplazmozę oraz kokcydioidomykozę (głównie infekcji kości i stawów) [1,2].

A jak to wygląda w przypadku nystatyny? Nystatynę wykorzystuje się do leczenia drożdżakowych zakażeń układu pokarmowego, przełyku i jamy ustnej. W formie zawiesiny często jest ordynowana do terapii pleśniawek jamy ustnej – szczególnie u dzieci. Czasami nystatynę podaje się jako profilaktykę u pacjentów leczonych dużymi dawkami antybiotyków lub kortykosteroidów. W formie tabletek dopochwowych nystatynę stosuje się do leczenia grzybicy pochwy i sromu [3,4]. A kiedy brać nystatynę z antybiotykiem? Czy powinno stosować się takie połączenie? Nystatyna niszczy grzyby, a antybiotyk neutralizuje bakterie. Jednak podczas długotrwałej antybiotykoterapii mikrobiota jelit może ulec zaburzenia, co sprawia, że niebezpieczne grzyby mogą zacząć się rozwijać. Wtedy zasadne jest włączenie nystatyny jako leku przeciwgrzybiczego, ale profilaktycznie nie powinno stosować się brać nystatyny z antybiotykiem.

Jak wygląda dawkowanie omawianych leków?

Wiemy już, na co jest flukonazol i kiedy warto stosować, np. maść bez recepty z nystatyną. Ale jak brać te leki? Dawkowanie flukonazolu jest zróżnicowane i zależy od rodzaju choroby i jej intensywności. Poniżej omówimy wybrane schematy terapeutyczne. Do leczenia kryptokokowego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych stosuje się dawki od 200 mg do 800 mg flukonazolu na dobę, a terapia może trwać nawet do 8 tygodni. Leczenie zakażenia grzybiczego przełyku i jamy ustnej opiera się na zastosowaniu dawki nasycającej do 400 mg substancji, a następnie do 200 mg na dobę przez około 3 tygodnie. Jeśli stwierdzi się obecność drożdżaków w moczu, to podaje się do 400 mg leku na dobę przez 3 tygodnie [1,2].

Jeśli chodzi o grzybice skóry, to dawkowanie wygląda zupełnie inaczej. Tutaj najczęściej podaje się 150 mg substancji raz na tydzień przez 6 tygodni (chociaż istnieją schematy, gdzie stosuje się 50 mg na dobę). W grzybicy paznokcie również podaje się 150 mg flukonazolu raz na tydzień, ale tutaj czas terapii może trwać nawet 12 miesięcy, gdyż stary paznokieć musi zostać całkowicie zastąpiony przez nowy. Jak wygląda dawkowanie flukonazolu przy grzybicy pochwy? Ttutaj podaje się 150 mg flukonazolu i jest to jednorazowa dawka. Podobnie sprawa wygląda przy zakażeniach żołędzi [1,2].

Dawkowanie nystatyny w leczeniu zakażeń grzybiczych polega na podawaniu najczęściej 1 lub 2 tabletek 4 razy na dobę. Terapia może trwać do 3 tygodni, a po ustąpieniu objawów powinno się jeszcze ją kontynuować do 2 dni. Jeśli podajemy ją jako profilaktyka antybiotykoterapii, to 1 tabletkę przyjmuje się 2 lub 3 razy na dobę. Nystatynę można stosować do pędzlowania jamy ustnej, gdyż występuje w formie zawiesiny. Pędzlowanie zwykle przeprowadza się u dzieci. U dorosłych należy przyjąć około 5 ml płynu i płukać nim jamę ustną tak długo, jak to możliwe. Takie płukanie powtarza się 4 razy na dobę. W przypadku leczenia zakażeń grzybiczych układu rodnego stosuje się od 1 do 2 tabletek dopochwowo na dobę przez 2 tygodnie [4].

Co jest bezpieczniejsze? Nystatyna czy flukonazol?

Każdy lek ma pewne działania niepożądane i przeciwwskazania. Zawsze należy o tym pamiętać i poinformować farmaceutę lub lekarza. Należy pamiętać, że wspomniane leki mogą nie być wskazane do stosowania w przypadku konkretnych grup pacjentów. Poniżej porównaliśmy profile bezpieczeństwa dla obu substancji – flukonazolu i nystatyny:

• flukonazol to lek, który podawany w I trymestrze ciąży może zwiększyć ryzyko poronienia i spowodować wady rozwojowe płodu. Z tego powodu nie powinno się go stosować, chyba że istnieje stan zagrażający życiu matki. Nystatyna również nie jest zalecana w trakcie ciąży. Co prawda lek praktycznie nie wchłania się z przewodu pokarmowego, ale nie ma dostatecznych danych o bezpieczeństwie tego leku;
• flukonazol i nystatyna nie są przeciwwskazane podczas karmienia piersią. Dawki, które przenikają do mleka po podaniu flukonazolu matce są niższe, niż te zalecane dziecku. W przypadku nystatyny nie ma pewności co do jej przenikania do mleka, a dodatkowo jest to lek, który podaje się noworodkom;
• oba leki można stosować podczas prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn. Nie zaburzają one koncentracji. Jedyne ryzyko przy stosowaniu flukonazolu to możliwe wystąpienie zawrotów głowy. Występuje ono najczęściej jedynie na początku terapii;
• nie ma potwierdzonych interakcji pomiędzy jednoczesnym przyjmowaniem nystatyny lub flukonazolu a spożywaniem alkoholu. Natomiast nie jest wskazane łączenie żadnych leków z alkoholem;
• nystatynę i flukonazol można stosować u osób w podeszłym wieku. Nie jest potrzebna modyfikacja dawek;
• jeśli flukonazol jest stosowany u pacjentów z niewydolnością nerek, to należy zachować ostrożność i zmniejszyć dawkę. Zależy to od klirensu kreatyniny i powinno zostać ustalone z lekarzem. Taka zmiana nie jest wymagana przy jednorazowym podawaniu leku. Przy niewydolności wątroby należy zachować ostrożność i obserwować pacjenta. Nie ma dostatecznych danych, które wskazywałyby na konieczność modyfikacji dawki;
• nystatyna praktycznie nie wchłania się z przewodu pokarmowego, dlatego nie ma potrzeby modyfikacji dawek u pacjentów cierpiących na niewydolność wątroby lub nerek. Natomiast u chorych z niewydolnością nerek oznaczano niewielkie ilości nystatyny we krwi, co należy wziąć pod uwagę [1-4].

Jakie są dostępne leki i drogi podania omawianych substancji?

Flukonazol występuje w formie leków do podania doustnego. Możemy tu wyróżnić syropy w dawce 5 mg/ml i kapsułki, kapsułki twarde oraz tabletki w dawkach 50 mg, 100 mg, 150 mg i 200 mg. Flukonazol można podawać także pozajelitowo (w formie infuzji). Są to preparaty w dawce 2 mg/ml. Czy istnieje flukonazol bez recepty? Czy istnieją jakiekolwiek zamienniki flukonazolu bez recepty? Niestety jest to lek dostępny jedynie na receptę lekarską.

A jak to wygląda w przypadku nystatyny? Czy istnieje nystatyna jako zamiennik bez recepty? Czy jest może maść bez recepty z nystatyną? Niestety to też tylko preparat na receptę. Nystatyna występuje jako lek do podawania doustnego, dopochwowego i na błony śluzowej jamy ustnej. Dawkę nystatyny określa się w jednostkach międzynarodowych (j.m.). W podaniu dopochwowym istnieje dawka 100000 j.m., a doustnie podaje się 500000 j.m. Nystatyna do podawania na błony śluzowe występuje w dawce 100000 j.m./ml.

Zamienniki i preparaty flukonazolu i nystatyny

W Tabeli 1. i 2. prezentujemy wybrane preparaty handlowe z nystatyną lub flukonazolem, które można nabyć w aptekach.

Podsumowanie

Flukonazol i nystatynę wykorzystuje się do leczenia zakażeń grzybiczych. Mechanizm działania nystatyny i flukonazolu jest nieco inny, ale efekt podobny. Oba leki są dość bezpieczne, a najczęstsze działania niepożądane dotyczą układu pokarmowego. Czy można stwierdzić, co jest lepsze? Nystatyna czy flukonazol? Nie da się odpowiedzieć na to pytanie, bo wszystko zależy od konkretnej jednostki chorobowej. Flukonazol wydaje się być substancją o szerszej ordynacji. Terapia zakażeń grzybiczych jest skomplikowana i często wymaga wielotygodniowego leczenia.

Zaparcia przy stomii. Jak sobie z nimi radzić?

Niestety, nierzadko zdarza się, że mimo jakościowej diety stomicy skarżą się na problemy związane zarówno z zaparciami jak i z biegunkami. Przyjrzyjmy się im więc uważniej, zaczynając od zaparć.

Przyczyny zaparć u stomików

Powodów takiego stanu rzeczy jest wiele. Należą do nich, między innymi:

• niedostateczna podaż błonnika oraz brak aktywności fizycznej;
• niedostateczna edukacja pacjentów stomijnych;
• wiek;
• powód stomii (zwłaszcza choroba nowotworowa);
• przyjmowane leki;
• przyczyny morfologiczne w obrębie stomii (przepuklina, zwężenie stomii, jej zapadnięcie lub wypadnięcie).

Zatrzymajmy się na najbardziej powszechnych powodach zaparć u stomików. Należą do nich nieodpowiednia dieta i  brak wiedzy w temacie tego, co warto a czego nie należy.

Na zaparcia cierpią głównie kolostomicy, ponieważ z uwagi na rodzaj stomii, problem ten nie dotyczy ileostomików. W kontekście zaparć warto zwrócić uwagę, że problem bierze się często nie tyle z uwarunkowań zdrowotnych, co z działań samych stomików, którzy chcąc ograniczyć częste lub ciągłe wydzielanie treści do woreczka, (co wiąże się z jego czyszczeniem lub zmianą) ograniczają podaż płynów, hamując tym samym napełnianie się woreczka i w efekcie długofalowym doprowadzając do powstawania zaparć.

Dieta w zapobieganiu zaparć przy stomii

Również w przypadku zaparć zbilansowana dieta polega głównie na szukaniu własnych preferencji żywieniowych. Oczywiście istotne jest unikanie produktów, które z definicji powodują zaparcia. Niemniej, warto, jak w przypadku ogólnej diety po wyłonieniu stomii zastosować metodę prób i błędów, obserwując, jak na dane produkty reaguje organizm stomika cierpiącego na zaparcia.

Warto dodać, że obok każdego z produktów, który powoduje zaparcia, stoi solidarnie ten, z którym stomik na nie cierpiący poradzi sobie doskonale – np. zamiast pieczywa jasnego, w przypadku zaparć, wskazane jest ciemne, zamiast tłustego mleka i równie tłustych serów – mleko chude, jogurty i serki kanapkowe, w miejsce tłustych mięs – na talerzu powinny znaleźć się ryby i drób, a zamiast dań smażonych – pieczone, duszone i gotowane.

Na co jeszcze zwrócić uwagę przy zaparciach u stomika?

Warto podkreślić, że dieta zapobiegająca zaparciom to nadal dieta bardzo smaczna i różnorodna. Pamiętać należy także, że na dobrostan organizmu wpływa nie tylko samo jedzenie ale i – wszystko, co się z tym tematem łączy. Dotyczy to:

• pór, w jakich stomik jada posiłki – istotne jest, by zachować regularność i unikać jedzenia w późnych godzinach wieczornych.
• ilości, jakie jednorazowo nakłada on na talerz – lepiej jeść 3-4 mniejsze posiłki w regularnych porach niż 2 ogromne.
• sposób w jaki je – ważne, by brane do ust produkty były jedzone powoli i dokładnie pogryzione przed przełknięciem.
• ilość płynów, jaką przyjmuje.

Jak postępować w przypadku biegunki u stomika?

Analogicznie temat wygląda w przypadku biegunek. Praca nad własnym organizmem, uważność, cierpliwość i zdrowy rozsądek to absolutne podstawy, by ruszyć z miejsca. Biegunki u stomików to sprawa nie tylko krępująca, ale także bardzo niebezpieczna. Warto usystematyzować wiedzę na ich temat, bo z uwagi na rodzaj stomii i miejsce jej wyłonienia – objawy biegunki różnią się diametralnie.

Jaki powinien być stolec przy stomii? Jak rozpoznać biegunkę?

Biegunka to nic innego jak nasilone wydzielanie ze stomii. Treść jest tu zdecydowanie rzadka, wręcz wodnista i pojawia się w dużych ilościach. Stomik z pewnym doświadczeniem potrafi ją odróżnić od typowego wydalania treści do worka. Nie wszyscy jednak to wiedzą, a już na pewno będzie to temat trudny dla osoby, która stomikiem jest od niedawna. Usystematyzujmy więc nieco także kwestię biegunek.

Treść trafiająca do worka będzie się różnić zarówno konsystencją, jak i częstotliwością wydalania w zależności od umiejscowienia stomii. Pacjenci z ileostomią, (to stomia na jelicie cienkim) praktycznie stale wydalają płynny lub półpłynny stolec.
Dla wielu z nich, zwłaszcza na początku życia ze stomią, to sytuacja zaskakująca, szokująca i bardzo niepokojąca, dlatego spora grupa początkujących ileostomików taki stan rzeczy bierze właśnie za biegunkę. Nic bardziej mylnego. Ciągłe wydalanie, w wypadku ileostomii, jest normą. Przy czym, w trybie normalnym, wydalana treść ma konsystencję półgęstej papki. O biegunce w przypadku tego rodzaju stomii mówić można, gdy wydzielana treść jest zupełnie wodnista i bardzo rzadka oraz gdy przekracza 1000 ml (1 litr) płynu na dobę. Mówiąc obrazowo to około 4 szklanek płynu, które dostają się do woreczka, powodując, że szybko się on napełnia, przez co musi być opróżniany mniej więcej co 1-2 godziny.

Zdecydowanie łatwiej rozpoznać biegunkę u kolostomików (tu stomia wyłoniona jest na jelicie grubym). Zważywszy na fakt, że stomik z tym rodzajem stomii wydala do worka stolec 2-3 razy dziennie i jego konsystencja jest taka, jak przed wyłonieniem, czyli raczej zwarta, każde odstępstwo od tych dwóch zasad jest anomalią. Płynny i częściej oddawany stolec w przypadku kolostomika jest biegunką.

Czy biegunki są przypisane do tematu stomii? Absolutnie – nie.
Można i warto z nimi walczyć, zwłaszcza że stomia powinna być jak najmniej uciążliwym dodatkiem do życia, nie zaś – jego centrum.

Dieta u stomika z biegunką. Jak zagęścić kał u stomika?

Z biegunkami walczy się tak jak z zaparciami – uważnością, obserwacją i determinacją. Tu również ważne jest zdrowe i jakościowe jedzenie z naciskiem na pory, w jakich stomik siada do posiłku, ich regularność, jak również sposób jedzenia (tempo, przeżuwanie, gryzienie) oraz właściwa podaż płynów, które – zwłaszcza przy biegunkach są w deficycie.

W przypadku biegunek dieta powinna zawierać przede wszystkim zdrowe produkty zapierające, które również jak w poprzednich przypadkach, stosować należy pojedynczo — metodą prób i błędów, stopniowo dołączając kolejne pozycje do menu. Do kluczowych produktów hamujących biegunki należą: banany, jagody, biały ryż, gotowana marchewka i ziemniaki oraz tapioka. W tym miejscu należy jednak podkreślić z całą stanowczością, że długotrwałe utrzymywanie się intensywnych biegunek należy bezwzględnie konsultować z lekarzem.

Jak konkretne produkty żywnościowe wpływają na stomika?

Są pewne grupy produktów spożywczych, które mogą oddziaływać na układ trawienny stomika. Przedstawiono je poniżej.

Produkty powodujące nadmierne odchodzenie gazów

• alkohol;
• napoje gazowane;
• nasiona roślin strączkowych (fasola, groch, bób);
• kapusta;
• kalafior;
• ogórek;
• rzodkiewki;
• cebula;
• mleko.

Produkty powodujące nieprzyjemny zapach stolca

• sery pleśniowe;
• jaja;
• nasiona roślin strączkowych (fasola, groch, bób);
• ryby, zwłaszcza konserwy rybne w oleju, w pomidorach, solone śledzie;
• kapusta;
• kalafior;
• cebula;
• czosnek.

Produkty, które pomagają zlikwidować nieprzyjemny zapach stolca i gazów

• żurawina, sok żurawinowy;
• sałata;
• pietruszka;
• mleczne napoje fermentowane (jogurt naturalny, kefir, maślanka);
• masło;
• sok pomidorowy;
• sok pomarańczowy.

Produkty zmieniające kolor stolca

• szparagi;
• buraki;
• truskawki;
• sos pomidorowy;
• barwniki żywności;
• lukrecja;
• leki i suplementy diety zawierające żelazo barwniki żywności.

Produkty prowokujące wypróżnienie

• ziarna zbóż;
• otręby;
• świeże owoce;
• suszone śliwki;
• rodzynki;
• surowe warzywa;
• mleko;
• ostre przyprawy.

Produkty mogące zablokować stomię

• surowa kapusta;
• seler;
• kukurydza;
• ananas;
• skórka jabłka;
• białe włókna pomarańczy;
• suszone owoce;
• grzyby;
• orzechy;
• wiórki kokosowe;
• nasiona;
• popcorn;
• chińskie warzywa.

Produkty przynoszące ulgę w zaparciach

• otręby pszenne;
• świeże owoce;
• soki owocowe;
• gotowane owoce;
• gotowane warzywa;
• woda;
• herbata;
• kawa;
• ciepłe napoje.

Produkty wskazane przy biegunce

• mus jabłkowy;
• banany;
• przetarta gotowana marchew;
• gotowany biały ryż;
• sucharki;
• woda;
• herbatka ziołowa.

Gdzie szukać pomocy?

Jeśli Ty albo ktoś z Twoich bliskich ma lub będzie miał wyłonioną stomię, możesz zasugerować mi kontakt z licznymi Fundacjami i Stowarzyszeniami, pomagającymi osobom ze stomią. Jedną z Fundacji prężnie wspierającą stomików jest STOMALife.

Fundacja STOMALife to zarówno ludzie jak i przestrzeń. Przestrzeń, w której wszyscy czują się ludzko i bezpiecznie i gdzie nikt nie jest wykluczony ze względu na niewidoczną niepełnosprawność, jaką jest również stomia. Statutowo fundacja zajmuje się szerzeniem wiedzy na temat stomii. Edukują, odkłamują stereotypy, odpowiadają na wszelkie pytania. Szkolą, rozmawiają i pokazują na przykładach, że stomia nie odczłowiecza, że to poważny zabieg, który ratuje życie, choć jednocześnie bardzo je zmienia.

Podsumowanie

Stomia to wyzwanie. Również logistyczne – i to na wielu polach. Świeżo wyłoniony stomik musi, w trybie absolutnie przyspieszonym, poznać zasady działania nowego systemu wydalniczego i te nowe wiadomości, jeszcze nie do końca zaakceptowane – “zaimplementować swojej psychice”. A wszystko to bez chwili przerwy, przygotowania czy “urlopu od tematu”.

Kwas borowy występuje w postaci bezwonnego białego proszku lub bezbarwnych kryształków. Ze względu na to, że jest neurotoksyczny i kumuluje się w organizmie, nie stosuje się go doustnie, a jedynie zewnętrznie. Kwas borny działa przeciwzapalnie oraz ściągająco, a także słabo przeciwgrzybiczo i przeciwbakteryjnie.

Substancja wchodzi w skład wodnych roztworów i maści (maks. stężenie 3%), zasypek (maks. 10%), a nawet globulek dopochwowych (maks. 1,0-2,0%) jako środek przywracający prawidłowy odczyn skóry lub środowiska pochwy oraz przeciwdziałający namnażaniu się drobnoustrojów [1].

Czy można stosować kwas borowy na grzybicę skóry i paznokci?

Terapia onychomikozy, czyli grzybicy paznokci, jest dla wielu osób procesem żmudnym i długotrwałym. Nieleczona, może przenosić się na inne paznokcie, a w skrajnych przypadkach doprowadzać do zakażenia ogólnoustrojowego. Choć na rynku jest obecnie sporo preparatów zawierających substancje o działaniu przeciwgrzybiczym (np. lakiery do paznokci z cyklopiroksem czy amorolfiną), zdarza się, że pacjenci sięgają po roztwór wodny kwasu bornego. Rzeczywiście, działa on łagodnie bakterio- i grzybostatycznie, jednak jego aplikacja może nie przynieść oczekiwanych rezultatów.

Roztwór wodny kwasu bornego można jednak stosować pomocniczo, także w przypadku grzybicy skóry (przestrzenie między palcami, szpara międzypośladkowa, doły pachowe, pachwiny oraz skóra pod piersiami u kobiet). Miejsce zmienione chorobowo należy przemyć 2% roztworem wodnym kwasu bornego, a następnie nanieść preparat w postaci kremu lub maści, które zawierają substancję przeciwgrzybiczą (np. mikonazol, klotrimazol, cyklopiroks) lub substancję grzybiczą połączoną z glikokortykosteroidem.

Kwas borowy jest również składnikiem preparatu złożonego, który zawiera również kwas galusowy, octowy i salicylowy, a także salicylan metylu oraz taninę (Acifungin forte). Preparat stosuje się pomocniczo w przypadku zakażenia grzybiczego paznokci oraz wałów okołopaznokciowych [2].

Jak stosować kwas borowy na nadmierną potliwość stóp?

Nadmierna aktywność gruczołów potowych jest kłopotliwa — może dotyczyć zarówno całego ciała, jak i jego poszczególnych partii, np. dłoni czy stóp. Na aptecznych półkach znajdziemy szereg preparatów wspomagających walkę z tym dosyć uporczywym problemem.

Wśród nich można wymienić zasypki zawierające wspomniany już kwas borowy i inne składniki (np. talk, kwas salicylowy, weglan magnezu, olejek z drzewa herbacianego), które działają nie tylko odkażająco i przeciwzapalnie, ale również pochłaniają nadmiar wilgoci gromadzącej się na skórze stóp (Antypot, Proftin-G) [3].

Czy warto stosować kwas borowy na infekcje grzybicze pochwy?

Ze względu na działanie przeciwdrobnoustrojowe, kwas borowy jest również stosowany w ginekologii. Substancja wchodzi w skład preparatów wspomagających leczenie infekcji grzybicznych, przyczyniając się do przywrócenia prawidłowego, kwasowego odczynu w obrębie pochwy, a także spowalniając rozwój patogenów.

Kwas borowy zawarty w globulkach dopochowych występuje w połączeniu z innymi składnikami, m.in. kwasem mlekowym, witaminą E, olejkiem z drzewa herbacianego czy kwasem hialuronowym (Canditon, Albivag) [4].

Kwas borowy w lekach recepturowych

3% roztwór kwasu bornego jest częstym składnikiem leków recepturowych sporządzanych w warunkach aptecznych. Ma działanie ściągające, antyseptyczne i wysuszające, dlatego może być wykorzystywany do miejscowego odkażania zmienionej chorobowo skóry oraz okolic intymnych. Wodny roztwór kwasu bornego, oprócz postaci płynnych, wchodzi w skład kremów i maści recepturowych.

Co ciekawe kwas borowy, stosuje się go również w jałowych preparatach ocznych — pełni wówczas rolę stabilizatora innych substancji leczniczych, np. chlorowodorku prokainy czy siarczanu neomycyny [5].

W lecznictwie stosowane jest ziele (Herba Chelidonii) i korzeń (Radix Chelidonii). Korzeń jest gruby i silnie rozgałęziony. Łodyga natomiast jest cienka, również rozgałęziona z podłużnymi, jajowatymi liśćmi. Może dorastać do ponad 1m wysokości. Z jednej strony, na górze liście są ciemnozielone a pod spodem sine. Jaskółcze ziele ma charakterystyczne żółte kwiatostany, o szczególnie widocznych czterech płatkach. Owoce mają kształt równowąskiej torebki, o długości ok. 5 cm. W jej wnętrzu są liczne nasiona. Cechą charakterystyczną jaskółczego ziela jest pomarańczowy sok, który można zauważyć po przełamaniu rośliny oraz jej korzenia.

Co zawiera glistnik jaskółcze ziele?

Działanie lecznicze roślina zawdzięcza dużej grupie związków czynnych. Są to głównie:

• alkaloidy izochinolinowe:.chelidonina, choleretryna, berberyna, protopina, sangwinaryna;
• garbniki;
• flawonoidy;
• saponiny;
• oraz śladowe ilości olejku eterycznego, amin i kwasów organicznych [1].

Jak wyglądają kurzajki?

Kurzajki, czyli brodawki, to zrogowaciałe narośla pokrywające skórę. W brodawce często widoczne są czarne kropki. Powstają one podczas zamknięcia naczynia krwionośnego skrzepliną. Brodawki mogą występować pojedynczo lub w grupach. Najczęściej zmiany powstają na dłoniach, ale mogą pojawiać się również na stopach, kolanach i w innych miejscach. Podczas uszkodzenia brodawki, wypływająca z niej krew, może doprowadzić do rozsiania zmian. Zarażenie wirusem brodawczaka HPV, będącym przyczyną powstania brodawki, następuje przez kontakt osoby zarażonej wirusem z uszkodzonym naskórkiem osoby zdrowej. Samodzielne wycinanie, ścieranie czy rozdrapywanie zmiany (szczególnie przez dzieci), powoduje rozsianie wirusa. [3,4].

Jak stosować glistnik na kurzajki?

Działanie rośliny kojarzy się głównie z pomocą przy zwalczaniu kurzajek. Na kurzajki można stosować świeży sok ze złamanej łodygi lub korzenia. Najlepsze efekty uzyskamy, przykładając je kilka razy w ciągu dnia, bezpośrednio po zerwaniu rośliny. Można również zerwać roślinę, umyć i wycisnąć sok np. w wyciskarce wolnoobrotowej lub sokowirówce. Tak wyciśniętym sokiem należy również kilkakrotnie w ciągu dnia smarować kurzajkę. Zabieg wykonuje się tak długo, aż brodawka zniknie. Często trwa to kilka tygodni. Taka metoda jest przydatna szczególnie wtedy, gdy nie mamy bezpośredniego dostępu do rośliny [3]. Na rynku znajdziemy również różnego rodzaju wyciągi alkoholowe w postaci kropli z glistnikiem oraz maści. Działają one na tej samej zasadzie co świeży sok.

Stosując preparaty lub świeżą roślinę pamiętać należy o kilku zasadach:

• kurzajki nie znikną po 3 dniach stosowania, leczenie trwa długo, czasem kilka tygodni, dlatego trzeba uzbroić się w cierpliwość podczas kuracji;
• konieczne jest regularne stosowanie każdego z preparatów;
• podczas stosowania sok z rośliny barwi skórę;
• jeśli brodawek jest kilka, należy stosować preparat jednocześnie na wszystkie zmiany;
• wykluczone jest drapanie, ścieranie czy temu podobne uszkadzanie brodawki. „Zabiegi” tego typu doprowadzą do rozsiania wirusa;
• osoby mające brodawki na dłoniach, nie powinny do momentu wyleczenia podawać ręku np. na powitanie. Nigdy nie wiadomo czy osoba, z którą się wita, nie ma uszkodzonej skóry i wirus nie zostanie przeniesiony;
• jeżeli po kilku tygodniach nie widać żadnych zmian i kurzajka nadal jest albo zmiana powiększa się, należy skonsultować się z lekarzem. Zmian w kształcie brodawki jest kilka, a niektóre z nich są poważnym schorzeniem niedającym się wyleczyć samemu.

Jakie działanie ma jeszcze glistnik jaskółcze ziele?

Związki zawarte w soku wykazują działanie przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze, przeciwwirusowe i przeciwpasożytnicze. [2]

Stosowany jest również wewnętrznie w mieszankach, wyciągach ziołowych. Dzięki działaniu rozkurczowemu można je stosować podczas kolki żółciowej i jelitowej, zapaleniu pęcherzyka żółciowego, kamicy żółciowej, bólach brzucha wywołanych skurczem jelit. Zioła sypkie mają zastosowanie zewnętrznie na skórę. Dzięki działaniu na drobnoustroje i działaniu przeciwzapalnemu można go stosować do przemywania skóry z drobnymi ranami, brodawkami i czyrakami. Pomocniczo stosuje się podczas zarażenia świerzbowcem i w grzybicy skóry szczególnie stóp.

Jak przyrządzać glistnik?

Zasadą stosowania jest zalanie ziela gorącą wodą i pozostawienie pod przykryciem 10-15 min. W tym czasie składniki aktywne przejdą do naparu. Jeżeli w skład ziół sypkich wchodzą zdrewniałe części rośliny lub korzenie, substancje czynne najlepiej wydobędziemy, stosując odwar. W tym wypadku 1 łyżkę korzenia glistnika należy zalać 1 szklanką ciepłej lub zimnej wody i gotować ok. 10 minut. Po ostudzeniu do temp. 37-39 stopni Celsjusza i przecedzeniu odwar jest gotowy do stosowania na skórę. Doskonałym produktem zapobiegającym powstawaniu nieprzyjemnych zmian na skórze, będzie stosowanie mydła, którego podstawowym składnikiem jest glistnik.

Czy glistnik jaskółcze ziele to trucizna?

Jaskółcze ziele to też roślina trująca. Alkaloidy działają toksycznie na układ nerwowy i ośrodek oddechowy. Zatrucia występują rzadko. Może do nich dojść w przypadku przedawkowania preparatów z glistnikiem lub podczas zabawy tą rośliną przez dzieci.  Objawy zatrucia to: biegunki, bóle żołądka i brzucha, pieczenie w jamie ustnej, wymioty. Może wystąpić parcie na mocz i krew w moczu. W cięższych przypadkach dochodzi do zawrotów głowy i śpiączki. Nie tylko doustne spożycie może powodować zatrucia. Jaskółcze ziele stosowane dłuższy czas na skórę może spowodować stan zapalny w miejscu stosowania [5].

Cyklopiroks, ciclopirox a może cyklopiroksolamina. Pewnie często słyszycie te nazwy w kontekście preparatu przeciwgrzybiczego lub skutecznego lakieru na grzybicę paznokci. Ale co to tak właściwie jest? Pod względem chemicznym cyklopiroks należy do tzw. hydroksypirydonów, co oznacza, że nie jest w żaden sposób “spokrewniony” z powszechnie stosowanymi związkami azolowymi (np. klotrimazol, ketokonazol, flukonazol, mikonazol, ekonazol), pochodnymi alliloaminy (terbinafina) czy morfoliny (amorolfina). A na co działa cyklopiroks? Dzięki szerokiemu spektrum działania cyklopiroks jest skuteczny wobec większości istotnych klinicznie drożdżaków i pleśni, a także dermatofitów. Jednak na tym nie koniec, bowiem substancja lecznicza może być również stosowana w przypadku infekcji grzybiczych wywołanych przez niektóre gatunki Candida, które zwykle wykazują oporność na wymienione wyżej związki azolowe. Z tego wynika, że to szeroko działający preparat przeciwgrzybiczy. Jak w takim razie działa ten związek?

Na czym polega mechanizm działania ciclopiroxu? Aktywność przeciwdrobnoustrojowa opiera się w tym przypadku na dosyć wysokim powinowactwie tej substancji do kationów metali trójwartościowych (glinu, żelaza). W wyniku takiej interakcji powstają związki chelatowe, a to wpływa niekorzystnie na procesy oddychania komórkowego zachodzące w komórkach grzybów. Chelaty cyklopiroksu wiążą się m.in. ze ścianą i błoną komórkową, a także mitochondriami i rybosomami drobnoustrojów, a to hamuje dalszy dalszy rozwój patogenów [1,2].

Czym się różni cyklopiroks od cyklopiroksolaminy?

Cyklopiroks i cyklopiroksolamina to tak naprawdę dwa różne określenia tej samej substancji leczniczej, choć stosowane są w nieco innych kontekstach. Sama cyklopiroksolamina to forma soli – konkretnie etanoloaminowa sól cyklopiroksu – i to właśnie ona jest wykorzystywana w większości dostępnych na rynku preparatów przeciwgrzybiczych. Gdy mówimy o cyklopiroksie lakierze, czyli popularnym i skutecznym lakierze na grzybicę paznokci, mamy zazwyczaj na myśli produkty zawierające właśnie cyklopiroksolaminę. W praktyce dla pacjenta różnica między tymi nazwami nie jest aż tak istotna – obie formy działają przeciwgrzybiczo i zwalczają drożdżaki, pleśnie i dermatofity. Warto jednak wiedzieć, że w ulotce może być podana jedna z tych nazw – ciclopirox (nazwa międzynarodowa) lub cyklopiroksolamina – ale mechanizm działania i skuteczność leczenia pozostają takie same. Dzięki temu, niezależnie od nazewnictwa, pacjenci mogą mieć pewność, że sięgają po sprawdzony preparat przeciwgrzybiczy. Jeśli już znamy różnice między cyklopiroksem a cyklopiroksolaminą, to sprawdźmy, jakie są dostępne skuteczne lakiery na grzybicę z tym związkiem.

Jakie leki i lakiery z cyklopiroksem są dostępne w Polsce?

Cyklopiroks jest efektywny w stosunkowo wąskim, ale jednocześnie dość wysokim zakresie stężeń obejmującym przedział 10-100 mg/l. Co ważne, leki przeciwgrzybicze z cyklopiroksem występują w dwóch postaciach: zawierają “czysty” cyklopiroks (ciclopirox) lub sól tego związku z olaminą (ciclopirox olaminum). Wśród przykładowych preparatów z cyklopiroksem/cyklopiroksolaminą można wymienić Pirolam (lakier do paznokci, zawiesina na skórę lub szampon), Hascofungin (krem i płyn na skórę), Ciclolack (lakier do paznokci).

Pirolam, lakier na grzybice paznokci

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• wskazany do leczenia łagodnej i umiarkowanej grzybicy paznokci, gdy zajęte jest mniej niż 50% płytki paznokciej i nie więcej niż 4 paznokcie;
• aplikator z pędzelkiem pozwala dokładnie nałożyć warstwę lakieru;
• w 1. miesiącu lakier nakłada się co 2. dzień, w 2. miesiącu 2 razy w tygodniu, a w 3. miesiącu raz w tygodniu;
• produkt przeznaczony dla dorosłych.

Ciclolack, lakier na grzybice paznokci

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• wskazany do leczenia łagodnej i umiarkowanej grzybicy paznokci, gdy zajęte jest mniej niż 50% płytki paznokciej i nie więcej niż 4 paznokcie;
• zawiera komplet szpatułek, pilniczków i wacików;
• w 1. miesiącu lakier nakłada się co 2. dzień, w 2. miesiącu 2 razy w tygodniu, a w 3. miesiącu raz w tygodniu;
• produkt przeznaczony dla dorosłych;
• po pierwszym otwarciu zużyć w ciągu 6. miesięcy.

Pirolam, szampon

O produkcie

• oprócz cyklopiroksolaminy zawiera klimbazol (działanie przeciwgrzybicze) oraz kompleks witamin do wzmocnienia włosów;
• zwalcza łupież i łagodzi podrażnienia;
• pomocny także w zapobieganiu nawrotom łupieżu;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości oraz saszetkach jednodawkowych;
• bez barwników;
• przebadany dermatologicznie.

Pirolam, lakier na grzybice paznokci

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• wskazany do leczenia łagodnej i umiarkowanej grzybicy paznokci, gdy zajęte jest mniej niż 50% płytki paznokciej i nie więcej niż 4 paznokcie;
• aplikator z pędzelkiem pozwala dokładnie nałożyć warstwę lakieru;
• w 1. miesiącu lakier nakłada się co 2. dzień, w 2. miesiącu 2 razy w tygodniu, a w 3. miesiącu raz w tygodniu;
• produkt przeznaczony dla dorosłych.

Hascofungin, płyn do stosowania na skórę

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• wskazany do miejscowe leczenia grzybicy skóry i łupieżu pstrego;
• zawiera cyklopiroksolaminę.

Powyższe preparaty to produkty lecznicze dostępne bez recepty. Wskazaniami do ich stosowania są grzybice różnego pochodzenia występujące w okolicy stóp (na podeszwach i powierzchniach bocznych, między palcami), pod piersiami, pomiędzy fałdami skórnymi, na podudziach, a także na paznokciach. Co więcej, preparaty z cyklopiroksem są również skuteczne w przypadku leczenia łupieżu pstrego (żółtobrunatnych zmian chorobowych obejmujących skórę klatki piersiowej) oraz łojotokowego zapalenia owłosionej skóry głowy. W Polsce dostępne są również preparaty z cyklopiroksem na receptę, np. Batrafen (płyn na skórę), Stieprox (szampon – chociaż aktualnie nie jest dostępny w aptekach), Axopirox (lakier do paznokci z cyklopiroksem) oraz Polinail (lakier do paznokci).

Jak stosować preparaty z cyklopiroksem?

Stosowanie preparatów z cyklopiroksem różni się w zależności od dolegliwości, z jaką mamy do czynienia. W leczeniu grzybicy skóry owłosionej i gładkiej należy sięgnąć po zawiesinę, płyn do stosowania na skórę lub krem. Dawkowanie opiera się na aplikowaniu tego typu preparatów dwa razy na dobę do czasu ustąpienia symptomów (najczęściej przez 14 dni). Po tym czasie można zastosować leczenie podtrzymujące trwające od 7 do 14 dni (w celu zapobiegania nawrotom choroby) [3, 4].

Terapia grzybicy paznokci opiera się zaś na stosowaniu 8% lakieru leczniczego przez co najmniej trzy (w przypadku grzybicy paznokci dłoni) do sześciu miesięcy (w przypadku grzybicy paznokci stóp). Kuracja dzieli się na kilka etapów, spośród których każdy trwa 30 dni. W trakcie pierwszego miesiąca aplikujemy lakier co drugi dzień, kolejno dwukrotnie w ciągu tygodnia, a następnie raz w tygodniu. Jednocześnie należy pamiętać o dokładnym zmywaniu preparatu z płytki paznokciowej, a także regularnym piłowaniu paznokci jednorazowym pilnikiem. W zależności od indywidualnych uwarunkowań, całkowity czas trwania leczenia może wynosić nawet od 6 do 12 miesięcy. Co ważne, podczas stosowania lakieru leczniczego z cyklopiroksem nie należy używać preparatów kosmetycznych w postaci emalii [3,5].

Wskazaniem do stosowania cyklopiroksu jest również łojotokowe zapalenie owłosionej skóry głowy oraz łupież. W takiej sytuacji skuteczny może okazać się 1,5% szampon leczniczy, który należy nanosić 2-3 razy w tygodniu. Maksymalny czas trwania terapii nie powinien przekroczyć 4 tygodni [6].

Podsumowanie

Cyklopiroks to skuteczny preparat przeciwgrzybiczy, który znajdziemy w różnych formach – od lakierów na grzybicę paznokci, przez szampony, aż po kremy i płyny na skórę. Niezależnie od tego, czy na opakowaniu widnieje nazwa cyklopiroks, ciclopirox czy cyklopiroksolamina, substancja działa w ten sam sposób – hamuje rozwój drożdżaków, pleśni i dermatofitów. Najczęściej stosowaną formą jest cyklopiroks lakier, który pomaga w leczeniu łagodnej i umiarkowanej grzybicy paznokci. Dostępne bez recepty preparaty, takie jak Pirolam czy Ciclolack, są wygodne w użyciu i dobrze tolerowane. Jeśli zmagasz się z problemem grzybicy skóry lub paznokci, warto sięgnąć po sprawdzony i szeroko stosowany cyklopiroks lakier lub inny produkt z tej grupy.

Pieluszkowe zapalenie skóry (zwane potocznie odparzeniem), obejmuje szereg chorób zlokalizowanych w okolicy pieluszkowej. Najczęściej występuje kontaktowe zapalenie skóry wskutek podrażnienia (czynniki drażniące mogą być różne np. mokra pieluszka).  Powszechne u niemowląt pomiędzy 7., a 12. miesiącem życia. Jednak należy pamiętać, że schorzenie to może dotyczyć także osób dorosłych — szczególnie chorych leżących, u których występuje nietrzymanie moczu i stolca. Problemy skórne, które występują w przebiegu pieluszkowego zapalenia skóry to:

• plamy rumieniowe,
• pęcherzyki,
• nadżerki,
• złuszczenie naskórka [1].

Skąd biorą się odparzenia u niemowląt?

Skóra niemowląt znacznie różni się od skóry człowieka dorosłego. Przede wszystkim jest dużo cieńsza, nawet 5-10 razy w porównaniu ze skórą dorosłego. Zawiera też mniej włókien kolagenowych i elastycznych. Cechuje ją także większa podatność na urazy, co wynika z luźnego układu komórek warstwy rogowej, a także słabsze przyleganie naskórka do skóry właściwej. pH zbliżone jest do neutralnego, co sprzyja rozwojowi mikroorganizmów. Te wszystkie właściwości niemowlęcej skóry czynią ją bardzo podatną na występowanie pieluszkowego zapalenia skóry.

Dodatkowo sprzyjają temu czynniki, zarówno fizyczne jak i chemiczne, do których w szczególności należą:

• długi kontakt skóry z przemoczoną pieluszką — jest powodem maceracji skóry i powoduje zaburzenie jej funkcji ochronnych. Dlatego też szczególnie narażone są te obszary, które mają bezpośredni kontakt z pieluchą m.in.: pachwiny, srom, czy pośladki;
• pocieranie skóry wilgotnymi chusteczkami — tworzą się zapalne zmiany skórne w związku z mechanicznym tarciem chusteczki o skórę. Dodatkowo składniki, którymi nasączone są chusteczki, mogą wywoływać alergie kontaktowe;
• zasadowe pH moczu oraz długotrwały kontakt skóry z kałem (w którym znajdują się m.in.: amoniak, ureaza, proteazy i lipazy, które sprzyjają rozwojowi stanów zapalnych skóry), szczególnie długotrwała biegunka u dzieci lub nieodpowiednia higiena okolicy pieluszkowej wiążą się z dużym ryzykiem wystąpienia zmian skórnych;
• alergeny zawarte w pieluchach i kosmetykach dla dzieci — są to czynniki chemiczne, mogące powodować alergie kontaktowe;
• długotrwała antybiotykoterapia — antybiotyki niszczą naturalną florę bakteryjną, przez co zaburzają mechanizmy obronne skóry;
• obecność drożdżaków (Candidia albicans) w kale — powodują grzybicze zmiany skórne [1,2].

Jak zapobiegać pieluszkowemu zapaleniu skóry?

Niezwykle istotna w zapobieganiu pieluszkowemu zapaleniu skóry jest odpowiednia pielęgnacja niemowląt i dbałość o higienę. Między innymi dobór odpowiednich preparatów do pielęgnacji i pieluszek mogą zapobiegać temu schorzeniu. Warto pamiętać o:

• zmianie pieluszki nie rzadziej niż co 3-4 godziny (lub częściej w zależności od potrzeby);
• przemywaniu skóry wacikiem nasączonym wodą po każdej zmianie pieluszki lub chusteczkami jednorazowymi zawierającymi w składzie łagodne substancje myjące, a najlepiej nasączone wodą (WaterWipes);
• stosowaniu kremu pielęgnacyjnego po każdej zmianie pieluszki;
• częstym pozostawianiu dziecka bez pieluszki tzw. „wietrzenie” okolicy pieluszkowej,
• doborze odpowiednich pieluszek — najlepiej wybierać te oddychające, zawierające membrany mikroporowate. Należy unikać pieluszek wykonanych z nieprzepuszczalnych materiałów, jak plastik, czy guma [2].

Jak leczyć pieluszkowe zapalenie skóry?

Leczenie zmian skórnych w okolicy pieluszkowej zależy od stopnia ich zaawansowania. Łagodne zmiany można leczyć preparatami miejscowymi dostępnymi w aptece bez recepty:

• maści i kremy regenerujące, nawilżające okolicę pieluszkową — w swoim składzie zawierają takie składniki jak alantoina (Alantan maść, Alantan krem), dekspantenol (Alantan Plus maść), lanolina (Bephanten Baby maść), witamina F (Linomag). Warto je stosować nie tylko, kiedy pojawią się odparzenia, ale także profilaktycznie przy każdej zmianie pieluszki,
• preparaty zawierające tlenek cynku (Sudocrem, Maść cynkowa) — działają antyseptycznie, łagodzą podrażnienia i świąd. Nie należy stosować ich w codziennej pielęgnacji, a jedynie wtedy, kiedy pojawią się chorobowe zmiany skórne, gdyż mogą nadmiernie wysuszać skórę, co może wywołać jej podrażnienia,
• nadmanganian potasu (Kalium hypermanganicum) — stosuje się go jako dodatek do kąpieli, występuje w postaci fioletowych kryształków. Ma działanie odkażające oraz wysuszające, świetnie sprawdzi się w przypadku ropiejących ran. Do wanny z wodą należy wsypać zaledwie kilka kryształków nadmanganianu potasu (woda powinna być lekko różowa),
• wodny roztwór fioletu gencjanowego (Methylrosanilinii chloridum) — działa przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo, osuszająco na rany. Miejsca zmienione chorobowo należy bezpośrednio przemyć nasączonym w roztworze fioletu gencjanowego gazikiem,
• maść pięciornikowa złożona —  zawiera wyciąg z kłącza pięciornika, tlenek cynku i ichtiol. Działa przeciwzapalnie i ściągająco (Tormentalum, Tormentiol),
• krochmal —  stosowany do kąpieli, dostępny jest jako gotowy produkt w aptekach (Krochmal do kąpieli Atoperal Baby Plus). Można wykonać go też samodzielnie z mąki ziemniaczanej i wody. Kąpiele w krochmalu łagodzą podrażnienia i przyspieszają procesy gojenia ran.

Jeśli zmiany skórne są rozległe, ropiejące i nie pomagają zastosowane preparaty bez recepty, należy skonsultować się z lekarzem w celu wdrożenia skutecznego leczenia. Rodziców szczególnie powinny zaniepokoić:

• grudki
• krostki
• strupy w kolorze miodowym.

Objawy te mogą świadczyć o zakażeniu grzybiczym lub bakteryjnym. 

W poważniejszych przypadkach, pieluszkowe zapalenie skóry może wymagać terapii preparatami dostępnymi na receptę, takimi jak: glikokortykosteroidy, antybiotyki, leki przeciwgrzybicze, uszczelniające naczynia krwionośne, przeciwhistaminowe, czy niesteroidowe leki przeciwzapalne [2] (czytaj także: Antybiotyki — 9 najczęściej zadawanych pytań).

Przegląd porównywanych substancji czynnych

Nystatyna, natamycyna oraz mikonazol należą do grupy leków przeciwgrzybiczych. Ich głównym zadaniem jest zwalczanie zakażeń wywołanych przez różne rodzaje grzybów, w szczególności drożdżaki z rodzaju Candida¹²³. Wszystkie te substancje stosowane są miejscowo lub doustnie, zależnie od rodzaju infekcji i miejsca jej występowania.

• Nystatyna to antybiotyk polienowy, który wykazuje działanie przeciwgrzybicze i jest wykorzystywany głównie w leczeniu zakażeń błon śluzowych i przewodu pokarmowego, a także grzybic miejsc intymnych⁴⁵⁶.
• Natamycyna również należy do grupy polienowych antybiotyków przeciwgrzybiczych i wykazuje silne działanie miejscowe na grzyby, zwłaszcza Candida albicans².
• Mikonazol jest pochodną imidazolu, o szerokim spektrum działania przeciwgrzybiczego oraz dodatkowo działa przeciwbakteryjnie na niektóre bakterie Gram-dodatnie³.

Wszystkie te substancje są wykorzystywane w leczeniu zakażeń grzybiczych skóry, błon śluzowych oraz przewodu pokarmowego, ale różnią się zakresem działania, możliwymi drogami podania oraz bezpieczeństwem stosowania w określonych grupach pacjentów⁵⁷⁸.

Wskazania do stosowania – kiedy sięgamy po nystatynę, natamycynę i mikonazol?

Chociaż nystatyna, natamycyna i mikonazol mają podobne zastosowanie, nieco różnią się wskazaniami oraz miejscem i sposobem użycia.

• Nystatyna jest najczęściej stosowana w leczeniu grzybic pochwy i sromu, grzybic przewodu pokarmowego (w tym jamy ustnej) oraz profilaktycznie u osób przyjmujących antybiotyki lub kortykosteroidy⁵⁹¹⁰. Może być podawana dopochwowo, doustnie (tabletki, zawiesina) lub w postaci kremu na skórę.
• Natamycyna znajduje zastosowanie głównie w leczeniu zakażeń pochwy wywołanych przez Candida albicans, ale także w zakażeniach skóry i błon śluzowych¹¹⁷. Występuje w postaci globulek dopochwowych i kremu.
• Mikonazol jest stosowany w leczeniu grzybic skóry, paznokci, jamy ustnej i przewodu pokarmowego, a także w zakażeniach mieszanych grzybiczo-bakteryjnych⁸¹². Dostępny jest w postaci kremów, aerozoli, żelu do jamy ustnej i maści.

Pod względem grup wiekowych, nystatyna jest szeroko stosowana zarówno u dorosłych, jak i dzieci, w tym nawet niemowląt (w przypadku zawiesiny doustnej). Natamycyna i mikonazol mają nieco bardziej ograniczone zastosowanie u dzieci – natamycyna zwykle nie jest zalecana dla najmłodszych, a mikonazol (w postaci żelu doustnego) można stosować u dzieci od 4. miesiąca życia, ale wymaga to szczególnej ostrożności¹³¹⁴.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Choć wszystkie omawiane leki należą do grupy przeciwgrzybiczych, ich mechanizm działania i losy w organizmie (farmakokinetyka) wykazują istotne różnice.

• Nystatyna działa poprzez wiązanie się ze sterolami (głównie ergosterolem) w błonie komórkowej grzybów, co prowadzi do uszkodzenia błony i obumarcia komórki grzyba. Nie wchłania się z przewodu pokarmowego ani po zastosowaniu miejscowym, dlatego jej działanie ogranicza się do miejsca podania¹⁵¹⁶¹⁷.
• Natamycyna również zaburza syntezę steroli w błonie komórkowej grzybów, co skutkuje zniszczeniem komórki. Działa miejscowo i nie wchłania się przez skórę ani błony śluzowe²¹⁸.
• Mikonazol hamuje biosyntezę ergosterolu, kluczowego składnika błony komórkowej grzybów, prowadząc do jej uszkodzenia. W przeciwieństwie do nystatyny i natamycyny, mikonazol może się wchłaniać z miejsca podania – szczególnie w postaci żelu doustnego – i wywierać działanie ogólnoustrojowe³¹⁹.

W praktyce oznacza to, że nystatyna i natamycyna działają głównie tam, gdzie zostały podane, minimalizując ryzyko działań ogólnoustrojowych. Mikonazol natomiast, zwłaszcza stosowany doustnie, może wywierać wpływ na cały organizm, co ma znaczenie przy wyborze terapii u osób z chorobami wątroby lub nerek¹⁹.

Przeciwwskazania i środki ostrożności

Wszystkie trzy leki mają wspólne przeciwwskazanie – nie powinny być stosowane u osób z nadwrażliwością na substancję czynną lub którykolwiek składnik preparatu²⁰²¹²².

• Nystatyna nie powinna być stosowana doustnie w leczeniu zakażeń grzybiczych ogólnoustrojowych²³. W przypadku postaci dopochwowej, nie jest zalecana u dziewcząt poniżej 12 lat²⁴. U osób z niewydolnością nerek nystatyna może wyjątkowo pojawić się w niewielkich stężeniach we krwi²³.
• Natamycyna nie powinna być stosowana w przypadku nadwrażliwości. Niektóre preparaty mogą zmniejszać skuteczność prezerwatyw i diafragm, co warto wziąć pod uwagę podczas terapii dopochwowej²⁵.
• Mikonazol jest przeciwwskazany u osób z chorobami wątroby oraz u niemowląt poniżej 4. miesiąca życia. Istnieje też ryzyko interakcji z wieloma lekami, zwłaszcza tymi, które są metabolizowane w wątrobie²².

W przypadku wszystkich leków należy przerwać leczenie w razie wystąpienia objawów alergii, takich jak wysypka, świąd czy obrzęk²⁶²⁷²⁸.

Bezpieczeństwo stosowania u dzieci, kobiet w ciąży, kierowców i osób z chorobami przewlekłymi

Bezpieczeństwo stosowania tych leków różni się w zależności od grupy pacjentów.

• Dzieci: Nystatyna jest szeroko stosowana u dzieci, także niemowląt (w postaci zawiesiny doustnej). Natamycyna w globulkach nie jest zalecana u dziewcząt poniżej 12. roku życia²⁴. Mikonazol (żel doustny) może być stosowany od 4. miesiąca życia, ale z dużą ostrożnością ze względu na ryzyko zadławienia¹⁴.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Nystatyna i natamycyna mogą być stosowane w ciąży tylko wtedy, gdy jest to bezwzględnie konieczne, a korzyści przeważają nad potencjalnym ryzykiem²⁹³⁰. Mikonazolu nie zaleca się rutynowo w ciąży, a w okresie karmienia piersią należy zachować szczególną ostrożność³¹.
• Kierowcy i obsługa maszyn: Żaden z tych leków nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów ani obsługę maszyn³²³³³⁴.
• Osoby z zaburzeniami funkcji nerek i wątroby: Nystatyna i natamycyna, podawane miejscowo, praktycznie nie wchłaniają się do krwi i są bezpieczne w tych grupach pacjentów. Mikonazol, szczególnie stosowany doustnie, jest przeciwwskazany u osób z chorobami wątroby²².

Każda z tych substancji wymaga indywidualnego podejścia i doboru, w zależności od wieku, stanu zdrowia i innych przyjmowanych leków przez pacjenta.

Porównanie najważniejszych cech – tabela

Nystatyna, natamycyna i mikonazol – wybór zależny od potrzeb pacjenta

Nystatyna, natamycyna i mikonazol to leki przeciwgrzybicze o podobnych wskazaniach, ale różniące się mechanizmem działania, drogami podania, bezpieczeństwem stosowania u dzieci i kobiet w ciąży oraz ryzykiem interakcji z innymi lekami. Nystatyna i natamycyna działają głównie miejscowo, są bezpieczne u większości pacjentów, natomiast mikonazol może wchłaniać się do organizmu i wymaga większej ostrożności, szczególnie u osób z chorobami wątroby i w ciąży. Wybór odpowiedniego leku zależy od rodzaju zakażenia, miejsca jego występowania oraz indywidualnych potrzeb i przeciwwskazań u pacjenta⁵¹¹⁸.

Porównywane substancje czynne i ich miejsce w terapii

Do grupy leków przeciwgrzybiczych z rodziny triazoli należą flukonazol, itrakonazol i worykonazol. Wszystkie te substancje mają szerokie spektrum działania przeciwgrzybiczego i są stosowane w leczeniu poważnych zakażeń grzybiczych, zarówno powierzchownych, jak i ogólnoustrojowych¹²³.

• Flukonazol jest często wybierany jako lek pierwszego rzutu w leczeniu i profilaktyce kandydoz oraz kryptokokowego zapalenia opon mózgowych¹.
• Itrakonazol znajduje zastosowanie m.in. w leczeniu grzybic skóry, paznokci, niektórych grzybic układowych i jako lek alternatywny w zakażeniach opornych na inne azole².
• Worykonazol stosuje się przede wszystkim w leczeniu ciężkich, zagrażających życiu zakażeń grzybiczych, zwłaszcza aspergilozy oraz ciężkich zakażeń Candida opornych na flukonazol³.

Wskazania terapeutyczne – kiedy stosuje się poszczególne substancje?

Chociaż flukonazol, itrakonazol i worykonazol mają wspólne cechy, różnią się zakresem zastosowań oraz skutecznością wobec poszczególnych rodzajów zakażeń grzybiczych¹²³.

• Flukonazol stosuje się głównie w leczeniu kandydozy błon śluzowych (np. jamy ustnej, gardła, przełyku), inwazyjnej kandydozy, kryptokokowego zapalenia opon mózgowych oraz profilaktyce grzybic u osób z obniżoną odpornością (np. podczas chemioterapii lub po przeszczepieniu)¹.
• Itrakonazol zalecany jest w terapii grzybic skóry, paznokci, łupieżu pstrego, kandydozy jamy ustnej, grzybic narządów płciowych, a także w leczeniu niektórych głębokich grzybic (np. aspergiloza, histoplazmoza, blastomikoza) – zwłaszcza gdy flukonazol jest nieskuteczny².
• Worykonazol jest przeznaczony do leczenia ciężkich zakażeń grzybiczych, takich jak inwazyjna aspergiloza, ciężka kandydoza oporna na flukonazol (np. C. krusei), zakażenia wywołane przez Scedosporium i Fusarium, oraz jako profilaktyka u pacjentów po przeszczepie komórek krwiotwórczych³.

Wskazania tych substancji nie zawsze się pokrywają – na przykład flukonazol jest skuteczny wobec większości zakażeń Candida, ale nie działa na wszystkie szczepy i jest nieskuteczny wobec Aspergillus, w przeciwieństwie do worykonazolu i itrakonazolu³².

W przypadku dzieci i młodzieży, flukonazol oraz worykonazol mogą być stosowane już od wieku noworodkowego (flukonazol) lub od 2. roku życia (worykonazol), podczas gdy zastosowanie itrakonazolu u dzieci jest ograniczone i wymaga szczególnej ostrożności⁴⁵⁶.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie trzy substancje – flukonazol, itrakonazol i worykonazol – hamują syntezę ergosterolu w błonie komórkowej grzybów, co prowadzi do ich śmierci. Różnią się jednak zakresem działania i profilem farmakokinetycznym⁷⁸⁹.

• Flukonazol dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego, osiąga wysokie stężenia we krwi, płynie mózgowo-rdzeniowym i innych tkankach. Jest wydalany głównie przez nerki i ma długi okres półtrwania, co pozwala na podawanie raz na dobę¹⁰.
• Itrakonazol wchłania się lepiej, jeśli jest przyjmowany po posiłku, silnie wiąże się z białkami osocza i kumuluje się w tkankach bogatych w lipidy, jak skóra czy paznokcie. Jest metabolizowany w wątrobie, a jego skuteczność może być mniejsza u osób z zaburzeniami funkcji wątroby lub nerek¹¹.
• Worykonazol ma bardzo dobrą biodostępność (prawie 100% po podaniu doustnym), szybko osiąga wysokie stężenia w tkankach i płynie mózgowo-rdzeniowym, ale jest metabolizowany głównie w wątrobie i wykazuje nieliniową farmakokinetykę, co oznacza, że zmiana dawki może prowadzić do nieproporcjonalnych zmian stężenia leku we krwi¹².

Zarówno itrakonazol, jak i worykonazol są silnymi inhibitorami enzymów wątrobowych (CYP3A4 i innych), co powoduje ryzyko licznych interakcji z innymi lekami. Flukonazol w mniejszym stopniu wpływa na inne leki, ale także może powodować interakcje, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu lub wysokich dawkach¹³¹⁴¹⁵.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – różnice między lekami

Wszystkie leki z grupy triazoli mają podobne przeciwwskazania, jednak występują między nimi istotne różnice dotyczące bezpieczeństwa stosowania i interakcji z innymi lekami¹⁶¹⁷¹⁸.

• Wspólne przeciwwskazania obejmują nadwrażliwość na substancję czynną, ciężkie zaburzenia funkcji wątroby, a także jednoczesne stosowanie leków wydłużających odstęp QT, takich jak cyzapryd, pimozyd, chinidyna, terfenadyna, astemizol czy erytromycyna, ze względu na ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca¹⁶¹⁷¹⁸.
• Itrakonazol dodatkowo jest przeciwwskazany u osób z niewydolnością serca (ryzyko jej nasilenia)¹⁹.
• Worykonazol i itrakonazol mają więcej przeciwwskazań związanych z interakcjami lekowymi – nie wolno ich łączyć z wieloma innymi lekami metabolizowanymi przez CYP3A4 (np. niektóre leki przeciwhistaminowe, niektóre statyny, niektóre benzodiazepiny), ponieważ mogą powodować groźne dla życia działania niepożądane¹⁴¹⁵.

W praktyce klinicznej bardzo ważne jest, by poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, aby uniknąć niebezpiecznych interakcji – zwłaszcza podczas stosowania worykonazolu lub itrakonazolu.

Specjalne środki ostrożności

• Flukonazol i worykonazol wymagają kontroli czynności wątroby podczas dłuższego stosowania – mogą wywoływać uszkodzenie wątroby, które zwykle ustępuje po odstawieniu leku, ale w rzadkich przypadkach może być ciężkie²⁰²¹.
• Worykonazol, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu, może powodować reakcje skórne na światło słoneczne, a nawet zwiększać ryzyko niektórych nowotworów skóry²².
• Itrakonazol nie powinien być stosowany u osób z chorobami serca, a podczas leczenia należy obserwować pacjenta pod kątem ewentualnych objawów niewydolności serca¹⁹.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Bezpieczeństwo triazoli może się różnić w zależności od wieku, stanu zdrowia i współistniejących chorób pacjenta²³²⁴²⁵.

• Dzieci: Flukonazol może być stosowany nawet u noworodków, a worykonazol od 2. roku życia. Itrakonazol u dzieci stosuje się ostrożnie, tylko w razie konieczności⁴⁵⁶.
• Kobiety w ciąży: Wszystkie trzy leki są przeciwwskazane w ciąży, chyba że korzyści przewyższają ryzyko – udowodniono, że mogą uszkadzać płód (zwłaszcza przy długotrwałym lub wysokodawkowym stosowaniu)²³²⁴²⁵. U kobiet karmiących piersią dopuszcza się kontynuowanie karmienia wyłącznie po pojedynczej dawce flukonazolu (np. przy kandydozie pochwy), natomiast przy dłuższym leczeniu lub wyższych dawkach karmienie należy przerwać²³.
• Kierowcy: Wszystkie triazole mogą wywoływać zawroty głowy, zaburzenia widzenia lub inne objawy neurologiczne. Worykonazol dodatkowo może powodować przejściowe zaburzenia widzenia, więc podczas leczenia należy zachować szczególną ostrożność podczas prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn²⁶²⁷²⁸.
• Pacjenci z niewydolnością nerek: Flukonazol jest wydalany głównie przez nerki i u osób z zaburzeniami funkcji nerek konieczne jest dostosowanie dawki²⁹. Worykonazol może być stosowany doustnie u pacjentów z niewydolnością nerek, natomiast postać dożylna nie jest zalecana ze względu na ryzyko kumulacji substancji pomocniczych³⁰. Itrakonazol jest metabolizowany w wątrobie, ale u pacjentów z niewydolnością nerek jego skuteczność może być mniejsza³¹.
• Pacjenci z zaburzeniami funkcji wątroby: Każdy z tych leków może powodować uszkodzenie wątroby i wymaga szczególnej ostrożności u osób z istniejącą chorobą wątroby³²³³²¹.

Podsumowanie – wybór odpowiedniej substancji czynnej

Flukonazol, itrakonazol i worykonazol należą do tej samej grupy leków, ale różnią się zakresem działania, bezpieczeństwem i wskazaniami. Flukonazol jest najczęściej wybierany do leczenia kandydozy i kryptokokowego zapalenia opon mózgowych, worykonazol do ciężkich zakażeń grzybiczych (zwłaszcza aspergilozy i opornych kandydoz), natomiast itrakonazol w leczeniu grzybic skóry, paznokci oraz niektórych zakażeń układowych. Wybór leku powinien być zawsze dostosowany do indywidualnej sytuacji pacjenta oraz rodzaju zakażenia. Poniższa tabela ułatwia porównanie najważniejszych cech tych trzech leków^123126232524.

^123126232524

Porównywane substancje czynne – terbinafina, amorolfina, naftyfina

W leczeniu grzybic skóry i paznokci najczęściej stosuje się terbinafinę, amorolfinę oraz naftyfinę. Wszystkie te substancje należą do grupy leków przeciwgrzybiczych i wykazują szerokie działanie przeciwko różnym rodzajom grzybów. Ich cechą wspólną jest możliwość stosowania miejscowego (np. w kremach, żelach czy lakierach), a terbinafina występuje także w postaci tabletek do stosowania doustnego¹²³.

• Wszystkie trzy substancje są wykorzystywane w leczeniu grzybic skóry oraz paznokci⁴⁵⁶.
• Terbinafina i naftyina należą do grupy alliloamin, natomiast amorolfina to morfolina⁷⁸⁹.
• Każda z nich działa przeciwko dermatofitom i drożdżakom, ale mogą się różnić skutecznością wobec niektórych rodzajów grzybów⁷⁹⁸.

Wskazania – kiedy stosuje się terbinafinę, amorolfinę i naftyfinę?

Wszystkie trzy substancje stosowane są w leczeniu zakażeń grzybiczych skóry, jednak różnią się nieco zakresem wskazań i postacią leku:

• Terbinafina jest używana zarówno w postaci miejscowej (krem, żel, spray), jak i doustnej (tabletki). Miejscowo stosuje się ją na grzybicę stóp, fałdów skórnych, skóry gładkiej, drożdżycę skóry oraz łupież pstry⁴¹⁰. Doustnie terbinafinę wykorzystuje się w leczeniu grzybicy paznokci, grzybicy owłosionej skóry głowy oraz ciężkich lub rozległych zakażeń skóry¹¹¹².
• Amorolfina stosowana jest głównie miejscowo w postaci lakieru do paznokci w leczeniu grzybicy paznokci wywołanej przez dermatofity, drożdżaki i pleśnie, gdy nie jest zajęta macierz paznokcia⁵¹³.
• Naftyfina dostępna jest w kremie i służy do leczenia miejscowego grzybic skóry gładkiej, fałdów skórnych, grzybicy stóp i dłoni, a także zakażeń wywołanych przez drożdżaki oraz łupieżu pstrego⁶.

Pod względem grup wiekowych, terbinafina w postaci kremu lub żelu nie jest zalecana u dzieci poniżej 12 lat, natomiast tabletki mogą być stosowane u dzieci powyżej 2 lat, z odpowiednim dostosowaniem dawki do masy ciała¹⁴¹⁵. Amorolfina i naftyina nie są zalecane dla dzieci, ponieważ brakuje badań potwierdzających bezpieczeństwo stosowania w tej grupie wiekowej¹⁶¹⁷.

^{4101112513614151617}

Mechanizm działania i różnice w farmakokinetyce

Mimo że wszystkie trzy substancje mają za zadanie niszczyć grzyby chorobotwórcze, różnią się mechanizmem działania i sposobem dystrybucji w organizmie:

• Terbinafina hamuje enzym epoksydazę skwalenu, prowadząc do niedoboru ergosterolu w komórkach grzyba i ich śmierci. Działa grzybobójczo na dermatofity i pleśnie, a na drożdżaki w zależności od gatunku – grzybobójczo lub grzybostatycznie⁷¹⁸. Po podaniu miejscowym wchłania się w minimalnym stopniu, a po podaniu doustnym osiąga wysokie stężenia w skórze, paznokciach i włosach¹⁹²⁰.
• Amorolfina działa poprzez zaburzanie syntezy steroli w ścianie komórkowej grzyba, co prowadzi do gromadzenia się nietypowych steroli i śmierci komórki. Jest skuteczna wobec szerokiego spektrum grzybów, w tym dermatofitów, drożdżaków i pleśni⁹²¹. Po zastosowaniu miejscowym praktycznie nie wchłania się do krwi²².
• Naftyfina blokuje aktywność enzymu epoksydazy skwalenowej, podobnie jak terbinafina, ale wykazuje także działanie przeciwbakteryjne oraz przeciwzapalne⁸. Działa grzybobójczo na dermatofity i pleśnie, a na drożdżaki – zależnie od szczepu⁸. Po podaniu miejscowym wchłania się w niewielkim stopniu, lecz utrzymuje się w skórze w stężeniu wystarczającym do działania przez 24 godziny²³.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną lub składniki pomocnicze danego preparatu²⁴²⁵²⁶. Istnieją jednak istotne różnice:

• Terbinafina doustna nie powinna być stosowana u osób z ciężką niewydolnością wątroby lub nerek, a także u dzieci poniżej 2 lat²⁷²⁸. Preparaty miejscowe nie są zalecane dla dzieci poniżej 12 lat²⁹.
• Amorolfina nie powinna być stosowana u dzieci (brak danych) oraz w przypadku uczulenia na składniki lakieru²⁵.
• Naftyfina jest przeciwwskazana u osób uczulonych na tę substancję oraz u dzieci (brak danych potwierdzających bezpieczeństwo stosowania)²⁶.

Wszystkie preparaty należy stosować wyłącznie na nieuszkodzoną skórę, unikając kontaktu z oczami i błonami śluzowymi³⁰³¹³².

^{2425262728292526303132}

Bezpieczeństwo u szczególnych grup pacjentów

Różnice między substancjami widoczne są także w zaleceniach dotyczących stosowania u kobiet w ciąży, karmiących piersią, dzieci i osób starszych:

• Kobiety w ciąży: Terbinafina, amorolfina i naftyfina nie powinny być stosowane w ciąży, chyba że potencjalne korzyści przewyższają ryzyko. Badania na zwierzętach nie wykazały szkodliwego wpływu terbinafiny na płód, ale brakuje odpowiednich badań u ludzi³³³⁴³⁵.
• Kobiety karmiące piersią: Wszystkie trzy substancje przenikają do mleka matki, dlatego nie zaleca się ich stosowania podczas karmienia piersią³³³⁴³⁵.
• Dzieci: Terbinafina doustna może być stosowana u dzieci powyżej 2 lat, natomiast postaci miejscowe oraz amorolfina i naftyina nie są zalecane ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa¹⁴¹⁶¹⁷.
• Osoby starsze: Nie wymagają specjalnego dostosowania dawkowania dla żadnej z tych substancji²⁹³⁶¹⁷.
• Kierowcy i obsługa maszyn: Żadna z omawianych substancji nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn³⁷³⁸³⁹.

Porównanie najważniejszych cech – tabela

Terbinafina, amorolfina i naftyfina – wybór odpowiedniej substancji przeciwgrzybiczej

Wybierając lek przeciwgrzybiczy, należy zwrócić uwagę na rodzaj zakażenia, jego lokalizację oraz wiek i stan zdrowia pacjenta. Terbinafina sprawdzi się zarówno w leczeniu grzybicy skóry, jak i paznokci, a dostępność w formie doustnej umożliwia leczenie cięższych i rozległych infekcji. Amorolfina jest rekomendowana głównie przy łagodnej grzybicy paznokci, podczas gdy naftyfina może być korzystna w przypadkach, gdy oprócz zakażenia grzybiczego występuje także stan zapalny skóry. Każda z tych substancji ma swoje ograniczenia, szczególnie w przypadku dzieci i kobiet w ciąży, dlatego przed zastosowaniem leku warto dokładnie zapoznać się z ulotką i skonsultować wybór z lekarzem lub farmaceutą⁴⁵⁶.