Osteoporoza to choroba, w której kości stają się cieńsze, bardziej kruche i podatne na złamania. Wyobraź sobie zdrową kość jak gęstą gąbkę – w osteoporozie przestrzenie w tej  “gąbce” powiększają się, a cała struktura traci na wytrzymałości [1,2]. Dlatego nawet niewielki upadek może spowodować złamanie. Choroba ta, a dokładniej złamanie będące jej konsekwencją, może dotknąć co drugą kobietę i co piątego mężczyznę po 50. roku życia, rozwijając się często bezobjawowo, aż do momentu pierwszego złamania [3]. Właśnie dlatego osteoporozę nazywa się “cichą chorobą” – niszczy kości niezauważalnie przez wiele lat. Dlaczego nasze kości tracą wytrzymałość i czy da się temu jakoś zaradzić? Zaraz wszystko wyjaśnimy.

Co powoduje osteoporozę i kto jest najbardziej zagrożony? 

Wapń stanowi fundament naszych kości – aż 99% wapnia w organizmie znajduje się właśnie w kościach i zębach, tworząc ich twardą strukturę. Gdy nie dostarczamy wystarczającej ilości wapnia z dietą, organizm “pożycza” go z kości, aby utrzymać niezbędny poziom tego pierwiastka we krwi (potrzebny do pracy mięśni, w tym serca oraz układu nerwowego). Długotrwałe “pożyczanie” prowadzi do osłabienia kości i zwiększa ryzyko osteoporozy [1,3]. Co jeszcze może wpłynąć na szybsze pojawienie się tej choroby? Uważa się, że osteoporoza rozwija się, gdy równowaga między budowaniem a niszczeniem tkanki kostnej zostaje zaburzona [4]. Nasze kości przez całe życie podlegają ciągłej przebudowie – stare komórki są usuwane, a nowe powstają [3]. Problem pojawia się, gdy proces niszczenia przeważa nad budowaniem. Inne czynniki ryzyka to: 

• wiek (zwłaszcza po 50. roku życia lub złamanie po 40. roku życia) [3,5];
• płeć żeńska (kobiety po menopauzie tracą masę kostną szybciej z powodu spadku estrogenów) [3]; 
• drobna budowa ciała [5]; 
• niedobór wapnia i witaminy D w diecie [3]; 
• brak aktywności fizycznej [3]. 

Dlatego odpowiedni wapń na kości i rozważna suplementacja są kluczowe zarówno w profilaktyce, jak i leczeniu osteoporozy. Warto więc wiedzieć, że skuteczne tabletki na wzmocnienie kości lub stosowane w profilaktyce osteoporozy powinny zawierać odpowiednią ilość wapnia. Jak tego dokonać? Rozwiązaniem może być dbanie o prawidłową dietę, a jeżeli nie możemy zapewnić odpowiedniej ilości wapnia z dietą, możemy uzupełnić dietę lekami z wapniem.

Gdzie jest najwięcej wapnia? Poznaj produkty bogate w wapń! 

Zawsze warto rozpoczynać uzupełnianie wszelkich niedoborów od zmian w diecie. Najlepszym źródłem wapnia jest zbilansowana dieta. Produkty mleczne są najbogatszym źródłem łatwo przyswajalnego wapnia – szklanka mleka (250 ml) dostarcza około 300 mg wapnia, plasterek żółtego sera (30 g) około 200 mg, a kubeczek jogurtu (150 g) około 250 – 280 mg [1,12]. Jeśli spożywasz 3-4 porcje nabiału dziennie, prawdopodobnie pokrywasz swoje zapotrzebowanie na wapń. Dla osób, które nie tolerują laktozy lub z innych powodów unikają nabiału, dobrymi źródłami wapnia są: ryby z jadalnymi ościami (sardynki, szprotki), zielone warzywa liściaste (jarmuż, brokuły), nasiona fasoli, migdały oraz fortyfikowane produkty, jak mleka roślinne czy soki z dodatkiem wapnia [1,6,12,13]. Jednak nie zawsze da się wszystko dostarczyć z diety. Co wtedy zrobić?

Jakie leki z wapniem warto wybrać? 

Jeśli nie jesteś w stanie pokryć zapotrzebowania na wapń z diety, to nie jest powód do zmartwień. Warto rozważyć wtedy przyjmowanie dobrego wapnia na kości i stawy, np. w formie kapsułek. Jakie cechy mają najlepsze kapsułki lub tabletki na wzmocnienie kości? Dobry wapń na osteoporozę to taki, który jest dobrze przyswajalny! A co to znaczy? Na rynku dostępne są różne preparaty wapnia, ale najlepiej sięgać po węglan wapnia, bo ma największą ilość elementarnego wapnia, czyli tego, które potrzebne jest naszemu organizmowi. Przyjmując węglan wapnia dostarczamy aż 40% elementarnego wapnia, względem jego masy (cytrynian dostarcza tylko około 20%) [1]. A ile wapnia powinna przyjmować dorosła osoba? Warto zapamiętać, że dziennie powinno się przyjmować 1000 mg wapnia (mężczyźni od 51. do 70. roku życia) lub 1200 mg (mężczyźni powyżej 70. roku życia i kobiety powyżej 50. roku życia). Dla młodszych dorosłych odpowiednia ilość to 1000 mg na dobę. [3,5,6]. 

Co w takim razie wybrać na wzmocnienie kości? Dobry preparat to kapsułki Calperos, gdyż jest lekiem a nie suplementem diety. Calperos zawiera dużą dawkę wapnia w 1 kapsułce – aż 400 mg jonów wapnia – to naprawdę sporo. Co więcej, wapń występuje w formie węglanu wapnia, czyli tego, który zawierają największą ilość wapnia elementarnego. Węglan wapnia jest także dobrze wchłanialny, ale trzeba pamiętać, aby stosować go razem z posiłkiem [1,3,6]. Z racji dużej dawki wapnia w 1 kapsułce, zaleca się przyjmowanie od 1 do 3 kapsułek na dobę. Łatwo dobierzesz odpowiednią ilość dla siebie. Lek polecany jest jako wapń na osteoporozę oraz dobry preparat na wzmocnienie kości – nawet po złamaniach [7].

Calperos 1000, kapsułki twarde 

O produkcie 

• lek dostępny bez recepty; 
• zawiera węglan wapnia, który jest produktem wapniowym o najwyższej zawartości wapnia elementarnego – 40%; 
• zalecany w profilaktyce i – uzupełniająco – w kompleksowym leczeniu osteoporozy;
• polecany również przy zbyt niskim spożyciu wapnia z pożywienia, w okresie intensywnego wzrostu u dzieci i młodzieży oraz w przebiegu ciąży i laktacji;
• nie zawiera laktozy; 
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości. 

O czym jeszcze pamiętać przy osteoporozie? 

Dobry wapń na kości i stawy to jedno, ale warto pamiętać jeszcze o innych rzeczach, aby jak najlepiej wzmocnić kości. Witamina D jest niezbędnym partnerem wapnia w budowaniu zdrowych kości. Jedna z metaanaliz wykazała, że osoby suplementujące witaminę D oraz wapń miały nawet 15% mniejsze ryzyko złamań kości, co w przypadku osteoporozy jest bardzo znaczące [8]. Bez odpowiedniej ilości witaminy D organizm może wchłaniać znacznie mniej wapnia z diety, nawet jeśli spożywasz go dużo. Przy dużych niedoborach witaminy D może być wchłaniane jedynie 10%-15% wapnia [9]! Witamina D pomaga wchłaniać wapń w jelitach, reguluje jego poziom we krwi oraz uczestniczy w procesie mineralizacji kości [10]. Głównym źródłem witaminy D jest jej synteza w skórze pod wpływem promieni słonecznych (UVB). Niestety, od października do końca kwietnia w Polsce nasłonecznienie jest zbyt słabe, by zapewnić odpowiednią ilość witaminy D naszemu organizmowi [14]. Źródła pokarmowe witaminy D są ograniczone – najwięcej znajdziemy jej w tłustych rybach morskich, tranie, żółtkach jaj i wątróbce [13-15]. Ze względu na ograniczoną syntezę skórną i niewielką ilość witaminy D w żywności, większość Polaków ma jej niedobory. Co w takim razie zrobić?

Rozwiązaniem jest również suplementacja, która jest powszechnie zalecana, szczególnie w miesiącach jesienno-zimowych. Zalecane dawki dla dorosłych to zwykle od 1000 j.m do 2000 j.m. dziennie [6,14]. Dla starszych osób, z racji obniżonej skórnej syntezy witaminy D, ryzyka niedożywienia lub zaburzonych metabolizmem witaminy D, zaleca się przyjmować od 2000 j.m do 4000 j.m. witaminy D na dobę przez cały rok [14]. Właściwa suplementacja witaminy D jest kluczowa, jeśli szukasz skutecznego rozwiązania co na wzmocnienie kości.

Czy dobry wapń i witamina D na osteoporozę wystarczą?

Prawidłowa suplementacja w postaci dobrego wapnia na kości i stawy, i witaminy D jest niezbędna, ale warto zadbać także o ostatnią ważną rzecz. O czym mowa? Regularna aktywność fizyczna to jeden z najskuteczniejszych sposobów na utrzymanie kości w dobrej formie. Podobnie jak mięśnie, kości wzmacniają się pod wpływem obciążeń. Najlepsze dla zdrowia kości są ćwiczenia z obciążeniem własnego ciała, które zmuszają kości do pracy przeciwko grawitacji: spacery, marsze, nordic walking, bieganie, taniec, tenis, wchodzenie po schodach. Równie ważne są ćwiczenia oporowe, które rozwijają siłę mięśni i również stymulują kości: trening z ciężarkami lub z taśmami oporowymi, ćwiczenia na maszynach siłowych, pompki, przysiady. Badania pokazują, że tego typu aktywność może zwiększyć gęstość mineralną kości lub spowolnić jej utratę u osób w średnim i starszym wieku [11].

Podsumowanie

Odpowiednia suplementacja wapnia jest kluczowa, gdy dieta nie pokrywa dziennego zapotrzebowania (1000-1200 mg dla dorosłych). Dobry wapń na osteoporozę powinien zawierać łatwo przyswajalną formę, jak węglan wapnia. Preparaty najlepiej przyjmować w dawkach podzielonych z posiłkami, co zwiększa wchłanianie. Dla skutecznego wzmocnienia kości suplementacja wapniem powinna być zawsze połączona z witaminą D, która zwiększa jego przyswajanie nawet trzykrotnie. Osoby po złamaniach, seniorzy i kobiety po menopauzie szczególnie potrzebują takiego wsparcia. Pamiętajmy jednak, że same tabletki na wzmocnienie kości po złamaniu nie zastąpią kompleksowego podejścia – aktywność fizyczna, zbilansowana dieta i unikanie używek są równie ważne dla zdrowia kośćca.

CLP-PL-00351-05-25

1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO CALPEROS 500, 200 mg jonów wapnia, kapsułki twarde. CALPEROS 1000, 400 mg jonów wapnia, kapsułki twarde. 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY CALPEROS 500 Jedna kapsułka twarda zawiera 200 mg jonów wapnia w postaci 500 mg wapnia węglanu (Calcii carbonas). CALPEROS 1000 Jedna kapsułka twarda zawiera 400 mg jonów wapnia w postaci 1000 mg wapnia węglanu (Calcii carbonas). Substancja pomocnicza o znanym działaniu: indygotyna Pełny wykaz substancji pomocniczych, patrz punkt CHPL 6.1. 3. POSTAĆ FARMACEUTYCZNA Kapsułki twarde 4. SZCZEGÓŁOWE DANE KLINICZNE 4.1. Wskazania do stosowania Wskazaniami do stosowania produktu leczniczego Calperos są: – stany zwiększonego zapotrzebowania na wapń: okres intensywnego wzrostu u dzieci i młodzieży oraz w przebiegu ciąży i podczas laktacji; – niska podaż wapnia w pożywieniu; – zaburzenia wchłaniania zwrotnego wapnia z kanalików nerkowych; – hipokalcemia z hiperfosfatemią u pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek i zapobieganie wzmożonej pobudliwości nerwowo-mięśniowej; – profilaktycznie – uzupełniająco w kompleksowym leczeniu osteoporozy; – stany po długotrwałym unieruchomieniu i okres rekonwalescencji (rehabilitacji ruchowej) po złamaniach kości; – wspomagająco w leczeniu przeziębień i chorób alergicznych. 7. PODMIOT ODPOWIEDZIALNY POSIADAJĄCY POZWOLENIE NA DOPUSZCZENIE DO OBROTU Teva Pharmaceuticals Polska Sp. z o.o. ul. Emilii Plater 53 00-113 Warszawa Numer pozwolenia na dopuszczenie do obrotu: CALPEROS 500 Pozwolenie nr 6949 CALPEROS 1000 Pozwolenie nr 6950 wydane przez Prezesa URPLWMiPB 10. DATA ZATWIERDZENIA LUB CZĘŚCIOWEJ ZMIANY TEKSTU CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO 16.04.2021 r. 
Kategoria dostępności OTC – Produkt dostępny bez przepisu lekarza. 
Charakterystyka Produktu Leczniczego dostępna na stronie www.tevamed.pl

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Zwróć uwagę na przeciwwskazania. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Jest jakaś nowa metoda rozpoznania endometriozy?

Diagnostyka jest wieloetapowa, żmudna. Często jest pasmem błędów, co wiąże się z poważnymi konsekwencjami dla kobiety. Mamy jednak przełom w procesie diagnostyki endometriozy. Polscy naukowcy dokonali niezwykle istotnego odkrycia – jako pierwsi na świecie opracowali bezinwazyjny test, który skraca czas diagnozy z wielu miesięcy, a nawet wielu  lat do nawet dwóch dób. Wszystko za sprawą testu EndoRNA, który jest nieinwazyjnym i bezbolesnym badaniem polegającym na pobraniu przez ginekologa wymazu z wnętrza macicy. Wynik badania może być dostępny już po upływie 48 godzin [1]. 

Jakie są nowe leki na endometriozę?

Linzagolix (Yselty) to nowy, niepeptydowy, podawany doustnie antagonista receptora GnRH, który skutecznie znosi ból związany z postępem choroby, a jednocześnie minimalizuje utratę gęstości mineralnej kości i szereg innych działań niepożądanych, typowych dla obecnie zatwierdzonych metod leczenia. W 2021 roku na polskim rynku pojawił się produkt leczniczy o analogicznych do Yselty wskazaniach – produkt leczniczy Ryeqo (estradiol + noretysteron (octan noretysteronu) + relugoliks), który wskazany jest do stosowania w leczeniu umiarkowanych do ciężkich objawów mięśniaków macicy u dorosłych kobiet w wieku rozrodczym.

Po koniec 2023 roku firma Gedeon Richter i Sumitomo Pharma otrzymały pozytywną opinię Komitetu ds. Produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi (CHMP) dla leku Ryeqo w leczeniu endometriozy. Oczekuje się, że ostateczna decyzja w sprawie wniosku o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu będzie dostępna w nadchodzących miesiącach. Decyzja będzie miała zastosowanie do wszystkich państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego [2]. Innym lekiem stosowanym w nowoczesnym podejściu do leczenia endometriozy jest drospirenon, który jest progestagenem czwartej generacji, będącym analogiem spironolaktonu. W połączeniu z etynyloestradiolem i 17β-estradiolem, Drospirenon w dawce 3 mg jest dostępny na rynku jako złożony doustny środek antykoncepcyjny od prawie 10 lat.

Najnowsze badanie III fazy skierowane jest do pacjentek cierpiących na endometriozę i ma na celu ocenę skuteczności i bezpieczeństwa drospirenonu w leczeniu bólu miednicy związanego z tym schorzeniem. Innowacyjna terapia Drospirenonem wydaje się być realną alternatywą dla obecnie dostępnych metod leczenia endometriozy. Polega na podawaniu Drospirenonu w schemacie ciągłym, w którym przez 24 dni pacjentka przyjmuje lek w dawce 4 mg, a 4-dniowy okres bez hormonów zostanie zastąpiony codziennym podawaniem mniejszej dawki Drospirenonu (2,8 mg).

Czy są jakieś nowe badania nad lekiem na endometriozę?

Wykazano, że dichlorooctan (DCA), lek zwykle stosowany w leczeniu chorób metabolicznych u dzieci, jest skuteczny w rozkładaniu komórek powodujących endometriozę – bolesną chorobę ginekologiczną, w której komórki podobne do tych wyściełających macicę rosną w innych częściach ciała. Dichlorooctan ma potencjał, aby stać się pierwszym niehormonalnym i nieinwazyjnym sposobem leczenia endometriozy, który będzie naprawdę przełomowy [3].

Starzenie się to długoletni, złożony, wieloczynnikowy proces, angażujący wszystkie narządy i układy ludzkiego organizmu. Konsekwencją tych zmian są niedobory hormonalne typowe dla tego okresu życia mężczyzny. Zasadniczą rolę w procesie starzenia odgrywają zmiany w czynności gruczołów wydzielania wewnętrznego. U mężczyzn ich szczególnym wykładnikiem jest zmniejszenie z wiekiem produkcji androgenów gonadowych, czyli zespół niedoboru testosteronu (TDS). Często stwierdza się obniżenie stężenia testosteronu we krwi w przebiegu chorób układowych, takich jak niewydolność nerek, marskość wątroby i cukrzyca. Ocenia się, że u mężczyzn po 40. roku życia spadek stężenia całkowitego testosteronu wynosi ok. 0,8–1% rocznie [1].

Jakie są objawy niedoboru testosteronu?

Zespół niedoboru testosteronu powoduje wystąpienie następujących objawów [2]:

• spadek libido oraz jakości i częstości wzwodów, zwłaszcza erekcji nocnych,
• zmiany nastroju z towarzyszącym spadkiem aktywności intelektualnej, obniżeniem funkcji poznawczych, zaburzeniami orientacji przestrzennej, męczliwością, stanami depresji oraz irytacji,
• zaburzenia snu,
• spadek beztłuszczowej masy ciała z towarzyszącym spadkiem masy mięśni i ich siły,
• zwiększenie ilości tkanki tłuszczowej,
• zmniejszenie ilości owłosienia i liczne zmiany skórne,
• spadek gęstości mineralnej kości z następową osteoporozą i wzrostem ryzyka złamań kości.

Jak wykazują obserwacje kliniczne, na plan pierwszy wysuwają się spadek energii i libido. To właśnie one są najbardziej czułymi markerami/symptomami TDS i zwykle są powodem zgłaszania się dotkniętych tym zespołem mężczyzn do lekarza.

Komu potrzebna jest terapia zastępcza testosteronem (TRT)?

Terapia ta wskazana jest dla mężczyzn, których problem polega zmniejszonym poziomie testosteronu. TRT to proces leczniczy, który przebiega pod ścisłą kontrolą lekarską. Jej zadaniem jest wyrównanie poziomu testosteronu i regulacja procesów metabolicznych. Terapia TRT przynosi wiele korzyści zarówno w sferze fizycznej, jaki emocjonalnej. W związku z tym warto wspomnieć, że nie ma ona nic wspólnego z wykorzystywaniem dużych dawek hormonów jako dopingu, co wiąże się z wieloma powikłaniami i skutkami ubocznymi [3].

Jak wygląda terapia zastępcza testosteronem?

Terapia TRT powinna być prowadzona preparatami zawierającymi testosteron naturalny. Aktualnie dostępne preparaty testosteronu – domięśniowe, podskórne, przezskórne, doustne i podjęzykowe – są bezpieczne i skuteczne. W sytuacji możliwości ujawnienia się w trakcie leczenia przeciwwskazań (głównie raka stercza) wymagających nagłego przerwania terapii testosteronowej, preparaty krótko działające (podskórne, doustne) będą miały przewagę nad preparatami o dłuższym działaniu (domięśniowymi czy podskórnymi).

Czy są jakieś przeciwwskazania do stosowania terapii testosteronem?

Bezwzględnymi przeciwwskazaniami do leczenia preparatami testosteronu są rak gruczołu krokowego i rak sutka, istotna policytemia (rzadki nowotwór krwi) oraz zaawansowane objawy z dolnych dróg moczowych, przeszkoda w odpływie moczu (w przebiegu gruczolaka stercza) do czasu zlikwidowania przeszkody. Względnymi przeciwwskazaniami są ciężkie choroby organiczne, choroby przebiegające z predyspozycją do poliglobulii (przewlekła obturacyjna choroba płuc, zespół bezdechu sennego). Łagodny rozrost gruczołu krokowego bez nasilonych objawów utrudnienia odpływu moczu nie jest przeciwwskazaniem do leczenia [2].

Zazwyczaj do 10 tygodnia po porodzie kobieta, która karmi, nie może zajść w ciążę. Jednak już sześć miesięcy po porodzie, mimo karmienia piersią, zajście w ciążę jest możliwe (po tym czasie w ciążę zachodzi około 20 % kobiet niestosujących antykoncepcji). Jeżeli kobieta nie planuje kolejnej ciąży, powinna zadbać wspólnie z lekarzem o wybór właściwej metody antykoncepcyjnej.

Antykoncepcja przy karmieniu piersią — co można stosować?

Na rynku dostępne są hormonalne środki antykoncepcyjne (tabletki, plastry, krążki dopochwowe, wkładki uwalniające lewonorgestrel, implanty i zastrzyki antykoncepcyjne), a także niehormonalne wkładki wewnątrzmaciczne (zawierające miedź lub miedź posrebrzaną, a także antykoncepcja mechaniczna – prezerwatywy).

Niemniej, tabletki antykoncepcyjne przeznaczone dla karmiących mam nie powinny zawierać estrogenów, (tzw. tabletki dwuskładnikowe), które przenikają do mleka i wywierają wpływ na niemowlę. Bezpieczne są natomiast tabletki zawierające progesteron (jednoskładnikowe tabletki antykoncepcyjne). Tabletki antykoncepcyjne jednoskładnikowe mogą być stosowane u młodych mam karmiących piersią i są najczęściej wybieraną metodą obok wkładek wewnątrzmaciccznych.

Jakie substancje czynne zawierają jednoskładnikowe tabletki antykoncepcyjne?

Jednoskładnikowe leki antykoncepcyjne, czyli bezpieczna antykoncepcja dla karmiących, hamują owulację (niekiedy podczas ich stosowania dochodzi jednak do owulacji), zwiększają lepkość śluzu szyjkowego, co utrudnia plemnikom poruszanie się i dotarcie do jamy macicy oraz wpływają na błonę śluzową macicy-endometrium, zmniejszając możliwość zagnieżdżenia się zarodka.

Dezogestrel

Jest progestagenem, czyli hormonem steroidowym, stosowanym w antykoncepcyjnych lekach. Najczęściej stosowanie rozpoczyna się między 21. a 28. dniem po porodzie. W przypadku późniejszego rozpoczęcia stosowania należy dobrać dodatkową metodę antykoncepcyjną (np.prezerwatywę, kapturek naszyjkowy) przez pierwsze siedem dni od rozpoczęcia stosowania tabletek antykoncepcyjnych. Tabletkę należy stosować raz na dobę, z zachowaniem 24-godzinnych odstępów, najlepiej o tej samej porze. W przypadku przerwy między dawkami dłuższej niż 12 godzin należy przyjąć jak najszybciej pominiętą dawkę i stosować dodatkowe metody zapobiegania ciąży przez siedem dni (prezerwatywa). Podobnie gdy wystąpią wymioty 3-4 godziny po przyjęciu dawki należy dla pewności stosować dodatkową metodę antykoncepcji.

Kiedy nie stosować leku?

Przeciwwskazaniami do stosowania są:

• ciężka niewydolność wątroby i jej nowotwór;
• uczulenie na lek;
• krwawienia z dróg rodnych z niewiadomej przyczyny;
• czynna choroba zakrzepowo-zatorowa;
• podejrzenie ciąży;
• obecność lub podejrzenie choroby nowotworowej hormonozależnej;
• silna depresja, myśli samobójcze w przeszłości.

Dezogestrel nie powoduje znamiennie większego zachorowania na nowotwór sutka czy szyjki macicy w porównaniu do populacji kobiet stosujących jako zabezpieczenie wkładkę wewnątrzmaciczną niehormonalną.

Pacjentki chore na cukrzycę i nadciśnienie powinny pozostać pod opieką lekarza specjalisty. W przypadku wzrostu ciśnienia tętniczego krwi, niepoddającego się leczeniu należy rozważyć odstawienie leku.

Na co należy uważać?

Tradycyjne środki antykoncepcyjne zawierające wyłącznie progestageny nie zabezpieczają tak skutecznie jak leki dwuskładnikowe przed ciążą pozamaciczną. Gdy pacjentka skarży się na ból brzucha przy braku miesiączki,  należy przeprowadzić badanie w kierunku ewentualnej ciąży pozamacicznej.

U pacjentek, u których w okresie ciąży wystąpiła ostuda (silna alergia, objawiająca się zmianami skórnymi), należy spodziewać się, że może również wystąpić podczas stosowania leków antykoncepcyjnych. Podobnie u pacjentek, u których w przeszłości wystąpiła choroba zakrzepowo-zatorowa jest możliwość ponownego jej wystąpienia. Jednoczesne stosowanie dezogestrelu przy długotrwałym unieruchomieniu (po urazie) może wiązać się również ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia objawów choroby zakrzepowo-zatorowej i niebezpiecznych jej konsekwencji.

Należy jednak dodać, że stosowanie leku w okresie karmienia piersią nie wpływa na ilość i jakość wytwarzanego przez matkę pokarmu. Jest bezpieczny dla niemowlęcia i skutecznie chroni przed ponownym zajściem w ciążę.

Jakie są tabletki antykoncepcyjne z dezogestrelem?

Preparaty: Azalia 75 ug, Cerazette 75 ug.

Drospirenon

Podobnie jak dezogestrel podaje się od 21 do 28 dni po porodzie. W przypadku późniejszego zastosowania należy wykluczyć możliwą ciążę i stosować dodatkową metodę antykoncepcji przez pierwsze siedem dni. Jeśli pacjentka zapomni o przyjęciu tabletki po 24 godzinach, powinna jak najszybciej przyjąć pominiętą dawkę, nawet jeśli oznaczałoby to przyjęcie dwóch tabletek jednocześnie. Kolejne dawki należy przyjmować o zwykłej porze. Gdy wystąpią wymioty w 3-4 godziny po przyjęciu dawki hormonu, należy przyjąć kolejną dawkę. Wchłanianie leku może nie być całkowite i stąd istnieje ryzyko niepełnej ochrony antykoncepcyjnej.

Należy uwzględnić poniższe stany, decydując się na przyjmowanie tabletek progestagenu:

• czynna choroba zakrzepowo-zatorowa żył;
• ciężka niewydolność wątroby i nerek;
• nadwrażliwość na substancję czynną;
• nowotwory hormonozależne;
• krwawienie z dróg rodnych o nieznanej przyczynie;
• hiperkaliemia.

Na co należy uważać?

Drospirenon jest antagonistą aldosteronu. Ma właściwości oszczędzania potasu. Należy zachować wobec tego ostrożność u pacjentek z niewydolnością nerek i stosujących leki oszczędzające potas (Inhibitory konwertazy angiotensyny, spironolakton). W pierwszym cyklu u takich pacjentek należy monitorować stężenie potasu.

Lek jest na ogół dobrze tolerowany u pacjentek z cukrzycą, mimo że hormony steroidowe mogą wpływać na zmniejszenie tolerancji glukozy i zmniejszenie jej wykorzystania przez komórki. Nie zaobserwowano jak dotąd zwiększonego zachorowania na raka piersi i szyjki macicy u kobiet stosujących doustną antykoncepcję w porównaniu z kobietami jej nie stosującymi. Wpływ na gęstość mineralną kości też nie jest negatywny w toku dostępnych badań. Tak więc lek nie przyspiesza wystąpienia osteoporozy.

Jakie są tabletki antykoncepcyjne z drospirenonem?

Preparaty: Daylette (dwuskładnikowy), Slinda.

Hormonalna wkładka antykoncepcyjna dla kobiet karmiących piersią

Wkładka antykoncepcyjna należy do jednej z najbardziej skutecznych metod zapobiegania ciąży. Jej kształt jest zbliżony do wkładki antykoncepcyjnej niehormonalnej (kształt litery T). Zawiera ona wbudowany zbiorniczek, uwalniający stopniowo syntetyczny hormon — lewonorgestrel. Działanie leku opiera się na zwiększeniu lepkości śluzu szyjkowego i utrudnieniu plemnikom migracji, ale też wpływa na endometrium i blokuje możliwość zagnieżdżenia się zarodka w macicy. Wkładka wewnątrzmaciczna ze względu na swój skład może u niektórych kobiet hamować owulację.

Lewonorgestrel w niewielkim stopniu przenika do pokarmu kobiecego. Nie wpływa zatem na rozwijający się organizm dziecka ani na skład i ilość pokarmu. Ta forma antykoncepcji może być stosowana w okresie karmienia piersią i jest ona jedną z najskuteczniejszych metod zapobiegania ciąży. Wskaźnik Pearla wynosi 0,1-0,2. Oznacza to,że na 100 kobiet stosujących wkładkę szansa na zajście w ciążę dotyczy zaledwie 0,1 kobiet.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania wkładki antykoncepcyjnej?

Należy pamiętać, że istnieją przeciwwskazania do założenia wkładki antykoncepcyjnej i tylko lekarz może zadecydować o określonym wyborze leku antykoncepcyjnego. Nie zaleca się zakładać wkładki hormonalnej u kobiet:

• z nadwrażliwością na lewonorgestrel i inne składniki wkładki;
• planowanie ciąży i ciąża;
• krwawienie z dróg rodnych o nieznanej przyczynie;
• stany zapalne narządów miednicy;
• zapalenie szyjki macicy;
• nowotwory wątroby i nowotwory dróg rodnych.

Kiedy można założyć wkładkę domaciczną po porodzie?

Tylko lekarz decyduje o rodzaju wkładki i zakłada ją pacjentce. Może być ona założona po porodzie lub po okresie połogu. Należy przestrzegać ściśle czasu stosowania wkładki. Najczęściej zakłada się ja na okres od 3 do 5 lat i po tym okresie musi być ona wyjęta lub wymieniona na nową.

Zakładanie i wyjmowanie wkładki nie jest bolesne, może wiązać się jedynie z lekkim dyskomfortem u niektórych kobiet. Do wkładki zamontowany jest zwykle nylonowy sznureczek, którego położenie kobieta stosująca tą metodę antykoncepcji powinna kontrolować po miesiączce.

Niekiedy podczas stosowania wkładki mogą występować nawracające stany zapalne oraz obfitsze krwawienia. U niektórych kobiet krwawienie menstruacyjne jest niewielkie lub całkowicie ustaje.

Interakcje hormonalnych leków antykoncepcyjnych. Co trzeba wiedzieć?

Tabletki antykoncepcyjne wyjątkowo często mogą wchodzić w interakcje. Podczas jednoczesnego stosowania leków będących induktorami enzymów mikrosomalnych wątroby (w tym Cytochromu P-450) może dojść do zmniejszenia działania i skuteczności antykoncepcyjnej. Należy w tym czasie zabezpieczać się innymi metodami antykoncepcyjnymi przed niechcianą ciążą. Leki wchodzące w interakcje z antykoncepcją hormonalną to:

• barbiturany;
• leki przeciwpadaczkowe (karbamazepina, fenytoina);
• gryzeofulwina;
• rytonawir;
• ryfampicyna;
• leki ziołowe zawierające dziurawiec.

Tabletka dzień po a karmienie piersią. Czy istnieje niebezpieczeństwo dla dziecka?

Po zastosowaniu tabletki “dzień po” (takiej jak np. EllaOne) kobieta powinna wstrzymać się z karmieniem piersią przez okres jednego tygodnia. Aby uniknąć problemów z laktacją, zaleca się korzystanie z laktatora do odciągania mleka. Ważne jest, aby nie podawać odciągniętego mleka dziecku i wylać je. Wpływ karmienia naturalnego na dziecko w ciągu tych 7 dni nie jest dotychczas znany, ale istnieje potencjalne ryzyko związane z bezpieczeństwem dziecka.

Zamiast tego, jako alternatywę, można rozważyć antykoncepcję awaryjną, taki jak lek Escapelle, który wymaga jedynie 8-godzinnego odstawienia dziecka od piersi. W przypadku Escapelle, substancja czynna przenika do mleka, dlatego przez 8 godzin należy odciągać mleko i je wylewać, aby uniknąć dostarczenia substancji dziecku.

Podsumowanie

Antykoncepcja hormonalna podczas laktacji jest możliwa i bezpieczna zarówno dla matki i jak i karmionego piersią dziecka. Nie wpływa na skład, ilość i jakość pokarmu kobiecego ani nie wpływa negatywnie na rozwijające się niemowlę. Należy jednak przestrzegać ważnych zasad, aby leczenie było skuteczne (systematyczne przyjmowanie leków, kontrolne wizyty lekarskie, obserwowanie zmian zachodzących w organizmie, reagowanie na niepokojące sygnały, np. krwawienie, spadki nastroju).

Główną funkcją kości jest tworzenie biernego napędu ruchu wspierającego mięśnie. Są one podporą mechaniczną całego ciała, są rusztowaniem nadającym odpowiedni kształt. Dodatkowo kości pełnią funkcję ochronną dla narządów wewnętrznych, np. żebra chronią płuca oraz serce, czaszka — mózg, a kręgosłup — rdzeń kręgowy. Są one również magazynem soli wapniowych i fosforanowych oraz pełnią pośrednią funkcję krwiotwórczą (powstaje tutaj szpik kostny) [1,2].

Dlaczego kości robią się słabe? Demineralizacja kości

Demineralizacja kości to biologiczny proces, który nasila się wraz z wiekiem. Układ kostny rozwija się do ok. 25 roku życia, czyli kości rosną i zwiększają swoją masę. Następnie, pod wpływem demineralizacji, kości zaczynają tracić wapń i fosfor. Może to być nasilone przez niewystarczająca ilość witaminy D, która kontroluję gospodarkę wapniową organizmu. Demineralizację, a co za tym idzie osłabienie sprawności działania kości, można opóźnić dzięki zbilansowanej diecie, ćwiczeniom oraz unikaniu niektórych używek [2].

Jak spowolnić demineralizację kości?

Aby spowolnić demineralizację kości, należy pamiętać o poniższych aspektach:

• należy stosować dietę bogatą w wapń, witaminę D i składniki odżywcze;
• regularna aktywność fizyczna (jej brak dodatkowo osłabia mięśnie, powodują nadwagę i problemy z chorobami krążenia);
• utrzymanie prawidłowego poziomu witaminy D we krwi poprzez przebywanie na słońcu przez co najmniej kilkanaście minut dziennie lub jej suplementację, w szczególności w okresie jesienno-zimowym;
• unikanie nadmiernych ilości kawy, herbaty i alkoholu oraz palenia tytoniu;
• w przypadku braku zbilansowanej diety warto stosować suplementację makro- i mikroelementów [3].

Co powinny zawierać preparaty na wzmocnienie kości?

Preparaty bez recepty na wzmocnienie kości zawierają zazwyczaj witaminę D i K, a także minerały – głównie wapń. Poniżej opisaliśmy ich funkcję we wzmacnianiu kości i zapobieganiu demineralizacji.

Wapń

Nawet 99% tego pierwiastka w organizmie ludzkim znajduje się kościach i zębach. Znaczny spadek przyswajana wapnia jest obserwowany po 60. roku życia, dlatego osoby starsze powinny w szczególności dbać o dietę bogatą w wapń oraz w razie potrzeby go suplementować. Jest on budulcem kości, zębów i naczyń krwionośnych. Pełni ważne funkcje w procesie krzepnięcia krwi, układu sercowego i regulacji hormonalnej. Z tego względu jest niezbędny do zachowania równowagi wewnętrznej organizmu (homeostazy). Jego niedobór prowadzi do powstawania osteoporozy, czyli podatności organizmu na złamania. Dodatkowo mogą wystąpić problemy z krzepnięciem krwi, zaburzeniami rytmu serca, alergią czy astmą [1].

Witamina D3

Oprócz wapnia kluczową rolę w leczeniu osteoporozy pełni witamina D3. Odpowiedni poziom witaminy D może zapobiegać złamaniom, upadkom i poprawiać gęstość mineralną kości. Jej suplementacja jest szczególnie potrzebna w okresie zmniejszonej ekspozycji na słońce (zima), w lecie powinno dostosować się suplementację do okresu przebywania na słońcu [1].

Witamina K

Witamina K2 korzystnie wpływa na prawidłowe przyswajanie wapnia i korzystnie wpływa na leczenie utraty masy kostnej związanej z wiekiem. Z tego względu często jest łączona z preparatami wapnia i witaminą D, z którą również współpracuje [1,2].

Jaki preparat na wzmocnienie kości wybrać?

Znaczna większość dostępnych bez recepty preparatów na wzmocnienie kości, występuje w postaci tabletek lub kapsułek.

Tabletki na wzmocnienie kości

Tabletki na wzmocnienie kości to m.in.:

Calcium Osteo D3 + K, tabletki

O produkcie

• 1 tabletka zawiera 500 mg wapnia (węglan wapnia) 200 j.m. witaminy D3, 30 mg witaminy K, 5 mg cynku, 10 mg L-lizyny i 1 mg miedzi;
• stosuje się 1 tabletkę dziennie;
• odpowiednia dawka wapnia, ale pozostałe składniki w niewielkiej ilości (w szczególności witamina D3).

Doppelherz Aktiv Mocne kości, tabletki

O produkcie

• 1 tabletka zawiera 600 mg wapnia (węglan wapnia) 600 j.m. witaminy D3 i 15 mg witaminy K;
• osoby dorosłe przyjmują 1 tabletkę dziennie po posiłku;
• zawiera dużą dawkę wapnia, ale zdecydowanie mniejsze ilości witaminy K i D3.

D-Vitum Forte Osteo, tabletki

O produkcie

• 1 tabletka zawiera 300 mg wapnia (węglan wapnia z muszli ostryg) 1000 j.m. witaminy D3 i 37,5 mg witaminy K;
• kobiety powyżej 50 lat powinny stosować 2 tabletki dziennie podczas posiłku;
• optymalne dawki wapnia, witaminy D3 i K.

Molekin Osteo, tabletki

O produkcie

• 1 tabletka zawiera 300 mg wapnia (węglan wapnia z wodorostów morskich), 1000 j.m. witaminy D3 i 37,5 mg witaminy K;
• należy przyjmować maksymalnie do 2 tabletek na dobę podczas posiłku;
• zawiera wapń, witaminę K i D3 w odpowiednich dawkach, przy dawkowaniu 2 tabletek na dobę podczas posiłku powinien pokryć zapotrzebowanie na te składniki.

Kapsułki na mocne kości

Wśród doustnych kapsułek na mocne kości można znaleźć na przykład:

Calperos 1000, kapsułki

O produkcie

• duża dawka wapnia w jednej kapsułce;
• opakowanie zawiera aż 100 kapsułek – wystarcza na 1-3 miesiące dawkowania (w zależności od ilości stosowanych kapsułek);
• do stosowania w stanach zwiększonego zapotrzebowania, osteoporozie, po złamaniach;
• zaleca się stosowanie podczas posiłku.

Olimp Chela-Calcium D3, kapsułki

O produkcie

• 3 kapsułki dziennie – opakowanie wystarcza na 10 dni regularnego stosowania;
• dzienna rekomendowana dawka dostarcza 100% zapotrzebowania na witaminę D i wapń;
• zawiera żelatynę.

Mumio Shilajit Mocne Kości, kapsułki

O produkcie

• opakowanie wystarcza na 1-2 miesiące regularnego stosowania;
• produkt wspiera utrzymanie zdrowych kości.

Saszetki na kości

Istnieją na rynku także nieliczne preparaty w formie proszku w saszetkach na wzmocnienie kości.

Calcium 500 D, proszek w saszetkach

O produkcie

• wygodna forma do podania;
• rekomendowana dawka to 2 saszetki na dobę – przy takim stosowaniu preparat wystarcza na 1 miesiąc regularnego stosowania;
• bogaty skład;
• zawiera aspartam – nie stosować u chorych na fenyloketonurię.

Tabletki musujące na kości

Na wzmocnienie kości można stosować także preparaty zawierające minerały (wapń) w formie tabletek musujących.

Calcium-Sandoz forte, tabletki musujące

O produkcie

• duża dawka wapnia w jednej tabletce;
• proste dawkowanie;
• dobrze przyswajalna sól wapnia.

Jakie tabletki na wzmocnienie kości po złamaniu?

Należy pamiętać, że nie zawsze tabletki są panaceum na wszystko. Nie zawsze jest tak, że wystarczy łyknąć tabletkę i po problemie. W przypadku odbudowy kości po złamaniu bardzo ważna jest suplementacja odpowiednich preparatów, ale i zachowanie odpowiedniej diety. Powinna ona być bogata w produkty pełnoziarniste, warzywa i owoce bogate w duże ilości witaminy A, B, C, D, E,  K, minerały (wapń, magnez, cynk, selen, potas), przeciwutleniacze czy karotenoidy. Podobnie sytuacja wygląda w przypadku suplementacji. Kluczowe są wapń, witaminy D3 i K. Wszystkie wymienione w artykule preparaty będą wspomagać proces odbudowy kości po złamaniu. Mogą być jednak niewystarczające, dlatego warto udać się do lekarza, który może zalecić leki na receptę, jak chociażby wymieniony wcześniej Calperos Osteo [2,3].

Kto powinien brać tabletki na mocne kości?

Preparaty na mocne kości powinny być przyjmowane w szczególności przez osoby starsze, narażone na niedobory wapnia, witaminy D3 i związane z tym ryzyko wystąpienia osteoporozy. Oprócz suplementacji odpowiednich preparatów zawierających wapń, witaminę D i K, należy również stosować odpowiednio zbilansowaną dietę. Odpowiedni preparat należy dobrać w zależności od preferencji. Wymienione w artykule preparaty mają dobrze przyswajalne formy wapnia (węglan wapnia) w różnych dawkach oraz inne składnikami. W przypadku często występujących złamań należy udać się do lekarza, który wypisze leki na receptę.

Co jeść, żeby mieć mocne kości i stawy?

Aby mieć mocne kości, ważne jest, aby włączyć do diety odpowiednie składniki odżywcze. Oto kilka przykładów żywności, które mogą wspomóc zdrowie kości:

1. Produkty mleczne: Są one bogate w wapń, który jest niezbędny do budowy i utrzymania mocnych kości. Mleko, jogurt i sery są dobrą opcją. Jeśli nie masz tolerancji laktozy, możesz wybrać produkty mleczne bez laktozy lub napoje roślinne wzbogacone wapniem.
2. Zielone warzywa liściaste: Takie jak szpinak, boćwina, jarmuż czy rukola są bogate w wapń, magnez i witaminę K, które są ważne dla zdrowych kości.
3. Orzechy i nasiona: Bogate w składniki odżywcze, takie jak wapń, magnez, fosfor i witamina K. Przykłady to migdały, orzechy włoskie, sezam, słonecznik i dynia.
4. Ryby: Tłuste ryby, takie jak łosoś, sardynki i tuńczyk, są źródłem witaminy D, która pomaga wchłaniać wapń i wspiera zdrowie kości.
5. Soja: Posiada izoflawony, które mają korzystny wpływ na zdrowie kości. Można spożywać np. tofu lub mleko sojowe.
6. Jaja: Są bogate w witaminę D i białko, które są ważne dla wzmacniania kości.

Pamiętaj, że zdrowe kości wymagają również innych czynników, takich jak aktywność fizyczna i wystarczający poziom witaminy D, który pomaga wchłaniać wapń. Dlatego ważne jest, aby prowadzić aktywny styl życia i spędzać czas na słońcu, aby ciało mogło syntetyzować witaminę D.

Na początek dobra wiadomość. Menopauza nie jest chorobą, jest jedynie fizjologiczną przemianą ściśle związaną z wiekiem. Jesteś zdrowa, jedynie przechodzisz kolejny etap życia. Jako ciekawostkę dodam, że menopauza ma ewolucyjne uzasadnienie, ponieważ daje kobiecie czas na odchowanie ostatniego dziecka. Doskonale wiesz, przekwitanie czasami przychodzi krótko po 40 urodzinach, albo dużo później, tutaj nie ma reguły. Natomiast są okoliczności jak na przykład leczenie lub operacja ginekologiczna, które przyspieszają jego nadejście. Wiadomo także, że kobiety różnie przechodzą stan menopauzy. Na przykład Twoja koleżanka czuje się doskonale, a Ty od miesięcy skarżysz się na:

• wahania nastroju, nerwowość,
• ograniczoną koncentrację,
• problemy z pamięcią,
• bóle stawów i mięśni,
• przewlekłe zmęczenie,
• bezsenność, wybudzanie nocne,
• stany depresyjne, płaczliwość,
• obniżone zainteresowanie seksem.

Do tego dokucza Ci:

• suchość skóry,
• suchość pochwy, która wywołuje bolesność przy stosunku,
• nietrzymanie moczu, nie tylko podczas wysiłku,
• kołatanie serca.

Jednak najtrudniej znosisz „rzuty gorąca”, czyli nagłe napływy ciepła i fale potu. Do tego niepokoją Cię bóle i sztywność stawów. Nie możesz pogodzić się z coraz wyższymi wskazaniami wagi i coś złego dzieje się z Twoim ciśnieniem i poziomem cukru.

Jeśli wspomniane objawy się przedłużają, skonsultuj się ze swoim lekarzem oraz ze specjalistą

• ginekologiem.
• urologiem,
• dermatologiem.

Już teraz wspomnę, jak istotna jest zmiana stylu życia. Po pierwsze dopasuj posiłki do zapotrzebowania i po drugie pokochaj aktywność fizyczną, wtedy ustabilizujesz wagę ciała i uchronisz przed chorobami metabolicznymi jak np. cukrzyca, nadciśnienie. Pomogą także leki na menopauzę bez recepty [1].

Jak łagodzić objawy menopauzy?

Istnieje wiele metod łagodzenia objawów menopauzy, które mogą pomóc kobietom w radzeniu sobie z dolegliwościami związanymi z tym okresem.

Oto kilka przykładów:

1. Terapia hormonalna: Jest to jedna z najskuteczniejszych metod łagodzenia objawów menopauzy, szczególnie u kobiet z silnymi objawami. Polega na stosowaniu hormonów, takich jak estrogen i gestagen, aby zrekompensować spadek poziomu hormonów płciowych. Leczenie hormonalne może pomóc w redukcji uderzeń gorąca, nocnych potów, problemów z oddychaniem, a także poprawić nastrój i senność.
2. Leki niesteroidowe: Niektóre leki niesteroidowe, takie jak ibuprofen i naproksen, mogą być skuteczne w zmniejszaniu bólu i stanów zapalnych, które często występują w trakcie menopauzy.
3. Leki przeciwdziałające osteoporozie: W okresie menopauzy kobiety są bardziej narażone na utratę masy kostnej. Leki przeciwdziałające osteoporozie, takie jak bisfosfoniany i selektywne modulatory receptora estrogenowego (SERM), mogą pomóc wzmocnić kości i zmniejszyć ryzyko złamań.
4. Zmiana stylu życia: Pewne zmiany w stylu życia mogą pomóc w złagodzeniu objawów menopauzy. Należy zwrócić uwagę na zdrową, zbilansowaną dietę, regularną aktywność fizyczną, dobrą higienę snu i stosowanie technik relaksacyjnych, takich jak joga lub medytacja.
5. Zastosowanie naturalnych suplementów: Niektóre kobiety decydują się na stosowanie naturalnych suplementów, takich jak wyciąg z koniczyny czerwonej, żeń-szeń, czarny bez czy soja. Jednak przed rozpoczęciem suplementacji zawsze warto skonsultować się z lekarzem.

Pamiętaj, że każda kobieta jest inna, dlatego warto skonsultować się z lekarzem, aby dobrać najlepszą metodę łagodzenia objawów menopauzy indywidualnie do Twoich potrzeb i zdrowia.

Czy konieczna jest konsultacja z lekarzem?

Absolutnie warto skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem stosowania jakiejkolwiek terapii lub preparatu na objawy menopauzy. Jest to szczególnie ważne, jeśli kobieta ma już istniejące schorzenia lub regularnie przyjmuje inne leki. Konsultacja z lekarzem przed rozpoczęciem terapii menopauzą pomoże określić najlepszy plan leczenia, uwzględniający indywidualne potrzeby i charakterystykę pacjentki. Lekarz może przeprowadzić badania i ocenić ogólny stan zdrowia, aby uniknąć potencjalnych interakcji między lekami oraz zapewnić bezpieczne i skuteczne leczenie.

Dodatkowo, lekarz może dostosować dawkę i rodzaj terapii hormonalnej lub innych leków w zależności od występujących schorzeń, takich jak choroby serca, osteoporoza czy nadciśnienie. Również poziom hormonów płciowych może być monitorowany podczas terapii hormonalnej, aby upewnić się, że są one w odpowiednich granicach.

Konsultacja z lekarzem może również pomóc w omówieniu innych alternatywnych metod łagodzenia objawów menopauzy, takich jak terapie behawioralne, zmiany stylu życia, suplementy diety czy ziołowe preparaty, które mogą być odpowiednie dla konkretnej pacjentki.

Lek czy suplement na menopauzę?

Jeśli wciąż męczą Cię silne poty, odwiedź aptekę i zapytaj o leki na menopauzę bez recepty. Z góry uprzedzam, aptekarz położy przed Tobą wiele kolorowych opakowań, a Ty staniesz przed dylematem co wybrać? Co jest najlepsze? Dlatego podpowiadam, że część preparatów na menopauzę bez recepty będzie suplementami diety, a część lekami. Tak naprawdę na pierwszy rzut oka wyglądają podobnie. Ja teraz wyjaśnię różnice, abyś łatwiej podjęła decyzję.

Leki dopuszczone do obrotu w Polsce rejestruje specjalny urząd. Poza tym leki mają udowodnioną w badaniach klinicznych skuteczność, a ich jakość i działanie jest regularnie sprawdzane. Oczywiście niektóre leki wymagają recepty, ale część otrzymasz od ręki.

Suplementy tylko wyglądają jak leki. Ich rejestracja jest uproszczona i nikt ich nie kontroluje. Na pewne wiesz, że w tabletce, kapsułce suplementu diety są zwykłe składniki pokarmowe, a więc to, co dostarczasz z pożywieniem. Dlatego bliżej im do kuchni niż do apteki. Z tego powodu, jeśli szukasz skutecznego preparatu na poty, wybierz lek  na menopauzę bez recepty, a nie suplement.

Jakie leki na menopauzę można kupić bez recepty?

Soyfem – lek na menopauzę bez recepty

Tutaj przedstawię dwa preparaty na menopauzę bez recepty z dodatkiem fitosteroli sojowych. Soyfem i Soyfem forte zarejestrowane są jako leki. Ich głównym składnikiem jest związek budową zbliżony do estrogenów, czyli żeńskich hormonów płciowych. Jak wiesz w menopauzie spada poziom hormonów i dlatego organizm kobiety słabnie. Genisteina, składnik soi zastępuje estrogeny (hormony żeńskie), dzięki temu objawy menopauzy łagodnieją. Szczególnie odczujesz ulgę, bo ustąpią nadmierne pocenie i uczucie gorąca.

Dwa preparaty Soyfem i Soyfem forte zawierają wyciąg z soi, a producent tak opisuje ich działanie:

Przyjmowanie produktu przez kobiety w okresie przekwitania, zmniejsza nasilenie dolegliwości występujących w tym okresie, takich jak uderzenia gorąca, nadmierne pocenie się, zakłócenia snu, uczucie napięcia nerwowego i niepokoju. Stosowanie produktu wraz z zachowaniem odpowiedniej diety działa ochronnie na układ sercowo-naczyniowy.

Soyfem forte, tabletki powlekane, lek bez recepty

Soyfem Forte, tabletki powlekane, 230,8 mg

Tabletki na menopauzę bez recepty z dodatkiem ziół

Najbardziej popularne leki na menopauzę bez recepty z dodatkiem ziół to: Remifemin i Klimadynon.

Ich składnikiem jest wyciąg z północnoamerykańskiej rośliny Pluskwicy Groniastej (Cimicifuga racemosa). Składniki działające tej egzotycznej roślin pobudzają receptory estrogenowe podobnie jak hormony żeńskie. Leki na menopauzę bez recepty z dodatkiem Pluskwicy Groniastej często porównywana jest do naturalnej hormonoterapii zastępczej (HTZ). Jednocześnie pozbawione są działań niepożądanych hormonów.

Remifemin​​ i Klimadynon łagodzą dolegliwości okresu menopauzy, szczególnie przypływy uczucia gorąca i nadmierne pocenie. Co prawda producenci zapewniają o szerokich właściwościach preparatów, jednak w ulotce znajdziesz tylko wzmianka o eliminowaniu dokuczliwych fal gorąca.

Remifemin, tabletki, lek bez recepty

O produkcie

• Dostępny jest w opakowaniach 60 lub 100 tabletek.
• Tabletek nie należy stosować dłużej niż 6 miesięcy bez kontaktu z lekarzem.
• Produkt zawiera standaryzowany wyciąg z pluskwicy groniastej.
• Gwarancją jakości produktu jest rejestracja go jako lek.

Klimadynon, tabletki, lek bez recepty

O produkcie

• Produkt zarejestrowany jako lek. Leki podlegają licznym badaniom potwierdzającym ich jakość.
• Tabletki zawierają laktozę.
• Nie należy stosować ich dłużej niż 6 miesięcy bez konsultacji z lekarzem.
• Brak standaryzacji wyciągu.

Poza lekami można również dostać w aptece suplementy diety łagodzących objawy menopauzy. Należą do nich:

Femitonina, tabletki, suplement diety

O produkcie

• Tabletki są zarejestrowane jako suplement diety.
• Dodatkowe składniki zawarte w tabletkach ułatwiają zasypianie oraz poprawiają jakość snu.
• Produkt zawiera dwa standaryzowane źródła izoflawonów.

Climea Forte, tabletki, suplement diety

O produkcie

• Tabletki są zarejestrowane jako suplement diety.
• Standaryzowany wyciąg z nasion soi. Brak standaryzacji dla pozostałych wyciągów.
• Produkt wzbogacony o kilka witamin i minerałów.

Czy warto zmieniać styl życia po menopauzie?

Zmiana stylu życia odgrywa istotną rolę w łagodzeniu objawów menopauzy i może przynieść ulgę w wielu dolegliwościach związanych z tym okresem. Oto kilka sposobów, w jakie zmiana stylu życia może pomóc:

1. Zdrowa, zbilansowana dieta: Spożywanie zdrowych, pełnowartościowych posiłków może pomóc w zredukowaniu niektórych objawów menopauzy. Zwiększenie spożycia owoców, warzyw, pełnoziarnistych produktów zbożowych oraz białka może wpłynąć na ogólną poprawę zdrowia i samopoczucia. Unikanie ostrzej i pikantnej żywności może również pomóc w redukcji uderzeń gorąca u niektórych kobiet.
2. Regularna aktywność fizyczna: Wykonywanie regularnych ćwiczeń może pomóc w zmniejszeniu obwodów talii, poprawie samopoczucia i ogólnej kondycji fizycznej. Ćwiczenia aerobowe, takie jak jazda na rowerze, pływanie czy chodzenie, mogą pomóc w utrzymaniu zdrowego serca i układu krążenia. Ćwiczenia oporowe, takie jak podnoszenie ciężarów lub jogging, mogą pomóc w wzmocnieniu kości i mięśni.
3. Higiena snu: Problemy ze snem są częstym objawem menopauzy. Wprowadzenie zdrowych nawyków snu, takich jak regularne godziny snu, odpowiednia higiena snu i unikanie pobudzających substancji przed snem, może pomóc w poprawie jakości snu. Jeśli problemy związane ze snem są poważne, warto skonsultować się z lekarzem.
4. Techniki relaksacyjne: Zastosowanie technik relaksacyjnych, takich jak joga, medytacja czy głębokie oddychanie, może pomóc w redukcji stresu i poprawie samopoczucia. Stres może nasilać objawy menopauzy, dlatego ważne jest znalezienie sposobów na jego redukcję.
5. Unikanie palenia tytoniu i nadmierne spożycie alkoholu: Palenie tytoniu i nadmierne spożycie alkoholu mogą nasilać objawy menopauzy, takie jak uderzenia gorąca i zaburzenia snu. Unikanie tych substancji lub ograniczenie ich spożycia może przynieść korzyści zdrowotne.

Warto pamiętać, że każda kobieta jest inna, dlatego optymalne zmiany w stylu życia mogą się różnić. Ważne jest eksperymentowanie i znalezienie strategii, które najlepiej odpowiadają Twoim potrzebom i preferencjom. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości lub potrzebujesz porady, zawsze warto skonsultować się z lekarzem.

O jakich badaniach profilatycznych należy pamiętać po menopauzie?

Po menopauzie zaleca się regularne wykonywanie pewnych badań profilaktycznych.

1. Badania hormonalne: Po menopauzie, można zlecić badania hormonalne, takie jak pomiar stężenia hormonu folikulotropowego (FSH) i luteotropowego (LH) oraz estrogenu. Te badania mogą pomóc w ocenie etapu menopauzy i monitorowaniu poziomów hormonów.
2. Badania ginekologiczne: Regularne wizyty u ginekologa pozwalają ocenić zdrowie narządów rodnych, wykryć ewentualne zmiany patologiczne i monitorować stan macicy i jajników. W tym czasie można również skonsultować się z lekarzem w celu omówienia objawów menopauzy i ewentualnego leczenia.
3. Badania osteoporotyczne: Po menopauzie, kobiety są bardziej narażone na rozwój osteoporozy. Dlatego zaleca się badanie gęstości mineralnej kości (DXA) w celu oceny ryzyka złamań oraz monitorowanie stanu kości.
4. Badania lipidowe: Po menopauzie wzrasta ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych. Dlatego zaleca się regularne badanie poziomu lipidów, takich jak cholesterol i trójglicerydy, aby ocenić ryzyko sercowo-naczyniowe.
5. Badania mammograficzne: Kobiety po menopauzie powinny kontynuować regularne badania mammograficzne w celu wykrycia ewentualnych zmian nowotworowych w piersiach. Zalecenia dotyczące częstotliwości i wieku rozpoczęcia badania mammograficznego mogą się różnić w zależności od rekomendacji lekarza i lokalnych wytycznych.
6. Badania cytologiczne: Regularne badania cytologiczne (Pap-smear) powinny być nadal wykonywane w celu wykrycia zmian w szyjce macicy i ewentualnego raka szyjki macicy.

Ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem, który będzie mógł dostosować konkretne badania profilaktyczne do indywidualnych potrzeb i historii medycznej pacjentki.

Amerykańskie Towarzystwo Dietetyczne orzekło, że właściwie zaplanowana dieta wegetariańska może być bezpiecznie stosowana na wszystkich etapach życia. Odpowiednie skomponowanie oznacza spożywanie różnorodnych produktów oraz bilansowanie zawartych w nich substancji odżywczych. Ponieważ wegetarianizm nie jest tradycyjnym w naszym kręgu sposobem odżywiania, może przysparzać więcej trudności we właściwym planowaniu. Zaletą diety wegetariańskiej jest niższy poziom tłuszczów nasyconych oraz cholesterolu w posiłkach, przy jednoczesnym wyższym stężeniu błonnika, magnezu, kwasu foliowego, witaminy E oraz roślinnych związków bioaktywnych, czyli takich, które nie są substancjami odżywczymi, ale pozytywnie wpływają na procesy fizjologiczne w naszych organizmach.   

Korzyści i zagrożenia zdrowotne związane z wegetarianizmem

W badaniach naukowych odnotowano szereg korzyści zdrowotnych związanych z dietą wegetariańską. Osoby praktykujące ten sposób odżywiania są statystycznie mniej obciążone ryzykiem rozwoju cukrzycy [1]. Istnieją również dane naukowe sugerujące, że dieta wegetariańska może ułatwić pacjentom z cukrzycą typu 2 kontrolę poziomu cukru we krwi [2] (czytaj także: Moje dziecko chce przejść na wegetarianizm. Czy to zdrowe?)

Badanie z 2015 roku wykazało, że stosowanie diety wegetariańskiej wpływa korzystnie na profil lipidowy. Jednocześnie metaanaliza dotycząca korelacji pomiędzy rodzajem diety a ryzykiem chorób kardiologicznych wykazała, że osoby niejedzące mięsa mają statystycznie 24% mniejszą śmiertelność z powodu niedokrwiennej choroby serca [4].

Niestety, wegetarianizm wiąże się również z pewnymi zagrożeniami zdrowotnymi. Badania wykazały, że stosowanie diety bezmięsnej zwiększa ryzyko niskiej gęstości mineralnej kości, niedoborów witaminy B12 oraz wapnia [5].

Prace badawcze z 2019 roku wykazało, że wegetarianie mają niższą gęstość mineralną szyjki kości udowej oraz kręgosłupa lędźwiowego w porównaniu z osobami jedzącymi mięso [5].

Różnice w koncentracji witamin i minerałów występujące między dietą wegetariańską a tradycyjną

Wegetarianie mieszkający w krajach zachodnich najczęściej mają wysoką zawartość karotenoidów w diecie, przy jednoczesnej małej kwasów omega-3 i witaminy B12. Wysokie spożycie błonnika, kwasu foliowego, magnezu, witaminy C i E, a także niskie spożycie tłuszczów nasyconych są uważane za korzystne aspekty diety wegetariańskiej [6]. Z tego względu planując suplementację diety bezmięsnej, należy koncentrować się na innych substancjach niż w przypadku tradycyjnego sposobu odżywiania. Wspólnym mianownikiem jest zdecydowanie witamina D3, na której niedobory narażeni są wegetarianie, a której przyjmowanie zalecane jest wszystkim mieszkańcom Polski w okresie jesienno-zimowym.

Witamina B12 w diecie wegetarian

Witamina B12 nie występuje w pokarmach roślinach. Jej głównym źródłem są produkty odzwierzęce. Wegetarianie pozyskują B12 z nabiału i jaj. Kolejnym jej źródłem może być sztucznie witaminizowana żywność roślinna, np. mleko sojowe. Dieta wegetariańska może być skomponowana w różny sposób. Część wegetarian stara się ograniczyć ilość spożywanych produktów odzwierzęcych (sera, mleka, jaj). Te osoby są bardziej zagrożone niedoborami witaminy B12 i powinny przemyśleć jej suplementację. Deficyt B12 jest niebezpieczny i może doprowadzić do poważnych zaburzeń zdrowotnych, takich jak anemia oraz problemy neurologiczne [7].

Objawy niedoboru witaminy B12:

• apatia,
• senność, 
• szybkie męczenie się, 
• zaburzenia snu,
• wahania nastroju,
• duszności.

Kwasy tłuszczowe w diecie wegetarian

Bogatym źródłem EPA i DHA w diecie tradycyjnej są tłuste ryby oraz oleje rybne. Wegetarianie mają statystycznie niższy poziom EPA i DHA w organizmie niż osoby jedzące mięso. Suplementacja tych składników stanowi pewien problem, ponieważ większość dostępnych preparatów aptecznych zawiera oleje rybne. W ostatnich latach producenci wprowadzili na rynek wegetariańskie suplementy oparte na DHA pochodzącym z wodorostów. Same wodorosty nie nadają się jednak do suplementacji diety.

Roślinne źródła Omega 3:

• soja,
• orzechy włoskie,
• pestki dyni,
• olej rzepakowy,
• algi,
• siemię lniane,
• nasiona chia.

Wapń w diecie wegetarian

Przy odpowiednim planowaniu spożycie wapnia przez wegetarian może być podobne jak u osób jedzących mięso. Dobre źródło tego minerału stanowią produkty mleczne, takie jak jogurty i sery.  Warto pamiętać o łączeniu pokarmów o wysokiej zawartości wapnia z witaminą D zwiększającą jego przyswajanie [9].

Żelazo w diecie wegetarian

Wegetarianie zazwyczaj spożywają dzienni podobną ilość żelaza do osób jedzących mięso, jednak mają problem z odpowiednią przyswajalnością tego składnika. Wchłanianie żelaza częściowo blokują różne substancje zawarte w pokarmach roślinnych. Jednym z rozwiązań jest zwiększanie przyswajalności tego minerału poprzez łączenie pokarmów o jego wysokim stężeniu z żywnością bogatą w witaminę C [10]. W przypadku podejrzenia niedoboru żelaza należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem, który po wynikach odpowiednich badań krwi, zaleci odpowiednie leczenie.

Konieczność suplementacji witaminy D

Wegetarianie są bardziej narażeni na niedobory witaminy D, niż osoby jedzące ryby i mięso. Jej niedobór może doprowadzić do obniżonej masy kostnej, której kolejną konsekwencją może być osteoporoza. Wegetarianie powinni suplementować witaminę D w miesiącach, w których ograniczony jest dostęp do światła słonecznego.

Suplementacja w ciąży może być konieczna, ale zawsze powinna być prowadzona pod nadzorem lekarza lub specjalisty ds. żywienia. Decyzja o suplementacji zależy od wielu czynników, w tym od indywidualnych potrzeb i warunków zdrowotnych matki oraz od etapu ciąży.

Niemniej należy podkreślić, że niezależnie od suplementacji, ważne jest prowadzenie zdrowego stylu życia i regularne kontrole prenatalne u lekarza, aby zapewnić odpowiedni rozwój i zdrowie zarówno matki, jak i dziecka. Decyzję o suplementacji oraz rodzaj suplementów powinien zawsze ustalić lekarz prowadzący ciążę na podstawie indywidualnych potrzeb i badań krwi. Niezależnie od tego, jakie suplementy są zalecane, zawsze ważne jest przestrzeganie zaleceń lekarza.

Jakich witamin brakuje w ciąży? Aktualne zalecenia

Najnowsze rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGIP) z 2020 roku, wskazują na 5 najważniejszych składników, potrzebnych do prawidłowego rozwoju ciąży, na podstawie analizy specyfikacji społeczeństwa polskiego. Są to:

• kwas foliowy;
• kwas DHA;
• witamina D3;
• jod;
• żelazo [1].

Co suplementować w ciąży?

Kwas foliowy

Kwas foliowy jest witaminą, niezbędną do wzrostu i rozwoju wszystkich komórek organizmu. Przyjmowanie kwasu foliowego minimalizuje ryzyko wystąpienia wad cewy nerwowej u płodu. Pozwala także zapobiec anemii u ciężarnej. Naturalnie kwas foliowy występuje w zielonych warzywach, takich jak szpinak, sałata, brukselka, brokuły. Jest go dużo także w roślinach strączkowych i zbożach pełnoziarnistych. Dobrym źródłem kwasu foliowego są także jajka, wątróbka i orzechy. Według zaleceń suplementowanie kwasu foliowego, powinno rozpocząć się minimum 6 tygodni przed zajściem w ciążę [1].

• W okresie okołokoncepcyjnym zaleca się suplementację 400 µg 5-MTHF oraz 400 µg kwasu foliowego/dzień.
• Kobiety w ciąży oraz podczas laktacji powinny stosować suplementację 800 µg 5-MTHF/dzień.
• W suplementacji kobiet planujących ciążę, ciężarnych oraz w czasie laktacji można również stosować preparaty zawierających w swoim składzie zarówno aktywny folian, jak i syntetyczny kwas foliowy.
• U kobiet z BMI >30 kg/m2 po oznaczeniu poziomu folianów poniżej 28 nmol/l zaleca się suplementację 5 mg/dobę folianów w połączeniu z mio-inozytolem (1000 mg) maksymalnie do 12 tc.
• U kobiet, które urodziły wcześniej dziecko z wadą cewy nerwowej zaleca się suplementację 5 mg/dzień folianów.

Kwas DHA

Kwas DHA (dokozaheksaenowy), należy do grupy wielonienasyconych kwasów tłuszczowych typu omega-3. Jest to kwas egzogenny, co oznacza, że nie jest wytwarzany w organizmie, dlatego trzeba dostarczyć go wraz z pożywieniem. Korzyści związane z suplementacją kwasu DHA w okresie ciąży są związane z minimalizacją ryzyka porodu przedwczesnego oraz wzrostem masy urodzeniowej dziecka; dodatkowo kwas DHA przyczynia się do zapewnienia prawidłowej ostrości wzroku i rozwoju psychomotorycznego dziecka. Najlepszym naturalnym źródłem kwasu DHA, są tłuste ryby morskie (np. dziki łosoś, makrela). Innym uznanym źródłem są algi morskie – mogą być dobrą alternatywą dla preparatów zawierających olej rybi, które często pozostawiają charakterystyczny posmak w ustach, co nie wszystkim ciężarnym odpowiada [1].

• Zalecana dobowa dawka to minimum 200 mg/dobę u wszystkich ciężarnych.
• Kobiety z dodatnim wywiadem w kierunku porodu przedwczesnego powinny przyjmować 1000 mg/dobę kwasów DHA.

Witamina D3

Suplementacja witaminy D3 w ciąży pozwala na utrzymanie prawidłowej gęstości mineralnej kości. Obecnie wskazuje się także na istotną rolę tej witaminy w zapobieganiu przedwczesnym porodom i niskiej masie urodzeniowej dziecka [1].

• U kobiet w ciąży i karmiących piersią, z prawidłowym BMI zalecana dawka dobowa witaminy D3 to 1500-2000 IU.
• U ciężarnych, u których BMI przekracza 30, można zwiększyć dawkę do 4000 IU/dobę.
• Optymalnym i sugerowanym postępowaniem powinno być indywidualne dostosowanie dawkowania witaminy D3 w oparciu o jej stężenie w surowicy krwi.

Jod

W trakcie ciąży zapotrzebowanie na jod wzrasta, co jest związane m.in. z potrzebą wytwarzania hormonów tarczycy dla rozwijającego się płodu. Niedobór jodu u ciężarnej może powodować niedoczynność tarczycy — zarówno u niej jak i u dziecka; zbyt mała ilość tego pierwiastka jest niekorzystna — powoduje  upośledzenie umysłowe, kretynizm u dziecka oraz  niedosłuch i głuchotę noworodków. Wykazano także związek z niedoborem jodu, a ryzykiem porodu przedwczesnego. Źródłem jodu w diecie jest jodowana sól kuchenna, ryby morskie, produkty mleczne [1].

• U wszystkich ciężarnych, bez chorób tarczycy zaleca się suplementację w dawce 150-200 mcg/dobę.
• Kobiety z chorobami tarczycy wymagają stałego monitorowania stężenia hormonów tarczycy i przeciwciał przeciwtarczycowych.

Żelazo

W przypadku żelaza decyzja o konieczności suplementacji powinna opierać się o badania morfologii i poziomu ferrytyny we krwi. Lekarz prowadzący ciążę, podejmuje decyzję o konieczności suplementacji żelazem. Wykazano, że przyjmowanie suplementów z żelazem u kobiet z prawidłowym stężeniem hemoglobiny, powoduje m.in. częstsze występowanie cukrzycy ciążowej. Jest więc niekorzystne dla ciężarnej.

Dobrym źródłem żelaza w pożywieniu jest wątróbka, żółtka jaj, kakao, chude mięso wieprzowe i wołowe [1].

• Przed 16 tygodniem ciąży, suplementację żelazem zaleca się wyłącznie dla kobiet, u których stwierdzono niedokrwistość związaną z niedoborem żelaza.
• Po 16 tygodniu ciąży dopuszcza się suplementację w dawce maksymalnie 30 mg/dobę, jeśli stężenie ferrytyny wynosi poniżej 60 mcg/l.

Jak wybrać dobry suplement diety dla ciężarnej?

Na rynku aptecznym dostępnych jest wiele preparatów, pozwalających uzupełnić dietę kobiety w ciąży w niezbędne witaminy i minerały. Największą popularnością cieszą się preparaty złożone, które zawierają wszystkie potrzebne składniki.

Przy wyborze warto wybierać preparaty dostosowane do aktualnego wieku ciąży — zazwyczaj suplementy podzielone są na te, które należy przyjmować przed 12 tygodniem oraz te do stosowania po 12 tygodniu ciąży (np.: Prenatal Uno i Prenatal Duo).

Innym elementem, który warto wziąć pod uwagę przy wyborze suplementu dla ciężarnej, jest np. źródło kwasu DHA — jak zostało wspomniane, mogą to być ryby (np. preparat Mama DHA) lub algi (np.: Omegamed Optima Forte). Ta różnica może być bardzo istotna dla kobiety w ciąży, której często zmysł węchu i smaku jest wyczulony i nie wszystkie są w stanie zaakceptować rybi posmak w ustach.

Niezwykle istotne jest, aby suplement zawierał wystarczającą ilość witamin i minerałów — zgodnie z aktualnymi zaleceniami. Wiele preparatów dedykowanych dla ciężarnych, zawiera ich zdecydowanie zbyt mało, dlatego ważne jest analizowanie składu preparatu samodzielnie lub z pomocą farmaceuty.

Jednak przede wszystkim suplementację powinno dostosowywać się indywidualne do zapotrzebowania ciężarnej. Bezwzględnie należy przyjmować kwas foliowy (np. dostępny w aptekach lek Folik), natomiast reszta składników powinna być dostosowana do osobistych potrzeb kobiety i skonsultowana z lekarzem prowadzącym, bo jak w przypadku żelaza, dużo, nie zawsze znaczy lepiej.

Od kiedy brać witaminy w ciąży?

Zazwyczaj zaleca się rozpoczęcie suplementacji witamin w ciąży od momentu potwierdzenia ciąży. Jeśli kobieta planuje ciążę, to suplementację kwasem foliowym należy rozpocząć co najmniej pół roku wcześniej.

Porównywane substancje czynne – budezonid, beklometazon i flutykazon

Budezonid, beklometazon i flutykazon to substancje czynne należące do grupy glikokortykosteroidów, czyli leków o silnym działaniu przeciwzapalnym, wykorzystywanych głównie w leczeniu chorób układu oddechowego, takich jak astma czy przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), a także w leczeniu nieżytu nosa i alergii sezonowych¹²³. Wszystkie te leki stosuje się najczęściej w postaci wziewnej lub donosowej, co pozwala na ich miejscowe działanie w obrębie dróg oddechowych przy minimalnych skutkach ogólnoustrojowych⁴⁵. Mechanizm działania opiera się na hamowaniu procesów zapalnych i ograniczaniu nadreaktywności dróg oddechowych⁶⁷³.

Pod względem działania farmakologicznego, będziezonid, beklometazon i flutykazon są bardzo zbliżone, jednak różnią się siłą działania, czasem działania oraz specyfiką wchłaniania i metabolizmu w organizmie⁶⁸³. Różnice te mogą mieć znaczenie przy wyborze odpowiedniego preparatu dla konkretnego pacjenta, zwłaszcza w zależności od wieku, współistniejących chorób czy możliwości korzystania z określonego rodzaju inhalatora lub aerozolu⁴⁵.

Wskazania do stosowania – podobieństwa i różnice

Wszystkie trzy substancje są stosowane przede wszystkim w leczeniu astmy oraz przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP), ale różnią się szczegółowymi wskazaniami oraz grupami pacjentów, dla których są przeznaczone¹²³.

• Budezonid jest stosowany w leczeniu astmy (wziewnie od 6. miesiąca życia w postaci nebulizacji, od 6. roku życia w proszku do inhalacji), POChP, a także jako lek donosowy w alergicznym nieżycie nosa i polipach nosa oraz w postaci doustnej lub doodbytniczej w niektórych chorobach jelit¹⁹¹⁰.
• Beklometazon znajduje zastosowanie głównie w leczeniu astmy i POChP u dorosłych i dzieci powyżej 6. roku życia (wziewnie), a także w leczeniu alergicznego i naczynioruchowego nieżytu nosa w postaci aerozolu donosowego².
• Flutykazon jest szeroko stosowany w leczeniu astmy (wziewnie, od 12. roku życia), POChP, a także w leczeniu alergicznego nieżytu nosa u dorosłych, młodzieży i dzieci powyżej 6. roku życia³¹¹¹².

Warto zaznaczyć, że będziezonid i beklometazon są dostępne również w preparatach złożonych z długodziałającymi lekami rozszerzającymi oskrzela, co poszerza ich zastosowanie w bardziej zaawansowanych przypadkach astmy i POChP¹³¹⁴.

Pod względem stosowania u dzieci – budezonid można stosować już u niemowląt (w postaci nebulizacji), flutykazon w niektórych wskazaniach od 6. roku życia, a beklometazon najczęściej od 6. roku życia w postaci donosowej lub wziewnej⁴⁵¹⁵.

Mechanizm działania i farmakokinetyka

Budezonid, beklometazon i flutykazon działają bardzo podobnie – łagodzą stany zapalne w drogach oddechowych, zmniejszają obrzęk śluzówki oraz ograniczają reakcje alergiczne i nadreaktywność oskrzeli⁶⁷³. Jednakże różnią się szczegółami farmakokinetyki:

• Budezonid jest szybko wchłaniany po inhalacji, a jego działanie miejscowe jest bardzo silne. Ma krótki okres półtrwania (ok. 2-3 godziny), a większość leku ulega szybkiemu rozkładowi w wątrobie, dzięki czemu ryzyko działań ogólnoustrojowych jest niewielkie¹⁶.
• Beklometazon jest prolekiem, który przekształca się do aktywnej postaci w organizmie. Jego działanie jest bardzo zbliżone do budezonidu, jednak charakteryzuje się nieco inną szybkością i miejscem aktywacji⁸.
• Flutykazon (szczególnie furoinian i propionian) wykazuje bardzo wysokie powinowactwo do receptorów glikokortykosteroidowych, a jego działanie miejscowe jest silne i długotrwałe. Lek jest bardzo szybko metabolizowany w wątrobie i wykazuje niską biodostępność ogólnoustrojową³.

W praktyce klinicznej różnice te mają znaczenie głównie w doborze leku dla pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek oraz w ocenie ryzyka działań niepożądanych związanych z długotrwałym stosowaniem wysokich dawek¹⁷¹⁸.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co łączy, a co różni te substancje?

Wszystkie glikokortykosteroidy wziewne i donosowe są przeciwwskazane w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną lub jakikolwiek składnik preparatu¹⁹²⁰²¹. Dodatkowo, u osób z aktywnymi zakażeniami dróg oddechowych (bakteryjnymi, wirusowymi, grzybiczymi) oraz przy niektórych chorobach przewlekłych, stosowanie tych leków wymaga szczególnej ostrożności²²¹⁸³.

Przeciwwskazania szczególne dla poszczególnych substancji i postaci leku obejmują:

• ciężką niewydolność wątroby (zwłaszcza dla budezonidu i flutykazonu, ze względu na ich metabolizm w tym narządzie)¹⁷²³,
• niektóre postacie będą przeciwwskazane u dzieci (np. wysokie dawki lub niektóre postaci wziewne czy donosowe)⁴⁵,
• przeciwwskazania wynikające z obecności innych substancji w preparacie złożonym (np. długo działający beta2-mimetyk lub cholinolityk)²⁴²¹.

Wszystkie omawiane substancje mogą powodować działania niepożądane typowe dla glikokortykosteroidów, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu dużych dawek – należą do nich m.in. spowolnienie wzrostu u dzieci, zahamowanie czynności nadnerczy, zwiększone ryzyko zakażeń, jaskra, zaćma czy zmniejszenie gęstości mineralnej kości²²¹⁸³. Jednak ryzyko to jest na ogół mniejsze niż w przypadku glikokortykosteroidów stosowanych ogólnoustrojowo.

Warto zwrócić uwagę na fakt, że leki te nie są przeznaczone do szybkiego łagodzenia ostrych napadów duszności – do tego celu służą krótko działające leki rozszerzające oskrzela. Glikokortykosteroidy wziewne i donosowe mają charakter profilaktyczny i podtrzymujący²²¹⁸.

Bezpieczeństwo u szczególnych grup pacjentów

Porównując budezonid, beklometazon i flutykazon pod względem bezpieczeństwa u kobiet w ciąży, karmiących piersią, dzieci oraz osób z zaburzeniami funkcji nerek i wątroby, można zauważyć następujące różnice:

• Kobiety w ciąży: Budezonid i flutykazon są uznawane za bezpieczne w zalecanych dawkach, gdy ich stosowanie jest konieczne dla zdrowia matki²⁵³. Beklometazon powinien być stosowany tylko wtedy, gdy korzyść przewyższa ryzyko³⁰.
• Karmienie piersią: Budezonid i flutykazon przenikają do mleka w niewielkich ilościach, jednak nie mają wpływu na dziecko karmione piersią w dawkach terapeutycznych²⁵³. Beklometazon również jest uznawany za bezpieczny, choć dane są bardziej ograniczone³¹.
• Dzieci: Najszersze możliwości mają preparaty budezonidu, które mogą być stosowane już od 6. miesiąca życia (nebulizacja), podczas gdy flutykazon i beklometazon stosuje się najczęściej od 6. roku życia lub wyżej, zależnie od postaci i wskazania⁴⁵³.
• Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby: U wszystkich trzech substancji zaleca się ostrożność, szczególnie w ciężkich zaburzeniach wątroby, ponieważ może to wpływać na metabolizm leku i zwiększać ryzyko działań niepożądanych¹⁷¹⁸²³.

Wszystkie te leki są bezpieczne dla kierowców – nie wpływają na zdolność prowadzenia pojazdów ani obsługiwania maszyn²⁸²⁹³.

Porównanie budezonidu, beklometazonu i flutykazonu – podsumowanie najważniejszych cech

Budezonid, beklometazon i flutykazon – wybór leku zależny od sytuacji klinicznej

Budezonid, beklometazon i flutykazon to skuteczne i bezpieczne leki przeciwzapalne, szeroko stosowane w leczeniu chorób układu oddechowego i alergii. Wybór konkretnej substancji zależy od wieku pacjenta, rodzaju schorzenia, preferowanej drogi podania oraz indywidualnej reakcji na leczenie. Wszystkie te leki wykazują zbliżoną skuteczność, a różnice dotyczą głównie zakresu wskazań, możliwości stosowania u dzieci oraz bezpieczeństwa w określonych grupach pacjentów. Zawsze należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę i regularnie monitorować pacjenta, zwłaszcza przy długotrwałym leczeniu.

Podobieństwa i różnice – jakie substancje porównujemy?

Tryptorelina, leuprorelina i goserelina to syntetyczne analogi naturalnego hormonu uwalniającego gonadotropiny (GnRH), które należą do tej samej grupy leków hormonalnych¹²³. Wszystkie te substancje mają za zadanie zahamować produkcję hormonów płciowych – testosteronu u mężczyzn i estrogenów u kobiet – przez wpływ na przysadkę mózgową. Są szeroko stosowane przede wszystkim w leczeniu nowotworów zależnych od hormonów, takich jak rak gruczołu krokowego, a także w terapii niektórych schorzeń ginekologicznych, w tym endometriozy czy mięśniaków macicy⁴⁵⁶.

Mimo wspólnego mechanizmu działania, poszczególne substancje różnią się między sobą wskazaniami, dostępnymi postaciami, dawkowaniem oraz szczegółami bezpieczeństwa i możliwościami stosowania u różnych pacjentów⁷⁸⁹.

Wskazania – kiedy stosuje się tryptorelinę, leuprorelinę i goserelinę?

Choć wszystkie trzy substancje są stosowane głównie w leczeniu hormonozależnego raka gruczołu krokowego, istnieją istotne różnice w ich zastosowaniu:

• Tryptorelina jest wykorzystywana nie tylko w leczeniu raka prostaty, ale także w endometriozie, mięśniakach macicy, niepłodności u kobiet oraz przedwczesnym dojrzewaniu płciowym u dzieci⁴¹⁰¹¹.
• Leuprorelina jest przede wszystkim wskazana do leczenia zaawansowanego raka gruczołu krokowego (także w skojarzeniu z radioterapią), nie jest stosowana u kobiet ani dzieci w leczeniu innych wskazań, poza wyjątkami związanymi z przedwczesnym dojrzewaniem płciowym w innych preparatach⁵¹².
• Goserelina oprócz leczenia raka prostaty, znajduje zastosowanie także w leczeniu raka piersi u kobiet, endometriozy, mięśniaków macicy i w przygotowaniu do zabiegów chirurgicznych oraz w rozrodzie wspomaganym⁶.

Postać leku i droga podania także mogą się różnić: tryptorelina i leuprorelina są dostępne jako zawiesiny do wstrzykiwań, implanty lub roztwory, a goserelina jako implanty podskórne⁷¹³⁹.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Tryptorelina, leuprorelina i goserelina to agoniści GnRH. Na początku leczenia powodują krótkotrwałe zwiększenie wydzielania hormonów płciowych, a następnie – przy regularnym stosowaniu – silnie hamują ich produkcję. Efektem tego jest obniżenie poziomu testosteronu u mężczyzn (do wartości typowych dla kastracji) i estrogenów u kobiet, co skutkuje zahamowaniem wzrostu nowotworów zależnych od tych hormonów¹²³.

• Wszystkie trzy substancje mają podobny mechanizm działania i skutecznie obniżają poziom hormonów płciowych¹²³.
• Farmakokinetyka (czyli losy leku w organizmie) może się jednak różnić: np. po podaniu domięśniowym lub podskórnym tryptorelina i leuprorelina mają szybkie początkowe zwiększenie stężenia we krwi, po czym następuje faza stabilnego, długotrwałego uwalniania substancji czynnej¹⁴¹⁵¹⁶. Goserelina w postaci implantu zapewnia powolne i stabilne uwalnianie leku przez 4 lub 12 tygodni¹⁷.
• Czas działania – dostępne są różne formy leków o przedłużonym uwalnianiu (np. 1, 3 lub 6 miesięcy), co wpływa na wygodę i częstotliwość podawania¹⁸¹⁹¹⁷.

Przeciwwskazania i środki ostrożności

Najważniejsze przeciwwskazania są podobne dla wszystkich omawianych substancji:

• Nadwrażliwość na substancję czynną lub inne analogi GnRH²⁰²¹²².
• Ciąża i okres karmienia piersią (wskazania wyłącznie dla dorosłych mężczyzn, w ginekologii – wykluczenie ciąży przed rozpoczęciem leczenia)²⁰²².
• Dzieci i młodzież – większość preparatów nie jest przeznaczona dla tej grupy, z wyjątkiem niektórych wskazań (np. przedwczesne dojrzewanie płciowe dla tryptoreliny)¹⁰¹⁹.
• Niektóre preparaty są przeciwwskazane u pacjentów po chirurgicznej kastracji (nie obniżają już poziomu testosteronu)²¹.

Wszystkie leki z tej grupy mogą powodować, zwłaszcza na początku leczenia, krótkotrwałe zwiększenie objawów choroby związane z przejściowym wzrostem poziomu hormonów płciowych (“flare-up”)²³²⁴²⁵. Często zaleca się wtedy dodanie leków antyandrogennych w początkowej fazie terapii.

Bezpieczeństwo u szczególnych grup pacjentów

Analizowane substancje mają zbliżony profil bezpieczeństwa, jednak istnieją różnice w zaleceniach dotyczących stosowania u szczególnych grup:

• Dzieci – tylko niektóre preparaty tryptoreliny są dopuszczone do stosowania w przedwczesnym dojrzewaniu płciowym; leuprorelina i goserelina w tej grupie wiekowej są przeciwwskazane¹⁰¹⁹.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią – wszystkie substancje są przeciwwskazane; leczenie należy rozpocząć po wykluczeniu ciąży²⁰²².
• Kierowcy i osoby obsługujące maszyny – leki mogą powodować zmęczenie, zawroty głowy lub zaburzenia widzenia, dlatego należy zachować ostrożność podczas prowadzenia pojazdów²⁶²⁷²⁸.
• Pacjenci z zaburzeniami nerek lub wątroby – dla większości preparatów nie ma konieczności modyfikacji dawki, choć w niektórych przypadkach należy zachować szczególną ostrożność¹⁸⁸⁹.

Wszystkie substancje mogą prowadzić do obniżenia gęstości mineralnej kości i zwiększać ryzyko osteoporozy, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu²⁹²⁴³⁰. Osoby z dodatkowymi czynnikami ryzyka powinny być odpowiednio monitorowane.

Tabela porównawcza najważniejszych cech

Tryptorelina, leuprorelina i goserelina – różnice, które mają znaczenie

Podsumowując, tryptorelina, leuprorelina i goserelina to substancje o bardzo zbliżonym mechanizmie działania, skutecznie stosowane w leczeniu nowotworów hormonozależnych oraz niektórych schorzeń ginekologicznych. Wybór konkretnej substancji i preparatu zależy od indywidualnych wskazań, wieku pacjenta, dostępności postaci leku oraz możliwych przeciwwskazań. Warto zwrócić uwagę na różnice w zakresie stosowania u dzieci, kobiet, w poszczególnych chorobach oraz na odmienności dotyczące bezpieczeństwa i profilaktyki powikłań związanych z leczeniem długoterminowym^4561012.