• Dlaczego witamina D3 10000 IU przekracza bezpieczne dawki i kiedy może być przepisana przez lekarza
• Jakie są objawy przedawkowania witaminą D i dlaczego mogą być podstępne
• Dlaczego łączenie wysokich dawek witaminy D z wapniem może być niebezpieczne
• Jakie badania musisz wykonywać, jeśli przyjmujesz końskie dawki witaminy D
• Co mówią najnowsze badania naukowe o skuteczności wysokich dawek
• Ile maksymalnie można bezpiecznie przyjmować witaminy D dziennie
• Dlaczego więcej nie zawsze oznacza lepiej w przypadku suplementacji

Czy witamina D3 10000 IU to bezpieczna dawka?

Czy zastanawiałeś się kiedyś, dlaczego witamina D 10000 IU budzi tyle kontrowersji? Ta dawka znacznie przekracza standardowe zalecenia wynoszące 600-800 IU dziennie dla większości dorosłych ¹. Górna bezpieczna granica została ustalona na 4000 IU dziennie, co oznacza, że witamina D3 w dawce 10000 IU przekracza ją ponad dwukrotnie ¹. Statystyki są alarmujące – w latach 2005-2011 liczba przypadków zatrucia witaminą D wzrosła o 1600%, osiągając obecnie około 4500 przypadków rocznie w USA ².

Dlaczego końskie dawki witaminy D są tak problematyczne? W przeciwieństwie do witamin rozpuszczalnych w wodzie, witamina D 10000 jednostek gromadzi się w tkance tłuszczowej i może być uwalniana przez miesiące ³. Paradoksalnie, bardzo wysokie dawki mogą nawet osłabiać kości poprzez zwiększenie aktywności komórek niszczących tkankę kostną ⁴.

Kiedy lekarz może przepisać witaminę D3 10000?

Witamina D3 10000 jednostek (np. Devikap, Soligamma) może być uzasadniona w wyjątkowych sytuacjach medycznych. Dotyczy to głównie osób z ciężkim niedoborem, problemami z wchłanianiem tłuszczów po operacjach bariatrycznych, czy chorobami takimi jak celiakia lub choroba Crohna ¹. Szczególną ostrożność wymagają pacjenci z chorobami ziarniniakochłonnymi czy niektórymi chłoniakami, którzy są bardziej wrażliwy na zatrucie ². Nawet w tych przypadkach leczenie wymaga ścisłego nadzoru medycznego i regularnych badań krwi.

Jak rozpoznać przedawkowanie witaminy D 10000?

Czy wiesz, że objawy przedawkowania witaminy D3 10000 mogą być bardzo podstępne? Zatrucie rozwija się powoli, przez tygodnie lub miesiące, a jego skutki mogą utrzymywać się nawet rok po zaprzestaniu suplementacji ³. Główną przyczyną problemów jest hiperkalcemia – nadmiar wapnia we krwi, który powoduje charakterystyczne objawy ⁵. Najczęstsze objawy zatrucia końskimi dawkami witaminy D:

• nudności, wymioty i brak apetytu;
• nadmierne pragnienie i częste oddawanie moczu;
• zmęczenie, zawroty głowy i splątanie;
• zaparcia i bóle brzucha;
• osłabienie mięśni i zwiększone ryzyko upadków;
• problemy z nerkami i kamienie nerkowe ⁶.

W poważnych przypadkach mogą wystąpić zaburzenia rytmu serca, śpiączka, a nawet niewydolność nerek wymagająca dializ ². Alarmujący jest fakt, że niektóre suplementy zawierały nawet 4000 razy więcej witaminy D niż podawano na etykiecie, co prowadziło do masowych zatruć ³.

Jak bezpiecznie monitorować witaminę D 10000 jednostek?

Jeśli lekarz przepisał Ci wysokie dawki witaminy D, jakie badania są konieczne? Kluczowe jest regularne sprawdzanie poziomu 25(OH)D w surowicy krwi po 3 miesiącach, a następnie co 6-12 miesięcy ⁶. Równie ważne jest monitorowanie poziomu wapnia, ponieważ hiperkalcemia jest głównym sygnałem ostrzegawczym ². Kluczowe badania podczas stosowania wysokich dawek to:

• poziom 25(OH)D w surowicy krwi;
• poziom wapnia całkowitego i zjonizowanego;
• funkcja nerek (kreatynina);
• EKG w przypadku objawów (skrócony QT może być wczesnym sygnałem) ².

Pamiętaj, że normalizacja poziomów po zatruciu może trwać nawet rok, dlatego prewencja jest kluczowa ⁶. Zawsze informuj lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach – niektóre, jak diuretyki tiazydowe, mogą zwiększać ryzyko hiperkalcemii podczas stosowania witaminy D3 10000 ¹.

Co mówią najnowsze badania o końskich dawkach witaminy D?

Czy wysokie dawki witaminy D rzeczywiście przynoszą korzyści zdrowotne? Badanie VITAL, obejmujące ponad 25000 uczestników, wykazało, że suplementacja 2000 IU dziennie przez 5 lat nie zmniejszyła ryzyka złamań, chorób serca ani nowotworów u zdrowych dorosłych ¹. Te wyniki kwestionują potrzebę stosowania jeszcze wyższych dawek u osób bez niedoboru. Meta-analizy pokazują, że suplementacja może nieznacznie zmniejszać śmiertelność z powodu nowotworów, ale nie wpływa na częstość ich występowania ¹. Podobnie, choć obserwacyjne badania sugerują związek między wyższymi poziomami witaminy D a lepszym zdrowiem serca, randomizowane badania kliniczne nie potwierdzają tych korzyści ¹.

Pytania i odpowiedzi

Podsumowanie

Witamina D 10000 jednostek to dawka, która może być stosowana wyłącznie pod ścisłym nadzorem medycznym w wyjątkowych sytuacjach klinicznych. Dla większości osób standardowe dawki 600-800 IU są wystarczające, a przekraczanie górnej granicy 4000 IU niesie poważne ryzyko zatrucia ¹. Końskie dawki witaminy D mogą paradoksalnie szkodzić kościom, zwiększać ryzyko upadków i prowadzić do poważnych powikłań, takich jak hiperkalcemia czy niewydolność nerek ². Pamiętaj, że więcej nie zawsze oznacza lepiej. Zanim zdecydujesz się na wysokie dawki, skonsultuj się z lekarzem, wykonaj badania krwi i rozważ, czy rzeczywiście są one konieczne. Bezpieczeństwo powinno być zawsze priorytetem w suplementacji witaminą D.

• Czy suplementy diety można przedawkować i jakie są tego konsekwencje
• Czym różnią się suplementy od leków i dlaczego ma to znaczenie dla bezpieczeństwa
• Jakie witaminy i minerały najłatwiej przedawkować i jakie dają objawy
• O rzeczywistych przypadkach osób, które doświadczyły skutków ubocznych nadmiernej suplementacji
• Jakie są górne limity bezpiecznego spożycia najpopularniejszych suplementów
• Jak stosować suplementy bezpiecznie – 5 praktycznych kroków
• W jakich sytuacjach suplementacja jest naprawdę potrzebna i uzasadniona
• Na co zwracać uwagę przy zakupie suplementów, aby uniknąć produktów niskiej jakości

Czy można przedawkować suplementy? Najważniejsze fakty o ryzyku i skutkach ubocznych

Suplementy diety cieszą się ogromną popularnością jako sposób na wzmocnienie odporności, poprawę samopoczucia czy uzupełnienie niedoborów. Wiele osób traktuje je jako bezpieczną alternatywę dla leków, sięgając po nie bez większej refleksji. Ale czy rzeczywiście są one całkowicie bezpieczne? Czy można je przedawkować? Odpowiedź brzmi: zdecydowanie tak. Podobnie jak każdy produkt zawierający substancje aktywne, suplementy mogą w nadmiarze powodować poważne konsekwencje zdrowotne, zamieniając się z pomocników w potencjalne zagrożenie.

Czym różni się suplement diety od leku?

Zanim zagłębimy się w temat przedawkowania, warto zrozumieć podstawową różnicę między suplementem a lekiem. Leki to substancje o udowodnionym działaniu terapeutycznym, które przechodzą rygorystyczne badania kliniczne przed dopuszczeniem do obrotu. Muszą wykazać skuteczność i bezpieczeństwo w leczeniu konkretnych schorzeń. Suplementy diety natomiast są traktowane jako środki spożywcze, które mają jedynie uzupełniać normalną dietę. Czy to oznacza, że suplement diety jest zawsze gorszy niż lek? Nie do końca. Rzetelni producenci dobierają odpowiednie składniki do suplementów diety. Dobrze dobrane składniki, w rozsądnych ilościach mogą wspomagać działanie naszego organizmu. Z tego powodu ważne jest, aby wybierać produkty od rzetelnych producentów, którzy znają się na substancjach czynnych i potrafią tak skomponować skład, aby suplement pomógł nam uzupełnić niedobory. Pamiętajmy, że jeśli suplement w sobie – przysłowiowe 1000 składników – to nie znaczy, że jest najlepszy.

Różnica polega jeszcze na samym procesie wprowadzania produktu na rynek. Proces wprowadzania suplementu na rynek jest znacznie prostszy – wystarczy zgłoszenie składu do Głównego Inspektoratu Sanitarnego, bez konieczności przeprowadzania badań klinicznych. Ta różnica w nadzorze znacząco zwiększa ryzyko przedawkowania, zwłaszcza gdy pacjenci samodzielnie decydują o dawkach lub łączą różne preparaty, nie zdając sobie sprawy z potencjalnych konsekwencji. To kolejny aspekt, aby wybierać takich producentów, którzy przeprowadzają badania czystości swoich produktów, prezentuję analizy jakościowe i ilościowe oraz produktują suplement zgodnie z zasadami, co mogą potwierdzić np. certyfikatami.

Dlaczego dochodzi do przedawkowania suplementów?

No dobrze, ale dlaczego mogą pojawić się sytuacje, że dochodzi do przedawkowania pewnych składników? Wynika to z wielu różnych sytuacji, które po krótce omawiamy poniżej.

Kumulacja składników w organizmie

Jednym z głównych mechanizmów przedawkowania jest akumulacja składników w tkankach. Dotyczy to szczególnie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K) oraz niektórych minerałów, jak żelazo czy selen. W przeciwieństwie do witamin rozpuszczalnych w wodzie, które organizm wydala z moczem, te składniki mogą gromadzić się w organizmie. Długotrwałe przyjmowanie nawet nieznacznie zawyżonych dawek może z czasem doprowadzić do toksycznego nagromadzenia tych substancji.

Problem nasila się, gdy stosujemy preparaty “megadawkowe“, które zawierają wielokrotność dziennego zapotrzebowania. Czy zastanawiałeś się kiedyś, dlaczego niektóre suplementy zawierają 500% czy nawet 1000% dziennej referencyjnej wartości spożycia? Takie dawki mogą być uzasadnione w niektórych przypadkach klinicznych, ale dla przeciętnej osoby często stanowią niepotrzebne obciążenie.

Nakładanie się źródeł składników odżywczych

Często zapominamy, że suplementy nie są jedynym źródłem witamin i minerałów w naszej diecie. Wiele produktów spożywczych jest wzbogacanych w dodatkowe składniki odżywcze – od płatków śniadaniowych po napoje. Jeśli jednocześnie przyjmujemy suplement zawierający te same składniki, łatwo przekroczyć bezpieczne dawki.

Szczególnie niebezpieczne jest łączenie multiwitamin z pojedynczymi preparatami. Na przykład, jeśli zażywamy kompleks witamin, osobno witaminę D i dodatkowo tran (bogaty w witaminę D), możemy nieświadomie przyjmować trzykrotną lub wyższą dawkę tej witaminy. Ta nieświadoma kumulacja składników z różnych źródeł to jedna z najczęstszych przyczyn przedawkowania suplementów.

Interakcje suplementów z lekami

Szczególną ostrożność należy zachować przy suplementach ziołowych, które mogą wchodzić w interakcje z przyjmowanymi lekami. Czy wiesz, że popularny dziurawiec może znacząco osłabiać działanie wielu leków, w tym tabletek antykoncepcyjnych, leków przeciwzakrzepowych czy przeciwdepresyjnych? Dzieje się tak, ponieważ przyspiesza on metabolizm tych substancji w wątrobie. Inne zioła, takie jak miłorząb japoński, mogą nasilać działanie leków przeciwzakrzepowych, zwiększając ryzyko krwawień. Te przykłady pokazują, że ziołowe suplementy, mimo swojego “naturalnego” pochodzenia, mogą istotnie wpływać na działanie leków, prowadząc do niebezpiecznych interakcji.

Jakie są objawy przedawkowania najpopularniejszych suplementów?

Objawy przedawkowania suplementów mogą być różnorodne i zależą od konkretnego składnika. Oto najważniejsze sygnały ostrzegawcze, na które warto zwrócić uwagę:

• Witamina A: bóle głowy, nudności, suchość skóry, a w skrajnych przypadkach uszkodzenie wątroby;
• Witamina D: nudności, wymioty, osłabienie mięśni, nadmierne pragnienie i oddawanie moczu, a długotrwale – odkładanie wapnia w narządach;
• Witamina B6: drętwienie, mrowienie i ból kończyn (neuropatia obwodowa);
• Witamina C: biegunka, nudności, skurcze żołądka, zwiększone ryzyko kamieni nerkowych;
• Żelazo: bóle brzucha, wymioty, biegunka, a długotrwale – uszkodzenie wątroby i serca;
• Wapń: zaparcia, utrata apetytu, zwiększone ryzyko kamieni nerkowych;
• Magnez: biegunka, bóle głowy, a w skrajnych przypadkach – osłabienie mięśni i spadek ciśnienia.

Czy zauważyłeś kiedyś któryś z tych objawów po rozpoczęciu suplementacji? Jeśli tak, może to być sygnał, że dawka jest zbyt wysoka lub dany preparat nie jest dla Ciebie odpowiedni.

Rzeczywiste przypadki przedawkowania – studia przypadków

Aby lepiej zrozumieć skalę problemu, przyjrzyjmy się kilku udokumentowanym przypadkom przedawkowania suplementów. 5-miesięczne niemowlę otrzymywało krople z witaminą D, które zawierały 46-krotnie wyższą dawkę niż deklarowana na etykiecie. U dziecka rozwinęła się ciężka hiperkalcemia oraz toksyczne stężenie witaminy D, wymagające intensywnego leczenia, włącznie z dializą. Przypadek ten pokazuje, jak istotna jest jakość suplementów, zwłaszcza podawanych najmłodszym. Gdyby producent dysponował badaniami na temat ilości składnika, tj. witaminy D, to pewnie możnaby uniknąć tego problemu, bo taka partia nie trafiłaby na rynek.

73-letni pacjent przyjmował przez 3 lata preparat multiwitaminowy zawierający 50 mg witaminy B6 dziennie. Rozwinął postępującą neuropatię obwodową z drętwieniem i bólem kończyn. Po odstawieniu suplementu objawy częściowo ustąpiły, ale nie całkowicie – to przykład trwałego uszkodzenia układu nerwowego spowodowanego długotrwałym przedawkowaniem witaminy uważanej za bezpieczną. To również pokazuje jak ważne jest indywidualne badanie jakości każdego suplementu przez producenta, co niestety jest bardzo rzadkim zjawiskiem.

Górne limity bezpiecznego spożycia – ile to za dużo?

Dla bezpiecznej suplementacji kluczowe jest przestrzeganie górnych limitów spożycia (UL – Upper Limit). Oto wartości UL dla najważniejszych składników odżywczych dla osób dorosłych:

• Witamina A (retinol): 3000 μg RAE dziennie;
• Witamina D: 100 μg (4000 IU) dziennie;
• Witamina E: 300 mg dziennie;
• Witamina C: 2000 mg dziennie;
• Witamina B6: 12 mg dziennie (obniżono z wcześniejszych 25 mg);
• Żelazo: 45 mg dziennie;
• Wapń: 2500 mg dziennie;
• Magnez: 350 mg dziennie (tylko z suplementów);
• Cynk: 25 mg dziennie;
• Selen: 255 μg dziennie.

Warto zauważyć, że wartości te dotyczą całkowitego dziennego spożycia z suplementów i żywności wzbogacanej, ale nie obejmują naturalnego spożycia z dietą. Czy sprawdzasz czasem, jaki procent tych wartości zawierają Twoje suplementy? Warto też przed suplementacją wykonać, np. badanie poziomu witaminy D3, aby zobaczyć czy faktycznie cierpimy na niedobory. Jeszcze lepszym działaniem jest ponowienie badania, np. po 2 miesiącach stosowania suplementu, aby zobaczyć, jak nasz organizm na niego reaguje.

Jak bezpiecznie stosować suplementy? Praktyczny poradnik

Aby zminimalizować ryzyko przedawkowania suplementów, warto stosować się do następujących zasad:

1. Sprawdź źródła i jakość – Wybieraj suplementy od renomowanych producentów, którzy dbają o standardy wytwarzania. Unikaj produktów o nieokreślonym pochodzeniu, zwłaszcza tych dostępnych tylko w internecie i obiecujących cudowne efekty.
2. Zsumuj wszystkie źródła danego składnika – Policz, ile danej witaminy czy minerału przyjmujesz łącznie ze wszystkich suplementów i wzbogaconej żywności. Upewnij się, że suma nie przekracza górnego limitu bezpiecznego spożycia.
3. Monitoruj poziomy we krwi – Przy długotrwałej suplementacji warto okresowo badać poziom suplementowanych składników we krwi. Dotyczy to szczególnie witaminy D, B12, żelaza czy magnezu.
4. Konsultuj z lekarzem, zwłaszcza przy przyjmowaniu leków – Jeśli stosujesz leki na stałe, zawsze uzgadniaj nowe suplementy z lekarzem. Niektóre kombinacje mogą być niebezpieczne.
5. Obserwuj sygnały ostrzegawcze z organizmu – Naucz się rozpoznawać wczesne objawy przedawkowania, takie jak nudności, biegunka, nadmierne pragnienie, mrowienie palców czy dłoni, bóle głowy lub nietypowe zmęczenie.

Stosowanie tych pięciu prostych zasad znacząco zmniejsza ryzyko przedawkowania i pozwala czerpać korzyści z suplementacji bez narażania zdrowia. Czy stosujesz już któreś z tych zasad?

Kiedy suplementacja jest naprawdę potrzebna?

Mimo potencjalnych zagrożeń, suplementy diety mają swoje uzasadnione miejsce w dbaniu o zdrowie. W jakich sytuacjach suplementacja jest rzeczywiście wskazana?

• udokumentowane niedobory – jeśli badania krwi wykazały niedobór określonego składnika (np. żelaza, witaminy D czy B12), suplementacja pod kontrolą lekarza jest uzasadniona;
• szczególne okresy życia – kobiety w ciąży potrzebują kwasu foliowego, żelaza i DHA. Niemowlęta wymagają witaminy D i K. Seniorzy często potrzebują witaminy D, B12 i wapnia ze względu na zmienione wchłanianie i metabolizm;
• specyficzne diety – osoby na dietach wegańskich powinny suplementować witaminę B12. Przy innych dietach eliminacyjnych może być konieczne uzupełnianie składników, których brakuje w ograniczonym jadłospisie;
• choroby wpływające na wchłanianie – pacjenci z celiakią, chorobą Leśniowskiego-Crohna czy po operacjach bariatrycznych często wymagają suplementacji ze względu na zaburzone wchłanianie składników odżywczych.

W tych sytuacjach korzyści z właściwie dobranej suplementacji przewyższają potencjalne ryzyko. Kluczem jest jednak indywidualne podejście – to, co pomaga jednej osobie, dla innej może być zbędne lub nawet szkodliwe.

Na co uważać przy zakupie suplementów?

Oprócz ryzyka przedawkowania, istnieje również problem zanieczyszczeń w suplementach niskiej jakości. Kontrole wykazały obecność niepokojących substancji w niektórych produktach:

• metale ciężkie – w niektórych suplementach ziołowych wykryto podwyższone poziomy ołowiu, rtęci czy kadmu. Te toksyczne pierwiastki mogą kumulować się w organizmie;
• niedeklarowane substancje farmaceutyczne – w “naturalnych” środkach na potencję znajdowano sildenafil (składnik Viagry). W preparatach na odchudzanie wykrywano sibutraminę – lek wycofany z rynku ze względu na ryzyko sercowo-naczyniowe;
• niedokładne dawkowanie – badania wykazały, że rzeczywista zawartość składników aktywnych może znacząco odbiegać od deklarowanej na etykiecie – zarówno in plus, jak i in minus.

Wybór suplementów od renomowanych producentów, którzy prowadzą rygorystyczną kontrolę jakości, znacząco zmniejsza ryzyko narażenia na te zanieczyszczenia. Warto zwracać uwagę na certyfikaty jakości, transparentność informacji o pochodzeniu surowców oraz wyniki badań potwierdzających czystość produktu.

Pytania i odpowiedzi

Podsumowanie

Czy można przedawkować suplementy? Zdecydowanie tak. Mimo że są powszechnie dostępne i kojarzone ze zdrowiem, ich nadmierne spożycie może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Szczególnie narażone na kumulację w organizmie są witaminy rozpuszczalne w tłuszczach oraz niektóre minerały, jak żelazo czy wapń. Bezpieczna suplementacja opiera się na kilku kluczowych zasadach: konsultacji ze specjalistą, przestrzeganiu zalecanych dawek, uważnym łączeniu różnych preparatów oraz wyborze produktów wysokiej jakości. Pamiętaj, że suplementy mają uzupełniać dietę, a nie ją zastępować. Podstawą zdrowia powinna być zbilansowana dieta, bogata w naturalne źródła witamin i minerałów. Suplementy mają swoje miejsce w dbaniu o zdrowie, ale tylko wtedy, gdy są stosowane świadomie i odpowiedzialnie, z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb organizmu. Wybierając produkty od renomowanych producentów, możemy cieszyć się korzyściami płynącymi z suplementacji, minimalizując jednocześnie ryzyko niepożądanych efektów. A Ty, jak podchodzisz do suplementacji? Czy sprawdzasz dawki i jakość produktów, które stosujesz?

Lipoproteina A to cząsteczka podobna do cholesterolu LDL (“złego cholesterolu”), ale z dodatkowym białkiem zwanym apolipoproteiną(a) lub apo(a), które jest połączone z apolipoproteiną B-100 za pomocą mostka disiarczkowego. Ta unikalna struktura nadaje Lp(a) specjalne właściwości, które mogą przyczyniać się do rozwoju miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych.¹

Lp(a) różni się od innych lipoprotein (takich jak LDL czy HDL) tym, że:

• ma dodatkowe białko apo(a), które wykazuje podobieństwo do plazminogenu (białka uczestniczącego w rozpuszczaniu skrzepów krwi);
• jej poziom jest w około 90% uwarunkowany genetycznie;
• nie reaguje znacząco na zmiany diety czy aktywność fizyczną;
• może zwiększać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych niezależnie od poziomu innych lipidów².

Co ważne, podwyższony poziom Lp(a) jest cechą dziedziczną, co oznacza, że jeśli u jednego członka rodziny wykryto wysokie stężenie Lp(a), warto zbadać również pozostałych członków rodziny, szczególnie dzieci. Pozwala to na wczesną identyfikację osób z podwyższonym ryzykiem i rozpoczęcie odpowiednich działań profilaktycznych.^3,4

Dlaczego lipoproteina A jest ważna dla zdrowia?

Podwyższony poziom Lp(a) we krwi jest uznawany za niezależny czynnik ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Badania wykazały, że osoby z wysokim poziomem Lp(a) mają zwiększone ryzyko:

• choroby wieńcowej;
• zawału serca;
• udaru mózgu;
• zwężenia zastawki aortalnej;
• choroby tętnic obwodowych^2,5.

Szacuje się, że około 20% populacji światowej ma podwyższony poziom Lp(a), co czyni ją jednym z najczęstszych genetycznie uwarunkowanych czynników ryzyka chorób serca.⁵ Co istotne, wysokie poziomy Lp(a) mogą być obecne już u dzieci i przyczyniać się do wczesnego rozwoju zmian miażdżycowych. Badania autopsyjne wykazały, że zmiany miażdżycowe mogą rozpoczynać się już w dzieciństwie, a wysokie stężenie Lp(a) może ten proces przyspieszać.^3,6 Dlatego w rodzinach z historią przedwczesnych chorób sercowo-naczyniowych lub znanych wysokich poziomów Lp(a) warto rozważyć badanie również u dzieci.

Jak lipoproteina A wpływa na rozwój miażdżycy?

Lp(a) przyczynia się do rozwoju miażdżycy na kilka sposobów:

• właściwości prozapalne – zwiększa ekspresję cząsteczek adhezyjnych, które ułatwiają przyleganie monocytów do śródbłonka naczyń i inicjują tworzenie blaszki miażdżycowej;²
• zwiększona akumulacja w ścianie tętnic – Lp(a) ma większe powinowactwo do ściany naczyniowej, proteoglikanów i fibronektyny na powierzchni komórek śródbłonka w porównaniu do cholesterolu LDL, co prowadzi do gromadzenia się Lp(a) w błonie wewnętrznej tętnic;²
• tworzenie komórek piankowatych – makrofagi mogą pochłaniać Lp(a), co prowadzi do powstawania komórek piankowatych, charakterystycznych dla wczesnej miażdżycy;²
• właściwości prozakrzepowe – ze względu na podobieństwo do plazminogenu, Lp(a) może konkurować z nim o miejsca wiązania, zakłócając proces fibrynolizy (rozpuszczania skrzepów) i zwiększając ryzyko zakrzepów;^2,7
• nośnik utlenionych fosfolipidów – Lp(a) jest głównym nośnikiem utlenionych fosfolipidów, które mają silne działanie prozapalne i proaterogenne.⁷

Warto podkreślić, że Lp(a) może być szczególnie niebezpieczna, gdy współistnieje z innymi czynnikami ryzyka. Wysokie stężenie Lp(a) w połączeniu z paleniem tytoniu, nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą czy podwyższonym poziomem LDL może wielokrotnie zwiększać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Dlatego osoby z wysokim poziomem Lp(a) powinny szczególnie dbać o kontrolę innych czynników ryzyka.^2,7

Diagnostyka lipoproteiny A

Badanie poziomu lipoproteiny(a) stanowi istotny element oceny ryzyka sercowo-naczyniowego i pozwala na wczesne wykrycie predyspozycji do rozwoju chorób układu krążenia.

Kto powinien zbadać poziom Lp(a)?

Według najnowszych wytycznych, badanie poziomu Lp(a) powinno być rozważone u:

• osób z przedwczesną chorobą sercowo-naczyniową (zawał serca, udar mózgu przed 55. rokiem życia u mężczyzn i 65. rokiem życia u kobiet);
• osób z rodzinną hipercholesterolemią;
• osób z rodzinnym wywiadem przedwczesnej choroby sercowo-naczyniowej;
• osób z nawracającymi incydentami sercowo-naczyniowymi mimo optymalnego leczenia;
• osób z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym^5,8.

Coraz więcej ekspertów sugeruje, że każdy dorosły powinien mieć zmierzony poziom Lp(a) przynajmniej raz w życiu, w celu oceny ryzyka.⁸ Dodatkowo, badanie Lp(a) powinno być rozważone u członków rodzin, w których wykryto wysokie poziomy Lp(a) u jednej osoby. Jest to szczególnie ważne w przypadku dzieci, ponieważ wczesna identyfikacja podwyższonego ryzyka może prowadzić do bardziej intensywnych działań profilaktycznych.^3,4 Osoby z wysokim poziomem Lp(a) powinny być regularnie monitorowane pod kątem rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, zazwyczaj co 1-2 lata, w zależności od obecności innych czynników ryzyka.²

Jak interpretować wyniki badania Lp(a)?

Interpretacja wyników badania Lp(a) może być skomplikowana, ponieważ laboratoria stosują różne jednostki i metody pomiaru. Ogólnie przyjmuje się następujące wartości graniczne:

• poziom prawidłowy: <75 nmol/L lub <30 mg/dL;
• poziom podwyższony: ≥125 nmol/L lub ≥50 mg/dL⁸.

Warto pamiętać, że nie ma prostego przelicznika między tymi jednostkami, ponieważ wielkość cząsteczki Lp(a) różni się między osobami ze względu na zmienność genetyczną.^2,7

Ograniczenia w diagnostyce Lp(a)

Istnieją pewne wyzwania związane z badaniem poziomu Lp(a):

• brak standaryzacji metod pomiarowych między laboratoriami;
• różne jednostki raportowania wyników (mg/dL vs nmol/L);
• zmienność wielkości cząsteczki Lp(a) między osobami;
• brak powszechnej dostępności badania w rutynowej diagnostyce^2,7.

Należy również pamiętać, że poziom Lp(a) może ulegać pewnym zmianom w specyficznych sytuacjach fizjologicznych. U kobiet poziom Lp(a) może się zmieniać w czasie ciąży i po menopauzie. Badania wykazały, że hormonalna terapia zastępcza może obniżać poziom Lp(a) u kobiet po menopauzie.^2,5 Również niektóre stany zapalne, choroby nerek czy niedoczynność tarczycy mogą wpływać na poziom Lp(a).⁵

Czy lipoproteina A jest badana w ramach NFZ?

W Polsce badanie poziomu Lp(a) nie jest rutynowo wykonywane w ramach podstawowej diagnostyki lipidowej ani powszechnie refundowane jako samodzielne badanie. Jednak w ramach programu „Moje Zdrowie”, uruchomionego 5 maja 2025 r. przez Ministerstwo Zdrowia i finansowanego przez NFZ, każdy ubezpieczony dorosły może skorzystać z bezpłatnego bilansu zdrowia w przychodni POZ. W podstawowym pakiecie realizowanym raz na 5 lat (dla osób w wieku 20–49 lat) lub raz na 3 lata (powyżej 49. roku życia) znajduje się m.in. lipidogram (TC, LDL, HDL, TG), natomiast oznaczenie lipoproteiny A może być zaoferowane w ramach pakietu rozszerzonego, po spełnieniu określonych kryteriów kwestionariusza zdrowotnego i wieku (jednorazowo w życiu w wieku 20–40 lat).

Jak obniżyć poziom lipoproteiny A?

Obniżenie poziomu Lp(a) jest trudniejsze niż w przypadku innych lipidów, ponieważ:

• poziom Lp(a) jest głównie uwarunkowany genetycznie;
• dieta i ćwiczenia fizyczne mają minimalny wpływ na poziom Lp(a);
• standardowe leki obniżające lipidy mają ograniczony wpływ na Lp(a).

Wśród dostępnych metod i leków możemy wyróżnić kilka, które znajdują zastosowanie w leczeniu podwyższonego poziomu lipoproteiny A, jednakże nie zawsze ich działanie jest związane bezpośrednio z samym obniżeniem stężenia Lp(a):

• Statyny – statyny, które są skuteczne w obniżaniu poziomu LDL, mają niewielki wpływ na poziom Lp(a). Niektóre badania sugerują nawet, że mogą nieznacznie podwyższać poziom Lp(a).⁵ Mimo to statyny są zalecane osobom z wysokim poziomem Lp(a), ponieważ zmniejszają ogólne ryzyko sercowo-naczyniowe poprzez obniżenie poziomu LDL.⁸
• Inhibitory PCSK9 – Inhibitory PCSK9 (ewolokumab, alirokumab) mogą obniżyć poziom Lp(a) o około 20-30%. Badania wykazały, że alirokumab zmniejszył poziom Lp(a) o około 23% w badaniu ODYSSEY OUTCOMES, a ewolokumab o około 27% w badaniu FOURIER.⁵
• Kwas nikotynowy (niacyna) – niacyna może obniżyć poziom Lp(a) o 20-30%, ale nie jest powszechnie zalecana ze względu na brak dowodów na zmniejszenie ryzyka sercowo-naczyniowego oraz liczne skutki uboczne.^5,7
• Afereza lipoprotein – afereza to procedura podobna do dializy, która fizycznie usuwa Lp(a) z krwi. Jest skuteczna w obniżaniu poziomu Lp(a) o 60-70%, ale efekt jest tymczasowy i wymaga regularnych zabiegów (co 1-2 tygodnie). Ze względu na inwazyjny charakter i wysokie koszty, afereza jest zazwyczaj zarezerwowana dla osób z bardzo wysokim poziomem Lp(a) i zaawansowaną chorobą sercowo-naczyniową.²
• Kwas acetylosalicylowy (aspiryna) – obecnie badane jest stosowanie małych dawek aspiryny jako potencjalnej metody zmniejszenia ryzyka sercowo-naczyniowego u osób z wysokim poziomem Lp(a). Choć aspiryna nie obniża poziomu Lp(a), może zmniejszać ryzyko zakrzepów, które są jednym z mechanizmów, przez które Lp(a) zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.⁸ Decyzja o stosowaniu aspiryny powinna być zawsze skonsultowana z lekarzem, ponieważ lek ten może zwiększać ryzyko krwawień.

Oprócz tego warto także wspomnieć o kilku nowych lekach, które obecnie są w trakcie badań klinicznych:

• Oligonukleotydy antysensowne (ASO) – leki takie jak pelakarsen, olpasiran, zerlasiran i lepodisiran mogą obniżyć poziom Lp(a) o 80-100% poprzez blokowanie produkcji apo(a) w wątrobie. Są podawane w formie zastrzyków co 1-6 miesięcy.⁸
• Małe interferujące RNA (siRNA) – podobnie jak ASO, te leki blokują produkcję apo(a) w wątrobie.

Praktyczne wskazówki dla osób z wysokim poziomem Lp(a)

Jeśli masz podwyższony poziom Lp(a), oto kilka praktycznych wskazówek, które mogą pomóc w zmniejszeniu ogólnego ryzyka sercowo-naczyniowego:

• skrupulatnie kontroluj inne czynniki ryzyka – utrzymuj prawidłowe ciśnienie krwi, poziom cukru i cholesterolu LDL;
• rzuć palenie – palenie w połączeniu z wysokim Lp(a) znacząco zwiększa ryzyko chorób serca;
• utrzymuj prawidłową masę ciała;
• regularnie ćwicz – co najmniej 150 minut aktywności fizycznej tygodniowo;
• stosuj dietę śródziemnomorską, bogatą w owoce, warzywa, ryby i oliwę z oliwek;
• regularnie kontroluj swoje zdrowie – wykonuj badania kontrolne zalecone przez lekarza;
• poinformuj członków rodziny o wysokim poziomie Lp(a) i zachęć ich do badań;
• rozważ konsultację z kardiologiem lub lipidologiem w celu opracowania indywidualnego planu leczenia^2,8.

Osoby z wysokim poziomem Lp(a) powinny być regularnie monitorowane. Zaleca się wykonywanie badań kontrolnych co 1-2 lata, w tym lipidogramu, badań funkcji nerek i wątroby oraz oceny ryzyka sercowo-naczyniowego. W zależności od indywidualnego ryzyka, lekarz może zalecić również badania obrazowe, takie jak echokardiografia, ultrasonografia tętnic szyjnych czy tomografia komputerowa tętnic wieńcowych.^2,9

Podsumowanie

Lipoproteina A to ważny czynnik ryzyka chorób serca, który w 90% jest uwarunkowany genetycznie. Badanie poziomu Lp(a) powinno być wykonane przynajmniej raz w życiu, szczególnie u osób z rodzinną historią przedwczesnych chorób serca. Normy dla Lp(a) to poniżej 30 mg/dL lub 75 nmol/L. Choć obecnie dostępne metody leczenia mają ograniczoną skuteczność w obniżaniu Lp(a), możesz znacząco zmniejszyć swoje ryzyko sercowo-naczyniowe poprzez kontrolę innych czynników ryzyka, takich jak LDL cholesterol, ciśnienie krwi czy palenie. Jeśli masz wysoki poziom Lp(a), regularnie wykonuj badania kontrolne i ściśle współpracuj z lekarzem, aby opracować indywidualną strategię ochrony Twojego serca.

Zarówno dobesylan wapnia, jak i diosmina to substancje, które wpływają pozytywnie na obwodowe krążenie żylne. Oba leki zmniejszają obrzęki, usprawniają przepływ krwi, a także wykazują działanie ochronne na ściany naczyń krwionośnych.  Podczas gdy dobesylan wapnia jest związkiem organicznym otrzymywanym metodami chemicznymi, diosminę zalicza się do bioflawonoidów – związków występujących naturalnie w roślinach. Ta ostatnia może być również pozyskiwana syntetycznie [1,2].

Jak działają dobesylan wapnia i diosmina?

Dobesylan wapnia działa nie tylko w obrębie układu krwionośnego, ale również limfatycznego. Obniża przepuszczalność ścian naczyń krwionośnych (a konkretniej ścian naczyń włosowatych) oraz zwiększa ich wytrzymałość mechaniczną. Dzięki temu, że poprawia przepływ krwi, zmniejsza ryzyko jej zastojów oraz formowania się zakrzepów. Lek ma właściwości nasilające produkcję kolagenu, co m.in. poprawia elastyczność i wytrzymałość ścian naczyń krwionośnych, a także zapobiega ich uszkodzeniom. Co więcej, dobesylan wapnia uszczelnia naczynia limfatyczne, a to sprzyja odpływowi chłonki. Takie działanie jest korzystne, ponieważ prowadzi do zmniejszenia obrzęków i uczucia “ciężkich nóg” [3].

Jeśli natomiast chodzi o diosminę, jej pozytywne działanie na kondycję naczyń krwionośnych wynika ze zmniejszenia przepuszczalności, jak również poprawy napięcia i elastyczności ich ścian. Substancja ma zdolność obniżania lepkości krwi (zmniejsza przyczepność białych krwinek do ścian naczyń krwionośnych), działa przeciwzapalnie i jest przeciwutleniaczem [4].

Oba leki, choć mają zupełnie inną budowę chemiczną i działają poprzez odmienne mechanizmy, wpływają korzystnie na stan naczyń krwionośnych chroniąc je, a także usprawniają przepływ krwi.

Jakie skutki uboczne ma dobesylan wapnia i diosmina?

Według dostępnych danych, działania niepożądane związane ze stosowaniem dobesylanu wapnia lub diosminy występują sporadycznie. Obie substancje są więc z reguły dobrze tolerowane. Niekiedy mogą pojawić się rzadkie lub bardzo rzadkie skutki uboczne wymienione w tabeli.

Jak więc widzisz, obie substancje mogą wywoływać podobne działania niepożądane, które wynikają najczęściej z nadwrażliwości przewodu pokarmowego lub reakcji alergicznej. Występują one jednak rzadko, a jeśli się pojawią, przemijają wraz ze zmniejszeniem dawki leku lub po jego odstawieniu. Co więcej, działaniom niepożądanym ze strony przewodu pokarmowego możesz zapobiec poprzez stosowanie tych leków bezpośrednio po posiłku [3,4].

Kiedy stosować diosminę i dobesylan wapnia?

Sztandarowym wskazaniem do stosowania zarówno dobesylanu wapnia, jak i diosminy, są objawy niewydolności żylnej kończyn dolnych.  Wskazania do stosowania dobesylanu wapnia:

• ból i obrzęk kończyn dolnych;
• uczucie mrowienia i drętwienia nóg (tzw. parestezje);
• zastój krwi objawiający się w postaci zmian na skórze;
• żylaki odbytu (pomocniczo).

Dobesylan wapnia bywa również wykorzystywany w leczeniu niektórych mikroangiopatii, np. retinopatii cukrzycowej (schorzenia, które polega na uszkodzeniu naczyń krwionośnych w obrębie siatkówki oka), a także różnego rodzaju dermatoz, m.in. trądziku różowatego, łuszczycy czy plamicy barwnikowej [3,5].

Wskazania do stosowania diosminy:

• ból i nocne skurcze w nogach;
• uczucie zimnych nóg;
• uczucie pieczenia w nogach, zmęczenia, dyskomfortu oraz mrowienia;
• owrzodzenia żylne;
• obrzęki kończyn dolnych;
• rozszerzone drobne naczynia żylne – tzw. żylaki siatkowate i “pajączki”;
• zasinienie lub rumień skóry.

Preparaty z diosminą są również rekomendowane w przypadku choroby hemoroidalnej. Lek uszczelnia ściany naczyń krwionośnych, działa przeciwzapalnie, a przez to łagodzi ból, pieczenie i świąd oraz obrzęk w okolicy odbytu [1,4].

Dawkowanie i czas działania

Dobesylan wapnia jest dostępny w postaci doustnej w dawkach 250 mg oraz 500 mg. Lek dawkuje się następująco:

• niewydolność żylna: 500 mg 1-2 razy na dobę.
• nieproliferacyjna retinopatia cukrzycowa: 1000-1500 mg na dobę.

Diosmina w postaci doustnej występuje w dawkach 500 mg oraz 1000 mg. Dawkowanie różni się w zależności od wskazań:

• niewydolność żylna: 500 mg 2 razy na dobę (rano i wieczorem) lub 1000 mg 1 raz na dobę.
• żylaki odbytu: 1500 mg 2 razy na dobę (lub 1000 mg 3 razy na dobę) przez pierwsze 4 dni, natomiast przez kolejne 3 dni 1000 mg 2 razy na dobę.

Czas terapii w obu przypadkach może wynosić od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy, co jest uzależnione od rodzaju dolegliwości, stopnia jej nasilenia oraz oczywiście od zaleceń lekarskich [4,6].

Porównanie profili bezpieczeństwa

Zarówno dobesylan wapnia, jak i diosmina to substancje bezpieczne dla większości dorosłych pacjentów. Działania niepożądane pojawiają się rzadko lub bardzo rzadko. Istnieją jednak pewne przeciwwskazania do stosowania tych leków. Są to m.in.: agranulocytoza (szczególnie jeśli chodzi o dobesylan wapnia), gorączka, stan zapalny gardła, odbytu, narządów płciowych, choroba wrzodowa żołądka/dwunastnicy, dolegliwości związane z krzepnięciem krwi. Pamiętaj również o możliwych interakcjach lekowych i ich niekorzystnych konsekwencjach. Zanim sięgniesz po preparaty zawierające dobesylan wapnia lub diosminę dokładnie przeczytaj ulotkę dołączoną do opakowania [1,4-6].

Stosowanie u kobiet w ciąży

Stosowanie dobesylanu wapnia w ciąży jest możliwe po uprzedniej konsultacji z lekarzem, który stwierdzi, że korzyści płynące z zażywania leku przewyższają ryzyko. Jednocześnie w ulotkach leków zawierających dobesylan wapnia przeczytasz, że przyjmowanie dobesylanu wapnia jest przeciwwskazane w pierwszym trymestrze ciąży.  W przypadku diosminy nie wykazano szkodliwego wpływu na rozwój płodu, przebieg ciąży oraz porodu. Jednak zanim sięgniesz po konkretny preparat zawierający tę substancję, skonsultuj się z lekarzem prowadzącym [4,6].

Stosowanie u kobiet karmiących piersią

Choć uważa się, że dobesylan wapnia i diosmina przenikają do mleka kobiecego w minimalnym stopniu, nie są zalecane w okresie laktacji. Jeśli karmisz piersią, przed przyjęciem, którejkolwiek z tych substancji zasięgnij porady lekarza [4,6-7].

Prowadzenie pojazdów

Omawiane leki, stosowane w zalecanych dawkach, nie mają wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, nie osłabiają koncentracji oraz czasu reakcji [4,6].

Interakcje z alkoholem

W większości ulotek dołączonych do preparatów zawierających dobesylan wapnia lub diosminę na próżno szukać informacji na temat interakcji z alkoholem. Nie oznacza to bynajmniej, że łączenie tych substancji z napojami alkoholowymi to dobry pomysł. Pamiętaj, aby podczas stosowania jakichkolwiek leków ograniczyć spożywanie alkoholu do minimum, a tabletki popijać wodą [4,6].

Stosowanie u seniorów

Z reguły nie ma konieczności zmniejszania dawek dobesylanu wapnia lub diosminy u osób starszych, chyba że istnieją ku temu powody (np. przeciwwskazania do stosowania wymienione w akapicie “Porównanie profili bezpieczeństwa”) lub lekarz uzna to za konieczne [4,6].

Stosowanie przy zaburzeniach czynności nerek i wątroby

Jeśli cierpisz na zaburzenia czynności nerek i/lub wątroby, przed zastosowaniem preparatu z dobesylanem wapnia lub diosminą, skonsultuj się ze swoim lekarzem prowadzącym.  Jak wynika z dostępnych informacji, w przypadku dobesylanu wapnia, konieczne jest zmniejszenie dawki u pacjentów, którzy zmagają się z ciężką niewydolnością nerek (zwłaszcza u osób poddawanych dializom) [4,6].

Dostępność leków i droga podania 

Dobesylan wapnia, w postaci doustnej, dostępny jest w tabletkach i kapsułkach w dawkach 250 mg oraz 500 mg, przy czym występuje w preparatach na receptę, jak i bez recepty. Substancja jest również łączona z innymi składnikami (np. aloesem, wyciągiem z kasztanowca, dekspantenolem) w preparatach na skórę.

Diosmina występuje w postaci niezmikronizowanej oraz zmikronizowanej (ma mniejszy rozmiar cząstek i jest szybciej wchłaniania niż postać nierozdrobniona) w formie tabletek doustnych w dawkach 500 mg, 600 mg oraz 1000 mg. Jest dostępna bez recepty.  W aptekach znajdziesz również preparaty zawierające diosminę w innych dawkach (m.in. 50 mg, 200 mg, 450 mg). Są one wówczas wzbogacone w dodatkowe składniki, np. hesperydyną, witaminą C czy wyciągiem z ruszczyka kolczastego [8].

Zamienniki i preparaty

Na polskim rynku farmaceutycznym znajduje się mnóstwo preparatów zarówno z dobesylanem wapnia, jak i diosminą. Mają one status leków, suplementów diety, a niektóre są zarejestrowane jako kosmetyki.

Dobesylan wapnia

Doustne leki z dobesylanem wapnia dostępne z przepisu lekarza to: Calcium Dobesilate Hasco, Calcium dobesilate Galena oraz Galvenox.  Bez recepty możesz zakupić w aptece następujące leki: Adproctin, Dobenox, Dobenox Forte, Galvenox Veno, Rostil oraz Rostil max. 

Kosmetyki na skórę z dobesylanem wapnia to: 

• Galvenox żel (z dodatkiem aloesu, dekspantenolu, mentolu, wyciągu z kasztanowca).
• Galvenox soft (z dodatkiem aloesu, dekspantenolu, wyciągu z kasztanowca) [8, 9, 10].

Diosmina

Diosmina zmikronizowana dostępna jest w następujących preparatach o statusie leków bez recepty: Aflavic Max, DIH, DIH Max Comfort, DiosMax, Diohespan max, Diosminex, Diosminex Max, Diosmina Colfarm Max. Leki zawierające diosminę niezmikronizowaną w tabletkach: Phlebodia, Procto-Hemolan control.

Dostępne są również suplementy diety, które stanowią połączenie diosminy z:

• hesperydyną: Detramax, Detramax Plus, Diosmitrin, Venalex, Redblocker
• wyciągiem z ruszczyka kolczastego: DIH Cyclo, LiotoMax 3.
• hesperydyną i wyciągiem z ruszczyka kolczastego: Diosmina Apteo.
• hesperydyną, wyciągiem z ruszczyka kolczastego i witaminą C: Procto-Glyvenol Complex.

Kosmetyk na skórę z diosminą: żel Diosminex szybka ulga dla nóg (zawiera również mentol, wyciąg z ruszczyka kolczastego, skórki cytryny, nawłoci pospolitej) [8, 11, 12, 13].

Podsumowanie

Jeśli wciąż zastanawiasz się, która z dwóch omawianych substancji jest “lepsza” – diosmina czy dobesylan wapnia – skonsultuj się ze swoim lekarzem prowadzącym. Specjalista z pewnością rozwieje twoje wątpliwości, a jeśli uzna to za konieczne, skieruje cię na dodatkowe badania diagnostyczne. 

Pamiętaj, aby nie stosować dobesylanu wapnia lub diosminy na własną rękę w przypadku ciąży lub jej podejrzenia, podczas karmienia piersią, a także wtedy, gdy stosujesz już inne leki. Choć są to substancje, które nie wywołują zbyt wielu skutków ubocznych, istnieje ryzyko pojawienia się niekorzystnych interakcji.

Obie substancje czynne – atorwastatyna i rosuwastatyna – należą do tej samej grupy leków – statyn. Ich mechanizm działania jest identyczny i polega na zmniejszeniu tworzenia się cholesterolu w wątrobie. Statyny dodatkowo przyspieszają rozkład tzw. “złego cholesterolu” LDL, zmniejszają zawartość triglicerydów we krwi oraz zwiększają stężenie “dobrego cholesterolu” HDL. Ponadto mają wiele dobroczynnych działań przeciwmiażdżycowych: uelastyczniają naczynia krwionośne, wywierają efekt przeciwzapalny i przeciwzakrzepowy oraz zapobiegają powstawaniu zatorów tętnic, a tym samym zawałowi serca czy udarowi mózgu.

Statyny mają potwierdzoną w badaniach skuteczność terapeutyczną polegającą na wydłużeniu życia pacjentów z chorobą niedokrwienną serca, jak i z nadciśnieniem tętniczym. Atorwastatyna i rosuwastatyna są obecnie najsilniejszymi statynami na rynku. Obniżają cholesterol w podobnym stopniu skuteczności, jednak rosuwastatyna jeszcze bardziej obniża poziom złego cholesterolu LDL i to w mniejszych dawkach, stąd uznaje się, że ma pod tym względem najsilniejsze działanie [1-3].

Jakie skutki uboczne ma atorwastatyna a rosuwastatyna?

Statyny są stosowane w lecznictwie od lat ‘80 i są lekami stosunkowo bezpiecznymi. Atorwastatynę wprowadzono w latach ‘90, a  rosuwastatynę w roku 2003. Działania niepożądane statyn wynikają najczęściej z przenikania leku do tkanek innych niż wątroba, w której docelowo powinny działać [2,4].

Wystąpienie charakterystycznych dolegliwości mięśniowych (bóle, sztywność, tkliwość i osłabienie mięśni) związanych ze stosowaniem statyn jest jednym z głównych powodów przerywania leczenia przez pacjentów. Objawy te, zarówno w przypadku atorwastatyny jak i rosuwastatyny, występują rzadko (1 na 1000-10000 przypadków). Obie statyny długo utrzymują się w naszym organizmie i działają skutecznie w niskich dawkach. Z tego powodu stosowanie jednej z nich (ewentualnie co drugi dzień) jest najbardziej zalecane na tle pozostałych statyn, by obniżyć maksymalnie ryzyko wystąpienia efektów ubocznych ze strony mięśni [5-7].

Częstymi działaniami niepożądanymi atorwastatyny są zapalenie błony śluzowej nosa i gardła, reakcje alergiczne, podwyższenie poziomu cukru we krwi, ból głowy, ból gardła i krtani, krwawienie z nosa, zaparcia, wzdęcia, niestrawność, nudności, biegunka, bóle mięśni, bóle stawów, bóle kończyn, skurcze mięśni, obrzęk stawów, ból pleców, wyniki badań krwi, świadczące o nieprawidłowej czynności wątroby [5,8].  Częstymi efektami ubocznymi stosowania rosuwastatyny są: podwyższenie stężenia cukru we krwi, bóle i zawroty głowy, zaparcia, nudności i bóle brzucha, bóle mięśni, osłabienie [6,9].

Kiedy stosuje się rosuwastatynę i atorwastatyne?

Zarówno atorwastatyna, jak i rosuwastatyna są wskazane w leczeniu  wrodzonej, genetycznej skłonności do wysokiego cholesterolu, niespowodowanej innymi chorobami (hipercholesterolemii pierwotnej) jako uzupełnienie odpowiedniej diety, zmniejszenia masy ciała i ćwiczeń fizycznych. Atorwastatyna różni się od rosuwastatyny stosowaniem u dzieci. Atorwastatynę można podawać dzieciom w wieku od 10 lat, a rosuwastatynę od 6 lat. Obie substancje są również wskazane w zapobieganiu chorobom sercowo-naczyniowym, takim jak zawał serca czy udar mózgu u dorosłych [5,6,8,9].

Dawkowanie i czas działania statyn

Leczenie statynami, podobnie jak innymi lekami obniżającego poziom cholesterolu i triglicerydów we krwi, należy prowadzić przewlekle i nie wolno przerywać terapii. Zarówno atorwastatynę jak i rosuwastatynę trzeba przyjmować codziennie, raz na dobę. Leki te można stosować o dowolnej porze dnia i niezależnie od posiłków, ponieważ działanie obu substancji utrzymuje się bardzo długo w naszym organizmie (powyżej 20 godzin). Jednak przyjmuje się, że najlepszą porą dawkowania statyn jest wieczór po posiłku, gdyż cholesterol najintensywniej powstaje w wątrobie w porze nocnej [4-6].  

Zwykle stosowaną dawką początkową atorwastatyny jest 10 mg raz na dobę. Zwiększać dawkę można co 4 tygodnie lub rzadziej. Dla podtrzymania wyników konieczne jest długotrwałe leczenie. Maksymalna dawka dobowa wynosi 80 mg [5].

Zalecana dawka początkowa rosuwastatyny to 5 lub 10 mg raz na dobę. Działanie obniżające poziom cholesterolu występuje w ciągu 1 tygodnia od rozpoczęcia leczenia, a pełną efektywność osiąga się zazwyczaj w ciągu 4 tygodni. Jeśli jest to konieczne, po miesiącu leczenia można zwiększyć dawkę (do 20 mg dziennie). Stosowanie wyższych dawek (30 mg lub 40 mg na dobę) wiąże się z większym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych i powinno odbyć się pod kontrolą lekarza specjalisty. Maksymalna dawka dobowa to 40 mg [2,3,6,9].

Stosowane dawki atorwastatyny można porównać z odpowiednimi dawkami rosuwastatyny pod względem efektu obniżającego poziom cholesterolu we krwi:

• 10 mg atorwastatyny jest porównywalne do 5 mg rosuwastatyny;
• 20 mg atorwastatyny odpowiada 5-10 mg rosuwastatyny;
• 40 mg atorwastatyny odpowiada 10-20 mg rosuwastatyny;
• 80 mg jest w działaniu porównywalne z dawką rosuwastatyny 20-40 mg [3,10].

Czym różni się atorwastatyna i rosuwastatyna pod względem bezpieczeństwa? 

Zarówno atorwastatyna jak i rosuwastatyna są przeciwwskazane u kobiet w ciąży, planujących ciążę i karmiących piersią. Badania na zwierzętach wykazały, że statyny wywierają działanie toksyczne substancji na płód i zwiększają częstość występowania wad rozwojowych [5,6,11].

Rosuwastatyna jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek oraz poddawanych dializom. U pacjentów z przewlekłą chorobą nerek, preferowaną statyną jest atorwastatyna. Atorwastatyna jest z kolei przeciwwskazana u pacjentów z chorobami wątroby. Lepszym wyborem u osób z zaburzeniami czynności wątroby jest rosuwastatyna [2].

W czasie leczenia rosuwastatyną mogą wystąpić zawroty głowy (często: u jednego na 10-100 pacjentów), co może mieć wpływ na prowadzenie pojazdów i obsługiwanie maszyn. W czasie leczenia atorwastatyną, ryzyko wystąpienia zawrotów głowy jest rzadsze,  dlatego uznaje się, że nie wpływa istotnie na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Stąd, lepszym wyborem dla kierowców będzie atorwastatyna [6,9].

Atorwastatyna u osób starszych (powyżej 70. roku życia) jest tak samo bezpieczna i skuteczna jak w ogólnej populacji. W przypadku rosuwastatyny u osób starszych zaleca się zaczynać leczenie od najniższej dawki 5 mg [5,6].

Dostępność atorwastatyny i rosuwastatyny 

Zarówno atorwastatyna jak i rosuwastatyna są dostępne w aptekach w wielu produktach leczniczych pod różnymi nazwami handlowymi. Leki są przyjmowane doustnie, zazwyczaj w postaci tabletek powlekanych. 

Zamienniki i preparaty

Na polskim rynku dostępnych jest wiele zamienników zarówno dla atorwastatyny, jak i rosuwastatyny. Przykładami zamienników atorwastatyny są:

• Atoris 10 mg, 20 mg, 30 mg, 40 mg, 60 mg, 80 mg, tabletki powlekane;
• Apo-Atorva 10 mg, 20 mg, 30 mg, 40 mg, 60 mg, tabletki powlekane;
• Atorvagen 10 mg, 20 mg, 40 mg, tabletki powlekane;
• Atorvastatin Aurovitas 10 mg, 20 mg, 40 mg, tabletki powlekane;
• Atrox 10 mg, 20 mg, 40 mg, 80 mg, tabletki powlekane.

Przykłady zamienników rosuwastatyny to:

• Roswera 5 mg, 10 mg, 15 mg, 20 mg, 30 mg, 40 mg, tabletki powlekane;
• Romazic 5 mg, 10 mg, 15 mg, 20 mg, 30 mg, 40 mg, tabletki powlekane;
• Ridlip 5 mg, 10 mg, 20 mg, 30 mg, 40 mg, tabletki powlekane;
• Suvardio 5 mg, 10 mg, 20 mg, 40 mg, tabletki powlekane;
• Zaranta 5 mg, 10 mg, 15 mg, 20 mg, 30 mg, 40 mg, tabletki powlekane.

Podsumowanie

Wprowadzenie statyn do lecznictwa jest uznawane za jedno z najważniejszych osiągnięć medycyny XX wieku, jako przełom podobny do odkrycia antybiotyków czy kwasu salicylowego. Atorwastatyna i rosuwastatyna są najsilniejszymi ze statyn, choć różnią się nieco właściwościami. Atorwastatyna jest bardziej zalecana u pacjentów z chorobami nerek, a rosuwastatyna będzie miała mniejsze ryzyko efektów ubocznych u pacjentów z chorobami wątroby. 

Zarówno lerkanidypina, jak i amlodypina  są substancjami należącymi do antagonistów wapnia (blokery kanału wapniowego). Obydwie substancje są pochodnymi dihydropirydyny III generacji o długim czasie działania. Trzeba jednocześnie pamiętać, że obie substancje są dostępne jedynie z przepisu lekarza, nie wolno więc ich przyjmować czy zmieniać dawki samemu, bez zalecenia lekarza [1,2]. 

Jak działa lerkanidypina i amlodypina?

Lerkanidypina i amlodypina należą do tej samej grupy leków, przez co mają taki sam mechanizm działania w obniżaniu ciśnienia tętniczego krwi. Hamują napływu jonów wapnia do komórek, co umożliwia prawidłowy skurcz mięśni gładkich. Wpływa również na przewodnictwo bodźców w mięśniu sercowym i wydzielanie insuliny przez komórki trzustki. Powoduje to rozszerzenie naczyń krwionośnych, zmniejszenie obwodowego oporu naczyniowego, czyli w konsekwencji obniżenie ciśnienia tętniczego. Lerkanidypina działa słabiej inotropowo ujemnie (osłabienie siły skurczu serca) niż inne pochodne dihydropirydyny, w tym amlodypina. Co więcej, nie powoduje ona odruchowej tachykardii (przyspieszone tempo pracy mięśnia sercowego do ponad 100 uderzeń na minutę) [1,2].

Jakie skutki uboczne ma lerkanidypina i amlodypina?

Oba leki mogą wywoływać wiele różnego rodzaju skutków ubocznych. Lerkanidypina może powodować m.in. bóle głowy, tachykardię, uczucie kołatania serca, obrzęki obwodowe, zawroty głowy, nudności, bóle mięśni, osłabienie, wysypkę, senność itd. Natomiast amlodypina może wywoływać m.in. senność, zawroty głowy, ból głowy, kołatanie serca, nagłe zaczerwienienie twarzy, ból brzucha, nudności, obrzęk okolicy kostek oraz zmęczenie, zmiany nastroju, drętwienie kończyn, zmiany widzenia, niskie ciśnienie tętnicze, problemy z oddychaniem czy zaburzenia erekcji. Obydwa leki mogą także powodować poważne reakcje alergiczne [1,2].

Kiedy stosować lerkanidypinę i amlodypinę?

Obydwa preparaty znajdują przede wszystkim zastosowanie w leczeniu łagodnego lub umiarkowanego nadciśnienia tętniczego u osób dorosłych. Ponadto znajdują one zastosowanie w leczeniu przewlekłej, stabilnej dławicy piersiowej czy zespole Raynauda [1,2].

Dawkowanie lerkanidypiny i amlodypiny

Obydwa preparaty są lekami o długim działaniu, dlatego przyjmuje się je raz dziennie (najlepiej codziennie o stałej porze), np. 15 minut przed śniadaniem. Należy stosować je bezwzględnie zgodnie z zaleceniami lekarza. Z reguły leczenie zaczyna się od 10 mg lerkanidypiny lub 5 mg amlodypiny na dobę. W razie nieskuteczności leczenia lekarz może zdecydować, po pewnym czasie, o zwiększeniu dawek odpowiednio do 20 mg lub 10 mg [1,2].

Bezpieczeństwo lerkanidypiny i amlodypiny 

Lerkanidypina i amlodypina mają pewne ograniczenia w stosowaniu. Są one opisane poniżej.

Ciąża i karmienie piersią 

Zarówno amlodypina, jak i lerkanidypina, w badaniach na zwierzętach wykazały działanie teratogenne lub zabójcze dla płodu. Jednocześnie brak jest odpowiednich badań klinicznych dla tych substancji. W związku z tym nie jest zalecane stosowanie lerkanidypiny lub amlodypiny w ciąży ani w okresie laktacji [1,2].

Prowadzenie pojazdów 

Obydwa preparaty mają niewielki wpływ na prowadzenie maszyn. Mogą one powodować m.in. zawroty głowy, osłabienie, zmęczenie czy senność, dlatego należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania tych leków i prowadzenia pojazdów [1,2]. 

Interakcje z alkoholem

Podczas terapii zarówno lerkanidypiną, jak i amlodypiną, nie powinno spożywać się alkoholu, ze względu na jego działanie nadciśnieniowe [1,2].

Stosowanie u seniorów, przy zaburzeniach czynności nerek, lub wątroby

W przypadku seniorów z reguły trzeba specjalnie dostosowywać dawki ze względu na wiek pacjenta (zarówno amlodypina jak i lerkanidypina). W przypadku zaburzeń działania wątroby należy zachować szczególną ostrożność podczas zwiększania dawek, a leczenie zaczynać od najmniejszych dawek amlodypiny lub lerkanidyny. Różne podejście do przyjmowania tych leków jest u chorych cierpiących na niewydolność nerek. Nie ma konieczności dostosowywania dawkowania amlodypiny, ponieważ nie jest ona usuwana podczas dializ. Z kolei podawanie pacjentom podczas hemodializ lerkanidypiny jest przeciwwskazane [1,2].

Lerkanidypina i amlodypina – drogi podania

Obydwa leki podawane są jedynie doustne. Amlodypina występuje pod postacią tabletek, tabletek powlekanych, kapsułek i tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu (w zależności czy amlodypina jest sama czy z dodatkiem innych leków na nadciśnienie i jakich). Z kolei lerkanidypina występuje jedynie jako tabletki powlekane [1,2].

Czym zastąpić amlodypinę?

Oczywiście nie można samemu zmienić substancji czynnej, bez zmiany leczenia zaordynowanego przez lekarza. W aptece można za to dostać zamiennik amlodypiny innego producenta w tej samej postaci leku i w tej samej dawce. Zarejestrowane są m.in.:

• tabletki z amlodypiną – Cardilopin, Agen, Adipine, Aldan, Amlopin, Amlozek, Normidipine czy Norvasc;
• preparaty złożone z amlodypiną i perindoprilem np. Co-Prestarium;
• preparaty złożone z amlodypiną, indapamidem i perindoprilem np. Triplixam,  Co-Amlessa;
• preparaty złożone z amlodypiną i indapamidem np. Tertens-AM;
• preparaty złożone z amlodypiną i lizynoprilem np. Dironorm;
• preparaty złożone z amlodypiną i ramiprylem np. Rimal, Ramizek Combi, Egiramlon;
• preparaty złożone z amlodypiną i bisoprolol np. Sobycombi;
• preparaty złożone z amlodypiną, hydrochlorotiazydem i walsartanem np. Exforge HCT;
• predparaty złożone z amlodypiną i kandesartanem np. Candezek Combi;
• preparaty złożone z amlodypiną i losartanem np. Alortia.

Lerkanidypina – preparaty

W przeciwieństwie do amlodypiny, lerkanidypina występuje samodzielnie w większości preparatów. Są to m.in. Primacor, Lecalpin, Lercan, Kapizen, Karnidin, Lerakta. Istnieje tylko połączenie lerkanidypiny z enalaprilem np. Lercaprel czy Co-Lecalpin. 

Podsumowanie 

Lerkanidypina i amlodypina są lekami z tej samej grupy leków przeciwnadciśnieniowych. Mają więc taki sam mechanizm działania i bardzo dużo podobieństw. Mają jednocześnie i różnice. Amlodypina, w przeciwieństwie do lerkanidypiny (tylko z enalaprilem) występuje w wielu preparatach łączonych z innymi lekami przeciwnadciśnieniowymi. Co więcej, lerkanidypiny nie można podawać pacjentom dializowanym.

Potas jest bardzo ważnym pierwiastkiem, koniecznym do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, mięśni i serca. Potas do organizmu jest dostarczany wraz z pożywieniem i pokarmami, a jego prawidłowe stężenie we krwi jest regulowane przez nerki. Prawidłowe stężenie potasu we krwi powinno znajdować się w zakresie 3,5–5,5 mmol/l. O  łagodnej hiperkaliemia można mówić przy stężeniu potasu 5,6–6,5 mmol/l, 6,6–7,5 mmol/l oznacza umiarkowaną hiperkaliemię, a ciężka to stężenie potasu powyżej 7,5 mmol/l [1].

Co powoduje nadmiar potasu?

• upośledzone wydalanie potasu przez nerki z moczem np. w przebiegu uszkodzenia nerek, niedoczynności nadnerczy lub w sytuacji stosowania leków, które zmniejszają wydalanie potasu przez nerki, takich jak inhibitory konwertazy angiotensyny np. enalapryl czy kaptopryl, blokery receptora angiotensynowego np. losartan czy walsartan, diuretyki oszczędzające potas, takie jak np. spironolakton czy amiloryd, niesteroidowe leki przeciwzapalne np. diklofenak czy ibuprofen, leki immunosupresyjne np. cyklosporyna i leki przeciwdrobnoustrojowe np. ketokonazol;
• zbyt duża podaż potasu z pokarmu lub suplementów diety, ale połączona z niewydolnością nerek lub przyjmowaniem leków, które hamują wydalanie potasu z moczem;
• może być spowodowany uwolnieniem dużych ilości potasu z komórek, chociażby w przypadku rozpadu guza nowotworowego, hemolizy, rozpadu dużych krwiaków czy kwasicy cukrzycowej lub metabolicznej [2].

Jakie są objawy hiperkaliemii?

Objawy hiperkaliemii najczęściej dają o sobie znać, gdy stężenie potasu we krwi zaczyna się szybko zwiększać. Z reguły łagodna hiperkaliemia przebiega bezobjawowo. Najczęściej występującymi objawami są:

• osłabienie mięśni, które może objawiać się nawet problemami ze wstawaniem z pozycji siedzącej czy wchodzeniem po schodach;
• porażeniem mięśni, szczególnie w kończynach dolnych;
• osłabieniem organizmu i szybkim męczeniem się (osłabione mięśnie oddechowe);
• duszności;
• bradykardia (wolne tętno);
• zdezorientowanie;
• mrowienie;
• w skrajnych przypadkach zatrzymanie pracy serca i nagłego zgonu [1,2].

Jak wygląda leczenie niewielkiego nadmiaru potasu?

Najważniejsze w leczeniu hiperkaliemii jest usunięcie przyczyny jej wystąpienia. Oprócz znalezienia i wyeliminowania przyczyny podaży zbyt dużej ilości potasu ważne jest również usunięcie jego nadmiaru, który stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta. W przypadkach łagodnej hiperkaliemii lekarz z reguły zmienia leki lub ich dawkowanie, jeśli to one spowodowały jej wystąpienie oraz zaleca unikanie produktów spożywczych bogatych w potas, takich jak ziemniaki, pomidory, owoce itd. Nie podaje się również płynów dożylnych zawierających potas ani leków zawierających potas [2,3].

Zaawansowana hiperkaliemia — jak wygląda leczenie?

• gdy w przebiegu hiperkaliemii stwierdza się zmiany w EKG lub stanowi zagrożenie dla pacjenta, konieczna jest hospitalizacja;
• usunąć potas z organizmu można przy pomocy żywic jonowymiennych podawanych doustnie lub doodbytniczo;
• u pacjentów z groźnymi uszkodzeniami nerek najskuteczniejszą metodą usunięcia potasu z organizmu są dializy, najczęściej stosuje się hemodializę;
• stosuje się również leki wymienione w kolejnym akapicie;
• podczas leczenia regularnie kontroluje się stężenie potasu we krwi, aby ocenić skuteczność leczenia i odpowiednio go pokierować [2,3].

Jakie leki stosować na obniżenie potasu?

• w nagłych przypadkach stosuje się dożylny wlew glukozy i insuliny, dzięki czemu potas z krwi zostaje przetransportowany do komórek, co, mimo że nie prowadzi do zmniejszenia jego ilości w organizmie, zmniejsza ryzyko zatrzymania akcji serca;
• salbutamol podawany w nebulizacji np. Aspulmo czy Ventolin ma działanie zbliżone do wlewu glukozy, czy insuliny, transportując nadmiar potasu z krwi do komórek;
• wapń podawany w formie dożylnej np. Calcium chloratum WZF 10% nie zmniejsza stężenia potasu we krwi, ale chroni serce i znacznie zmniejsza ryzyko jego zatrzymania;
• przydatne są leki moczopędne zwiększające wydalanie potasu z moczem jak, chociażby furosemid (np. Furosemidum Polpharma czy Furosemidum Polfarmex) lub torasemid (np. Diuver czy Toramide) [2,3].

Podsumowanie

Hiperkaliemia najczęściej jest spowodowana zaburzeniami czynności nerek lub stosowaniem leków. W większości przypadków, gdy nerki pracują prawidłowo. Hiperkaliemia, jeśli występuje, to nie daje żadnych objawów i nie wymaga hospitalizacji. Jednak w przypadku, gdy jest zaawansowana i można zauważyć zmiany w odczycie EKG, to może stanowić nawet stan zagrożenia życia i wymaga hospitalizacji. Leczenie polega na eliminacji jej przyczyny oraz zmniejszenia podaży potasu. Jako leki sprawdzają się m.in. leki moczopędne czy salbutamol w postaci wziewów. Stosowane są również wlewy dożylne glukozy, insuliny lub zawierające jony wapnia. W każdym przypadku, jeżeli występuje podejrzenie hiperkaliemii, warto zbadać poziom potasu we krwi i udać się do lekarza.

Len zwyczajny znany jest od wielu tysięcy lat. Historia uprawy lnu i pozyskiwania z niego drogocennych surowców sięga czasów Orinetu. Hipokrates w V wieku p.n.e. zalecał stosowanie lnu w przypadku zapalenia błon śluzowych, w bólach podbrzusza i biegunce. Mahatma Gandhi powiedział: „Gdziekolwiek siemię lniane jest spożywane dość regularnie, tam ludzie cieszą się lepszym zdrowiem”. A nawet w czasie ostatniej i tuż po jej zakończeniu był w Polsce ważną pozycją w codziennej diecie, zwłaszcza na wsi.

Jakie są surowce lnu?

Surowcami leczniczymi z lnu są: nasiona lnu, olej lniany, a czasami mączka z makrucha lnianego lub mąka z nasienia wraz z olejem. Jednak zdecydowanie najważniejszym surowcem otrzymywanym z nasion lnu jest olej lniany- Oleum Lini. Pozyskuje się go poprzez wytłaczanie na zimno nasion lnu zwyczajnego. Jest to klarowny, żółty lub też jasnożółty płyn o słabym smaku i swoistym zapachu, dosyć łatwo żywiczejący na wolnym powietrzu. Niegdyś był on stosowany jako typowy olej spożywczy, a nie tylko leczniczy, jednak z grupy olejów typowo spożywczych został wyparty poprzez inne ze względu na swój specyficzny smak, wysoką w porównaniu z innymi olejami cenę oraz dużą łatwość żywiczenia.

Jest słusznie uważany za najlepszy z olejów ze względu  na bardzo dużą zawartość kwasów tłuszczowych wielonienasyconych, w tym 58% kwas alfa-linolenowy (omega-3) i 15% kwas linolowy (omega-6), należących do Niezbędnych Nienasyconych Kwasów Tłuszczowych (NNKT) oraz 18% kwas oleinowy, 6% kwas palmitynowy, 3% kwas stearynowy. Olej lniany zawiera także fitosterole i witaminę E.

Na co pomaga olej lniany?

Olej lniany wykazuje szereg korzystnych właściwości, między innymi wykazuje działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne, przeciwnowotworowe i zmniejsza parametry stresu oksydacyjnego. Stosowany jest także w profilaktyce i leczeniu wrzodów żołądka. Wpływa również korzystnie na gospodarkę lipidową, poprzez zmniejszenie stężenia cholesterolu całkowitego w surowicy krwi i wzrost stężenia cholesterolu HDL. Olej nasion lnu znajduje zastosowanie w leczeniu chorób zapalnych, poprzez hamowanie prostaglandyny PGE2, leukotrenów, histaminy i bradykininy, czynników wytwarzanych w odpowiedzi na stan zapalny. Stosowany jest także w profilaktyce i leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów, w których zmniejsza obrzęk stawów i hamuje powstawanie TNF-alfa (ang. Tumor Necrosis Factor- czynnik martwicy nowotworu.

Kwasy występujące w oleju lnianym wpływają ochronnie na tkankę kostną poprzez wpływ na metabolizm wapnia, dlatego warto rozważyć jego zastosowanie w profilaktyce osteoporozy. Ponadto olej lniany u sportowców zmienia składniki pokarmowe w energię, wspomaga wzrost mięśni, pomaga redukować tkankę tłuszczową, podnosi wydolność i wytrzymałość organizmu oraz skraca czas potrzebny na regenerację po wzmożonej aktywności fizycznej. Spożywany przez kobietę w ciąży wspomaga prawidłowy rozwój dziecka oraz zwiększa poziom kwasów EPA i DHA w mleku, co wpływa na odpowiedni rozwój mózgu oraz układu nerwowego rozwijającego się dziecka. Dodany do jadłospisu dzieci i młodzieży pomoże zachować równowagę hormonalną młodego organizmu, przez co zmniejszy podatność skóry na powstawanie trądziku. Wspomaga również leczenie depresji, cellulitu. Regularnie spożywany wzmacnia skórę, chroniąc przed nadmierną suchością, łuszczycą.

Olej lniany stosowany jest zewnętrznie jako składnik różnych preparatów dermatologicznych w leczeniu: oparzeń, pękaniu naskórka, wysypce alergicznej, świądzie skóry, zaczerwienieniu i profilaktyce u niemowląt.

Jak przechowywać olej lniany?

Olej lniany tłoczony na zimno ze względu na nietrwałość niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych Omega-3 należy przechowywać w temperaturze od 4 do 10 stopni Celsjusza, bez dostępu światła i powietrza, w szczelnie zamkniętej butelce z ciemnego szkła. Raz kupiony olej lniany powinien pozostać w oryginalnej butelce, zabezpieczony przed dopływem powietrza.

Ze względu na wysoką wrażliwość zawartych w nim kwasów, najlepszy jest świeżo tłoczony. Po wytłoczeniu olej lniany prawidłowo przechowywany jest zdatny do spożycia przez dwa miesiące od daty tłoczenia.

Kiedy pić olej lniany — rano czy wieczorem?

Olej lniany zdecydowanie należy pić rano na czczo. Czyli wstajemy i pierwszą rzeczą jest spacer do lodówki po łyżeczkę oleju lnianego, tłoczonego na zimno. Dzięki bezpośredniej formie picia oleju rano, organizm maksymalnie skupia się na wchłanianiu oleju lnianego.

Drugą również zalecaną formą jest spożywanie oleju lnianego wg przepisu dr Budwig, czyli w połączeniu z twarogiem. Twaróg i olej lniany to świetny duet, większość witamin i związków mineralnych tych pokarmów potrafi się nawzajem wzmacniać i obustronnie pomagać w przyswajalności.

Olej lniany — ile i jak pić?

Dzienna dawka oleju lnianego dla osoby zdrowej, niechorującej przewlekle ani nieprzyjmującej żadnych leków, powinna wynosić kilka łyżek dziennie. Małemu dziecku wystarczy jedna łyżka, a osoba dorosła może spożyć 5 łyżek. Niektórzy autorzy podają, aby spożycie było obliczane wg wagi konsumenta, 1 g oleju na 1 kg masy ciała. Przyjmując to założenie, przeciętna osoba ważąca 60 kg może pić 60 g oleju, czyli ok. 6 łyżek (łyżka oleju stanowi ok. 10 g). Proporcję wagową najlepiej traktować jako maksymalną ilość oleju lnianego w ciągu doby, jaką może przyjąć dana osoba.

Jakie są skutki uboczne picia oleju lnianego?

Skutkiem ubocznym picia oleju lnianego może być obciążenie nerek i wątroby. Osoby chorujące na kamicę nerkową, korzystające z dializ lub niemające jednej nerki, nie powinny używać tego produktu. Przeciwwskazaniem do picia oleju lnianego jest również zapalenie pęcherzyka żółciowego oraz zapalenie trzustki. Nadmiar może okazać się bardzo szkodliwy. Dlatego też osoby skarżące się na ból wątroby, miały operację usunięcia wyrostka żółciowego lub przechodziły stan zapalny trzustki, nie powinny decydować się na picie oleju lnianego na czczo.

Podsumowanie

Takich składników jak Niezbędne Nienasycone Kwasy Tłuszczowe (NNKT) organizm ludzki nie jest w stanie wytworzyć samodzielnie, a są one niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania, gdyż wchodzą w skład wszystkich komórek, a dokładniej błon komórkowych. Dlatego też ich brak musi być uzupełniany, i to w taki sposób, aby był jak najłatwiej przyswajalny przez organizm. Jednakże osoby z obciążonym wywiadem chorobowym, wprowadzając olej lniany do swojej diety, powinny skonsultować to najpierw z lekarzem internistą.

Nawłoć pospolita (łac. Solidago virgaurea L.) jest również znana pod nazwami złotnik, złota rózga, złota dziewica czy głowienka czerwona. Nazwy te wywodzą się z medycyny ludowej, gdzie była często używana. Było to związane również z faktem, że nawłoć to roślina występująca powszechnie w Polsce. Można ją spotkać w zaroślach, rowach, przy drogach, na brzegach lasów, zarówno na nizinach, jak i niskich górach.

Jako surowiec farmaceutyczny wykorzystywane jest ziele nawłoci (nadziemna, kwitnąca część rośliny). Roślina osiąga wysokość ok. 1 metra. Ma wewnątrz pustą łodygę, jajowate lub eliptyczne liście z pikowanymi brzegami oraz żółte, zebrane w grona kwiatostany, tworzące charakterystyczną wiechę. Kwitnie od lipca do września, zbiór może być prowadzony od lipca do października [1,2].

Jakie właściwości lecznicze ma nawłoć pospolita?

Nawłoć pospolita zawiera szereg składników aktywnych, m.in. saponiny, alkaloidy, glikozydy flawonowe, takie jak rutyna, kwercetyna czy astragalina, garbniki, olejki eteryczne, witaminę C, karotenoidy, amid kwasu nikotynowego, sole, fermenty, diterpeny, kwasy: kawowy, oleanolowy czy chlorogenowy. Dzięki tym składnikom preparaty zawierające nawłoć wykazują m.in. działania:

• przeciwzapalne;
• przeciwbakteryjne;
• przeciwwysiękowe;
• odkażające;
• przeciwobrzękowe;
• odtruwające i oczyszczające organizm;
• rozkurczowe;
• napotne;
• rozgrzewające;
• immunostymulujące;
• przeciwgrzybicze;
• przeciwbólowe;
• hipotensyjne, wzmacnia i uszczelnia naczynia krwionośne, jednocześnie zmniejszając przepuszczalność naczyń włosowatych;
• łagodnie uspokajające;
• moczopędne (ułatwia wydalanie szkodliwych metabolitów oraz ksenobiotyków, jednocześnie zwiększa wydalanie amoniaku, chlorku sodu czy kwasu moczowego) [2,3].

Kiedy można stosować nawłoć?

Nawłoć jest zdecydowanie najczęściej stosowana w schorzeniach nerek, takich jak wodonercze, marskość nerek, zapalenie pęcherza moczowego, kłębuszków i miedniczek nerkowych, skazie moczanowej, kamicy nerkowej czy w przypadku dializ. Ma ona działanie oczyszczające organizm z toksyn, wiążąc szkodliwe substancje i ułatwiając ich usunięcie z organizmu. Nawłoć jest również wykorzystywana w problemach z przemianą materii, ze względu na swoje działanie zwiększające produkcję soków trawiennych i żółci.

Płukanie gardła naparem z nawłoci zmniejsza stan zapalny, może być on również używany w przypadku trudno gojących się ran i owrzodzeń na ciele. Kąpiele z dodatkiem nawłoci poprawiają jędrności skóry i ja regenerują, a dodatkowo, ze względu na jej właściwości przeciwzapalne i uszczelniające naczynia krwionośne, korzystnie wpływają na obecne na ciele siniaki. Ziele nawłoci, a dokładnie napar, może być stosowane na włosy. Płukanki do włosów zapobiegają nadmiernemu przetłuszczaniu się włosów [1,3].

Kiedy nie powinno stosować się preparatów zawierających nawłoć?

Jak w przypadku każdej substancji czynnej czy surowca farmaceutycznego, tak samo i w przypadku preparatów zawierających nawłoć pospolitą, występują pewne przeciwwskazania do ich stosowania. Nie powinny ich stosować kobiety w ciąży, karmiące piersią oraz dzieci i młodzież do 12. roku życia. Nawłoci nie powinni stosować również pacjenci z niewydolnością serca i nerek. Ze względu na działanie diuretyczne nawłoci, należy pamiętać o zwiększonej podaży płynów podczas jej stosowania. Nawłoci nie powinny stosować osoby przyjmujące jednocześnie leki moczopędne [2].

Syrop z nawłoci — na co pomaga i jak przygotować?

Aby przyrządzić syrop z nawłoci potrzebny będzie surowiec zakupiony w aptece lub samodzielnie zebrany i wysuszony. Należy zagotować wodę, a następnie dodać do niej surowiec, dobrze zamieszać i pozostawić do ostygnięcia pod przykryciem. Po ostygnięciu powstały napar należy jeszcze odcedzić przez gazę, ściereczkę bawełnianą lub ewentualnie sitko z małymi oczkami. Następnie należy dodać cukier lub miód i sok z cytryny. Tak powstały roztwór należy dobrze zamieszać i zagotować. Powstały syrop jest gotowy do spożycia po ostudzeniu. Wykazuje on działania ściągające, przeciwzapalne, przeciwbakteryjne czy odkażające. Może być stosowany pomocniczo w leczeniu przeziębienia czy grypy, infekcji jamy ustnej lub błon śluzowych miejsc intymnych. Wykorzystuje się go również w przypadku uszkodzeń skóry, wykwitów lub świądu.

Jak pić nawłoć?

Można ją pić jako wymieniony wcześniej syrop lub napar. Najprostsza w przygotowaniu herbata z nawłoci będzie wspomagać leczenie odtruwające i oczyszczające układ trawienny. Można ją stosować w przypadku gorączki, bólu czy biegunki. Napary czy syrop są również stosowane zewnętrznie, w postaci okładów [4].

Maść z nawłoci — jak zrobić i na co stosować?

Maść z nawłoci można wykonać z dodatkiem oleju lub smalcu. Do ich sporządzenia potrzebny będzie surowiec w postaci suszonego ziela nawłoci. Aby wykonać maść z olejem, należy wsypać do połowy słoika przygotowany surowiec i następnie zalać go oliwą z oliwek czy olejem np. słonecznikowym. Dobrze zakręcony słoik należy zostawić na 4-6 tygodni a po tym czasie odcedzić surowiec. Taką maść można stosować w celu przyspieszenia gojenia się ran, bólu stawów czy mięśni.

Maść z nawłoci ze smalcem przygotowywuje się troszkę trudniej. Należy wytopić tłuszcz ze słoniny, a świeże ziele nawłoci pospolitej drobno posiekać i wrzucić na rozgrzany tłuszcz. Następnie należy mieszać do czasu połączenia obydwu składników, przełożyć do pojemnika i pozostawić do wystygnięcia.  Zastosowanie jest podobne jak maści z olejem [5].

Przykładowe preparaty dostępne w aptece

Nawłoć Colfarm, 90 tabletek, suplement diety

• 1 tabletka zawiera 65 mg wyciągu z nawłoci otrzymane z 260 mg suszonego ziela nawłoci;
• osoby dorosłe mogą przyjmować 1 tabletkę 3 razy dziennie;
• suplement diety wspiera zdrowie pęcherza moczowego, układu moczowego i wspomaga prawidłową funkcję wydalniczą nerek [6].

Nawłoć pospolita herbatka fix (herbex), suplement diety

• preparat zawiera liście nawłoci pospolitej w formie 2 g torebek;
• suplement stosuje się 2-3 razy dziennie po 1 torebce;
• herbatki stosuje się w celu wspomagania prawidłowej pracy nerek i układu moczowego [7].

Ziele nawłoci Flos 50 g, produkt leczniczy

• 1 g produktu zawiera 1 g ziela nawłoci (Virgaureae herba, syn. Solidaginis herba);
• stosuje się doustnie w postaci naparu (raz dziennie szklankę naparu);
• napar przygotowuje się poprzez zalanie 1-2 łyżek stołowych (ok. 2-4 g) 1 szklanką wrzącej wody, zaparzaniem pod przykryciem przez ok. 20 minut i przecedzenie;
• może być stosowany powyżej 12 roku życia [8].

Warto również wspomnieć, że nawłoć jest spotykana w wielu preparatach złożonych. Jest m.in. składnikiem takich preparatów jak Fitolizyna Nefrocaps Forte, Urinal, Herbatka Fix na pęcherz i drogi moczowe, Nefrol czy Urofort. Są wśród nich zarówno płyny, złożone saszetki do zaparzania, jak i tabletki czy kapsułki. Większość z nich ma działanie wpływające na prawidłowe funkcjonowanie nerek i całego układu moczowego. W Hydrominum+Detox pełni rolę detoksykacyjną.

Czy warto stosować nawłoć pospolitą?

Nawłoć pospolita jest najczęściej wykorzystywana jako środek moczopędny, aby usprawnić pracę nerek i układu moczowego. Ale oprócz tego, roślina ta ma szereg innych korzystnych działań leczniczych. Można samemu przyrządzić syrop czy napar, który następnie przyspieszy gojenie się ran i zmniejszy obrzęki. Jest ona również składnikiem w wielu preparatach złożonych, stosowanych głównie w przypadku problemów z nerkami lub w celu detoksykacji.

Liszajec zakaźny (łac. impetigo contagiosa) jest infekcją wywołaną najczęściej przez Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty) lub Streptococcus pyogenes (paciorkowiec β-hemolizującego z grupy A) i dotyczy w szczególności kilkuletnich dzieci. Częściej do zakażeń dochodzi w lecie, przy ciepłej i wilgotnej pogodzie. Bakterie dostają się do organizmu przez pęknięcie skóry, które mogą być spowodowane np. skaleczeniem, zadrapaniem lub ukąszeniem owada. W przypadku objawów liszajca należy zachować szczególną ostrożność, ponieważ jest on zaraźliwy. Można się zarazić poprzez dotykanie rany chorego lub poprzez wspólne z chorym ręczniki, pościel czy ubrania. Sam kontakt z bakteriami nie oznacza jednak, że od razu się zachoruje. Co ważne, można znaleźć te bakterie kolonizujące nozdrza lub okolice miejsc intymnych, gdzie nie powodują żadnych objawów chorobowych. Do zakażenia może dojść, jednak gdy bakterie rozprzestrzeniają się na skórę. Występują dwa rodzaje liszajca zakaźnego. Pierwszy z nich liszajec pęcherzowy charakteryzuje się występowaniem pęcherzy o wielkości kilku centymetrów, które po pęknięciu przechodzą w miodowo-żółte strupy, łatwo odpadające i nie pozostawiają blizn. Z kolei liszajec pęcherzykowy (niepęcherzowy) charakteryzuje się szybko pękającymi pęcherzykami o cienkich ściankach. Z tych pęcherzy następnie wypływa żółta, zasychająca ciecz tworząca nadżerki, a na krostach pojawiają się strupy [1,2].

Jakie są objawy liszajca?

• okres wylęgania od zakażenia trwa z reguły ok. 10 dni;
• pierwszymi oznakami są czerwonawe rany na skórze, najczęściej okolice ust i nosa;
• rany następnie stosunkowo szybko przechodzą w pęcherze;
• w kolejnym etapie pęcherze sączą się i pękają;
• w ostatnim etapie w tych pęknięciach tworzą się miodowo-żółte strupy;
• z reguły strupy goją się i nie pozostawiają blizn;
• pęcherze mogą rozszerzać się i pokryć większą partię skóry;
• czasami nie ma widocznego etapu tworzenia się pęcherzy;
• rany najczęściej są swędzące i bolesne, czasami dochodzi do obrzęku węzłów chłonnych i gorączki;
• u niemowląt czasami występuje liszajec z większymi pęcherzami wokół obszaru pieluchy lub w fałdach skóry;
• u noworodków należy zastosować szybkie leczenie, ponieważ niewykształcony układ odpornościowy ma problem ze zwalczaniem infekcji, co może być nawet groźne dla życia;
• u osób dorosłych z reguły przebiega łagodnie, ale czasami może prowadzić do powikłań, takich jak kłębuszkowe zapalenie nerek, zapalenie tkanki łącznej, zapalenie naczyń chłonnych czy posocznica [1,3].

Jakie czynniki sprzyjają zakażeniu liszajcem?

• choroby takie jak cukrzyca, AIDS, łuszczyca, egzema, itd;
• wilgotny, ciepły klimat; 
• dializy;
• oparzenia słoneczne;
• zmiany skórne spowodowane przez świerzb, wszy, opryszczkę, itd;
• rozległe ukąszenia owadów lub oparzenia spowodowane kontaktem z bluszczem lub innymi roślinami;
• sporty kontaktowe, gdzie łatwo o uszkodzenia skóry [2,3].

Jak zdiagnozować liszajec?

• najlepiej udać się do lekarza, który na podstawie wyglądu zmian na skórze jest w stanie zdiagnozować liszajca zakaźnego;
• może on zlecić posiew bakterii, aby potwierdzić diagnozę i zastosować odpowiednią kurację;
• biopsja skóry jest bardzo rzadko praktykowana (jedynie przypadki oporne na standardowe leczenie, by wykluczyć potencjalne inne choroby takie jak pęcherzyca czy choroba Dariera);
• w przypadku nawracających infekcji należy wykluczyć nosicielstwo potencjalnie chorobotwórczych bakterii u członków rodziny lub osób z bliskiego otoczenia;
• pomimo że liszajec ma dosyć charakterystyczne objawy, to niedoświadczona osoba może go pomylić z innymi schorzeniami skóry [1,2].

Jak leczyć liszaj? Jakie maści stosować?

• zwykle ustępuje samoistnie po 2-3 tygodniach, leczony znacznie szybciej;
• jako że liszajec zakaźny jest wywoływany przez bakterie, to najskuteczniejszym środkiem jego leczenia są antybiotyki;
• lekarz dobiera antybiotyk na podstawie analizy stanu pacjenta, w szczególności analizując rozległość występowania zmian oraz rodzaj pęcherzy;
• w przypadku drobnych zmian na małej powierzchni stosuje się miejscowe antybiotyki np. zawierający mupirocyną – Bactroban czy retapamulinę – Altabax;
• w przypadku rozległych i źle gojących się zmian lekarz może przepisać antybiotyk doustny np. zawierający amoksycylinę i kwas klawulanowy Augmentin czy klindamycynę Clindamycin MIP
• należy pamiętać, że antybiotyki doustne nie zawsze są skuteczniejsze w zwalczaniu liszajca zakaźnego i powodują znacznie więcej działań niepożądanych np. ze strony układu pokarmowego;
• najczęściej po zastosowaniu leczenia liszajec zakaźny ustępuje po ok. tygodniu;
• rany można oczyszczać i moczyć kilka razy dziennie aż do zagojenia;
• można to robić bardzo delikatnie przy pomocy ciepłej wody z mydłem – trzeba tylko pamiętać o bardzo dokładnym umyciu rąk, żeby nie rozprzestrzeniać infekcji;
• jeżeli lekarz zaleci miejsce posmarowane miejscowo antybiotykiem, można przykryć gazą [1,3].

Liszajec zakaźny dotyczy nie tylko dzieci, jest również spotykany u osób dorosłych, chociaż  zdecydowanie najgroźniejszy jest dla niemowląt. Jest to nieprzyjemna, aczkolwiek z reguły łagodna i łatwa do wyleczenia infekcja bakteryjna. Niestety jest stosunkowo zaraźliwa, dlatego warto dbać o higienę i stosować zasady profilaktyczne, jeżeli ktoś z najbliższego otoczenia zachorował. Pomimo że wiele przypadków przechodzi po kilku tygodniach samoistnie, warto udać się do lekarza po miejscowo lub doustnie stosowany antybiotyk. Infekcja minie wtedy znacznie szybciej, bezpieczniej i z mniejszym ryzykiem powikłań i jej rozprzestrzeniania się na osoby postronne.