Co to jest nerwica natręctw?

Nerwica natręctw, znana również jako zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD), to stan, w którym osoba doświadcza powracających, niechcianych myśli (obsesji) oraz czuje przymus wykonywania powtarzalnych czynności (kompulsji). Te obsesje i kompulsje nie są po prostu złymi nawykami – potrafią poważnie zakłócać codzienne życie i powodować znaczny stres. Osoby z nerwicą natręctw mogą spędzać nawet kilka godzin dziennie na wykonywaniu rytuałów lub zmaganiu się z natrętnymi myślami, co znacząco wpływa na ich jakość życia, relacje z innymi ludźmi i codzienne obowiązki [1,2].

Wyobraź sobie, że masz w głowie natrętną myśl, która pojawia się wbrew twojej woli. Może to być obawa, że dotknąłeś czegoś brudnego i zachorujesz. Ta myśl wywołuje tak silny niepokój, że czujesz przymus umycia rąk. Po umyciu rąk czujesz ulgę, ale tylko na chwilę, bo myśl wkrótce wraca i cały cykl zaczyna się od nowa. Ważne jest, aby zrozumieć, że osoba cierpiąca na nerwicę natręctw zdaje sobie sprawę, że jej myśli i zachowania są irracjonalne, ale mimo to nie potrafi ich kontrolować [1,2].

Nerwica natręctw objawy – jak rozpoznać problem?

Nerwica natręctw przejawia się w dwóch głównych formach: obsesji (natrętnych myśli) i kompulsji (natrętnych czynności). Obsesje to uporczywe, niechciane myśli, obrazy lub impulsy, które wywołują niepokój i lęk. Najczęstsze obsesje to obawa przed zarazkami i brudem, nadmierna potrzeba symetrii i porządku, lęk przed zrobieniem krzywdy sobie lub innym oraz ciągłe wątpliwości i niepewność (np. czy na pewno wyłączyło się żelazko) [1,2].

Kompulsje to powtarzalne zachowania lub czynności umysłowe, których osoba czuje przymus wykonywania w odpowiedzi na obsesje. Typowe kompulsje obejmują częste mycie rąk lub czyszczenie przedmiotów, wielokrotne sprawdzanie, np. czy drzwi są zamknięte, liczenie i porządkowanie przedmiotów w określony sposób oraz powtarzanie słów lub zdań w myślach. Osoba z nerwicą natręctw zdaje sobie sprawę, że te myśli i zachowania są irracjonalne, ale wykonywanie kompulsji przynosi chwilową ulgę, wzmacniając błędne koło obsesji i kompulsji [1,2].

Nerwica natręctw myślowych – gdy natręctwa są głównie w głowie

Szczególnym rodzajem zaburzenia jest nerwica natręctw myślowych, gdzie główny problem stanowią obsesyjne myśli, a kompulsje mają charakter ukryty, mentalny. W tym przypadku osoba nie wykonuje widocznych rytuałów, ale zmaga się z natrętnymi myślami i mentalnymi kompulsjami, takimi jak ciągłe analizowanie, mentalne sprawdzanie czy liczenie w myślach. Ten rodzaj nerwicy natręctw może być trudniejszy do rozpoznania przez otoczenie, ponieważ objawy nie są widoczne na zewnątrz – osoba może sprawiać wrażenie zamyślonej lub nieobecnej, podczas gdy w rzeczywistości toczy wewnętrzną walkę z intensywnymi obsesyjnymi myślami [1,2].

Nerwica natręctw myślowych może być równie wyniszczająca jak ta z widocznymi kompulsjami. Osoby cierpiące na ten rodzaj zaburzenia często wstydzą się swoich myśli i nie mówią o nich z obawy przed niezrozumieniem lub osądem. To sprawia, że cierpią w samotności i odkładają szukanie pomocy, co może prowadzić do pogłębienia problemu i rozwoju innych zaburzeń, takich jak depresja czy zaburzenia lękowe [1,2].

Co powoduje nerwicę natręctw?

Nerwica natręctw nie ma jednej, prostej przyczyny. Jest to złożone zaburzenie, które może wynikać z kombinacji różnych czynników. Badania wskazują na nieprawidłowości w funkcjonowaniu mózgu u osób z nerwicą natręctw, szczególnie w działaniu neuroprzekaźników, takich jak serotonina i dopamina. Można to porównać do “obwodów hamujących” w mózgu, które pomagają nam ignorować nieistotne myśli – u osób z nerwicą natręctw te obwody mogą działać nieprawidłowo [1,2].

Czynniki genetyczne również odgrywają rolę – ryzyko rozwoju nerwicy natręctw jest 3-5 razy wyższe u krewnych pierwszego stopnia osoby z tym zaburzeniem [2]. Stresujące wydarzenia życiowe, takie jak traumatyczne przeżycia, poważna choroba czy znaczące zmiany życiowe, mogą być czynnikiem wyzwalającym lub nasilającym objawy, szczególnie u osób genetycznie predysponowanych do tego zaburzenia. Środowisko rodzinne i styl wychowania (np. nadopiekuńczość, wysokie wymagania, nacisk na perfekcjonizm) również mogą przyczynić się do rozwoju nerwicy natręctw [1,2].

Nerwica natręctw leczenie – jakie są skuteczne metody?

Dobre wieści – nerwicę natręctw można skutecznie leczyć! Współczesna medycyna oferuje różne metody terapii, które mogą znacząco zmniejszyć objawy i poprawić jakość życia. Najskuteczniejszym podejściem w leczeniu nerwicy natręctw jest terapia poznawczo-behawioralna (CBT), szczególnie technika znana jako ekspozycja i powstrzymanie reakcji (ERP) [1,2]. Polega ona na kontrolowanym wystawieniu pacjenta na sytuacje wywołujące lęk przy jednoczesnym powstrzymywaniu się od wykonywania kompulsji. Początkowo powoduje to wzrost lęku, ale z czasem mózg uczy się, że nic złego się nie dzieje, a lęk naturalnie spada.

Leki również są często ważnym elementem leczenia, szczególnie w przypadkach o średnim i ciężkim nasileniu. Najczęściej stosuje się inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), takie jak fluoksetyna, sertralina czy escitalopram [1,2]. Warto wiedzieć, że dawki leków często są wyższe niż w leczeniu depresji, a pierwsze efekty mogą pojawić się dopiero po 4-8 tygodniach. Najlepsze efekty osiąga się często łącząc psychoterapię z farmakoterapią – leki pomagają złagodzić objawy i redukują lęk, co ułatwia pacjentowi udział w psychoterapii, a psychoterapia uczy strategii radzenia sobie z objawami [1,2].

Praktyczne wskazówki do samodzielnego radzenia sobie

Profesjonalne leczenie jest kluczowe, ale istnieje wiele technik, które możesz stosować samodzielnie, aby wspierać proces leczenia. Regularna praktyka technik oddechowych i mindfulness (uważności) może pomóc w lepszym radzeniu sobie z natrętnymi myślami. Progresywna relaksacja mięśni (napinanie i rozluźnianie poszczególnych grup mięśni) oraz wizualizacja (tworzenie mentalnych obrazów spokoju) są również skutecznymi metodami redukcji lęku.

Wprowadzenie zdrowych nawyków, takich jak regularna aktywność fizyczna (minimum 30 minut dziennie), dbanie o higienę snu i zrównoważoną dietę, może znacząco zmniejszyć nasilenie objawów. Prowadzenie dziennika myśli i zachowań pomaga monitorować obsesje i kompulsje oraz identyfikować wzorce ich występowania. Dołączenie do grupy wsparcia dla osób z nerwicą natręctw może przynieść wiele korzyści – dzielenie się doświadczeniami zmniejsza poczucie osamotnienia i stygmatyzacji, a także daje możliwość uzyskania praktycznych porad od osób, które skutecznie radzą sobie z objawami [1,2].

Mity i fakty o nerwicy natręctw

Wokół nerwicy natręctw narosło wiele mitów. Wbrew powszechnemu przekonaniu, nerwica natręctw nie oznacza, że ktoś jest “dziwny” czy “szalony” – to uznane zaburzenie neuropsychiatryczne dotykające 1-3% populacji [1]. Nie jest też prawdą, że natręctwa mogą ustąpić same – bez odpowiedniego leczenia, objawy zazwyczaj utrzymują się lub nasilają z czasem [1,2]. Choć nerwicę natręctw trudno całkowicie wyleczyć, nowoczesne metody leczenia mogą przynieść znaczną poprawę jakości życia, a u niektórych pacjentów możliwe jest osiągnięcie pełnej remisji objawów. Badania pokazują, że od 32% do 70% pacjentów osiąga remisję objawów w długoterminowej obserwacji [2].

Jeśli podejrzewasz u siebie lub bliskiej osoby nerwicę natręctw, warto skonsultować się ze specjalistą, gdy objawy utrudniają codzienne funkcjonowanie. Pomocy możesz szukać u psychologa (szczególnie specjalizującego się w terapii poznawczo-behawioralnej), psychiatry (gdy potrzebne jest leczenie farmakologiczne) lub w poradniach zdrowia psychicznego oferujących kompleksową opiekę. Pamiętaj, że wczesna diagnoza i odpowiednie leczenie znacząco zwiększają szanse na poprawę jakości życia.

Podsumowanie

Nerwica natręctw, znana również jako zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD), to poważne schorzenie, które może znacząco utrudniać codzienne życie. Objawia się uporczywymi, natrętnymi myślami (obsesjami) oraz przymusem wykonywania powtarzalnych czynności (kompulsji). Istnieje także odmiana nerwica natręctw myślowych, w której kompulsje mają charakter wyłącznie mentalny. Skuteczne leczenie nerwicy natręctw obejmuje terapię poznawczo-behawioralną (CBT) oraz farmakoterapię, a wsparciem mogą być też techniki relaksacyjne, aktywność fizyczna czy grupy wsparcia. Jeśli zauważasz u siebie objawy nerwicy natręctw, warto poszukać profesjonalnej pomocy – im wcześniej rozpoczniesz leczenie, tym większe szanse na poprawę jakości życia.

Choroba Alzheimera jest najczęstszą przyczyną demencji dotykającą przeważnie ludzi w podeszłym wieku (powyżej 65 r.ż.) i staje się obecnie jednym z głównych problemów zdrowia publicznego na świecie. Schorzenie obejmuje trudności w mówieniu, zaburzenia pamięci, trudności w rozumieniu, wykonywaniu podstawowych czynności, skupieniu uwagi, niezdolność do rozpoznania oczywistych dla otoczenia przedmiotów lub zdarzeń. Przyczyną choroby Alzheimera jest uszkodzenie i zanik pewnych komórek nerwowych mózgu, co powoduje utrudnienie w przesyłaniu informacji za pomocą impulsów nerwowych [1,2].

Jakie działanie ma rywastygmina i donepezil?

Przez kilka dekad badano różne strategie terapeutyczne, jednak nadal nie opracowano skutecznego leczenia choroby Alzheimera. Priorytetem jest zapobieganie wystąpienia schorzenia i jego rozwoju. Terapia w chorobie Alzheimera wiąże się głównie z nasileniem przekazywania sygnałów w mózgu za pomocą ważnego neuroprzekaźnika – acetylocholiny. Rywastygmina i donepezil należą do tej samej grupy leków pod względem sposobu działania i zwiększają stężenie acetylocholiny w mózgu poprzez spowalnianie jej rozkładu. Tym samym poprawiają przepływ informacji między komórkami mózgowymi, opóźniają postęp choroby i poprawiają codzienne funkcjonowanie pacjentów [3-5].

Historia donepezilu i rywastygminy

Donepezil, został zsyntezowany w 1983 roku w Japonii, jako pochodna pierwszego leku na chorobę Alzheimera badanego klinicznie na dużą skalę – takryny. Rywastygmina powstała jako syntetyczny związek na bazie naturalnego alkaloidu fizostygminy w 1985 roku. Oba leki zostały zatwierdzone w Stanach Zjednoczonych w 1996 roku, a w Europie w roku 1997 w leczeniu łagodnej do umiarkowanej choroby Alzheimera (w roku 2000 rywastygmina została centralnie zatwierdzona w całej Unii Europejskiej) [6-8]. 

Porównanie skuteczności leków

Rywastygmina (6 do 12 mg dziennie doustnie lub 9,5 mg dziennie w postaci plastra) wykazuje korzyści w leczeniu pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu łagodnym do umiarkowanego. W badaniach zaobserwowano wolniejsze tempo pogarszania się funkcji poznawczych i wykonywania codziennych czynności u pacjentów przyjmujących rywastygminę w porównaniu z placebo [3].

Badania naukowe potwierdzają, że osoby z łagodną, umiarkowaną lub ciężką demencją spowodowaną chorobą Alzheimera leczone przez 12 lub 24 tygodnie donepezilem doświadczają korzyści w zakresie funkcji poznawczych, czynności życia codziennego i ogólnego stanu zdrowia [4]. 

Zgodnie z badaniami, leczenie lekami takimi jak donepezil czy rywastygmina może oferować korzyści terapeutyczne u pacjentów z łagodną i umiarkowaną postacią choroby Alzheimera. Chociaż oba leki działają podobnie na funkcje poznawcze i zachowanie, rywastygmina wydaje się zapewniać większe korzyści w zdolności do wykonywania codziennych czynności przez pacjenta i ogólnym funkcjonowaniu [9]. Z drugiej strony, zainteresowanie donepezilem w świecie naukowym wydaje się być większe, gdyż około dwukrotnie więcej publikacji, obejmujących również badania kliniczne jest dostępne dla donepezilu, co może świadczyć o upatrywaniu w nim większych szans na terapię w chorobie Alzheimera.

Jakie skutki uboczne ma donepezil i rywastygmina?

Rywastygmina i donepezil, jako należące do tej samej grupy farmakoterapeutycznej leków są zwykle dobrze tolerowane przez pacjentów [10].

Rywastygmina – skutki uboczne

Do najczęściej występujących działań niepożądanych rywastygminy należą zaburzenia żołądka i jelit, w tym nudności (38%) i wymioty (23%), szczególnie w okresie ustalania dawki. Wśród częstych działań niepożądanych są ponadto: 

• Bardzo często (1 lub więcej na 10 przypadków): brak łaknienia (anoreksja), zawroty głowy
• Często (1 lub więcej na 100): koszmary senne, pobudzenie, lęk, splątanie, senność, drżenie, nadmierne pocenie, uczucie zmęczenia, złe samopoczucie [11,12].

Donepezil – skutki uboczne

W przypadku donepezilu, stosowanie dawki 5 mg dziennie niesie za sobą istotne ryzyko zawrotów i bólu głowy. Natomiast dawka dobowa 10 mg najczęściej może wiązać się z wystąpieniem nudności, wymiotów, biegunki i anoreksji. Najczęstszymi działaniami niepożądanymi donepezilu są: 

• Bardzo często (1 lub więcej na 10 przypadków): biegunka, nudności, ból głowy
• Często (1 lub więcej na 100): przeziębienie, jadłowstręt, skurcze mięśni, omamy, pobudzenie, agresywne zachowanie, nietypowe sny, koszmary senne, omdlenia, zawroty głowy, wysypkę, świąd, bezsenność, wymioty, zaburzenia żołądkowe, nietrzymanie moczu, zmęczenie [13,14].

W przeglądzie systematycznym obejmującym badania dotyczących najczęściej stosowanych leków w chorobie Alzheimera, czyli donepezilu, rywastygminy, galantaminy i memantyny, częstotliwość zgłaszania zdarzeń niepożądanych była ogólnie najniższa w przypadku donepezilu i najwyższa w przypadku rywastygminy. Dlatego można wnioskować, że efekty uboczne częściej zdarzają się w przypadku stosowania rywastygminy niż donepezilu, szczególnie w fazie dobierania odpowiedniej dawki [9,15].

Kiedy stosuje się oba leki?

Wskazaniami do stosowania rywastygminy są:

• Leczenie objawowe łagodnej do średniozaawansowanej postaci otępienia typu alzheimerowskiego
• Leczenie objawowe łagodnej do średniozaawansowanej postaci otępienia u pacjentów z chorobą Parkinsona o nieznanym podłożu [11,12].

Wskazania do stosowania donepezilu to objawowe leczenie łagodnej do średnio ciężkiej postaci otępienia w chorobie Alzheimera [13,14].

Dawkowanie i czas działania

Omawiane substancje różnią się między sobą czasem działania w organizmie, a co za tym idzie – sposobem dawkowania.

Rywastygmina – dawkowanie

Leczenie rywastygminą można rozpocząć jedynie wtedy, gdy możliwe jest zapewnienie opieki osoby odpowiedzialnej za regularne przyjmowanie produktu leczniczego przez pacjenta. Rywastygmina jest bardzo szybko rozkładana przez nasz organizm. Jej tzw. biologiczny czas półtrwania, czyli czas, po którym ilość leku w naszym organizmie zmniejsza się o połowę, wynosi 1,5 h. Dlatego należy ją przyjmować dwa razy na dobę – z porannym i wieczornym posiłkiem, aby zapewnić odpowiednie stężenie leku w organizmie. Dawką początkową jest 1,5 mg. Dawkę optymalną ustala się poprzez zwiększanie jednorazowej dawki po co najmniej dwóch tygodniach do 3 mg, 4,5 mg, a następnie 6 mg. Dawka podtrzymująca to 3 mg do 6 mg dwa razy dziennie. Maksymalna dawka rywastygminy to 6 mg dwa razy na dobę. [11,12].

Donepezil – dawkowanie

Donepezil długo utrzymuje się w naszym organizmie, jego czas półtrwania to aż 70 godzin, dlatego można go przyjmować raz na dobę. Wydaje się to być dużym atutem donepezilu, gdyż łatwiej zachować systematyczność przyjmowaniu leku raz na dobę. Zwłaszcza istotne jest to u pacjentów, którzy mogą mieć problem z pamięcią, co charakterystyczne w chorobie Alzheimera oraz bardziej dogodne dla opiekunów. Dawka początkowa donepezilu wynosi 5 mg. Dawkę tę powinno się utrzymywać przez okres co najmniej jednego miesiąca, co pozwala na wystarczającą ocenę skuteczności leczenia przez lekarza. Dzienna dawka leku może być zwiększona do maksymalnej zalecanej – 10 mg [13,14].

Porównanie bezpieczeństwa rywastygminy i donepezilu 

Stosowanie u kobiet w ciąży i karmiących piersią 

Rywastygminy nie wolno stosować w okresie ciąży oraz karmienia piersią, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne. Nie wiadomo, czy rywastygmina przenika przez łożysko oraz do mleka kobiecego, jednak dzieje się tak u zwierząt [11,12]. 

Stosowanie donepezilu podczas ciąży jest przeciwwskazane. Kobiety stosujące donepezil nie powinny karmić piersią, ze względu na brak badań potwierdzających bezpieczeństwo noworodka [13,14].

Prowadzenie pojazdów 

Sam donepezil czy rywastygmina wywierają niewielki lub umiarkowany wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów lub obsługiwania maszyn, choć mogą powodować zmęczenie, zawroty głowy i skurcze mięśni (donepezil) lub zawroty głowy i senność (rywastygmina) szczególnie na początku leczenia lub w trakcie zmiany dawki. Jednak otępienie w chorobie Alzheimera może powodować zaburzenie zdolności prowadzenia pojazdów lub obsługiwania maszyn. Dlatego lekarz prowadzący powinien regularnie oceniać możliwość dalszego prowadzenia pojazdów lub obsługiwania maszyn przez pacjentów leczonych donepezilem lub rywastygminą [11-14].

Interakcje z alkoholem 

Ogólnie nigdy nie powinno się przyjmować leków alkoholem. Nie ma jednak danych potwierdzających występowanie szczególnych interakcji rywastygminy z etanolem.

Alkohol może zmniejszać stężenie donepezilu. Dlatego w czasie stosowania leku nie powinno się spożywać alkoholu [13,14].

Stosowanie u seniorów 

Badania przeprowadzone u pacjentów z chorobą Alzheimera w wieku od 50 do 92 lat nie wykazały związanych z wiekiem zmian przyswajalności rywastygminy, choć u zdrowych ochotników w podeszłym wieku przyswajalność leku jest większa niż u młodych osób. Nie ma konieczności modyfikacji dawki u seniorów [11].

Donepezil jest przeznaczony do stosowania dla osób dorosłych i w podeszłym wieku, zatem jest bezpieczny dla seniorów i nie trzeba dostosowywać dawki leku ze względu na wiek pacjenta [13].

Stosowanie przy zaburzeniach czynności nerek 

Nie ma konieczności dostosowywania dawki rywastygminy u pacjentów z łagodnymi do umiarkowanych zaburzeniami czynności nerek. Jednak należy starannie dobrać wielkość dawki, w zależności od indywidualnej tolerancji leku, ponieważ u pacjentów z istotnymi zaburzeniami czynności nerek może wystąpić więcej działań niepożądanych [12].

W przypadku donepezilu niewydolność nerek nie wpływa na wydalanie leku przez nerki. Należy zatem stosować ten sam schemat dawkowania u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, jak u pacjentów z prawidłową funkcją tych narządów [13,14].

Stosowanie przy zaburzeniach czynności wątroby

Nie ma konieczności dostosowywania dawki rywastygminy u pacjentów z łagodnymi do umiarkowanych zaburzeniami czynności wątroby. Jednak należy starannie dobrać wielkość dawki, w zależności od tolerancji leku przez pacjenta, ponieważ w przypadku istotnych zaburzeń czynności wątroby może wystąpić więcej działań niepożądanych zależnych od ilości przyjętego leku. Nie przeprowadzono badań u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby, jednakże kapsułki z rywastygminą mogą być stosowane w tej populacji pacjentów pod warunkiem ścisłego monitorowania [12].

U pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności wątroby, dawka donepezilu powinna być zwiększana w zależności od indywidualnej tolerancji i odpowiedzi pacjenta na lek. Nie ma danych dotyczących pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby [13,14].

Interakcje z innymi lekami

Rywastygmina wykazuje potencjalnie mniej interakcji z innymi lekami, gdyż nie jest metabolizowana w wątrobie. Warto jednak zachować ostrożność podczas stosowania leku z lekami znieczulającymi, lekami na pęcherz nadreaktywny (oksybutynina, tolterodyna) czy lekami stosowanymi w nadciśnieniu i niewydolności serca (tzw. beta-blokerami, np. atenolol) [7,8,12].

Donepezil jest metabolizowany w wątrobie przez te same enzymy co wiele leków, dlatego może wchodzić w interakcje:

• z lekami zwiększającymi stężenie donepezilu, np. ketokonazol, chinidyna, itrakonazol, erytromycyna, fluoksetyna
• z lekami zmniejszającymi stężenie donepezilu, m.in. ryfampicyna, fenytoina, karbamazepina
• z lekami powodującymi w połączeniu arytmię serca, np. chinidyna, amiodaron, sotalol, citalopram, escitalopram, amitryptylina, klarytromycyna, erytromycyna, lewofloksacyna [13].

Dostępne postaci leków

Rywastygmina jest dostępna w lekach w takich postaciach jak: system transdermalny, plaster, roztwór doustny (stosowane w lecznictwie zamkniętym, czyli w szpitalach, np. Rivastigmine Hexal, 2 mg/ml), kapsułki twarde, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej (w lecznictwie zamkniętym, np. Nimvastid). W stosowanych dawkach plaster transdermalny może mieć mniej skutków ubocznych niż kapsułki, przy zachowaniu porównywalnej skuteczności [3].

Donepezil jest zarejestrowany w Polsce w postaci tabletek powlekanych i tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej.

Zamienniki i preparaty

W polskich aptekach dostępne jest kilka zamienników zarówno dla rywastygminy jak i donepezilu, w różnych postaciach farmaceutycznych.

Rywastygmina – zamienniki 

Zamiennikami rywastygminy w postaci kapsułek do połykania są np.:

• Rivaldo, 1,5 mg, 3 mg, 4,5 mg, 6,0 mg, kapsułki twarde
• Ristidic, 1,5 mg, 3 mg, 4,5 mg, 6,0 mg, kapsułki twarde
• Rivastigmin NeuroPharma, 1,5 mg, 3 mg, 4,5 mg, 6 mg, kapsułki twarde
• Rivastigmin Orion, 1,5 mg, 3 mg, 4,5 mg, 6 mg,  kapsułki twarde.

Rywastygmina w postaci plastrów, gdzie substancja uwalnia się przez skórę do krwi w kontrolowanym, wolniejszym tempie, występuje w lekach, będących swoimi odpowiednikami, takich jak np.:

• Atmina, 4,6 mg/24 h, 9,5 mg/24 h
• Evertas, 4,6 mg/24 h, 9,5 mg/24 h
• Rivastigmine Mylan, 4,6 mg/24 h, 9,5 mg/24 h.

Donepezil – zamienniki

Donepezil w postaci tabletek jest dostępny w wielu produktach będących swoimi odpowiednikami, m.in.:

• Apo-Doperil, 5 mg, 10 mg, tabletki powlekane
• Aricept, 5 mg, 10 mg, tabletki powlekane
• Cogiton, 5 mg, 10 mg, tabletki powlekane
• Donecept, 5 mg, 10 mg, tabletki powlekane
• Donectil, 5 mg, 10 mg, tabletki powlekane.

Donepezil w postaci tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej jest zarejestrowany w lekach:

• Cogiton ODT, 5 mg, 10 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej
• Donectil ODT 5 mg, 10 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej
• Ricordo, 5 mg, 10 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej
• Yasnal Q-Tab, 5 mg, 10 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej.

Podsumowanie

Do tej pory nie wykryto substancji w pełni zatrzymujących czy leczących chorobę Alzheimera. Zarówno donepezil, jak i rywastygmina to leki stosowane objawowo, opóźniające postęp tej choroby. Oba leki mają udokumentowaną skuteczność względem placebo, ich profil bezpieczeństwa jest znany i badany od dziesięcioleci. W postaci doustnej nieco większą częstością działań niepożądanych w badaniach charakteryzowała się rywastygmina. Jest ona szybko rozkładana przez nasz organizm, dlatego dawkuje się ją dwa razy na dobę lub stosuje w postaci plastrów transdermalnych. Donepezil można stosować raz na dobę, ze względu na dłuższy czas utrzymywania się w organizmie. Decyzja, który lek będzie lepszy dla konkretnego pacjenta, zależy od lekarza i odpowiedzi chorego na dobrane leczenie.

Depresja jest obecnie uważana za chorobę cywilizacyjną, która może dotyczyć osób w każdym wieku i może pojawić się różnych momentach życia – w przypadku kobiet, także w okresie ciąży. Leczenie choroby jest złożone i długotrwałe. W terapii stosuje się metody niefarmakologiczne oraz farmakologiczne przy wykorzystaniu leków przeciwdepresyjnych. Antydepresanty (leki przeciwdepresyjne) to złożona grupa leków psychotropowych o różnej budowie i działaniu, które oddziałują na ośrodkowy układ nerwowy.

Jakie leki stosuje się w leczeniu depresji?

Obecnie w leczeniu depresji stosuje się kilka grup leków. Najpopularniejszymi są selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, tak zwane leki SSRI. Należą do nich: citalopram, escitalopram, fluoksetyna, paroksetyna, sertralina. Oprócz tego stosowane są także leki z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (np. duloksetyna, wenlafaksyna) oraz noradrenergiczne i swoiste serotoninergiczne leki przeciwdepresyjne. Swoje zastosowanie mają także leki z grupy trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych (TLPD): amitryptylina i imipramina. 

Czy leki przeciwdepresyjne można stosować w ciąży?

Większość leków przeciwdepresyjnych przenika do mleka kobiecego w niewielkiej ilości ze względu na ich właściwości lipofilne, ale ich stężenie w mleku kobiecym jest małe. Uważa się zatem, że są one bezpieczne dla dziecka i można je stosować u kobiet karmiących piersią, nie przerywając karmienia. Co więcej, nie zaleca się również rutynowego monitorowania stężeń leków w osoczu niemowląt, ponieważ jest ono na tyle małe, że nie przekracza progu czułości większości testów laboratoryjnych. Należy jednak zwrócić uwagę na to, że poszczególne preparaty różnią się między sobą tak zwanymi właściwościami farmakokinetycznymi, czasem półtrwania, zdolnością do kumulowania się oraz tak zwaną dawką względną (RID), która określa odsetek dawki przyjmowanej przez kobietę karmiącą piersią, którą z mlekiem kobiecym przyjmuje dziecko. Przyjmuje się, że w okresie karmienia piersią bezpiecznie można stosować lek, którego RID wynosi <10% [1]. 

Które antydepresanty są na pewno bezpieczne w czasie karmienia?

Aktualnie uważa się, że lekami z wyboru w przypadku depresji u kobiety karmiącej piersią są sertralina i paroksetyna, które charakteryzują się małą wartością wspomnianego wyżej wskaźnika, jakim jest dawka względna. Są stosowane od dłuższego czasu i jak dotąd nie zostały opisane poważne działania niepożądane występujące u dzieci karmionych mlekiem matki, która zażywała któryś z dwóch wymienionych leków. Uważa się, że bezpiecznymi lekami, należącymi do tej samej grupy jest citalopram i escitalopram. Jeśli chodzi o wspomnianą wyżej grupę TLPD, lekami z wyboru są amitryptylina i imipramina. W przypadku fluoksetyny, która charakteryzuje się dobrym profilem bezpieczeństwa, nie zaleca się jej nawet w czasie laktacji ze względu na ryzyko istotnej kumulacji w organizmie niemowlęcia, a tym samym zwiększone ryzyko wywołania działań niepożądanych [2].

Co w przypadku leczenia fluoksetyną przed karmieniem piersią?

Zgodnie z obowiązującą zasadą, jeśli depresja jest dobrze kontrolowana, to nie powinno się zmieniać leku bez istotnego uzasadnienia. Jeśli matka chce karmić swoje dziecko piersią, to należy rozważyć zamianę leku, choć może się to wiązać z pogorszeniem objawów choroby. Można też rozważyć karmienie piersią bez zmiany leku, ale wtedy należy stosować lek w najmniejszej skutecznej dawce i monitorować uważnie dziecko pod kątem wystąpienia działań niepożądanych leku (sedacja, drżenie). W przypadku fluoksetyny zaleca się dodatkowo odciągnięcie mleka 8–9 h po przyjęciu leku i wylanie go, ponieważ wtedy stężenie leku w pokarmie jest największe [3].

Czy można stosować hydroksyzynę podczas karmienia piersią?

Odpowiedź na to pytanie jest krótka i brzmi: TAK. Hydroksyzyna opisywana jest jako lek dopuszczony w trakcie laktacji, nie obserwowano działań niepożądanych u karmionych dzieci [3].

Wyniki ostatnich badań wskazują, że nawet przy potencjalnie zwiększonym ryzyku wad wrodzonych u płodu lub innych działań niepożądanych, które mogą się pojawić u dziecka, całkowite ryzyko związane ze stosowaniem leków przeciwdepresyjnych w ciąży i podczas karmienia piersią jest niskie. Decyzję o wyborze rodzaju antydepresantu  należy podejmować ze szczególnie dużą rozwagą, ponieważ nieodpowiednie rozpoczęcie leczenia, jak i jego zaniechanie może mieć niekorzystne skutki dla pacjentki i jej dziecka.

Odpowiednio wysoki poziom hormonów jest odpowiedzialny za prawidłowy przebieg ciąży. Jednak po porodzie ich poziom spada. Dochodzą do tego nowe obowiązki, oczekiwania i duże obciążenie psychiczne i fizyczne. Pojawiają się obawy, czy uda się sprostać nowym zadaniom. Dodatkowo kobieta zaczyna odczuwać strach o zdrowie swojego nowo narodzonego dziecka. Komplikacje przy porodzie lub choroba dziecka dodatkowo go potęgują. Wpływ na pojawienie się depresji poporodowej ma również fakt, czy ciąża była planowana oraz, czy kobieta ma wsparcie rodziny [1].

Wszystkie wymienione powyżej czynniki mają duży wpływ na nastrój kobiety po porodzie. W pierwszych dniach może to doprowadzić do powstania tzw. baby blues. Jednakże jest to najczęściej stan przejściowy, który ustępuje po kilku lub kilkunastu dniach. O wiele groźniejsza jest depresja poporodowa [2].

Dlaczego występuje depresja poporodowa?

Depresja poporodowa może się rozwinąć z różnych przyczyn. Są to m.in.:

• powikłania podczas ciąży i porodu;
• brak wsparcia otoczenia;
• zła sytuacja materialna i społeczna;
• nasilający się smutek poporodowy (baby blues);
• niechciana lub nieplanowana ciąża;
• problemy zdrowotne dziecka;
• wystąpienie w przeszłości poronień lub narodzin martwego dziecka [1,3].

Jak zdiagnozować depresję poporodową?

Jeżeli obniżony nastrój kobiety nie poprawia się w ciągu kilkunastu dni po porodzie, może to świadczyć o wystąpieniu depresji poporodowej. Oczywiście tylko lekarz może zdiagnozować depresję, dlatego w takim wypadku warto udać się po poradę do psychiatry lub psychoterapeuty [2].

Lekarz lub psycholog na podstawie przeprowadzonego wywiadu oraz przeprowadzonych testów psychologicznych postawi diagnozę. Powodem obniżenia nastroju mogą być również choroby tarczycy, dlatego warto również wykonać badania w tym kierunku [3].

Jakie są objawy depresji poporodowej?

Depresja poporodowa ma następujące objawy:

• notoryczny lęk, o siebie lub dziecko np. wielokrotne wzywanie pediatry, pomimo że wszystko jest w porządku;
• poczucie, że jest się złą matką, nieradzenie sobie z nowymi obowiązkami;
• zdenerwowanie, obniżony nastrój;
• rzeczy, które były do tej pory przyjemne nie sprawiają już radości;
• poczucie, że nie jest się w stanie sprostać swoim oczekiwaniom;
• problem z podejmowaniem nawet prostych decyzji np. w co ubrać dziecko na spacer;
• problem ze wstaniem z łóżka, brak siły;
• zaniedbywanie obowiązków;
• brak lub wręcz zbyt duży apetyt;
• ciągłe zmęczenie i osłabienie;
• problemy ze snem [1,2].

Czy depresja może wystąpić w przypadku kolejnej ciąży?

Nawet w przypadku przepracowania i z pozoru zażegnania depresji poporodowej, może ona pojawić się znowu po kolejnej ciąży.  Dlatego warto być w takim wypadku pod stałą opieką lekarza psychiatry, który może zalecić profilaktyczne przyjmowanie leków. Również pomocna może być psychoterapia lub większe wsparcie rodziny, niż w przypadku wcześniejszej ciąży. Niestety wystąpienie w przeszłości depresji poporodowej zwiększa ryzyko rozwoju choroby dwubiegunowej oraz depresji nawracającej [1,3].

Jak leczyć depresję poporodową?

Łagodne przypadki depresji poporodowej leczy się za pomocą wsparcia psychologicznego, psychoterapii. W przypadku cięższych przebiegów najczęściej stosuje się dodatkowo leki przeciwdepresyjne. Najczęściej są to selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) np. sertralina (np. Asentra), escitalopram (np. Oroes) czy paroksetyna (np. Parogen). Rzadko stosowane są elektrowstrząsy (u pacjentów opornych na leczenie lekami antydepresyjnymi). O formie leczenia decyduje lekarz psychiatra. Bardzo ciężkie przypadki (na szczęście są stosunkowo rzadkie) wymagają nawet hospitalizacji. Problemu nie należy bagatelizować, a odpowiednie leczenie jest bardzo ważne. W skrajnych przypadkach depresja poporodowa może prowadzić nawet do myśli samobójczych. Dlatego równie ważne jest ciągłe wsparcie rodziny. Warto zadbać o odpowiednią dietę, wypoczynek i wspólne chwile z partnerem [1].

Wiadomo, że w okresie ciąży nie wolno nadużywać ani wprowadzać nowych leków czy suplementów diety. Wiele z nich bowiem jest przeciwwskazanych w okresie ciąży i karmienia piersią. Wywołać mogą one problemy z rozwojem płodu czy wpłynąć niekorzystnie na zdrowie i samopoczucie matki. Leki z przepisu lekarza powinny zostać zrewidowane z chwilą potwierdzenia ciąży u kobiety. Lekarz ginekolog we współpracy z lekarzem specjalistą dobiera odpowiednie leki i ich dawki w przypadku choroby przewlekłej matki, a także wtedy gdy kobieta karmi piersią. Jak bezpiecznie stosować leki w ciąży? Dowiesz się w tym artykule.

Jakich leków uspokajających nie wolno stosować w ciąży?

Leki uspokajające należą do grup: benzodiazepin, pochodnych kwasu barbiturowego, anksjolityków i neuroleptyków.

Benzodiazepiny w ciąży

Benzodiazepiny przenikają przez barierę krew-mózg, są związkami o charakterze lipofilnym. Przenikają one również przez łożysko i mogą wpływać na rozwój płodu. Najbardziej niekorzystne dla kobiety ciężarnej są benzodiazepiny krótko działające, mogące spowodować wady rozwojowe płodu.

Chlordiazepoksyd i diazepam należą do kategorii D leków stosowanych w ciąży, które mogą uszkodzić płód, ale są stosowane, gdy ryzyko wad rozwojowych płodu jest mniejsze niż zagrożenie życia kobiety ciężarnej. Najsilniejsze działanie uszkadzające płód wywołują, gdy są podawane ciężarnym w pierwszym trymestrze ciąży. Do najczęstszych wad płodu po stosowaniu tych leków należą: rozszczep podniebienia i rozszczep wargi. Długotrwałe podawanie benzodiazepin u ciężarnej może po porodzie wywołać zespół odstawienny u dziecka. Cechuje się on nadpobudliwością, rozdrażnieniem, niepokojem i problemami z zaśnięciem. Spośród innych benzodiazepin triazolam i temazepam należą do kategorii X-leków bezwzględnie przeciwwskazany w okresie ciąży.

Barbiturany w ciąży

Barbiturany również przenikają przez łożysko, a ich stosowanie wiąże się z większym ryzykiem wad rozwojowych (około sześć razy częściej występuje rozszczepienie podniebienia i warg). Stosowanie ich przez matkę karmiącą powoduje zaburzenia układu nerwowego u noworodków, z powodu przenikania ich do mleka. Oprócz senności i zaburzenia napięcia mięśniowego, po zaprzestaniu karmienia piersią, u dziecka może rozwinąć się zespół odstawienny.

Jakie są ziołowe leki na uspokojenie w ciąży?

Leki uspokajające, dostępne bez recepty to preparaty zawierające wyciągi ziołowe, w tym wyciągi z melisy, kozłka lekarskiego, różeńca górskiego, męczennicy. Jednakże w przypadku kobiet w ciąży brak jest wystarczających danych wskazujących na wysokie bezpieczeństwo tych wyciągów roślinnych. Skuteczność surowców o działaniu uspokajającym oparta jest o długotrwałe i regularne stosowanie. Dlatego też doraźne ich zażywanie, w przypadku silnego stresu, nerwów i spadku nastroju może nie przynieść oczekiwanych efektów.

Z wymienionych środków jedynie melisa jest zalecana do stosowania w ciąży. Napar z melisy działa łagodnie uspokajająco i relaksująco, pomagając w zasypianiu. Aby osiągnąć ten efekt, melisę należy stosować regularnie przez dłuższy czas, a nie tylko sporadycznie w momentach wzmożonego stresu. Przykładowe preparaty z melisą to:

• Melisa fix, saszetki do zaparzania;
• Melisa Ekamedica, płyn doustny;
• Melisa (Colfarm), tabletki powlekane.

Czy warto stosować magnez na uspokojenie?

Korzystny wpływ na układ nerwowy posiada magnez. Jest on kofaktorem wielu reakcji enzymatycznych, zachodzących w naszym organizmie. W okresie ciąży wzrasta zapotrzebowanie na magnez, którego niedobór może przyczyniać się do zaburzeń nastroju, zwiększonej nerwowości, problemów z zasypianiem, koncentracją i pamięcią, a także powodować drżenie mięśniowe i kołatanie serca. Uzupełnienie niedoborów magnezu może pomóc złagodzić te objawy, przynosząc ulgę w postaci zmniejszenia uczucia napięcia i niepokoju. Dawka magnezu powinna być ustalona przez lekarza na podstawie wyników badań laboratoryjnych. Warto jednak, aby kobiety ciężarne wzbogacały swoją dietę o produkty bogate w magnez, takie jak orzechy, nasiona, pestki oraz produkty pełnoziarniste. Wśród preparatów aptecznych z magnezem dla kobiet ciężarnych warto wyróżnić:

• Magvit B6, tabletki powlekane;
• Magne B6, tabletki powlekane;
• Filomag B6, tabletki.

Jakie są leki na receptę na uspokojenie w ciąży?

Leki na uspokojenie na receptę dla kobiet w ciąży powinny być wybierane z dużą ostrożnością ze względu na potencjalne ryzyko dla płodu. Spośród dostępnych leków stosowanych w terapii depresji i zaburzeń lękowych, selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) są obecnie preferowane ze względu na ich lepszy profil bezpieczeństwa w porównaniu z trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi (TLPD). Wyjątek stanowi paroksetyna, która wiąże się z większym ryzykiem negatywnego wpływu na płód.

Stosowanie SSRI w ciąży może jednak zwiększać ryzyko stanu przedrzucawkowego oraz krwawienia z dróg rodnych po porodzie. Trwają również badania nad potencjalnym wpływem tych leków na rozwój wad serca u noworodków i spektrum autyzmu. Ważnym elementem terapii jest psychoterapia, która jest całkowicie bezpieczna dla ciężarnych i stanowi istotne wsparcie w leczeniu depresji i zaburzeń lękowych.

Do grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) należą następujące związki:

1. fluoksetyna – przykładowe nazwy leków: Seronil;
2. sertralina – przykładowe nazwy leków: Zoloft, Asentra;
3. citalopram – przykładowe nazwy leków: Cital;
4. escitalopram – przykładowe nazwy leków: Lexapro;
5. fluwoksamina – przykładowe nazwy leków: Fevarin;
6. paroksetyna – przykładowe nazwy leków: Paxil, Seroxat (zalecana ostrożność w stosowaniu podczas ciąży!!)

Te leki są szeroko stosowane w terapii depresji i zaburzeń lękowych, a ich wybór zależy od indywidualnych potrzeb pacjentki oraz oceny ryzyka i korzyści związanych z ich stosowaniem w ciąży.

Stres a ciąża – podsumowanie

Większość leków stosowanych w okresie ciąży przechodzi do łożyska i może wywierać wpływ na funkcjonowanie młodego organizmu. Badania kliniczne nie są często przeprowadzane na grupie ciężarnych kobiet ani karmiących piersią. Dane pozyskuje się po ich zakończeniu, stąd informacje o bezpieczeństwie leków ziołowych  są niewystarczające. Niemniej, bezpiecznie u kobiet ciężarnych można stosować melisę oraz magnez na uspokojenie. Dostępne są również bezpieczne leki na receptę, lecz można je stosować jedynie po przepisaniu ich przez lekarza.

Jakie są przyczyny polekowych zaburzeń ruchowych?

Pierwsze doniesienia o pojawiających się polekowych zaburzeniach ruchowych u pacjentów pojawiły się po wprowadzeniu neuroleptyków do leczenia psychiatrycznego. [1] W 1956 r. opublikowano po raz pierwszy badanie przeprowadzone wśród 90 pacjentów stosujących chlorpromazynę przez co najmniej 2 miesiące. U 40% badanych zaobserwowano objawy przebiegające ze spowolnieniem ruchowym. [3,4] Była to pierwsza wzmianka o parkinsonizmie polekowym. Dopiero odkrycie roli dopaminy w powstawaniu objawów parkinsonizmu pozwoliło na zrozumienie mechanizmu powstałych zaburzeń. [1] Obecnie uważa się, że pojawianie się objawów pozapiramidowych jest związane z antagonistycznym działaniem neuroleptyków na receptory D2, przy czym parkinsonizm polekowy występuje zazwyczaj przy ponad 78% blokadzie tego receptora. [2]

Parkinsonizm polekowy a choroba Parkinsona

Aktualnie niestety dokładna częstość występowania parkinsonizmu polekowego jest niejasna, ponieważ często jest ona nierozpoznawana lub błędnie diagnozowana jako choroba Parkinsona. [4] Do najbardziej charakterystycznych objawów parkinsonizmu zalicza się przede wszystkim zubożenie ruchów (akinezje) oraz powolność i ograniczenie ruchów (bradykinezje) z obserwowaną maskowatą, naoliwioną twarzą, a także przygarbioną sylwetką. Wśród pacjentów obserwuje się również drżenia − głównie kończyn górnych, żuchwy i języka, sztywność mięśni − objaw tak zwanego koła zębatego lub rury ołowianej w zależności od częstości odczuwania oporu przy wykonywaniu ruchów.

Dodatkowo czasem występuje zubożenie chodu (poruszanie się drobnymi kroczkami i pocieranie podeszwami o podłogę) oraz pochylenie tułowia do przodu. [1] To, co pomaga odróżnić parkinsonizm polekowy od choroby Parkinsona to symetryczność objawów, która ujawnia się już od początku. Drżenie obserwowane w tym powikłaniu jest też od początku obustronne i częściej ma charakter posturalny. [2] Pomocnym może okazać się również obrazowanie z użyciem transportera dopaminy (DAT). [4]

Jakie leki mogą powodować parkinsonizm polekowy?

Typowe leki przeciwpsychotyczne, znane również jako neuroleptyki pierwszej generacji (np.: haloperidol) są najczęstszymi przyczynami parkinsonizmu polekowego. Jednak atypowe leki przeciwpsychotyczne, które uważano za wolne od objawów pozapiramidowych, mogą również wywoływać parkinsonizm. [4] Aktualnie szacuje się, że polekowe objawy pozapiramidowe mogą dotyczyć nawet 50% pacjentów leczonych lekami psychotropowymi, przy czym u jednego pacjenta może jednocześnie występować zarówno parkinsonizm polekowy, jak i dystonia, akatyzja czy późne dyskinezy. [1]

Warto zaznaczyć, że objawy pozapiramidowe mogą się pojawić również w związku ze stosowaniem niektórych leków przeciwdepresyjnych, głównie z grupy SSRI, tj.: escitalopram czy fluoksetyna, leków normotymicznych (kwas walproinowy czy lit), leków nasennych, blokerów kanału wapniowego (cynaryzyny i flunaryzyny), leków przeciwpadaczkowych oraz leków wpływających na motorykę przewodu pokarmowego o działaniu przeciwwymiotnym (metoklopramidu). [1,2,4] Wszystkie te leki wpływają na układ dopaminergiczny i powikłania ruchowe mogą być następstwem zarówno ich stosowania, jak i nagłego odstawienia. [2]

Jakie inne czynniki zwiększają ryzyko parkinsonizmu polekowego?

Wszyscy pacjenci przyjmujący szczególnie leki przeciwpsychotyczne pierwszej generacji mają pewne ryzyko rozwoju parkinsonizmu i innych polekowych zaburzeń ruchowych. Parkinsonizm zwykle pojawia się kilka dni lub tygodni po rozpoczęciu stosowania farmakoterapii, ale w rzadkich przypadkach opóźnienie wystąpienia może wynosić kilka miesięcy lub dłużej. [1] Szczególną uwagę należy jednak zwrócić na pacjentów starszych, ponieważ wraz z wiekiem spada stężenie dopaminy oraz degeneracji ulegają komórki w istocie czarnej śródmózgowia zawierającej neurony dopaminergiczne. [4] Wskazuje się również, że do czynników ryzyka rozwinięcia parkinsonizmu polekowego należy płeć żeńska, przez prawdopodobne hamowanie ekspresji dopaminergicznej przez estrogeny oraz czynniki genetyczne. [4] Jednakże oba te czynniki wymagają dokładniejszych badań.

Jak leczyć parkinsonizm polekowy?

Leczenie parkinsonizmu polekowego jest dość trudne. Oczywiście najlepiej odstawić neuroleptyk, ale nie zawsze jest to możliwe. [2] Przede wszystkim należy dokładnie przeanalizować leki stosowane przez pacjenta, z jakiego powodu zostały przepisane i które z nich mogą bezpośrednio przyczyniać się do rozwoju parkinsonizmu. Pacjenci, którzy nie mogą zaprzestać przyjmowania leków przeciwpsychotycznych z powodu chorób psychicznych, takich jak schizofrenia lub poważne zaburzenia depresyjne, mogą zostać przestawieni na atypowe leki przeciwpsychotyczne, które mają mniejsze ryzyko wystąpienia zaburzeń ruchowych. [4]

W leczeniu stosowane są głównie leki przeciwparkinsonowskie o działaniu cholinolityczny. [5] Jednak według aktualnej wiedzy powyższe działanie nie powinno mieć miejsca, szczególnie wśród pacjentów geriatrycznych – jest to przykład niepotrzebnej kaskady lekowej, która dodatkowo może przyczyniać się do powstania zaburzeń funkcji poznawczych. [2] W przypadku niepowodzenia terapii bądź nawrotu mogą okazać się skuteczne leki dopaminergiczne, głównie amantadyna. [5]

Jednak nawet około 50% pacjentów z objawami parkinsonizmu polekowego i innymi zaburzeniami ruchu jest leczonych lekami blokującymi receptory dopaminergiczne w stanach niezwiązanych z psychozą, w tym w depresji, zaburzeniach przewodu pokarmowego, lęku czy bezsenności. Wtedy, po uprzedniej konsultacji neurologicznej oraz analizie farmakoterapii pacjenta, najlepszym rozwiązaniem jest odstawienie leku powodującego wspomniane działania niepożądane. Obiecujący jest również fakt, że parkinsonizm polekowy zwykle ustępuje w ciągu kilku tygodni lub miesięcy po zaprzestaniu stosowania obciążającego leku. [4]

Choroba polekowa a bezpieczeństwo farmakoterapii

Parkinsonizm polekowy jest prawdopodobnie najczęstszym zaburzeniem ruchu wywołanym lekami i jedną z najczęstszych postaci parkinsonizmu niemającego stricte podłoża neurodegeneracyjnego. Tak naprawdę wszelkie leki, które zakłócają transmisję dopaminy i stosowane są szczególnie przez pacjentów z grupy ryzyka – pacjentów geriatrycznych, mogą powodować parkinsonizm. Objaw ten jednak często mylony jest z chorobą Parkinsona, choć gdy spowodowany jest wyłącznie przez leki, może być nawet zupełnie wyeliminowany. Dlatego tak istotnym aspektem leczenia każdego pacjenta jest bezpieczeństwo, indywidualizacja i systematyczna weryfikacja farmakoterapii.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) stanowią niejednorodną grupę leków. Oznacza to, że pod względem chemicznym różnią się od siebie. To, co je łączy to właściwości lecznicze. NLPZ powodują hamowanie enzymu COX typu 1 oraz 2. Efektem tego jest działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i redukujące gorączkę. Miejsce działania COX-1 jest zlokalizowane między innymi w żołądku oraz płytkach krwi, przez co większość działań niepożądanych oraz interakcji będzie dotyczyła uszkodzeń śluzówki żołądka i zaburzeń krzepnięcia [1].

NLPZ interakcje

Stosowanie NLPZ samo w sobie wiąże się z ryzykiem występowania licznych działań niepożądanych. Należą do nich:

• Uszkodzenie śluzówki żołądka: Enzym COX ma wpływ na syntezę prostaglandyn, które mają ochronny wpływ na śluzówkę żołądka. Hamowanie enzymu pozbawia żołądek ochrony.
• Zaburzenia krzepnięcia krwi: NLPZ mają wpływ na kaskadę krzepnięcia, hamując ten proces. Przez to krew jest rozrzedzona, co powoduje występowanie ryzyka krwawień.

Ze względu na działania niepożądane niezalecane jest łączenie dwóch preparatów należących do grupy NLPZ.. Wskutek takich połączeń może dojść do znacznego zwiększenia prawdopodobieństwa wystąpienia działań niepożądanych [1].

Żołądek

Nie wszystkie NLPZ działają na oba typy COX. Te, które nie oddziałują na typ 1, nie stanowią zagrożenia dla działania na śluzówkę żołądka. Grupę NLPZ oddziałująca tylko na typ 2 COX nazywamy kosybami (Aclexa, Celebrex, Elecoxel, Doloxib, Kostarox, Roticox). Jednak łączenie leków przeciwbólowych (koksybów) z aspiryną znosi ochronę śluzówki żołądka. W związku. Z tym takie połączenie jest ryzykowne.

W długotrwałych terapiach NLPZ stosujemy leki, które chronią śluzówkę żołądka takie jak inhibitory pompy protonowej: omeprazol (Bioprazol, Gasec, Helicid), pantoprazol (Anesteloc, Contix, Controloc). Oprócz tej grupy istnieją inhibitory receptora H2, które hamują wydzielanie kwasu solnego w żołądku, łagodząc dolegliwości żołądkowe. Jednak nie chronią śluzówki, więc łączenie ich z NLPZ to błąd. Do tej grupy należy ranitydyna oraz famotydyna [1,2].

Krzepnięcie krwi

Leki z grupy NLPZ mają wpływ na układ krzepnięcia krwi. Powodują hamowanie tak zwanej kaskady krzepnięcia, co prowadzi do rozrzedzenia krwi. W praktyce wykorzystujemy tę funkcję stosując niskie dawki kwasu acetylosalicylowego w chorobie niedokrwiennej serca. Jednak istnieją leki, które również mają wpływ na układ krzepnięcia i łączenie ich z NLPZ może skutkować wysokim ryzykiem krwawień. Są to:

• antykoagulanty, czyli leki wpływające bezpośrednio na układ krzepnięcia: warfaryna, acenokumarol, klopidogrel
• leki przeciwdepresyjne, a zwłaszcza inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny: sertralina, fluwoksamina, paroksetyna, fluoksetyna, escitalopram, citalopram
• glikokortykosteroidy: encorton, prednizon, prednizolon, encortolon
• miłorząb japoński, żeń-szeń [1,3]

Obniżenie aktywności leków obniżających ciśnienie

NLPZ w połączeniu z lekami obniżającymi ciśnienie krwi z grup inhibitorów konwertazy angiotensyny oraz diuretyków pętlowych powoduje zaburzenia czynności nerek. Niestety oznacza to nie tylko problemy z układem moczowym, ale także obniżenie skuteczności leków. Ciśnienie nie będzie obniżane w takim stopniu jak przed podaniem NLPZ. [1].

Jak stosować NLPZ, aby zmniejszyć ryzyko występowania działań niepożądanych ?

Niesteroidowe leki przeciwzapalne stanowią grupę skutecznych leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych. Można zapewnić większe bezpieczeństwo terapii. Aczkolwiek należy pamiętać o następujących warunkach:

1. Unikaj stosowania kilku leków z tej samej grupy na raz. Stosowanie różnych NLPZ jednocześnie nie spowoduje, że efekt będzie mocniejszy. Jedyne, do czego doprowadzi takie połączenie, to większe prawdopodobieństwo wystąpienia działań niepożądanych.
2. Przed przyjęciem leku powiadom lekarza, lub farmaceutę o innych przyjmowanych lekach. Specjaliści pomogą w wyborze odpowiedniego leku, aby uniknąć groźnych interakcji.
3. Przy długotrwałej terapii NLPZ zastosuj osłonę żołądka, dołączając leki należące do grupy inhibitorów pompy protonowej.
4. Stosuj leki przeciwbólowe tylko jeśli jest taka potrzeba.
5. Nigdy nie zażywaj NLPZ na pusty żołądek. Zobacz także: https://leki.pl/poradnik/leki-przeciwbolowe-czy-nasze-menu-ma-na-nie-wplyw/

Kserostomia, czyli suchość błony śluzowej jamy ustnej jest schorzeniem dotykającym ok. 10% populacji [1]. Jej przyczyną mogą być zarówno błahe dolegliwości jak również poważne choroby. Wyróżniamy dwa rodzaje kserostomii:

• prawdziwą (Xerostomia vera) — charakteryzującą się ograniczeniem lub zahamowaniem wydzielania śliny przez ślinianki. Kserostomię prawdziwą możemy dodatkowo sklasyfikować typami. W typie I nie obserwujemy nieprawidłowości w obrębie błony śluzowej jamy ustnej. Natomiast typ II charakteryzuje się zanikiem błony śluzowej.
• rzekomą (Xerostomia spuria) — charakteryzuje ją subiektywne uczucie suchości w jamie ustnej przy zachowaniu prawidłowej pracy gruczołów ślinowych [2].

Co może być przyczyną suchości jamy ustnej?

Suchość w jamie ustnej stanowi powszechne zjawisko, którego przyczyną mogą być różne czynniki. Kserostomia może wystąpić zarówno z powodu czynników zewnętrznych (np. wysokiej temperatury otoczenia), niegroźnych dolegliwości, jak również poważnych chorób. Często związana jest z przyjmowanymi lekami, intensywnym wysiłkiem fizycznym oraz małą ilością spożywanych płynów. Utrzymująca się przez dłuższy okres suchość błony śluzowej jamy ustnej nie powinna być przez nas bagatelizowana, gdyż może być objawem choroby. Kserostomia jest często objawem chorób ogólnoustrojowych, takich jak m.in.: niewyrównana cukrzyca (poliuria), nadczynność tarczycy, kamica i stany zapalne ślinianek, mucowiscydoza, sarkoidoza, RZS, toczeń rumieniowaty, zespół Sjogrena, ostra niewydolność nerek [1-4]. 

Czynniki wpływające na powstanie kserostomii można podzielić na dwie grupy:

• systemowe, gdzie schorzenie to jest związane ze współwystępowaniem innej choroby, najczęściej o podłożu metabolicznym i endokrynologicznym (np.: cukrzyca), autoimmunologicznym (zespół Sjögrena — choroba Mikulicza-Radeckiego, RZS), zakaźnym (bakteryjna promienica bądź wirus HIV, CMV lub EBV) oraz ziarniniakowym (gruźlica, sarkoidoza);

• miejscowe, w których wyróżnia się przyjmowane przez pacjenta leki, przebytą <a href=”/tag/radioterapia-glowy-i-szyi/” title=”radioterapia głowy i szyi” class=”to-tag” data-termid=”31997″>radioterapię okolicy głowy i szyi oraz styl życia (palenie papierosów, picie alkoholu, częste spożywanie napojów z kofeiną, chrapanie, odwodnienie) [5,6].

Jakie leki wywołują suchość w ustach?

Występowanie kserostomii często stanowi konsekwencję działań niepożądanych leków. Na długiej liście substancji mogących wywołać suchość jamy ustnej możemy odnaleźć przedstawicieli różnych grup leków. Często są to substancje powszechnie wykorzystywane w terapii wielu schorzeń. Możemy zaliczyć do nich:

• leki przeciwdepresyjne:

–trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, np.: amitryptylina, doksepina

-selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, np.: escitalopram,  fluoksetyna, sertralina, paroksetyna

• leki przeciwhistaminowe: klemastyna, cetyryzyna, prometazyna, difenhydramina, chlorfeniramina, loratadyna, desloratadyna
• leki pobudzające układ współczulny: pseudoefedryna, tamsulozyna, ksylometazolina, doksazosyna
• β2-adrenomimetyki: salmeterol, salbutamol, fenoterol
• leki działające hipotensyjnie: klonidyna, enalapril, kaptopril, lisinopril, perindopril
• leki anksjolityczne, pochodne benzodiazepiny: diazepam, nitrazepam, oksazepam, alprazolam, temazepam
• diuretyki: hydrochlorotiazyd, furosemid
• leki antycholinergiczne: hioscyna, atropina
• opioidowe leki przeciwbólowe: morfina, metadon, kodeina, tramadol
• leki neuroleptyczne: chlorpromazyna, haloperidol, olanzapina, klozapina
• leki stosowane w chorobie Parkinsona: karbidopa, lewodopa
• niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ): naproxen, ibuprofen, piroxicam
• inne leki: izotretynoina, sibutramina, karbamazepina, nikotyna, amfetamina [1,2,4].

Kserostomia wywołana lekami, jak również będąca efektem leczenia z zastosowaniem chemioterapii jest stanem odwracalnym. Nieco inne konsekwencje niesie za sobą radioterapia. Na skutek radioterapii głowy oraz szyi może dojść do uszkodzenia ślinianek, co w następstwie prowadzi do suchości jamy ustnej. W zależności od zastosowanej siły promieniowania może być to proces odwracalny bądź może doprowadzić do wystąpienia stałej suchości jamy ustnej [1,2,4]. 

Jakie są objawy kserostomii?

Pacjenci z kserostomią mają przede wszystkim trudności w mówieniu oraz połykaniu i przeżuwaniu pokarmów, co wymusza u nich nawyk częstego popijania pożywienia. Skarżą się również na szereg innych objawów, tj.: ból i uczucie pieczenia w jamie ustnej, nieprzyjemny zapach z ust, suchość błony śluzowej policzków, zaburzenia smaku, stany zapalne na języku, spierzchnięte i popękane usta czy nawracające kandydozy jamy ustnej oraz próchnica, pomimo utrzymania dobrej higieny. W rezultacie kserostomia może prowadzić do znacznego pogorszenia jakości życia [5, 6]. 

Jak zwalczyć suchość w jamie ustnej? Leczenie kserostomii

Nieleczona kserostomia ma silny związek z pogarszającym się stanem zdrowia jamy ustnej. Dlatego tak ważnym jest odszukanie przyczyny powstałego problemu i opracowanie odpowiedniego planu leczenia, aby przywrócić prawidłowe nawilżenie błony śluzowej jamy ustnej.  

U osób, u których przyczyną odczucia suchości jamy ustnej są choroby gruczołów ślinowych (np.: zespół Sjögrena) stosuje się leki cholinergiczne (chlorowodorek pilokarpiny oraz cewimelinę) stymulujące receptory do sekrecji śliny. Wśród pacjentów onkologicznych poddawanych radioterapii okolicy głowy i szyi naciska się przede wszystkim na profilaktykę przez zastosowanie leków cytoprotekcyjnych, np.: amifostyny i uprzednie przeprowadzenie wszystkich niezbędnych zabiegów stomatologicznych, by usunąć z jamy ustnej potencjalne ogniska zakażenia. Natomiast jeśli kserostomia spowodowana jest przez stosujące przez pacjenta leki, można rozważyć modyfikację dawki lub zastosowanie alternatywnego leczenia [5, 7].

Leczenie kserostomii obejmuje zarówno wyrobienie odpowiednich nawyków w codziennym życiu jak również zastosowanie preparatów wspomagających łagodzenie dokuczliwych objawów. Do najważniejszych sposobów w radzeniu sobie z objawami suchości błony śluzowej jamy ustnej należy:

•  dbanie o odpowiednie nawodnienie organizmu oraz nawilżenie pomieszczeń, w których przebywamy,
•  stymulowanie gruczołów ślinowych do produkcji śliny (dotyczy to osób z zachowaną funkcją ślinianek). W tym celu można: zastosować bezcukrowe gumy do żucia, ssać cukierki, podawać kostki lodu do ssania, spożywać mrożone plasterki ananasa lub ogórka oraz tabletki z kwasem askorbinowym,
• unikanie twardych, chrupiących pokarmów,
• unikanie środków do higieny jamy ustnej wykazujących działanie podrażniające,
• stosowanie środków nawilżających błonę śluzową jamy ustnej (np. Kserostemin, Fiorda),
• dbanie o eliminację zakażeń grzybami i bakteriami, które prowadzą do owrzodzeń, kandydoz oraz próchnicy. W tym celu można wykorzystać preparaty takie jak np. Eludril, Corsodyl,
•  stosowanie środków stymulujących produkcję śliny (doustne podawanie pilokarpiny) [1,2,4].

Jaki leki stosować na suchość w jamie ustnej?

Aktualnie dostępne są preparaty sztucznej śliny w postaci roztworów elektrolitowych o składzie zbliżonym do naturalnej śliny, zawierające bufory węglanowe i fosforanowe. W składzie mogą również zawierać nawilżającą karboksymetylocelulozę lub żel aloesowy (Kserostemin), przeciwdrobnoustrojowe nanokoloidy srebra i miedzi (Solus Nano) czy łagodzący dekspantenol (MucoDry X). Występują w postaci aerozolu, który ułatwia dokładną aplikację preparatu na błonę śluzową jamy ustnej oraz w postaci powlekających płynów do płukania (Fomukal, Xerostom Mouthwash). Na rynku dostępne są również pastylki do ssania (naturalnie pobudzające wydzielanie śliny), które zawierają naturalne słodziki (np.: stewia) oraz fluor zapobiegający powstawaniu próchnicy (Xerostom Pastilles). [2]

7 głównych konsekwencji, nieleczonej kserostomii

Wystąpienie kserostomii niesie za sobą liczne uciążliwe następstwa. Na skutek suchości jamy ustnej może dojść do:

• zmian w odbiorze wrażeń smakowych lub utraty smaku,
• wystąpienia trudności w mówieniu oraz przełykaniu pokarmu,
• wystąpienia uczucia pieczenia języka,
• halitoza
• uszkodzeń mechanicznych w obrębie jamy ustnej,
• zakażeń bakteryjnych (głównie bakteriami z rodzaju Streptococcus),
• zakażeń grzybiczych,
• pojawienia się próchnicy [2].

Fluwoksamina jest popularnym lekiem przeciwdepresyjnym należącym do tzw. inhibitorów wychwytu zwrotnego (SSRI). Naukowcy mówią o kilku potencjalnych mechanizmach działania fluwoksaminy w leczeniu choroby COVID-19, w tym działaniu przeciwzapalnym, antykoagulacyjnym i przeciwwirusowym.

Fluwoksamina w leczeniu COVID-19

Już wcześniejsze badania wykazywały pozytywny wpływ fluwoksaminy na przebieg zakażenia wirusem SARS-CoV-2. W sierpniu 2020 roku francuscy naukowcy informowali, że pacjenci przyjmujący fluwoksaminę, escitalopram i wenlafaksynę mieli niższe ryzyko zgonu w wyniku zachorowania na COVID-19 [1]. Amerykańscy naukowcy przeprowadzili podwójnie zaślepione, randomizowane badanie fluwoksaminy w grupie 152 osób chorych na COVID-19. U żadnego spośród 80 pacjentów przyjmujących fluwoksaminę nie zaobserwowano pogorszenia stanu zdrowia i nasilenia objawów chorobowych. Natomiast w grupie 72 pacjentów stosujących placebo u 6 nastąpiło pogorszenie [2]. Skuteczność stosowania fluwoksaminy w leczeniu COVID-19 badano również w Kalifornii. W grupie 65 osób leczonych fluwoksaminą nikt nie wymagał hospitalizacji. W 14 dniu infekcji nikt z nich nie wykazywał już objawów chorobowych [3].

Metodyka badania TOGETHER

Celem randomizowanego, kontrolowanego i adaptacyjnego badania TOGETHER była ocena skuteczność fluwoksaminy w porównaniu z placebo w zapobieganiu hospitalizacji w wyniku zachorowania na COVID-19. W badaniu wzięli udział pacjenci z 11 ośrodków klinicznych w Brazylii, u których stwierdzono występowanie czynników ryzyka progresji do ciężkiej postaci choroby.

Pacjentów losowo podzielono na dwie grupy. Jedna z nich otrzymywała 100 mg fluwoksaminy 2 razy dziennie przez 10 dni. Podczas gdy pacjenci z drugiej grupy otrzymywali w tym czasie placebo. Zespół badawczy, personel szpitala oraz pacjenci nie wiedzieli kto, do jakiej grupy został przydzielony. Pacjentów obserwowano przez 4 tygodnie.

Badanie rozpoczęto 2 czerwca 2020 roku. Do testów kwalifikowano osoby, które cierpiały na minimum jedną chorobę z czynników wysokiego ryzyka tj. nadciśnienie czy cukrzyca oraz miały pozytywny wynik testu PCR. Ostatnim wyznacznikiem do kwalifikacji było wystąpienie objawów chorobowych w ciągu ostatnich 7 dni. 741 pacjentów przydzielono do grupy przyjmującej fluwoksamine, a 756 do grupy przyjmującej placebo. Średni wiek uczestników wynosił 50 lat. 58% badanych stanowiły kobiety.

Wyniki badania TOGETHER

Wyniki badań są obiecujące. Liczba hospitalizacji oraz dłuższych wizyt na SOR-ze w grupie osób przyjmujących placebo wynosiła 119. Natomiast w grupie osób leczonych fluwoksaminą 79 osób. Spadek ryzyka hospitalizacji czy wizyty na SOR-ze w tym przypadku wynosił 32%. Spośród 548 osób przyjmujących fluwoksaminę zgodnie z protokołem zmarła tylko 1 osoba. Natomiast w grupie placebo z 618 osób zmarło 12. Spadek śmiertelności po przyjmowaniu fluwoksaminy wynosi 91% [4].

Według Edwarda Millsa, głównego badacza badania TOGETHER, “Fluwoksamina jest jak dotąd jedynym lekiem, który-jeśli zostanie podany wcześnie-może zapobiec przekształceniu się COVID-19 w chorobę zagrażającą życiu. Może to być jedna z naszych najpotężniejszych broni przeciwko wirusowi, a jej skuteczność jest jednym z najważniejszych odkryć, jakich dokonaliśmy od początku pandemii.”

Pojawiła się nadzieja, że ten powszechny i stosunkowo tani lek będzie skuteczny w leczeniu COVID-19. Co więcej, jeśli lek ten zostanie kiedyś zarejestrowany w leczeniu COVID-19 będziemy mieli lek dostępy cenowo również dla mieszkańców biedniejszych krajów.

Źródło:

1. Hoertel, M. Sánchez-Rico, R. Vernet, N. Beeker et al. Association between antidepressant use and reduced risk of intubation or death in hospitalized patients with COVID-19: results from an observational study. Mol Psychiatry. 2021
2. Lenze, C. Mattar, CF. Zorumski, et al. Fluvoxamine vs Placebo and Clinical Deterioration in Outpatients With Symptomatic COVID-19: A Randomized Clinical Trial. JAMA.2020;324(22):2292–2300.
3. Seftel , DR. Boulware. Prospective Cohort of Fluvoxamine for Early Treatment of Coronavirus Disease 19. Open Forum Infect Dis. 2021 Feb 1;8(2):ofab050.
4. G. Reis,  E. Augusto dos Santos Moreira-Silva, D. Carla Medeiros Silva, et al. Effect of early treatment with fluvoxamine on risk of emergency care and hospitalisation among patients with COVID-19: the TOGETHER randomised, platform clinical trial. The Lancet. 2021.

Co to jest IBS, czyli inaczej zespół jelita drażliwego? IBS jest przewlekłym zaburzeniem czynnościowym przewodu pokarmowego. Charakteryzuje się nawracającym bólem związanym z nieprawidłowym funkcjonowaniem jelit. Diagnozę ustala się według tak zwanych kryteriów Rzymskich. Większość pacjentów (40-60%) cierpi nie tylko na dolegliwości jelitowe, ale też zaburzenia sfery pspychicznej takie jak depresja. Powodem tego jest między innymi znacznie obniżona jakość życia w związku z IBS. Choroba dotyka 11% populacji i nie jest specyficzna dla żadnego z rejonów geograficznych. Skąd zespół jelita drażliwego się bierze? Jakie są jakie przyczyny i objawy [1-3]?

Skąd bierze się zespół jelita drażliwego?

Przyczyny zachorowania na IBS są złożone. Po pierwsze obwinia się za to zaburzenia mikrobioty jelitowej. Zmniejsza się ilość bakterii szczepów Lactobacillus i Bifidobacterium, a zwiększa Escherichia coli, Streptococcus i Clostridium. Wynikiem tego jest powstanie nieprawidłowości w interakcji jelitowo-mózgowej. W przebiegu IBS obserwuje się niewłaściwą motorykę jelit, zwiększone odczuwanie bólu z przewodu pokarmowego (nadwrażliwość trzewna) oraz zaburzenia funkcji immunologicznych jelit. Podłożem IBS są czynniki genetyczne, ale także niewłaściwa dieta. Ciężko ustalić konkretne przyczyny zespołu jelita drażliwego. Z tego też powodu leczenie IBS jest skomplikowane. Co więcej, samej diagnozy i leczenia nie ułatwiają objawy IBS. Jakie są objawy IBS? Skąd mamy mieć pewność, że to zespół jelita drażliwego, a nie inne schorzenie układu pokarmowego [2,3]?

Objawy IBS – po czym poznać zespół jelita drażliwego?

Prawidłowe zdiagnozowanie IBS jest bardzo trudnym zadaniem. Lekarze często opierają się na eliminacji innych chorób i jeśli nie znajdują podstaw do nich, to często swoją uwagę kierują na IBS. Jakie są objawy IBS? Głównym objawem zespołu jelita drażliwego, będącym jednocześnie kryterium diagnozowania, jest nawracający ból brzucha. Jest on związany z wypróżnieniem, zmianą częstotliwości wypróżnienia, lub zmianą konsystencji kału. Warto wiedzieć, że często osoby cierpiące na to schorzenie zgłaszają ból z lewej strony brzucha. Ze strony układu pokarmowego bardzo częstym objawem są również wzdęcia. Jednak tak jak zostało wspomniane, nawet w obrębie układu pokarmowego objawy mogą być niespecyficzne. Czasami pacjent cierpi na wzdęcia, a czasami na zaparcia. Często doświadcza bólu z lewej strony, ale może to być też lokalizacja po prawej stronie lub po środku. Objawy najczęściej nasilają się w sytuacjach stresowych lub po zjedzeniu pokarmów, które są słabiej tolerowane. Częsty objaw IBS to także obecność śluzu w stolcu. Pacjenci z IBS mogą spotkać się z dolegliwościami niespecyficznymi typu:

• bóle głowy;
• nadmierna senność;
• częste, nocne oddawanie moczu;
• zaburzenia miesiączkowania;
• bóle w okolicach lędźwiowych.

IBS diagnozuje się na podstawie wywiadu. Nie ma odpowiednich testów, będących w stanie potwierdzić chorobę. Pod uwagę brana jest częstotliwość występowania dolegliwości. Co w takim razie stosować, aby zmniejszyć objawy IBS? Jakie probiotyki, leki rozkurczowe i produkty na zaparcia lub biegunki kupić w aptece [2,3]?

Probiotyki przy IBS – na co zwrócić uwagę?

Coraz większą uwagę w leczeniu IBS poświęca się probiotykom, które mogą wspierać równowagę mikrobioty jelitowej – jednego z kluczowych czynników zaburzonych w tym schorzeniu. Szczególne zainteresowanie budzi szczep Bifidobacterium longum (infantis) 35624®, który jako jeden z niewielu został dokładnie przebadany pod kątem wpływu na objawy IBS. Izolowany z przewodu pokarmowego zdrowej osoby, szczep ten wykazuje zdolność do zwiększania poziomu kwasu masłowego – związku odżywczego dla komórek nabłonka jelit i istotnego dla prawidłowej pracy jelit. Znajduje się on w probiotyku Symbiosys Alflorex. Poza tym szczepem, korzystne mogą być także inne probiotyki zawierające bakterie z rodzaju Lactobacillus, np. L. plantarum (np. Sanprobi IBS, Sanprobi Super Formula, Probiotix+ 10 IBS, Doppelherz med Na drażliwe jelita, Biotilac IBSin), jak również drożdże Saccharomyces boulardii (np. Enterol, Lakcid Entero, Dicoflor IBSIUM). Szczep Lactobacillus plantarum także wykazuje zdolność zwiększania produkcji kwasu masłowego w jelitach. Dla uzyskania efektów probiotyki zaleca się stosować przynajmniej przez 4–8 tygodni. Dobór konkretnego preparatu warto skonsultować z lekarzem, szczególnie w przypadku objawów mieszanych lub współistniejących chorób [5-7].

Biotilac IBSin, kapsułki

O produkcie

• produkt odpowiedni dla wegetarian;
• nie zawiera konserwantów, barwników, substancji zapachowych, glutenu;
• zwiększona stabilność i przeżywalność szczepów bakteryjnych;
• stanowi kombinację probiotyki i prebiotyku, czyli substancji odżywczych dla bakterii probiotycznych;
• zalecone proste dawkowanie;
• opakowanie wystarcza na 20 dni stosowania;
• dzięki specjalnej technologii, probiotyk jest chroniony przed szkodliwym działaniem kwasu solnego w żołądku.

Sanprobi IBS, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• probiotyk zawierający szczep Lactobacillus plantarum, który uważa się za skuteczny w łagodzeniu objawów bólu brzucha oraz wzdęć w przebiegu zespołu jelita drażliwego;
• polecany szczególnie dla tych osób, u których symptomy zespołu jelita drażliwego zbiegają się w czasie z PMS – może dochodzić wówczas do nieprzyjemnych skurczów jelit, uczucia “przepełnionego brzucha”, a nawet zaparć;
• produkt może być stosowany również przez nastolatki (jest bezpieczny do stosowania od 3. roku życia);
• nie zawiera glutenu, dlatego może być zażywany przez osoby borykające się z celiakią;
• występuej też w kroplach;
• zawartość kapsułki można rozpuścić w ostudzonej herbacie, mleku lub wodzie.

Jak leczyć IBS, czyli nadwrażliwość trzewną?

Zespół jelita drażliwego (IBS) to przewlekła choroba układu pokarmowego, której leczenie wymaga kompleksowego podejścia, obejmującego zarówno farmakoterapię, stosowanie probiotyków jak i modyfikację stylu życia. Wśród leków stosowanych w IBS wyróżniamy kilka grup. Leki rozkurczowe, takie jak hioscyna (Buscopan, Scopolan compositum, Buscopan Forte), mebeweryna (Duspatalin Gastro) i drotaweryna (No-Spa Max, Spastyna Max, Drotafemme forte), pomagają w łagodzeniu bólu brzucha poprzez redukcję skurczów jelit. W przypadku zaparć stosuje się makrogole (Dicopeg, Forlax), które zwiększają ilość wody w jelitach i ułatwiają pasaż treści jelitowej. Natomiast na biegunkę skuteczny jest loperamid (Stoperan, Loperamid Apteo, Laremid, Imodium instant), jednak jego długotrwałe stosowanie może prowadzić do powikłań, takich jak rozleniwienie jelit i chroniczne zaparcia. Przy problemach ze wzdęciami warto zastosować symetykon, który rozbija pęcherzyki gazu (np. Espumisan, Espumisan Max, Ulgix Wzdęcia Max, Spumax). Ciekawym lekiem na IBS jest Tribux Bio, który zawiera trimebutynę. To preparat, którego celem jest normalizacja pracy jelit i sprawdzi się dobrze przy naprzemiennych zaparciach i biegunkach. To wersja bez recepty, ale istnieje też lek na receptę, co wyjaśnimy w dalszej części.

Scopolan compositum, tabletki powlekane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• oprócz substancji rozkurczowej zawiera dodatkową substancję o działaniu przeciwbólowym;
• nie zawiera laktozy.

Duspatalin Gastro, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• jedyne dostępne tabletki na jelita z tą substancją bez recepty;
• zawiera laktozę.

Ulgix Wzdęcia Max, kapsułki

O produkcie

• wyrób medyczny;
• największa dawka symetykonu w jednej kapsułce;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości;
• dostępne wersje zmniejszą dawką substancji czynnej;
• bez laktozy.

Ważne są także preparaty, które mają poprawić funkcjonowanie jelit i powinny być stosowane przez dłuższy czas. Jednym z nich jest maślan sodu, który wspiera regenerację nabłonka jelitowego i poprawia funkcjonowanie jelit, co może przynosić ulgę pacjentom z zaburzeniami mikroflory jelitowej (np. Tributron, Debutir Forte, Butiner, Ibesan Maślan). Warto także sięgnąć po preparaty wspomagające trawienie, takie jak Iberogast – ziołowy lek poprawiający perystaltykę jelit i redukujący wzdęcia lub zamienniki, np. Igastrik. Korzystne działanie wykazują również probiotyki, które pomagają w odbudowie mikroflory jelitowej, co może zmniejszać objawy IBS.

Tributron, kapsułki

O produkcie

• kompleksowy preparat składający się z maślanu sodu, probiotyku i prebiotyku;
• maślan sodu to źródło energii dla komórek jelita;
• 5 wyselekcjonowanych szczepów bakterii kwasu mlekowego zasiedlających jelito cienkie i grube; 
• Actilight® (fruktooligosacharydy) – pożywka niezbędna do wzrostu bakterii probiotycznych (prebiotyk);
• zastosowana technologia chroni bakterie kwasu mlekowego przed tlenem, temperaturą, wilgocią i pH żołądka;
• składniki pomagają w zachowaniu równowagi mikrobioty jelit;
• produkt polecany jest podczas i w trakcie antybiotykoterapii, dla osób z wrażliwymi jelitami i stosujących dietę lekkostrawną i ubogobłonnikową;
• dostępny w opakowaniach po 30 kapsułek.

Iberogast, krople doustne

O produkcie

• lek działa poprzez pobudzenie motoryki jelit, co dzieje się za sprawą wzmocnienia napięcia odcinków przewodu pokarmowego, które są osłabione;
• drugi kierunek działania polega na rozkurczaniu mięśni gładkich przewodu pokarmowego, co skutkuje uczuciem ulgi w bólu i towarzyszących wzdęciach bardzo częstych w zespole jelita drażliwego;
• iberogast stymuluje produkcję prostaglandyn, które chronią błonę śluzową żołądka. Ekstrakty roślinne zawarte w leku wykazują działanie przeciwzapalne, wiatropędne;
• przy długotrwałym stosowaniu może dojść do uszkodzenia wątroby, przy objawach takich jak zażółcenie oczu, bóle w nadbrzuszu powinno się udać do lekarza.

Igastrik, płyn doustny

O produkcie

• suplement diety;
• bogata kompozycja ziół, która poprawia trawienie;
• do stosowania od 12. roku życia;
• nie zawiera alkoholu;
• zawiera lukrecję – przy częstym i długotrwałym stosowaniu może podwyższać ciśnienie;
• dołączona miark, która ułatwia dawkowanie;
• nie stosować u kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Debutir Forte, kapsułki twarde

O produkcie

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego;
• wysoka dawka maślanu sodu;
• występuje również w opakowaniu o mniejszej dawce;
• maślan sodu bierze udział w trawieniu za sprawą wpływu na florę jelitową przewodu pokarmowego;
• ma działanie przeciwzapalne polegające na hamowaniu cytokin zapalnych;
• przyspiesza gojenie nabłonka jelitowego i utrzymywanie jego prawidłowej struktury;
• skutki uboczne stosowania preparatu Debutir nie są znane. Preparat jest uważany za bezpieczny;
• ze względu na tak złożony mechanizm działania, Debutir zaczyna działać dopiero po jakimś czasie od rozpoczęcia terapii. Jest to preparat, który przyjmujemy przez długi okres, aby przyniosło spodziewane efekty.

Ibesan maślan, kapsułki

O produkcie

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego
• producent specjalizujący się w IBS;
• stosunkowo wysoka cena;
• niska zawartość maślanu sodu;
• trzeba przyjmować sporo kapsułek dziennie;
• nie zawiera laktozy;
• do stosowania powyżej 7. roku życia;
• u dorosłych dawkowanie to nawet do 4. kapsułek na dobę;
• stosować przez 3. miesiące;
• istnieje wersja o większej zawartości maślanu sodu – Ibesan maślan forte.

Leki na IBS na receptę

Oprócz leków bez recepty w leczeniu zespołu jelita drażliwego (IBS) często stosuje się również preparaty dostępne wyłącznie na receptę. Wśród leków na receptę na IBS znajdują się substancje normalizujące perystaltykę jelit, takie jak trimebutyna (Tribux, Ircolon, Debridat, Debretin). W celu zmniejszenia skurczów jelit stosuje się także leki rozkurczowe, np. mebewerynę (Auroverin MR, Duspatalin Retard). Dodatkowo, przy problemach ze wzdęciami i skurczami skuteczny może być preparat łączący alwerynę z symetykonem (Meteospasmyl) lub sam symetykon, który można kupić bez recepty (Espumisan, Ulgix Wzdęcia Max, Spumax).

Ważnym elementem leczenia są także leki przeciwdepresyjne, zwłaszcza trójpierścieniowe (amitryptylina, doksepina) oraz inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), które wpływają na oś mózgowo-jelitową i mogą łagodzić dolegliwości bólowe oraz poprawiać nastrój pacjenta.

Antydepresanty a jelita – czy pomagają na zespół jelita drażliwego?

Leki przeciwdepresyjne coraz częściej znajdują zastosowanie w leczeniu zespołu jelita drażliwego (IBS), szczególnie u pacjentów z cięższymi objawami bólowymi i zaburzeniami osi mózgowo-jelitowej. Serotonina, jeden z kluczowych neuroprzekaźników regulujących nastrój, pełni także istotną rolę w funkcjonowaniu przewodu pokarmowego. Jej zaburzenia mogą prowadzić do nieprawidłowej motoryki jelit, nadwrażliwości trzewnej i nasilenia dolegliwości bólowych. Właśnie dlatego w niektórych przypadkach IBS lekarze zalecają stosowanie antydepresantów. Należy zaznaczyć, że nie jest to leczenie I rzutu. Jakie antydepresanty stosuje się na IBS [4]?

Najczęściej stosowane są trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TLPD), takie jak amitryptylina (Amitryptylinum VP) czy doksepina (Doxepin TEVA), które pomagają zmniejszyć nadwrażliwość jelit i działają przeciwbólowo. Co ciekawe, wykazują działanie rozkurczowe i znajdują zastosowanie w leczeniu IBS z przewagą biegunek. Alternatywnie stosuje się inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), takie jak escitalopram (Depralin, Elicea) oraz sertralina (Asentra, Zoloft), które mogą poprawiać funkcjonowanie osi mózgowo-jelitowej, zwłaszcza u osób z IBS współistniejącym z lękiem i depresją. Warto jednak pamiętać, że antydepresanty w IBS są stosowane tylko wtedy, gdy zachodzi taka potrzeba, ponieważ mogą powodować skutki uboczne, takie jak senność, suchość w ustach czy zmiany w motoryce jelit. Decyzję o ich włączeniu powinien podjąć lekarz, dostosowując terapię do indywidualnych potrzeb pacjenta [4].

Dbaj o dietę i styl życia przy IBS

Jednym z kluczowych elementów terapii zespołu jelita drażliwego (IBS) jest odpowiednia dieta. Za najbardziej skuteczny model żywienia uznaje się dietę low-FODMAP, która ogranicza spożycie fermentujących cukrów mogących nasilać objawy, takie jak wzdęcia, bóle brzucha i zaburzenia rytmu wypróżnień. Stosowanie tej diety sprzyja regulacji pracy jelit, zmniejsza ilość gazów w przewodzie pokarmowym i może znacząco poprawić samopoczucie osób cierpiących na IBS. Wskazane jest unikanie produktów przetworzonych, które mogą dodatkowo podrażniać układ pokarmowy [2,3].

Badania wykazują, że pacjenci z IBS borykający się z nadwagą często zauważają złagodzenie objawów po redukcji masy ciała. Odpowiednia waga może wspomóc prawidłowe funkcjonowanie jelit, dlatego warto zadbać o zdrowe nawyki żywieniowe. Oprócz diety istotną rolę odgrywa także redukcja stresu oraz regularna aktywność fizyczna, które mogą przyczynić się do poprawy funkcji przewodu pokarmowego i zwiększenia komfortu życia osób z zespołem jelita drażliwego [2,3].

Podsumowanie

Zespół jelita drażliwego (IBS) to przewlekłe zaburzenie przewodu pokarmowego, objawiające się bólem brzucha, wzdęciami, zaparciami lub biegunkami. W leczeniu IBS stosuje się probiotyki (np. Dicoflor IBSIUM, Osłonka Gastro, Symbiosys Alflorex), leki rozkurczowe (Buscopan, No-Spa), regulujące pracę jelit (Tribux, Duspatalin) oraz, w niektórych przypadkach, antydepresanty na IBS, które poprawiają funkcjonowanie osi mózgowo-jelitowej. Wsparcie dla mikroflory jelitowej zapewniają probiotyki i maślan sodu (np. Tributron, Butiner 500), a trawienie wspomagają preparaty roślinne, jak Iberogast. Skuteczne leczenie IBS wymaga indywidualnego podejścia, dlatego warto skonsultować się z lekarzem, aby dobrać odpowiednie leki i złagodzić objawy.