O interakcjach mówimy, kiedy po spożyciu preparatu następuje zmiana w jego działaniu. Może to dotyczyć jego dystrybucji, wchłaniania, metabolizmu czy wydalania, albo nasilić, lub osłabić efekt terapeutyczny. Do interakcji może dochodzić między lekami, suplementami diety, ale także jedzeniem i zażywanymi przez nas preparatami.

Magnez — z czym go nie łączyć?

Magnez jest jednym z najczęściej suplementowanych minerałów. Są leki, które przyjęte razem z nim będą powodować wystąpienie interakcji.

Nie zażywaj magnezu razem z:

• Lewodopą, Carbidopą (Madopar, Nakom, Nakom mite) – są to leki zażywane w chorobie Parkinsona. Spożycie magnezu razem z nimi spowoduje osłabienie działania leków.
• Chinolony (ciprofloxacyna: Cipronex, Cipropol), Tetracykliny, Alendronat (Ostenil, Ostolek), digoksyna, gabapentyna — magnez powoduje spadek wchłaniania wyżej wymienionych substancji. Aby temu zapobiec, zażywaj magnez 4-6 h przed podaniem leku, lub 2h po;
• Blokery kanału wapniowego (werapamil, diltiazem, amlodypina, felodypina) — magnez ma zdolność blokowania jonów wapnia, tak samo, jak leki obniżające ciśnienie krwi z grupy blokerów kanału wapniowego. Stosowanie magnezu razem z lekami z tej grupy może spowodować nasilenie ich działania i zbyt mocne obniżenie ciśnienia.
• Diuretyki — stosowanie magnezu razem z diuretykami oszczędzającymi potas, może powodować ograniczenie wydalania magnezu z moczem, co podnosi jego stężenie w organizmie.

Za to diuretyki pętlowe mogą znacznie obniżać jego poziom.

• Antykoagulanty, czyli leki przeciwzakrzepowe — magnez może powodować spowolnienie krzepnięcia krwi. W związku z tym połączenie magnezu z lekami przeciwzakrzepowymi zwiększa ryzyko krwotoków [1,2].

Z czym nie łączyć wapnia?

Wapń stosujemy w celu zapobiegania osteoporozie oraz tradycyjnie w reakcjach alergicznych, chociaż takie działanie zostało już dawno obalone. Minerał nie kojarzy się z groźnym dla zdrowia, jednak jego stosowanie może wpływać na leki, które przyjmujemy.

• Chinolony (ciprofloxacyna: Cipronex, Cipropol), tetracykliny: wapń osłabia działanie powyższych antybiotyków. Łączenie pierwiastka razem z terapią może skutkować brakiem jej skuteczności. Warto odstawić całkowicie wapń, lub stosować go z przynajmniej 6h odstępem.

• Digoksyna: wapń, tak samo, jak digoksyna wpływa na pracę serca. Stosowanie tych dwóch substancji razem może spowodować występowanie arytmii.

• Lewotyroksyna (Euthyrox, Letrox), Sotalol (Biosotal, Sotahexal): wapń powoduje osłabienie wchłaniania leku. Po przyjęciu lewotyroksyny, lub sotalolu powinniśmy poczekać przynajmniej 4h przed przyjęciem wapnia.

• Diuretyki tiazydowe (indapamid: Diuresin, Indapen, Indix, Tertensif; hydrochlorotiazyd): diuretyki powodują hamowanie wydalania wapnia, przez co jego stężenie wzrasta. Jest to niebezpieczne dla organizmu, może spowodować między innymi poważne problemy z nerkami [3,4].

Z czym nie łączyć selenu?

Selen jest cennym minerałem zwłaszcza dla osób z chorobami tarczycy, czy cukrzycą. Warto uważać przy stosowaniu selenu z:

• Antykoagulantami, czyli lekami przeciwzakrzepowymi: selen ma działanie spowalniające krzepnięcie. Połączenie go z lekami o tym samym działaniu może zwiększyć ryzyko krwawień.

• Barbiturany (fenobarbital: Luminal, Bellergot): selen powoduje zwolnienie metabolizmu barbituranów, przez co organizm odczuje więcej skutków ubocznych ich stosowania.

• Leki immunosupresyjne: selen powoduje aktywację układu odpornościowego. Stosowanie leków immunosupresyjnych może być mniej skuteczne w przypadku suplementacji selenu [5].

Z czym nie łączyć żelaza ?

Żelazo to nasz ratunek w przypadku wystąpienia anemii. Spełnia sporą ilość kluczowych ról w utrzymaniu homeostazy naszego organizmu. Jednak stosowanie go z niektórymi substancjami może spowodować wystąpienie działań niepożądanych.

• Chinolony (ciprofloxacyna: Cipronex, Cipropol), tetracykliny: żelazo osłabia działanie wyżej wymienionych antybiotyków.

• Levodopa, Lewotyroksyna, Metyldopa, CellCept: żelazo osłabia wchłanianie leków. Tym samym osłabia ich działanie.

• Inhibitory integrazy (HIV/AIDS): żelazo obniża poziom leków w krążeniu ogólnym, co może spowodować spadek ich działania [6,7].

Padaczka, znana również jako epilepsja, to przewlekła choroba mózgu, która powoduje zaburzenia czynności neuronów i prowadzi do napadów padaczkowych. Napady padaczkowe są konsekwencją czasowych, gwałtownych i wzmożonych wyładowań bioelektrycznych w neuronach mózgu. Mogą one manifestować się różnymi objawami, takimi jak drgawki, utrata przytomności, lub inne symptomy psychiczne, wegetatywne i somatyczne. Padaczka może mieć różne przyczyny, zarówno genetyczne, jak i wtórne, czyli spowodowane innymi chorobami lub urazami mózgu. Diagnoza padaczki opiera się na obserwacji objawów pacjenta i badaniach dodatkowych, takich jak EEG (elektroencefalografia).

Padaczka jest chorobą przewlekłą, ale można ją kontrolować za pomocą odpowiedniego leczenia, które może obejmować farmakoterapię, terapię dietetyczną lub, w niektórych przypadkach, procedury chirurgiczne. Ważne jest również wsparcie społeczne i edukacja pacjenta oraz jego bliskich, aby pomóc w radzeniu sobie z chorobą i zapobiec ewentualnym powikłaniom emocjonalnym i społecznym.

Leki na padaczkę — co należy o nich wiedzieć?

Epilepsja jest chorobą neurologiczną, polegającą na zaburzeniu przekazywania impulsów elektrycznych między komórkami nerwowymi. Do głównych zadań leków przeciwdrgawkowych należy zminimalizowanie prawdopodobieństwa ataku epilepsji lub ewentualnie zmniejszenie jego intensywności. Mogą one stabilizować błony komórkowe neuronów (przeciwdziała to rozprzestrzenianiu się impulsów) lub przywracać równowagę pomiędzy neuroprzekaźnikami pobudzającymi i hamującymi. Leki przeciwpadaczkowe zawsze powinny być dobierane indywidualnie dla każdego pacjenta [1,2].

Jakie są klasyczne leki na padaczkę?

Najstarsze leki przeciwpadaczkowe pierwszej generacji to m.in. wymienione fenobarbital, fenytoina, etosuksymid, ale również m.in. prymidon (np. Mizodin). Z kolei do leków drugiej generacji zaliczamy głównie benzodiazepiny, karbamazepinę czy walproiniany [1,2].

Pochodne dibenzoazepiny

Benzodiazepiny działają poprzez stabilizację błony neuronów, blokując kanały sodowe. Dodatkowo hamują rozprzestrzenianie się impulsów poprzez uwalnianie przekaźników. Trzeba pamiętać, że leki z tej grupy nasilają działanie innych środków nasennych oraz wchodzą w interakcję z lekami zwiotczającymi mięśnie. Co gorsze, mogą być uzależniające, a co więcej, nie wolno ich łączyć z narkotykami i alkoholem.

Przykładowe leki z tej grupy to np.:

• okskarbazepina np. Karbagen czy Oxepilax;
• karbamazepina np. Amizepin czy Tegretol;
• lorazepam np. Lorafen;
• klonazepam np. Clonazepamum TZF czy Antelepsin;
• diazepam np. Relsed czy Relanium [1,2].

Pochodne mocznika

Najbardziej znanym przedstawicielami należącym do tej grupy jest fenytoina (np. Phenytoinum WZF). Jest podawana dożylnie, a jej podawanie powinno być monitorowane ze względu na występujące przy przedawkowaniu objawy neurotoksyczne. Pochodne mocznika blokują kanały sodowe, zmniejszając przepuszczalność błony neuronu dla sodu. Fenytoina jest stosowana w częściowych i uogólnionych napadach padaczkowych [2,3].

Sulfonamidy

Są to leki moczopędne, a  ich działanie polega na hamowaniu aktywności enzymu anhydrazy węglanowej. Powoduje to w konsekwencji zahamowanie wytwarzania jonów wodoru i prowadzi do hamowania resorpcji jonów sodu w kanalikach nerkowych, co powoduje stabilizację błon komórkowych. Przykładowe leki to zonisamid np. Zonisamidum Glenmark czy sultiam np. Ospolot [2,3].

Imidy

Ta grupa leków blokuje kanały wapniowe w neuronach, przez co zapobiega wydzielaniu katecholamin i rozprzestrzenianiu się impulsów. Najbardziej znanym przedstawicielem jest etosuksymid np. Petinimid [2,3].

Leki wpływające na GABA

Głównym reprezentantem tej grupy jest gabapentyna (np. Gabacol czy Gabagamma), która zwiększa produkcję i uwalnianie GABA, dzięki czemu nasila przewodnictwo GABA-ergiczne, a aktywność bioelektryczna neuronów jest zahamowana. Z kolei wigabatryna (np. Vigabatrin czy Sabril) blokuje rozkład GABA, jako inhibitor GABA-aminotransferazy. Dodatkowo walproiniany, takie jak kwas walproinowy (np. Convulex czy Depakine) czy walproinian magnezu (np. Dipromal) prowadzą do syntezy enzymów GABA [2,3].

Barbiturany

Barbiturany są kojarzone najczęściej z ich wpływem uspokajającym i nasennym. Część z nich może być również wykorzystana jako leki przeciwpadaczkowe, ale to zastosowanie jest mocno ograniczone przez ich działania euforyzujace i uzależniające. Pod żadnym pozorem nie wolno ich łączyć z etanolem, bo może to doprowadzić do zapaści. Należą do nich m.in. fenobarbital (np. Luminalum), metylofenobarbital (Prominalum) czy benzobarbital (np. Benzonal) [2,3].

Jakie są nowe leki na padaczkę? III generacja leków przeciwpadaczkowych

Bardziej interesującą grupę stanowią nowe leki przeciwdrgawkowe, które są określane jako III generacja. Do najważniejszych leków tej grupy należą:

• wigabatryna, analog GABA, preparaty to m.in. Vigabatrin czy Sabril;
• zonisamid, działa na zależne od potencjału elektrycznego kanały wapniowe i sodowe, moduluje proces hamowania w neuronach w układzie GABA-ergicznym oraz stymuluje neurotransmisję dopaminergiczną i serotoninergiczną, np. Zonisamidum Glenmark;
• lamotrygina ma działanie podobne do karnbamazepiny i fenytoiny, ale dodatkowo ma działania hamujące na uwalnianie glutaminianu w synapsach np. Lamitrin czy Symla;
• gabapentyna nasila przewodnictwo GABA-ergiczne np. Gabacol czy Gabagamma;
• topiramat blokuje kanały sodowe zależne, zwiększa aktywność GABA, wykazuje antagonizm wobec receptora dla kwasu glutaminowego, np. Oritop czy Topamax;
• tiagabina blokuje transporter kwasu gamma-aminomasłowego GAT-1, np. Gabitril;
• okskarbazepina jest prolekiem karbamazepiny, np. Karbagen czy Trileptal;
• lewetiracetam wpływa na stężenie jonów wapnia w komórkach nerwowych, np. Keppra czy Normeg;
• styrypentol nasila hamowanie GABA-ergiczne i zwiększa stężenie kwasu gamma-aminomasłowego, np. Diacomit;
• pregabalina, analog GABA np. Egzysta, Pragiola.

Należy pamiętać, że leki przeciwpadaczkowe nowszej generacji mają lepszy profil farmakokinetyczny i z reguły są lepiej tolerowane przez pacjentów, ale ich skuteczność nie jest znacznie wyższa niż leków starszych. Z tego względu dalej ok. 30% pacjentowi cierpi na tzw. padaczkę lekooporną, czekając na nowe leki [1,2].

Jaki jest najnowszy lek na padaczkę?

W 2021 r. do obrotu został dopuszczony nowy, bardzo obiecujący lek — cenobamat. Jest on stosowany w leczeniu uzupełniającym napadów ogniskowych z wtórnym uogólnieniem lub bez dla dorosłych pacjentów, u których stosowano już 2 leki, które nie przyniosły poprawy. Jest to nowa cząsteczką wykazująca wyjątkowy podwójny i komplementarny mechanizm działania (pozytywny allosteryczny modulator receptorów GABA w miejscu wiążącym substancje inne niż benzodiazepiny, jak i preferencyjny bloker długotrwałego prądu sodowego). Z tego względu jest skuteczny zarówno w zapobieganiu napadom drgawkowym, jak i w ograniczeniu ich szerzenia. Był to wyczekiwany lek, szczególnie przez pacjentów, u których nie uzyskano dostatecznej kontroli napadów ogniskowych przy użyciu dostępnych metod leczenia. Oczywiście są podejmowane dalsze kroki, nowe terapie są nadal poszukiwane, aby pomóc jak największej grupie pacjentów z padaczką oporną [4].

Czy leki przeciwpadaczkowe są bezpieczne? Skutki uboczne leków na padaczke

Każdy lek może mieć działania niepożądane. Z reguły leki działające na ośrodkowy układ nerwowy, takie jak, chociażby leki przeciwdrgawkowe, mogą powodować dużo skutków ubocznych, szczególnie jeżeli są źle dobrane dla konkretnego pacjenta. Na szczęście w przypadku leków stosowanych w epilepsji, poza okresem rozpoczęcia leczenia i momentami zwiększania dawki, najczęściej skutki uboczne nie są groźne. Przykładowe działania niepożądane leków przeciwdrgawkowych to:

• zawroty i bóle głowy;
• nadmierne uspokojenie i wahania nastroju;
• problemy z koncentracją i pamięcią;
• zbyt duże wyciszenie i uspokojenie;
• alergie skórne;
• niewydolność wątroby i nerek;
• przyrost masy ciała;
• niedokrwistość [2].

Jak bezpiecznie stosować leki na padaczke?

Aby bezpiecznie stosować leki przeciwpadaczkowe, ważne jest przestrzeganie wskazówek i wytycznych lekarza. Oto kilka ogólnych wskazówek:

1. Przestrzegaj zalecanej dawki: Stosuj leki zgodnie z zaleceniami lekarza. Nie zmieniaj dawki ani nie przerywaj stosowania leku bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem.
2. Regularnie przyjmuj leki: Leki te wymagają zazwyczaj regularnego przyjmowania w ustalonych godzinach, aby utrzymać odpowiednie stężenie leku we krwi. Pomijanie dawek lub nieregularne przyjmowanie może obniżyć skuteczność leku.
3. Zwracaj uwagę na możliwe skutki uboczne: Leki przeciwpadaczkowe mogą powodować różne skutki uboczne, takie jak zawroty głowy, senność czy zmiany nastroju. Ważne jest, aby być świadomym możliwych skutków ubocznych i zgłaszać wszelkie obawy lekarzowi.
4. Unikaj alkoholu i innych substancji: Niektóre leki przeciwpadaczkowe mogą oddziaływać z alkoholem lub innymi substancjami, co może zwiększać ryzyko wystąpienia skutków ubocznych lub zmniejszać skuteczność leku. Skonsultuj się z lekarzem w sprawie potencjalnych interakcji z innymi lekami lub substancjami.
5. Regularnie monitoruj stan zdrowia: Lekarz może zalecić regularne badania krwi lub inne badania kontrolne, aby upewnić się, że lek działa skutecznie i nie powoduje negatywnych skutków dla zdrowia.
6. Informuj o stosowanych lekach: Ważne jest poinformowanie wszystkich dostawców opieki zdrowotnej, włącznie z dentystami czy specjalistami, że stosujesz leki przeciwpadaczkowe. Ta informacja może być istotna, gdy rozważane są inne leki lub metody leczenia.

O czym powinni pamiętać pacjenci chorujący na padaczkę?

Oto ogólne zalecenia dla pacjentów z padaczką, które mogą pomóc w zarządzaniu chorobą:

1. Unikaj czynników wywołujących napady: U wielu osób z padaczką istnieją określone czynniki, które mogą wywoływać napady. Mogą to być takie czynniki jak brak snu, stres, alkohol czy jasne światło. Jeśli potrafisz zidentyfikować czynniki, które wywołują u Ciebie napady, staraj się ich unikać lub minimalizować.
2. Utarzaj regularny rytm snu: Regularny sen jest ważny dla ogólnego zdrowia, a także może mieć wpływ na kontrolę napadów padaczkowych. Staraj się utrzymywać regularny rytm snu, dbaj o odpowiednią ilość snu i stwórz komfortową atmosferę do spania.
3. Unikaj nadmiernego stresu: Stres może wpływać na częstość i nasilenie napadów padaczkowych. Dlatego warto stosować techniki relaksacyjne, takie jak medytacja, głębokie oddychanie lub joga, aby redukować stres. Ważne jest także zapewnienie sobie odpowiedniego wsparcia emocjonalnego.
4. Unikaj alkoholu i substancji psychoaktywnych: Alkohol i niektóre substancje psychoaktywne mogą obniżać próg padaczkowy i zwiększać ryzyko wystąpienia napadów. Stosuj umiar w spożywaniu alkoholu i unikaj nielegalnych narkotyków.
5. Regularnie odwiedzaj lekarza: Regularne wizyty kontrolne u lekarza są ważne, aby ocenić skuteczność leczenia i dostosować dawkę leków, jeśli to konieczne. Lekarz może również przeprowadzić badania dodatkowe, takie jak EEG, w celu monitorowania aktywności mózgu.
6. Informuj otoczenie o swojej padaczce: Ważne jest, aby bliscy i ludzie w Twoim otoczeniu byli świadomi Twojej padaczki i wiedzieli, jak reagować w przypadku napadu. Udziel im odpowiednich informacji i instrukcji dotyczących udzielania pierwszej pomocy, jeśli będziesz tego potrzebować.
7. Prowadź zdrowy tryb życia: Regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta i unikanie złych nawyków mogą wspomagać ogólne zdrowie i samopoczucie. To również może wpływać na kontrolę napadów padaczkowych.

Należy jednak pamiętać, że każdy przypadek padaczki jest inny, dlatego ważne jest indywidualne podejście i ścisła współpraca z lekarzem w celu opracowania planu leczenia dostosowanego do Twoich potrzeb.

Podsumowanie

Leki przeciwdrgawkowe dzielą się na 3 generacje. Niestety, pomimo że ma przestrzeni lat udawało się wprowadzić do lecznictwa wiele nowych leków, to odsetek pacjentów opornych na leczenie pozostaje w dalszym ciągu duży. Leki nowszej generacji mają jednak dużą zaletę w stosunku do swoich poprzedników. Są one z reguły dużo lepiej tolerowane przez pacjentów. Dodatkowo nowe leki takie jak cenobamat, dają nadzieję pacjentom z padaczką lekooporną. Być może w najbliższych latach wszystkim pacjentom cierpiącym na padaczkę uda się pomóc.

Barbiturany to grupa leków, która oddziałuje na Ośrodkowy Układ Nerwowy (OUN) w sposób hamujący. Barbiturany dzieli się na kilka grup:

• Ultra-szybkodziałające i szybkodziałające, np. tiopental, metoheksital, heksobarbital.
• O średnim czasie działania, np. butobarbital, cyklobarbital, pentobarbital.
• Długodziałające, np. fenobarbital, benzobarbital.

W celu zrozumienia tego, jak działają barbiturany i co to są za leki, warto zapoznać się z pewnym związkiem, to jest kwasem gamma-aminomasłowym (GABA). To neuroprzekaźnik działający właśnie w OUN, który działa hamująco na ten układ. Barbiturany “zwiększają” moc działania GABA, stąd właśnie ich efekt hamujący na OUN [1,2].

Kiedy stosuje się barbiturany?

Wiemy już, że barbiturany działają na OUN, ale w jakim celu dokładnie się je stosuje? Kiedy pojawia się zalecenie do włączenia terapii barbituranami i w jakich jednostkach chorobowych można je podawać? Jakie są najmocniejsze barbiturany?

Historycznie barbiturany stosowało się nasennie i uspokajająco. Jednak ze względu na ich działania niepożądane i ryzyko uzależnienia, już się ich tak nie stosuje. W dzisiejszych czasach stosuje się je, np. do narkozy. W tym celu wykorzystuje się związki ultra-szybkodziałające, tj. tiopental. Aczkolwiek aktualnie tiopental został wyparty przez bezpieczniejszy propofol [2].

Leki długodziałające wykorzystuje się do leczenia padaczki lub stanów związanych z drgawkami, konwulsjami lub skurczami. Przykładowym lekiem może być fenobarbital, ale oczywiście nie jest to lek I rzutu w takich jednostkach chorobowych. Co ciekawe, fenobarbital stosowany jest do leczenia objawów odstawiennych u noworodków matek, które w czasie ciąży były uzależnione od substancji psychoaktywnych [1,2].

Fenobarbital jest szeroko stosowany w weterynarii, np. do narkozy i eutanazji. W USA do eutanazji wykorzystuje się tiopental [1,2].

Czy barbiturany są bezpieczne?

Barbiturany to środki silnie działające o niskim indeksie terapeutycznym. Niski indeks terapeutyczny świadczy o tym, że granica pomiędzy dawką bezpieczną a niebezpieczną jest stosunkowo niewielka i łatwa do przekroczenia.

Działania niepożądane

Działania niepożądane barbituranów dotyczą głównie efektów z układu nerwowego. Są one zależne od dawki. Najczęściej pacjenci doświadczają:

• senności,
• nadmiernego uspokojenia,
• braku koordynacji ruchowej,
• zaburzenia równowagi,
• efektów podobnych do stanu po nadużyciu alkoholu,
• otępienia, uczucia pustki w głowie.

Wraz ze wzrostem przyjętej dawki mogą pojawić się:

• zaburzenia oddychania,
• splątanie,
• zaburzenia pamięci [2,3].

Barbiturany i uzależnienie

Niestety barbiturany to leki, które mogą szybko uzależnić. W momencie ich stosowania, co pewien czas trzeba zwiększać dawkę, aby efekty terapeutyczne utrzymywały się na podobnym poziomie. Organizm wykazuje także tendencję do przyzwyczajania się do środka leczniczego [3].

Leki z grupy barbituranów wywołują uzależnienie psychiczne i fizyczne. Po terapii nie wolno odstawiać ich nagle, gdyż dojdzie do efektów z odbicia, czyli nagłego pogorszenia stanu pacjenta, co objawia się, np.:

• drgawkami i delirium,
• bezsennością,
• splątaniem,
• pobudzeniem,
• w poważnych stanach może dojść nawet do śmierci [3].

Jaka jest dawka śmiertelna barbituranów?

Większość barbituranów, która dostępna jest w aptekach, występuje w dawkach rzędu miligramów. Dawki śmiertelne natomiast wyrażane są w gramach. To duże różnice, jednak istnieje wiele przypadków przedawkowania barbituranów – celowych, jak i niecelowych [2].

Przykładowo dawka śmiertelna dla amobarbitalu lub pentobarbitalu to od 2 g do 3 g. W przypadku fenobarbitalu (Luminalum, Luminalum Unia) jest to od 6g do 10g [2].

Niestety najmocniejsze barbiturany mogą szybko doprowadzić do śmierci i nie ma antidotum na te leki [1].

Benzodiazepiny a barbiturany — czy się różnią?

Czy benzodiazepiny i barbiturany to te same leki? Nie. Są to leki, które co prawda działają nieco podobnie i mają zbliżony mechanizm działania, ale nie są to te same grupy. Barbiturany są mniej bezpieczne niż benzodiazepiny, gdyż działają mniej specyficznie [2].

Dane statystyczne również wskazują na to, że barbiturany są bardziej niebezpieczne niż benzodiazepiny. Istnieje więcej przypadków śmiertelnych po przedawkowaniu barbituranów niż benzodiazepin [2].

W przypadku zatrucia barbituranami nie ma na nie antidotum w postaci leku. Benzodiazepiny posiadają odtrutkę – flumazenil.

Jakie są leki zawierające barbiturany?

Na początku artykułu został przedstawiony podział barbituranów ze względu na czas działania. Jednak nie wszystkie związki dostępne są w aptekach. Poniżej przedstawiamy leki zawierające barbiturany dopuszczone do obrotu w Polsce:

• Fenobarbital (Luminalum, Luminalum Unia).
• Tiopental (Tiopental Panpharma – jedynie lecznictwo zamknięte).

Jeśli pojawiła się u ciebie lub twojego dziecka pewna boląca zmiana na błonie śluzowej w jamie ustnej, to jest duże prawdopodobieństwo, że jest to afta.

Afty mają najczęściej owalny kształt. Są koloru biało-szarego i charakteryzują się ograniczonymi brzegami. Wokół nich występuje zaczerwienienie. Afty mają tendencję do pojawiania się w grupach. Najczęściej występuje ich kilka sztuk. W rzeczywistości mogą pojawić się na całej powierzchni jamy ustnej, ale najczęściej występują w obrębie policzków, warg i języka [1].

Skąd biorą się afty?

Afty to bardzo częsta przypadłość. Cierpi na nią nawet 25% społeczeństwa, jednak najczęściej występują u dzieci i młodzieży. Pochodzenie aft nie jest jednoznaczne. Aktualnie uważa się, że na pojawienie się zmian na błonie śluzowej mogą mieć wpływ poniższe czynniki:

• Miejscowe urazy w jamie ustnej, np. otarcia, skaleczenia lub zagryzienia.
• Czynniki genetyczne.
• Niedobory składników odżywczych, np. witamin z grupy B, cynku, żelaza i kwasu foliowego.
• Choroby układu pokarmowego, np. celiakia.
• Przyjmowanie niektórych leków, np. diklofenak, kaptopril, fenobarbital, sole złota.
• Alergie pokarmowe i nadwrażliwość na niektóre pokarmy, np. kawę, czekoladę, truskawki, orzechy, migdały, pomidory.
• Palenie tytoniu.
• Przewlekłe niedobory odpornościowe.
• Stres [1]–[3].

Pleśniawki a afty — czym się różnią?

Często pleśniawki i afty traktuje się zamiennie, jednak czy są to te same schorzenia? Pleśniawki a afty to podobne zmiany w jamie ustnej, ale mające odmienne podłoże. Czynniki, które mogą powodować afty, zostały przedstawione powyżej. Natomiast pleśniawki, jak sama nazwa wskazuje, są wynikiem zakażeń grzybami z rodzaju Candida. Z tego powodu leczenie pleśniawek będzie zupełnie inne, gdyż skupiać się będzie głównie na lekach przeciwgrzybiczych [4].

Jak długo leczy się afty u dzieci?

W zależności od rodzaju afty może ona się utrzymywać na powierzchni błony śluzowej od kilku dni do kilku tygodni. W Tabeli 1. prezentujemy charakterystykę poszczególnych rodzajów aft i owrzodzeń.

Tabela 1. Podział i charakterystyka aft [1,3].

W większości przypadków będziemy mieli do czynienia z drobnymi aftami, które po około 2 tygodniach powinny same zniknąć. Jednak afty powodują ból i pieczenie. Z tego powodu pojawia się pytanie: “Co stosować na afty dla dzieci”?

Leki na afty dla dzieci

Niestety afty to dolegliwość, na którą nie ma skutecznego leku. Jeśli zmiana zacznie się rozwijać, to aktualnie nie ma związków, które by ją zahamowały i które wyeliminowałyby przyczynę problemów. Natomiast istnieją preparaty, które rekomenduje się w leczeniu aft, jako terapia dodatkowo, która np. ma za zadanie łagodzić ból lub obrzęk [1].

W takim razie, co podawać na afty dla dzieci? Pierwszą substancją, którą możemy zastosować to, np. lidokaina lub benzokaina o działaniu miejscowo znieczulającym. Aplikuje się ją bezpośrednio na zmianę. Celem jest łagodzenie bólu [1].

Kolejna substancja, która znajduje zastosować w leczeniu aft u dzieci, to np. chlorheksydyna lub salicylan choliny. To związek odkażający. Stosuje się go w celu prewencji przed nadkażeniem zmiany. Łagodzi także objawy bólu i podrażnienia. Często stosuje się również preparaty na bazie jonów srebra [1].

Czasami miejscowo można stosować również mocniejsze leki, takie jak sterydy, np. triamcinolon lub betametazon. Natomiast zarezerwowane są one jedynie do bardzo poważnych i nawracających zmian. Stosuje się je jedynie w wyjątkowych wskazaniach [1].

Duże znaczenie odgrywa także miejscowe stosowanie past i żeli o działaniu ochronnym i łagodzącym podrażnienia. Takie preparaty zawierają, np. alantoinę, pantenol lub związki śluzowe, które tworzą warstwę ochronną na zmianie.

W niewielkich zmianach dobrze sprawdzą się również preparaty w formie aerozoli lub płukanek z naturalnymi wyciągami roślinnymi, np. z rumianku, arniki, tymianku lub mięty.

Wyrobów medycznych i leków na afty dla dzieci jest bardzo dużo. W Tabeli 2. prezentujemy wybrane preparaty z kategorii “Co na afty dla dzieci”.

Tabela 2. Wybrane wyroby medyczne i leki na afty dla dzieci.

<td style=”text-align: center;” data-sheets-value=”{“1″:2,”2″:”Zawiera oktenidynę o działaniu przeciwdrobnoustrojowym i związki łagodzące ból.”}”>Zawiera oktenidynę o działaniu przeciwdrobnoustrojowym i związki łagodzące ból.

<td style=”text-align: center;” data-sheets-value=”{“1″:2,”2″:”Zawiera substancje odkażające oraz przeciwbólowe i przeciwzapalne”}”>Zawiera substancje odkażające oraz przeciwbólowe i przeciwzapalne.

<td style=”text-align: center;” data-sheets-value=”{“1″:2,”2”:”Wyciąg z tarczycy bajkalskiej.”}”>Wyciąg z tarczycy bajkalskiej.

<td style=”text-align: center;” data-sheets-value=”{“1″:2,”2″:”Działanie odkażające i przeciwgrzybicze.”}”>Działanie odkażające i przeciwgrzybicze.

<td style=”text-align: center;” data-sheets-value=”{“1″:2,”2″:”Substancje powlekające, wyciągi roślinne oraz znieczulająca lidokaina.”}”>Substancje powlekające, wyciągi roślinne oraz znieczulająca lidokaina.

Większość wyrobów medycznych i leków na afty dla dzieci zawiera substancje ochronne i łagodzące, takie jak alantoina, pantenol, kwas hialuronowy i gliceryna. Nie wszystkie mogą być stosowane w każdym wieku.

Na uwagę z pewnością zasługuje Dologel, który można stosować bez ograniczeń wiekowych oraz Dentosept A Mini w formie aerozolu do miejscowego podawania lub Aphtin, które można stosować u dzieci od 1. roku życia.

Jak stosować leki na afty dla dzieci?

Błona śluzowa jamy ustnej jest szczególnym miejscem. Leki stosowane miejscowo utrzymują się na niej najkrócej ze względu na obecność śliny i ruchy języka. Preparatów na afty jest wiele i ich stosowanie różni się pomiędzy poszczególnymi produktami, dlatego zawsze warto przeczytać ulotkę dołączoną do opakowania. Leki i wyroby medyczne na afty zwykle stosuje się 3 razy na dobę. Warto, aby chwilę po nałożeniu żelu lub płynu powstrzymać się od jedzenia i picia, aby związki lecznicze jak najdłużej działały w miejscu pojawienia się afty.

Czy afty są zaraźliwe?

Afty wizualnie są podobne do opryszczki. Jak wiadomo, opryszczka jest zaraźliwa, gdyż wywołuje ją wirus opryszczki pospolitej. Natomiast czy afty są zaraźliwe? Zmiany na błonie śluzowej jamy ustnej określane jako afty nie są zaraźliwe. Nie wywołują ich bakterie ani wirusy. Nie można się nimi zarazić, poprzez ślinę, pocałunki czy kontakty seksualne.

Co obniża skuteczność tabletek antykoncepcyjnych?

Skuteczność doustnej antykoncepcji hormonalnej w dużej mierze zależy od sposobu jej stosowania, a także od przyjmowanych jednocześnie leków bądź suplementów diety. Istnieje bowiem szereg preparatów, które istotnie mogą obniżać skuteczność tabletek hormonalnych. Przed zastosowaniem leku warto zatem dokładnie zapoznać się z jego ulotką. W ten sposób pacjent zapozna się nie tylko z przeciwwskazaniami oraz możliwymi działaniami niepożądanymi, ale również z potencjalnymi interakcjami. (Czytaj także: Antykoncepcja hormonalna – co warto wiedzieć?)

Interakcje z tabletkami antykoncepcyjnymi

Ze względu na fakt, że doustna antykoncepcja jest jedną z częściej wybieranych form zapobiegania ciąży, niezwykle istotne jest, aby monitorować możliwe interakcje. Mogą one bowiem skutkować obniżoną skutecznością stosowanych tabletek. Rozwiązaniem takiej sytuacji, jest poinformowanie lekarza bądź farmaceuty o wszystkich przyjmowanych lekach, w celu skutecznego uniknięcia ewentualnych niekorzystnych oddziaływań.

Czy antybiotyk osłabia działanie tabletek antykoncepcyjnych?

Niektóre antybiotyki mogą obniżać skuteczność doustnych środków antykoncepcyjnych. Zalicza się do tej grupy między innymi penicyliny, tetracykliny, cefalosporyny oraz antybiotyki makrolidowe. (Czytaj także: Antybiotyki – 9 najczęściej zadawanych pytań)

Kobiety przyjmujące doustną antykoncepcję powinny zwrócić uwagę na następujące leki:

• penicyliny: Augmentin, Amoksiklav, Duomox, Ramoclav;
• tetracykliny: Tetracyclinum TZF, Unidox, Doxycyclinum TZF;
• cefalosporyny: Cefepim MIP, Ceklor, Duracef, Biotrakson;
• makrolidy: Macromax, Sumamed, Azycyna, Azimicin, Klacid, Klabax, Rolicyn, Davercin [1].

Leki przeciwpadaczkowe a doustna antykoncepcja

Kobiety cierpiące na padaczkę są szczególną grupą pacjentek, u których stosowanie doustnej antykoncepcji może być mocno utrudnione. Wiele leków przeciwpadaczkowych wchodzi bowiem w interakcje z preparatami hormonalnymi. Jednoczesne stosowanie leków z obu tych grup nierzadko powoduje interakcje, co może skutkować częstszym występowaniem napadów drgawek i/lub nieplanowanej ciąży. 

Leki przeciwpadaczkowe starszej generacji powodują przyspieszony metabolizm doustnej antykoncepcji, przez co ich skuteczność może być osłabiona. Do leków tych należą:

• fenytoina: Phenytoinum;
• karbamazepina: Amizepin, Finlepsin, Tegretol, Neurotop Retard;
• fenobarbital: Luminalum Unia, Bellergot.

Przedstawiciele nowszych generacji również mogą wpływać na skuteczność terapii hormonalnej, wpływając na jej profil farmakokinetyczny. Niemniej, ich wpływ na zmianę stężeń środków antykoncepcyjnych we krwi jest mniejszy. Wśród nich wyróżnia się:

• felbamat: Felbatol, Taloxa;
• topiramat: Epiramat; Toramat.

Jednocześnie należy mieć na uwadze, że powyższe interakcje zależą także od kwestii osobniczych, a ich stopień nasilenia może być różny w zależności od pacjenta [2].

Interakcje leków przeciwwirusowych z tabletkami antykoncepcyjnymi

Kolejnym ograniczeniem w trakcie stosowania doustnej antykoncepcji hormonalnej są leki przeciwwirusowe. Pacjentki zarażone wirusem HIV, stosujące inhibitory proteazy HIV lub nienukleozydowe inhibitory odwrotnej trakspryptazy, muszą używać dodatkowo mechanicznej metody antykoncepcji. Leki przyjmowane w przebiegu zakażenia HIV oraz środki antykoncepcyjne posiadają ten sam szlak metabolizmu w ludzkim organizmie, przez co istnieje możliwość osłabienia ich działania. Do powyższych leków przeciw wirusowi HIV należą:

• rytonawir: Ritonavir Mylan, Norvir;
• nelfinawir: Viracept;
• newirapina: Nevirapine Teva, Nevirapine Mylan, Viramune;
• efawirenz: Efavirenz Mylan, Efavirenz Teva, Stocrin, Sustiva [3,4].

Pacjentki przyjmujące leki przeciwko wirusowi zapalenia wątroby typu C (HCV), stosujące jednocześnie antykoncepcję zawierającą etynyloestradiol, są narażone na znaczny wzrost aktywności niektórych enzymów wątrobowych (ALT). Interakcja ta występuje z następującymi substancjami leczniczymi:

• parytaprewir: Viekirax;
• ombitaswir: Viekirax;
• dazabuwir: Exviera. 

Rozwiązaniem dla takich pacjentek jest zmiana metody antykoncepcji na taką, która opiera się wyłącznie na progestagenie [5].

Leki o działaniu przeciwgrzybiczym

Wiele z powszechnie stosowanych leków przeciwgrzybiczym może zwiększać stężenie hormonów antykoncepcyjnych w osoczu. Należą do nich:

• ketokonazol: Ketokonazol Polfarmex, Ketokonazole Hasco;
• itrakonazol: Trioxal, Orungal, Itrax, 
• flukonazol: Fluconazole Polfarmex, Flumycon, Fluxazol [5].

Antykoncepcja hormonalna a węgiel aktywny

Węgiel aktywny w postaci tabletek lub kapsułek jest często pierwszym wyborem w trakcie trwającej biegunki czy zatrucia pokarmowego. Tymczasem stosowanie węgla wraz z doustną antykoncepcją istotnie wpływa na wchłanianie hormonów w przewodzie pokarmowym. Pacjentki powinny pamiętać, aby między dawką węgla a środkiem hormonalnym zachować co najmniej 4 godziny przerwy. 

Interakcje ziół z tabletkami antykoncepcyjnymi 

Różnego rodzaju herbatki ziołowe są często mocno niedoceniane. Prawda jest jednak taka, że nierzadko wchodzą one w interakcje z przyjmowanymi przez nas lekami. Przykładem jest ziele dziurawca zwyczajnego, który może doprowadzić nawet do zaniku działania środków antykoncepcyjnych. Ten roślinny surowiec bywa często polecany w przebiegu depresji, jako wspomagający środek poprawiający nastrój i działający odprężająco. Tymczasem powoduje on wzrost aktywności enzymów, które metabolizują preparaty antykoncepcyjne. W efekcie są one szybciej wydalane z organizmu, a działanie antykoncepcyjne jest istotnie obniżone. Warto także dodać, że taki efekt może się utrzymywać nawet do 2 tygodni po całkowitym odstawieniu preparatów zawierających dziurawiec. Co więcej, wszelkie herbatki mające na celu pobudzenie pracy jelit oraz tzw. ”herbatki na odchudzanie” mogą zmniejszać wchłanianie hormonalnych leków antykoncepcyjnych [6].

Z niedawno opublikowanego artykułu mogliśmy się dowiedzieć, że główną przyczyną występowania depresji są zaburzenia neuroprzekaźnictwa w ośrodkowym układzie nerwowym. Przekonanie to dało początek teorii monoaminowej. Zgodnie z nią, najistotniejszą rolę odgrywają dwa neuroprzekaźniki: noradrenalina oraz serotonina, a także dopamina. Leki, które powstały w celu poprawy neuroprzekaźnictwa monoamin i doprowadzenia poziomu monoamin do normy możemy określić mianem typowych antydepresantów. Nie są to jednak jedyne grupy leków, którymi dysponujemy w walce z zaburzeniami nastroju.

Bupropion – co to za substancja?

Lek atypowy, który jest bodaj jedynym stosowanym na szeroką skalę przedstawicielem selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego noradrenaliny i dopaminy. Cechuje go bardzo dobra skuteczność, łagodność działania, a także minimalne skutki uboczne. Wygaśnięcie dekadę temu patentu uczyniło go dodatkowo o wiele bardziej dostępnym. Stosowany jest do odmian depresji, w przebiegu których dominują zaburzenia w przekaźnictwie noradrenaliny i dopaminy [1].

Skuteczność monoterapii (podania jednego leku) depresji bupropionem potwierdzona jest wieloma badaniami klinicznymi. Przez lekarzy przypisywany jest on również często jako wsparcie terapii preparatami antydepresyjnymi z grupy SSRI. Dodatek bupropionu w tym przypadku ma na celu zwiększenie skuteczności leczenia oraz zmniejszenie ryzyka dysfunkcji seksualnych i wzrostu wagi u pacjenta [1].

Bupropion posiada unikalny mechanizm działania. Hamuje wychwyt zwrotny noradrenaliny i dopaminy. Dzięki temu wzmacnia skuteczność terapii innymi antydepresantami. Posiada też kilka korzystnych cech odróżniających go od większości leków przeciwdepresyjnych. Bupropion nie wywołuje senności i skuteczniej niż standardowe SSRI znosi objawy nadmiernego zmęczenia u pacjentów z depresją. Szczególnie istotne jest to, że nie wywołuje dysfunkcji seksualnych i wzrostu wagi. Wielu pacjentów obawia się podjęcia farmakoterapii depresji ze względu na częste pojawianie się działań ubocznych po stosowaniu większości antydepresantów [1].

Czynnikiem zniechęcającym wielu pacjentów do terapii bupropionem jest wysoka cena dostępnych w Polsce leków. Wiele osób jednak nie wie, że w aptece można nabyć tańszy zamiennik przypisanego przez lekarza preparatu, tak zwany „generyk”. W przypadku wątpliwości warto porozmawiać z magistrem farmacji, który doradzi najlepsze rozwiązanie problemu.

W jakich lekach występuje bupropion?

Bupropion jest składnikiem następujących leków na receptę:

• Zyban;
• Wellbutrin XR.

https://leki.pl/lek/zyban/

https://leki.pl/lek/wellbutrin-xr/

Bupropion i jego wpływ na poziom serotoniny

Bardzo istotną cechą mechanizmu działania bupropionu jest brak wpływu na poziomy serotoniny. Warunkuje to jego specyficzny i korzystny profil bezpieczeństwa. Substancja należy bowiem do niewielu leków przeciwdepresyjnych niepowodujących dysfunkcji seksualnych [1]. Okazało się, że bupropion nie tylko wywołuje mniejsze działania uboczne związane ze sferą seksualną, ale co więcej, pomaga złagodzić dysfunkcje seksualne. Wyniki kilku z przeprowadzonych badań wskazują poprawę funkcji seksualnych u kobiet niechorujących na depresję, cierpiących za to na hipolibidemię [2].

Co warto wiedzieć o terapii bupropionem?

Efekt przyjmowania przypisanych leków nie będzie odczuwalny od razu. Po rozpoczęciu terapii bupropionem objawy ustępują stopniowo w okresie kilku tygodni. Senność i znużenie u pacjentów z depresją najczęściej znikają, zanim pojawi się poprawa nastroju. Leczenie depresji wymaga długotrwałego przyjmowania leków oraz regularnych spotkań z lekarzem prowadzącym. Ważne, aby nigdy nie przerywać leczenia bupropionem, ani nie zmieniać dawek substancji na własną rękę, bez konsultacji z psychiatrą [4].

W przypadku leczenia bupropionem choroby afektywnej dwubiegunowej istnieje dość wysokie ryzyko przejścia pacjenta w stan manii. Jej objawami jest bardzo wysoka samoocena, zmniejszona potrzeba snu, gadatliwość i łatwość rozpraszania się. Mania jest niebezpiecznym stanem, ponieważ popycha chorego do podejmowania ryzykownych zachowań. Z tego względu w trakcie terapii bupropoionem należy regularnie kontaktować się z lekarzem. Wartym rozważenia rozwiązaniem jest także korzystanie z pomocy psychoterapeuty.

Interakcje z lekami i używkami

W trakcie przyjmowania bupropionu należy unikać picia alkoholu oraz korzystania z nielegalnych używek. Przyjmowanie tych substancji może zmniejszyć skuteczność leku. Istnieje również ryzyko napadu drgawkowego w konsekwencji zaistniałej interakcji [4].

Niektóre leki w połączeniu z bupropionem mogą wywołać napad drgawkowy. Należą do nich: niektóre antydepresanty, leki przeciwpsychotyczne, teofilina, tramadol, sterydy, leki przeciwcukrzycowe i niektóre antybiotyki. Listę przyjmowanych preparatów najlepiej omówić z lekarzem psychiatrą, który oceni potencjalne ryzyko.

Bupropionu nie należy łączyć z inhibitorami MAO. W przypadku wcześniejszego przyjmowania tych leków powinno się zachować dwutygodniowy odstęp przed rozpoczęciem terapii nowym lekiem.

Powiadom swojego lekarza o przyjmowaniu tych leków przed rozpoczęciem terapii bupropionem:

• Karbamazepina,
• Fenytoina,
• Fenobarbital,
• Cymetydyna,
• Rytonawir,
• Lopinawir,
• Nelfinawir,
• Efawirenz.

Wymienione leki mogą wpłynąć na to jak organizm reaguje na bupropion.

Kiedy nie wolno stosować bupropionu?

Bupropion nie powinien być stosowany w przypadku:

• padaczki,
• obniżonego progu drgawkowego,
• jadłowstrętu psychicznego,
• bulimii,
• nagłego odstawienia alkoholu u pacjenta z alkoholizmem [2].

Jakie działania niepożądane może powodować bupropion?

Częstymi działaniami niepożądanymi pojawiającymi się w trakcie terapii bupropionem są:

• suchość w ustach,
• zaparcia,
• bezsenność,
• lęk,
• nadmierne pocenie się,
• bezsenność,
• bóle głowy [2].

Bupropion podnosi skurczowe ciśnienie krwi o 6 mm Hg i częstość akcji serca o 7 uderzeń na minutę. U niektórych pacjentów obserwuje się nadciśnienie będące konsekwencją przyjmowania leku. Rzadkim, ale najpoważniejszym działaniem niepożądanym, jest napad drgawkowy [2,3].

Czy Zyban i Wellbutrin to pochodna amfetaminy?

Kolejną ważną cechą leku, który zresztą chemicznie jest pochodną amfetaminy, stanowi jego komponenta stymulująca. Wynika ona z hamowania wychwytu zwrotnego noradrenaliny [1]. Stąd bupropion jest atrakcyjną opcję terapeutyczną w depresji przebiegającej z zahamowaniem napędu. Co więcej, w 2004 roku lek został zatwierdzony do leczenia ADHD przez amerykańską Agencją Żywności Leków (FDA) [3]. Działanie pobudzające wykorzystuje się także w innym celu. Zgodnie z metaanalizą badań klinicznych bupropion stosowany w terapii otyłości przez okres od 6 do 12 miesięcy może skutkować spadkiem masy ciała o 2,7 kg większym, niż placebo. Jest to wynik zbliżony do tych uzyskiwanych podczas stosowania kilku innych, zarejestrowanych leków [4].

Co jeszcze warto wiedzieć o bupropionie?

Komponenta stymulująca w działaniu bupropionu wiążę się jednak także z pewnym ryzykiem. Wpływ na przekaźnictwo noradrenaliny i dopaminy upodabnia mechanizm działania leku do kokainy. Stąd naukowcy i lekarze dostrzegają potencjał uzależniający substancji. Pogląd ten opiera się jednak jedynie na doniesieniach anegdotycznych. Istnieją opisy przypadków uzależnienia od bupropionu. Uznaje się jednak, że subiektywne efekty przyjmowania bupropionu znacznie różnią się od efektów przyjmowania uzależniających stymulantów kokainy lub amfetaminy [5]. Ostatecznie zgodnie z oficjalną klasyfikacją leków psychiatrycznych amerykańskiego rządu bupropion nie uzależnia.

Najważniejszym jego efektem ubocznym jest wzrost ryzyka drgawek padaczkowych. Spowodowało to nawet wycofanie leku z rynku na pewien okres, po czym zredukowano jego zalecaną dawkę dobową. Wykazano, że 300 mg dziennie na przeciętną masę ciała nie zwiększa ryzyka nieprowokowanych drgawek [6].

Bupropion w walce w nałogiem nikotynowym

Pisząc o bupropionie nie można także pominąć jego kolejnej właściwości wyróżniającej go na tle pozostałych antydepresantów. Lek jest także antagonistą receptorów nikotynowych. W związku z tym bupropion stosuje się w celu wspomagania rzucania palenia. Ma on redukować głód nikotynowy i objawy odstawienne. Typowa terapia bupropionem trwa od 7 do 12 tygodni. Pacjent zaprzestaje używania tytoniu w czasie około 10 dni. Warto nadmienić, że lek wywołuje długofalowy wpływ w walce z nałogiem. Badania sugerują bowiem, że po roku od zażycia bupropionu prawdopodobieństwo niepalenia w grupie stosującej terapię było 1,5 razy większe niż w grupie kontrolnej. Dostępne informacje wskazują, że lek ma porównywalne działanie z nikotynową terapią zastępczą [7].

Agomelatyna – co to za substancja?

Jest to substancja, której mechanizm działania znacznie odbiega od tych typowych dla leków przeciwdepresyjnych. Kolejny lek atypowy w farmakoterapii depresji. Fakt ten czyni agomelatynę lekiem całkowicie wyjątkowym na tle pozostałych atypowych antydepresantów. Agomelatyna nie wpływa bowiem na wychwyt zwrotny neuroprzekaźników, nie jest inhibitorem monoaminooksydazy. Nie wykazuje także powinowactwa do receptorów α-adrenergicznych, β-adrenergicznych, histaminowych, cholinergicznych, dopaminergicznych i benzodiazepinowych. Profil jej działania opiera się na agonizmie receptorów melatoninowych MT1 i MT2. Ponadto jest ona antagonistą receptorów serotoninowych 5-HT2C oraz 5-HT2B. Poprzez wspomniany antagonizm wobec receptorów 5-HT2C agomelatyna odhamowuje uwalnianie noradrenaliny i dopaminy. Z tego powodu określana jest jako dysinhibitor noradrenaliny i dopaminy [8,9].

Czy agomelatyna działa podobnie do bupropionu?

Podobnie jak bupropion, agomelatyna nie powoduje zaburzeń funkcji seksualnych. Co więcej, podczas stosowania leku nie istnieje ryzyko wystąpienia objawów odstawiennych, co często ma miejsce po nagłym odstawieniu leków przeciwdepresyjnych. Wykazano także brak potencjału uzależniającego [10].

Stosowana jest w różnego rodzaju zaburzeniach depresyjnych. Ze względu jednak na jej działanie modulujące receptory melatoninowe wydaje się szczególnie wskazana u chorych, u których wraz z depresją występują zaburzenia snu. Faktycznie, u pacjentów cierpiących na depresję agomelatyna skraca czas zasypiania, wydłuża sen wolnofalowy, nie oddziałuje jednak na fazę REM [11].

W jakich lekach występuje agomelatyna?

Agomelatyna występuje m.in. w:

• Agomelatine +pharma;
• Lamegom.

https://leki.pl/lek/agomelatine-pharma/

https://leki.pl/lek/lamegom/

Antagonisty receptora NMDA

Receptor N-metylo-D-asparaginowy (NMDA) jest to receptor dla glutaminianu aktywowany przez kwas N-metylo-D-asparaginowy. Przewodzi kationy wapnia i sodu do wnętrza oraz kationy potasu na zewnątrz [12]. Antagonisty receptora NMDA, przede wszystkim ketamina, wykorzystuje się w medycynie i weterynarii w celu wywołania anestezji. Część z tych substancji, jako dysocjanty, jest też używana rekreacyjnie. Inne, na przykład memantyna, są stosowane w leczeniu zaburzeń funkcji poznawczych u osób chorych na chorobę Alzheimera.

Ketamina

W badaniach dotyczących terapii depresji sprawdzanych jest obecnie kilku przedstawicieli tej grupy związków. Ketamina jest silnym i szybko działającym atypowym lekiem przeciwdepresyjnym, chociaż jego działanie jest krótkotrwałe. Dożylny wlew ketaminy w leczeniu depresji opornej na terapię powoduje poprawę nastroju w ciągu 4 godzin. Efekt zmniejsza się po 7 dniach, a u większości pacjentów dochodzi do nawrotu w ciągu 10 dni. Głównym wyzwaniem związanym z leczeniem ketaminą jest podtrzymanie działania przeciwdepresyjnego na dłużej [13].

Esketamina

Kolejnym przykładem antagonisty receptorów NMDA jest esketamina. W 2013 roku FDA dopuściła lek atypowy pod nazwą Spravato w leczeniu depresji opornej na terapię. 3 lata później wskazania poszerzono do leczenia zaburzeń depresyjnych z towarzyszącymi myślami samobójczymi. Chemicznie jest to enancjomer ketaminy. Oprócz bycia antagonistą receptorów NMDA działa także jako inhibitor wychwytu zwrotnego dopaminy. Powoduje to wzrost aktywności dopaminy w mózgu. Najczęstsze działania tego leku atypowego niepożądane obejmują dysocjację, zawroty głowy, nudności oraz senność [14].

Psylocybina – co to za substancja?

Substancja doskonale znana ze swojego potencjału rekreacyjnego. Chemicznie należy do grupy alkaloidów tryptaminowych. Występuje naturalnie w setkach gatunków grzybów psylocybinowych, zwanych także halucynogennymi [15]. Obok LSD jest najbardziej znanym i najczęściej używanym psychodelikiem. Warto nadmienić, że historia zażywania grzybów halucynogennych sięga czterech tysięcy lat wstecz. Substancje takie jak psylocybina, DMT czy meskalina przez wieki wykorzystywano w celu indukowania mistycznych przeżyć. Enteogeny, bo tak są one określane, odegrały ogromną rolę w duchowym rozwoju wielu kultur z całego świata.

Jak działa psylocybina?

Obecnie natomiast naukowcy starają się znaleźć zastosowanie dla tych substancji na polu walki z chorobami. Psylocybina w organizmie szybko ulega rozkładowi do psylocyny, która odpowiada za działanie substancji. Opiera się one na silnym pobudzeniu receptorów serotoninowych 5-HT2A. Ponadto psylocybina jest agonistą receptorów serotoninowych 5-HT1A, 5-HT1D i 5-HT2C jednak ma to mniejszy wpływ na jej efekty farmakologiczne. Wynikiem oddziaływania na wspomniane receptory jest oczywiście znaczące wzmocnienie przekaźnictwa serotoninowego [16].

Psylocybina jako lek atypowy w terapii depresji

W 2006 roku amerykańscy naukowcy opublikowali wyniki badań donosząc o wyraźnej poprawie stanu pacjentów cierpiących na depresję po terapii psylocybiną. Efekt miał utrzymywać się do kilku dni [17]. W roku 2017 zespół badawczy z Imperial College London przeprowadził kolejne badania nad wpływem psylocybiny na osoby z depresją lekooporną. 12 pacjentów, którzy byli do tej pory nieskutecznie leczeni przynajmniej dwoma innymi lekami, otrzymało substancję w dawce 10 mg i 25 mg. Miało to miejsce w trakcie dwóch sesji z jednotygodniowym odstępem. Wszyscy badani odczuli natychmiastową poprawę, która utrzymywała się przez minimum 3 tygodnie. 7 osób nadal odczuwało pozytywny wpływ przez następne 3 miesiące. U 5 osób odnotowano remisję trwającą ponad 3 miesiące. Nie odnotowano żadnych poważnych skutków ubocznych.

W drugim badaniu, tym razem na grupie 19 osób, otrzymano równie obiecujące wyniki [18]. Oczywiście przeprowadzone testy nie mogą, póki co stanowić podstawy do wyciągania daleko idących wniosków. Wynika to z bardzo małej grupy badanej. Niemniej jednak wskazują na pewną tendencję i dają naukowcom powód, aby przyjrzeć się tej znanej od wieków, aczkolwiek niewykorzystywanej do tej pory w medycynie, substancji z o wiele większą uwagą.

Kwasy żółciowe – przegląd porównywanych substancji

Porównywane substancje czynne to kwas ursodeoksycholowy, kwas chenodeoksycholowy oraz kwas cholowy. Wszystkie należą do grupy kwasów żółciowych – naturalnych składników żółci, które pełnią ważną rolę w trawieniu tłuszczów i funkcjonowaniu wątroby¹²³.

• Są stosowane w leczeniu wybranych chorób wątroby oraz zaburzeń syntezy kwasów żółciowych⁴⁵⁶.
• Wszystkie mają postać doustną (kapsułki, tabletki, zawiesiny), co ułatwia stosowanie u różnych grup wiekowych⁷⁸⁹.
• Należą do leków stosowanych głównie w leczeniu chorób rzadkich lub przewlekłych schorzeń wątroby i dróg żółciowych⁴⁵⁶.

Wskazania – kiedy stosuje się poszczególne kwasy żółciowe?

Mimo wspólnej grupy terapeutycznej, zakres zastosowań dla tych trzech substancji różni się znacząco:

• Kwas ursodeoksycholowy jest szeroko stosowany w leczeniu:
  • Cholesterolowych kamieni żółciowych u osób z zachowaną czynnością pęcherzyka żółciowego⁴,
  • Pierwotnej marskości żółciowej wątroby (PBC)⁴,
  • Innych przewlekłych chorób wątroby i dróg żółciowych⁴,
  • Zaburzeń czynności wątroby i dróg żółciowych związanych z mukowiscydozą u dzieci⁴,
  • Cholestazy ciężarnych w drugim i trzecim trymestrze ciąży⁴.
• Kwas chenodeoksycholowy stosowany jest głównie w leczeniu wrodzonych błędów syntezy pierwotnych kwasów żółciowych, szczególnie u pacjentów z ksantomatozą mózgowo-ścięgnistą (CTX) – bardzo rzadką chorobą metaboliczną, zarówno u dzieci, jak i dorosłych⁵.
• Kwas cholowy jest przeznaczony do leczenia wrodzonych zaburzeń syntezy kwasów żółciowych spowodowanych niedoborem określonych enzymów, czyli u dzieci i dorosłych z bardzo rzadkimi, wrodzonymi chorobami wątroby⁶.

Podsumowując, kwas ursodeoksycholowy jest stosowany w szerszym zakresie wskazań, również u dzieci i dorosłych, podczas gdy kwas chenodeoksycholowy i kwas cholowy mają zastosowanie głównie w leczeniu rzadkich chorób metabolicznych u dzieci i młodzieży, choć mogą być stosowane również u dorosłych⁵⁶.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne – podobieństwa i różnice

Wszystkie te kwasy żółciowe działają poprzez wpływ na metabolizm cholesterolu i kwasów żółciowych w wątrobie, jednak ich szczegółowe mechanizmy są różne:

• Kwas ursodeoksycholowy zmniejsza ilość cholesterolu w żółci, hamuje jego wchłanianie w jelitach i powoduje stopniowe rozpuszczanie złogów cholesterolowych. Działa także ochronnie na komórki wątroby i poprawia funkcjonowanie dróg żółciowych, a w chorobach przewlekłych zastępuje toksyczne kwasy żółciowe swoim nietoksycznym, ochronnym działaniem¹.
• Kwas chenodeoksycholowy stosowany jest jako substytut brakującego kwasu żółciowego w organizmie. Jego podawanie pozwala na przywrócenie prawidłowego hamowania produkcji szkodliwych metabolitów i cholesterolu, co jest szczególnie istotne w leczeniu CTX².
• Kwas cholowy uzupełnia niedobory kwasów żółciowych u osób z określonymi wrodzonymi defektami enzymatycznymi, co pozwala na usunięcie toksycznych metabolitów i przywrócenie prawidłowego przepływu żółci oraz poprawę funkcji wątroby³.

Jeśli chodzi o losy leków w organizmie (farmakokinetykę), wszystkie są dobrze wchłaniane po podaniu doustnym, podlegają przemianom w wątrobie i są wydalane z żółcią. Jednak sposób ich metabolizowania i wydalania może się różnić, co ma znaczenie przy niektórych chorobach wątroby oraz u dzieci¹⁰¹¹¹².

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co je łączy, a co różni?

Wszystkie trzy substancje nie powinny być stosowane w przypadku uczulenia na dany kwas żółciowy lub składniki leku¹³¹⁴¹⁵. Dodatkowo:

• Kwas ursodeoksycholowy jest przeciwwskazany w ostrym zapaleniu pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych, niedrożności dróg żółciowych, częstych kolkach żółciowych, przy zwapniałych kamieniach nieprzepuszczalnych dla promieni rentgenowskich oraz przy zaburzeniach kurczliwości pęcherzyka żółciowego¹³.
• Kwas chenodeoksycholowy nie powinien być stosowany równocześnie z niektórymi lekami (np. cyklosporyna, sirolimus, fenobarbital, doustne środki antykoncepcyjne), ponieważ mogą one wpływać na skuteczność leczenia lub zwiększać ryzyko działań niepożądanych¹⁶.
• Kwas cholowy nie może być stosowany jednocześnie z fenobarbitalem lub prymidonem, a także wymaga ostrożności u osób z zaburzeniami czynności wątroby. W przypadku pojawienia się ciężkiej niewydolności wątroby leczenie należy przerwać¹⁷.

Wspólne przeciwwskazania to nadwrażliwość oraz niektóre interakcje z lekami wiążącymi kwasy żółciowe (np. cholestyramina, kolestypol), które mogą osłabiać działanie wszystkich trzech substancji¹⁸¹⁶¹⁹.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Wybór odpowiedniej substancji zależy od wieku, ciąży, karmienia piersią oraz ewentualnych chorób współistniejących:

• Kwas ursodeoksycholowy jest szeroko stosowany u dzieci od 6. roku życia (w niektórych przypadkach od 1. miesiąca życia, w zależności od postaci leku), także w ciąży (drugi i trzeci trymestr) oraz u kobiet karmiących piersią – stężenie leku w mleku jest bardzo niskie²⁰²¹.
• Kwas chenodeoksycholowy można stosować u dzieci od 1. miesiąca życia, ale nie zaleca się stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią, ze względu na brak danych o bezpieczeństwie²²²³.
• Kwas cholowy również może być stosowany od 1. miesiąca życia, a doświadczenie kliniczne obejmuje głównie dzieci. Można go stosować w ciąży i podczas karmienia piersią, jeśli jest to konieczne, jednak wymaga to ścisłego monitorowania²⁴²⁵.

W przypadku osób z zaburzeniami funkcji wątroby lub nerek, dawkowanie każdej z tych substancji powinno być indywidualnie dostosowane i wymaga regularnej kontroli parametrów wątrobowych²⁶²⁷²⁸.

• Żadna z tych substancji nie ma istotnego wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów²⁹³⁰³¹.

Porównanie najważniejszych cech – tabela

Kwas ursodeoksycholowy – najczęściej wybierany kwas żółciowy w leczeniu schorzeń wątroby

Kwas ursodeoksycholowy, w porównaniu do kwasu chenodeoksycholowego i kwasu cholowego, wyróżnia się szerszym zakresem wskazań, lepszym udokumentowaniem bezpieczeństwa u kobiet w ciąży i karmiących piersią oraz możliwością stosowania zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Jest lekiem pierwszego wyboru w wielu przewlekłych chorobach wątroby i dróg żółciowych, a także w leczeniu kamicy żółciowej. Pozostałe kwasy żółciowe mają zastosowanie głównie w leczeniu bardzo rzadkich, wrodzonych zaburzeń metabolicznych. Wybór konkretnej substancji zależy od typu choroby, wieku pacjenta i bezpieczeństwa w określonych sytuacjach klinicznych⁴⁵⁶.

Antagoniści wapnia – czym są amlodypina, lacydypina i nimodypina?

Amlodypina, lacydypina i nimodypina to leki należące do grupy antagonistów wapnia, a konkretnie pochodnych dihydropirydyny¹²³. Wszystkie te substancje działają poprzez blokowanie kanałów wapniowych w mięśniach gładkich naczyń krwionośnych, co prowadzi do ich rozszerzenia i obniżenia ciśnienia tętniczego. Dzięki temu znajdują zastosowanie głównie w leczeniu nadciśnienia tętniczego oraz innych chorób sercowo-naczyniowych, choć zakres ich wskazań jest różny.

• Amlodypina jest szeroko stosowana w leczeniu nadciśnienia tętniczego oraz przewlekłej i naczynioskurczowej dławicy piersiowej⁴.
• Lacydypina również znajduje zastosowanie w terapii nadciśnienia tętniczego, zarówno w monoterapii, jak i w połączeniu z innymi lekami⁵.
• Nimodypina wyróżnia się spośród tych leków – jej głównym wskazaniem jest profilaktyka i leczenie niedokrwiennych zaburzeń neurologicznych po krwotoku podpajęczynówkowym, a nie leczenie nadciśnienia⁶.

Kiedy stosuje się amlodypinę, lacydypinę i nimodypinę?

Chociaż wszystkie te leki wpływają na układ krążenia, ich zastosowanie różni się w zależności od wskazań i postaci farmaceutycznej.

• Amlodypina jest wskazana w leczeniu nadciśnienia tętniczego, przewlekłej stabilnej dławicy piersiowej oraz dławicy naczynioskurczowej (typu Prinzmetala)⁴. Może być stosowana u dorosłych oraz dzieci i młodzieży od 6. roku życia (w leczeniu nadciśnienia)⁷. Występuje w formie tabletek do podawania doustnego⁸.
• Lacydypina jest stosowana w leczeniu nadciśnienia tętniczego, zarówno w monoterapii, jak i w połączeniu z innymi lekami (np. beta-adrenolitykami, diuretykami, inhibitorami ACE)⁵. Jest przeznaczona dla dorosłych, brak jest wystarczających danych dotyczących stosowania u dzieci⁹.
• Nimodypina jest wykorzystywana głównie do zapobiegania i leczenia niedokrwiennych ubytków neurologicznych wywołanych skurczem naczyń mózgowych po krwotoku podpajęczynówkowym spowodowanym pęknięciem tętniaka⁶. Nie stosuje się jej rutynowo w leczeniu nadciśnienia tętniczego⁶.

Warto dodać, że amlodypina jest dostępna również w preparatach złożonych z innymi lekami przeciwnadciśnieniowymi (np. z walsartanem, ramiprylem, hydrochlorotiazydem), co pozwala na lepsze dopasowanie terapii do indywidualnych potrzeb pacjenta¹⁰¹¹. Lacydypina nie występuje w takich połączeniach, a nimodypina podawana jest jako samodzielna substancja.

Mechanizm działania i wpływ na organizm

Podstawowy mechanizm działania wszystkich trzech substancji opiera się na blokowaniu napływu jonów wapnia do komórek mięśni gładkich naczyń krwionośnych, co prowadzi do ich rozkurczu i obniżenia ciśnienia krwi¹²³.

• Amlodypina działa przede wszystkim na naczynia krwionośne, obniżając ciśnienie i poprawiając przepływ krwi do serca. Dzięki temu zmniejsza obciążenie serca i zapotrzebowanie na tlen, co jest korzystne u osób z chorobą wieńcową¹.
• Lacydypina wykazuje bardzo selektywne działanie na mięśniówkę naczyń, głównie obwodowych tętniczek, przez co skutecznie obniża ciśnienie krwi. W badaniach wykazano także jej potencjalny wpływ na spowolnienie zmian miażdżycowych².
• Nimodypina ma szczególne powinowactwo do naczyń mózgowych, dzięki czemu jest skuteczna w zapobieganiu i leczeniu skurczu naczyń po krwotoku podpajęczynówkowym³. Działanie na ciśnienie tętnicze jest mniej wyraźne niż w przypadku amlodypiny czy lacydypiny.

Wszystkie te leki są metabolizowane głównie w wątrobie, a ich aktywność i wydalanie zależy od sprawności tego narządu¹⁵¹⁶¹⁷.

• Amlodypina charakteryzuje się długim okresem półtrwania (35-50 godzin), co umożliwia stosowanie jej raz dziennie¹⁵.
• Lacydypina ma okres półtrwania od 13 do 19 godzin, a jej biodostępność po podaniu doustnym jest niska (ok. 10%)¹⁶.
• Nimodypina wykazuje bardzo szybki początek działania, osiągając maksymalne stężenie we krwi już po ok. 1 godzinie, ale jej okres półtrwania jest krótki (1-2 godziny, końcowy 5-10 godzin)¹⁷.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – czym różnią się te leki?

Wszystkie omawiane substancje mają kilka wspólnych przeciwwskazań do stosowania:

• Nadwrażliwość na substancję czynną lub inne pochodne dihydropirydyny¹⁸¹⁹²⁰.
• Ciężkie niedociśnienie tętnicze¹⁸¹⁹²⁰.
• Zaburzenia odpływu z lewej komory serca, np. znaczna stenoza aortalna¹⁸¹⁹²⁰.

Jednak różnice pojawiają się w szczegółowych ostrzeżeniach:

• Lacydypina jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężką niewydolnością lewej komory serca, po świeżym zawale serca i w niestabilnej dławicy piersiowej²¹.
• Nimodypina nie powinna być stosowana z określonymi lekami przeciwpadaczkowymi (fenobarbital, fenytoina, karbamazepina) i ryfampicyną, gdyż mogą one znacznie zmniejszać jej skuteczność²⁰.
• Amlodypina wymaga ostrożności u pacjentów z niewydolnością serca, szczególnie w klasie III-IV NYHA, ponieważ może zwiększać ryzyko obrzęku płuc²².

Stosowanie w ciąży, karmieniu piersią i wpływ na płodność

Amlodypina, lacydypina i nimodypina nie są zalecane do stosowania w czasie ciąży, chyba że lekarz uzna, że korzyść dla matki przewyższa potencjalne ryzyko dla dziecka²³²⁴²⁵. Wszystkie te leki mogą przenikać do mleka matki, dlatego stosowanie ich podczas karmienia piersią wymaga ostrożności lub jest niewskazane²³²⁴²⁵.

Niektóre badania sugerują, że antagoniści wapnia mogą mieć wpływ na płodność, jednak dane te są ograniczone i nie zawsze dotyczą ludzi²⁶²⁴²⁵.

Bezpieczeństwo u szczególnych grup pacjentów

Różnice pomiędzy substancjami pojawiają się także w bezpieczeństwie stosowania u osób z chorobami współistniejącymi:

• Amlodypina może być stosowana u pacjentów z niewydolnością nerek bez konieczności modyfikacji dawki, ponieważ jej stężenie w surowicy nie jest zależne od funkcji nerek⁷. U osób z zaburzeniami czynności wątroby zaleca się rozpoczęcie od najmniejszej możliwej dawki i ostrożność podczas zwiększania dawki¹³.
• Lacydypina nie wymaga modyfikacji dawki u osób z niewydolnością nerek, ale u pacjentów z zaburzeniami funkcji wątroby może dojść do zwiększenia jej działania, dlatego konieczna jest ostrożność²⁷.
• Nimodypina u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby powinna być stosowana w mniejszych dawkach lub odstawiona, gdyż jej metabolizm jest osłabiony, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych¹⁴.

Tabela porównawcza – amlodypina, lacydypina, nimodypina

Amlodypina, lacydypina, nimodypina – najważniejsze różnice i podobieństwa

Choć amlodypina, lacydypina i nimodypina mają podobny mechanizm działania, to jednak różnią się pod względem zastosowań klinicznych, bezpieczeństwa i możliwości stosowania w określonych grupach pacjentów. Amlodypina jest najczęściej wykorzystywana w leczeniu nadciśnienia i dławicy piersiowej, może być stosowana także u dzieci powyżej 6. roku życia. Lacydypina jest zarejestrowana wyłącznie do leczenia nadciśnienia u dorosłych, a nimodypina – do zapobiegania powikłaniom po krwotoku podpajęczynówkowym.

Wszystkie te leki wymagają indywidualnego podejścia w przypadku pacjentów z chorobami wątroby lub nerek, a także u kobiet w ciąży i karmiących piersią. Należy zachować szczególną ostrożność przy łączeniu ich z innymi lekami oraz unikać soku grejpfrutowego, który może nasilać ich działanie.

Przegląd porównywanych substancji czynnych

W tym opisie porównujemy trzy ważne leki przeciwgrzybicze:

• Worykonazol – nowoczesny lek z grupy triazoli, stosowany w leczeniu ciężkich zakażeń grzybiczych, szczególnie gdy inne leki okazują się nieskuteczne lub pacjent jest w grupie wysokiego ryzyka¹.
• Amfoterycyna B – antybiotyk polienowy dostępny w różnych formach (np. liposomalnej, kompleksach lipidowych), od lat wykorzystywany w leczeniu poważnych zakażeń grzybiczych, w tym u osób z obniżoną odpornością².
• Flukonazol – triazolowy lek przeciwgrzybiczy o szerokim zastosowaniu, skuteczny w leczeniu i profilaktyce zakażeń Candida oraz niektórych innych grzybów³.

Wszystkie te leki należą do grupy leków przeciwgrzybiczych działających ogólnoustrojowo, jednak różnią się mechanizmem działania, spektrum aktywności, a także bezpieczeństwem stosowania w różnych grupach pacjentów⁴⁵³.

Kiedy stosuje się worykonazol, amfoterycynę B i flukonazol?

Choć te trzy leki mają wspólny cel – zwalczanie zakażeń grzybiczych – ich zastosowanie może się różnić w zależności od rodzaju infekcji, wieku pacjenta czy innych chorób towarzyszących.

• Worykonazol jest wskazany w leczeniu:
  • <a href="/tag/inwazyjna-aspergiloza/” title=”inwazyjna aspergiloza” class=”to-tag” data-termid=”47018″>inwazyjnej aspergilozy,
  • ciężkich, opornych na flukonazol zakażeń Candida (w tym C. krusei),
  • ciężkich zakażeń grzybiczych wywołanych przez Scedosporium spp. i Fusarium spp.,
  • profilaktyce inwazyjnych zakażeń grzybiczych u osób po przeszczepieniu komórek krwiotwórczych¹.
• Amfoterycyna B jest stosowana w:
  • ciężkich układowych i głębokich zakażeniach grzybiczych (np. kandydoza, aspergiloza, mukormikoza, kryptokokoza),
  • empirycznym leczeniu gorączki u pacjentów z neutropenią,
  • leczeniu zakażeń grzybiczych u pacjentów z obniżoną odpornością².
• Flukonazol znajduje zastosowanie w:
  • leczeniu inwazyjnych kandydoz,
  • kryptokokowym zapaleniu opon mózgowych,
  • profilaktyce zakażeń grzybiczych u osób z neutropenią,
  • leczeniu drożdżakowych zakażeń błon śluzowych i skóry³.

Wskazania mogą się częściowo pokrywać, jednak worykonazol i amfoterycyna B są zarezerwowane przede wszystkim do cięższych, zagrażających życiu infekcji lub przypadków, gdy inne leki nie przynoszą efektu¹². Flukonazol jest częściej stosowany w profilaktyce oraz w mniej skomplikowanych zakażeniach³.

Mechanizm działania i różnice farmakokinetyczne

Leki te działają na różne sposoby, choć wszystkie prowadzą do zniszczenia komórek grzybów:

• Worykonazol i flukonazol to triazole – hamują enzym odpowiedzialny za syntezę ergosterolu, który jest niezbędny dla błony komórkowej grzyba. Utrata ergosterolu prowadzi do śmierci komórki grzybiczej⁴³.
• Amfoterycyna B działa przez wiązanie się bezpośrednio ze sterolami w błonie komórkowej grzyba, powodując powstawanie „dziur” w tej błonie i wyciek zawartości komórki⁵.

Właściwości farmakokinetyczne:

• Worykonazol cechuje się bardzo wysoką biodostępnością po podaniu doustnym (około 96%), szybko się wchłania i dobrze przenika do tkanek, w tym do płynu mózgowo-rdzeniowego¹⁰.
• Flukonazol również bardzo dobrze się wchłania, osiągając podobne stężenia we krwi po podaniu doustnym i dożylnym. Długo utrzymuje się w organizmie, co pozwala na wygodne dawkowanie¹¹.
• Amfoterycyna B w formie liposomalnej i innych nowoczesnych postaciach jest lepiej tolerowana niż jej starsze wersje, jednak wchłania się wyłącznie po podaniu dożylnym i gromadzi w tkankach¹².

Worykonazol i flukonazol są metabolizowane głównie w wątrobie, przy czym worykonazol wykazuje dużą zmienność indywidualną ze względu na różnice genetyczne w metabolizmie¹³. Amfoterycyna B jest eliminowana głównie przez układ siateczkowo-śródbłonkowy i w niewielkim stopniu przez nerki¹⁴.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co warto wiedzieć?

Każdy z tych leków ma określone przeciwwskazania oraz wymaga szczególnej ostrożności u niektórych pacjentów.

• Worykonazol:
  • Nie stosować w przypadku uczulenia na worykonazol lub inne azole¹⁵.
  • Nie wolno łączyć z lekami wydłużającymi odstęp QT, takimi jak niektóre leki przeciwarytmiczne czy przeciwhistaminowe¹⁵.
  • Nie zaleca się stosowania z ryfampicyną, karbamazepiną, fenobarbitalem, dziurawcem czy dużymi dawkami rytonawiru¹⁵.
  • Ostrożność przy zaburzeniach wątroby i nerek, a także u dzieci poniżej 2. roku życia¹⁶.
• Amfoterycyna B:
  • Nie stosować w razie nadwrażliwości na substancję czynną lub składniki pomocnicze, chyba że nie ma innej opcji terapeutycznej¹⁷.
  • Szczególna ostrożność w przypadku chorób nerek, regularna kontrola elektrolitów i czynności nerek⁷.
  • Możliwe reakcje alergiczne podczas infuzji – wskazana dawka próbna przed pierwszym podaniem¹⁸.
• Flukonazol:
  • Przeciwwskazany przy uczuleniu na flukonazol lub inne azole¹⁹.
  • Nie wolno stosować z niektórymi lekami wydłużającymi odstęp QT (np. cyzapryd, astemizol, pimozyd, chinidyna, erytromycyna)¹⁹.
  • Ostrożność przy chorobach wątroby i nerek – w długotrwałym leczeniu konieczna jest modyfikacja dawki⁸.

Różnice szczególne: Amfoterycyna B i worykonazol są zarezerwowane dla cięższych zakażeń lub przypadków oporności na inne leki, natomiast flukonazol częściej wybierany jest w leczeniu łagodniejszych lub mniej zaawansowanych infekcji grzybiczych¹²³.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Wybór odpowiedniego leku przeciwgrzybiczego wymaga uwzględnienia wieku pacjenta, stanu zdrowia oraz ewentualnych przeciwwskazań.

• Stosowanie u dzieci:
  • Worykonazol – wskazany od 2. roku życia, z dostosowaniem dawkowania do masy ciała i drogi podania²⁰. U młodszych dzieci bezpieczeństwo i skuteczność nie są potwierdzone.
  • Amfoterycyna B – stosowana u dzieci i młodzieży, również u noworodków, z indywidualnym doborem dawki²¹.
  • Flukonazol – można stosować od okresu noworodkowego, dawki ustala się w zależności od masy ciała i rodzaju zakażenia²².
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią:
  • Worykonazol – nie zaleca się stosowania w ciąży, chyba że potencjalna korzyść przeważa nad ryzykiem dla płodu. Karmienie piersią powinno być przerwane²³.
  • Amfoterycyna B – może być stosowana w ciąży tylko w sytuacji zagrożenia życia, brak potwierdzonego bezpieczeństwa. W razie konieczności podania w okresie karmienia piersią należy rozważyć ryzyko dla dziecka²⁴.
  • Flukonazol – nie jest zalecany w ciąży (szczególnie w dużych dawkach i długotrwale), ponieważ może zwiększać ryzyko wad rozwojowych i poronienia²⁵. W przypadku pojedynczej dawki można kontynuować karmienie piersią, ale przy dłuższym leczeniu należy je przerwać.
• Kierowcy i osoby obsługujące maszyny:
  • Worykonazol i flukonazol mogą powodować przejściowe zaburzenia widzenia lub zawroty głowy – w takim przypadku należy unikać prowadzenia pojazdów²⁶²⁷.
  • Amfoterycyna B może wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów, jeśli wystąpią działania niepożądane (np. reakcje alergiczne, zaburzenia elektrolitowe)²⁸.

Podsumowanie: worykonazol, amfoterycyna B i flukonazol – najważniejsze różnice

Poniżej przedstawiamy najważniejsze informacje dotyczące wskazań, bezpieczeństwa i zastosowania worykonazolu, amfoterycyny B i flukonazolu:

Porównanie substancji czynnych stosowanych w leczeniu przewlekłego WZW C

W tej analizie porównamy welpataswir z innymi nowoczesnymi substancjami czynnymi używanymi w leczeniu przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu C: sofosbuwirem oraz pibrentaswirem. Wszystkie te substancje należą do grupy tzw. leków o bezpośrednim działaniu przeciwwirusowym (DAA), które zrewolucjonizowały leczenie HCV, pozwalając na wysoką skuteczność, krótszy czas terapii i ograniczenie działań niepożądanych¹²³.

• Welpataswir, sofosbuwir i pibrentaswir blokują kluczowe etapy namnażania wirusa HCV.
• Welpataswir i pibrentaswir są inhibitorami białka NS5A, a sofosbuwir – inhibitorem polimerazy NS5B.
• Stosuje się je w różnych schematach leczenia, zarówno jako pojedyncze substancje, jak i w skojarzeniach.
• Każda z tych substancji może być podawana w różnych postaciach leku (tabletki, granulat) i dostosowana do wieku oraz masy ciała pacjenta.

Wskazania terapeutyczne – kiedy stosuje się poszczególne substancje?

Welpataswir jest stosowany w leczeniu przewlekłego WZW C u dorosłych, dzieci i młodzieży od 3. roku życia, zawsze w połączeniu z sofosbuwirem. Skojarzenie to jest skuteczne we wszystkich genotypach HCV, zarówno u osób bez marskości wątroby, jak i z marskością wyrównaną lub zdekompensowaną⁴⁵.

Sofosbuwir jest również bardzo szeroko stosowany, zarówno samodzielnie (z innymi lekami), jak i w połączeniu z welpataswirem czy ledipaswirem. Jego wskazania obejmują leczenie przewlekłego WZW C u dorosłych i dzieci od 3. roku życia, we wszystkich genotypach wirusa⁶⁷.

Pibrentaswir (wraz z glekaprewirem) jest stosowany w leczeniu przewlekłego WZW C u dorosłych i dzieci od 3 lat, niezależnie od genotypu HCV. Szczególnie istotne jest jego zastosowanie u pacjentów z różnymi wcześniejszymi niepowodzeniami terapeutycznymi³⁸.

• Welpataswir: od 3. roku życia, wszystkie genotypy, skuteczny także u osób z marskością wątroby.
• Sofosbuwir: od 3. roku życia, wszystkie genotypy, szeroki zakres stosowania.
• Pibrentaswir: od 3. roku życia, wszystkie genotypy, zalecany także w razie wcześniejszych niepowodzeń leczenia.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne – podobieństwa i różnice

Welpataswir i pibrentaswir to inhibitory białka NS5A, które hamują namnażanie wirusa na poziomie replikacji materiału genetycznego. Sofosbuwir działa inaczej – blokuje enzym NS5B, który odpowiada za kopiowanie RNA wirusa¹²³.

• Welpataswir i pibrentaswir zapewniają tzw. pangenotypowe działanie, czyli skuteczność wobec wszystkich głównych typów HCV.
• Sofosbuwir jest prolekiem – po podaniu przekształca się w aktywną formę w komórkach wątroby.
• Welpataswir i pibrentaswir mają bardzo wysokie wiązanie z białkami osocza, co wpływa na ich dłuższy czas działania w organizmie.
• Farmakokinetyka (wchłanianie, dystrybucja, metabolizm, wydalanie) tych leków różni się, co wpływa na schemat dawkowania i ewentualne interakcje z innymi lekami.

Przeciwwskazania i szczególne środki ostrożności – co je łączy, co różni?

Wszystkie porównywane substancje mają wspólne przeciwwskazania, takie jak nadwrażliwość na substancję czynną czy silne zaburzenia czynności wątroby (w niektórych przypadkach), a także niektóre interakcje z innymi lekami, szczególnie z silnymi induktorami enzymów wątrobowych (np. karbamazepina, fenytoina, fenobarbital, ryfampicyna, ziele dziurawca zwyczajnego)¹³¹⁴¹⁵.

• Welpataswir, sofosbuwir i pibrentaswir nie mogą być stosowane z lekami silnie przyspieszającymi metabolizm leków w wątrobie.
• Przeciwwskazaniem do terapii glekaprewirem/pibrentaswirem jest ciężka niewydolność wątroby.
• Niektóre schematy są przeciwwskazane z określonymi lekami, np. rozuwastatyną czy etynyloestradiolem.
• Stosowanie z niektórymi lekami przeciwdrgawkowymi lub przeciwtuberkulozowymi może obniżyć skuteczność leczenia.

Bezpieczeństwo stosowania u dzieci, kobiet w ciąży i innych szczególnych grup pacjentów

Welpataswir, sofosbuwir i pibrentaswir mogą być stosowane u dzieci od 3. roku życia, jednak w każdej grupie wiekowej i w szczególnych sytuacjach zdrowotnych (np. ciąża, karmienie piersią, zaburzenia czynności nerek lub wątroby) istnieją indywidualne zalecenia i ograniczenia¹⁶¹⁷¹¹.

• Stosowanie welpataswiru i sofosbuwiru u dzieci od 3 lat jest dobrze udokumentowane, natomiast pibrentaswir w połączeniu z glekaprewirem jest dopuszczony od 3 lat i masy ciała powyżej 12 kg.
• Nie zaleca się stosowania tych leków w czasie ciąży i karmienia piersią ze względu na brak wystarczających danych na temat bezpieczeństwa.
• U pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek można stosować zarówno welpataswir/sofosbuwir, jak i glekaprewir/pibrentaswir, ale zawsze po rozważeniu innych opcji.
• Leki te nie mają istotnego wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn.

Podsumowanie: Welpataswir i inne nowoczesne leki przeciwwirusowe w leczeniu WZW C