Metamizol, jak i ibuprofen to bardzo popularne leki, kupowane na co dzień w aptekach. Nic dziwnego, ponieważ obydwie substancje są często pierwszym wyborem w leczeniu bólu oraz gorączki. Metamizol i ibuprofen wchodzą w skład wielu powszechnie znanych preparatów handlowych, w których występują pojedynczo lub w skojarzeniu z innymi lekami [1,2].

Metamizol a ibuprofen – czym się różnią?

Ibuprofen jest zaliczany do niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) – działa przeciwbólowo, przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie.  Metamizolu nie zalicza się do grupy NLPZ ze względu na słaby efekt przeciwzapalny. W lecznictwie wykorzystuje się głównie działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, a także rozkurczające mięśnie gładkie ścian naczyń krwionośnych, przewodu pokarmowego oraz dróg moczowych. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że metamizol ulega w organizmie przekształceniu do aktywnej formy – MAA, czyli 4-N-metyloaminoantypiryny.

Choć mechanizm działania ibuprofenu i metamizolu jest odmienny, można zauważyć pewne podobieństwa. Mianowicie, obydwa leki działają na enzym cyklooksygenazę (COX) występujący w różnych izoformach (COX-1, COX-2, COX-3), jednak odbywa się to w różnym stopniu. To skutkuje obniżeniem poziomu prostaglandyn, które są odpowiedzialne za powstawanie bólu i stanu zapalnego. 

Ibuprofen to, w porównaniu do metamizolu, słabszy lek przeciwbólowy, ale działający silniej przeciwzapalnie. Metamizol sodowy jest z kolei mocniejszym środkiem przeciwbólowym i rozkurczowym (co jest związane m.in. z dodatkowym wpływem na układ kannabinoidowy), ale znacznie słabiej redukuje stan zapalny [1,2].

Jakie skutki uboczne ma ibuprofen i metamizol?

Choć krótkotrwałe leczenie ibuprofenem i metamizolem jest uważane za bezpieczne, przewlekłe stosowanie może powodować wystąpienie działań niepożądanych. 

Ibuprofen może niekorzystnie wpływać na:

• przewód pokarmowy – nudności, wymioty, biegunka lub zaparcia, a także nadżerki i owrzodzenia błony śluzowej przewodu pokarmowego to typowe dla NLPZ, ale występujące niezbyt często lub rzadko skutki uboczne; 
• nerki – lek zmniejsza działanie ochronne prostaglandyn na nerki, co może prowadzić do uszkodzenia tego narządu, aczkolwiek ryzyko jest niewielkie;
• układ sercowo-naczyniowy – lek zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia tzw. incydentów sercowo-naczyniowych, takich jak np. zawał mięśnia sercowego lub udar mózgu [1,3].

Metamizol może negatywnie oddziaływać na:

• szpik kostny – agranulocytoza to rzadki, ale możliwy skutek uboczny długotrwałego stosowania metamizolu sodowego. Polega na obniżeniu liczby granulocytów (jest to jeden z kilku rodzajów białych krwinek) we krwi, co może doprowadzać do infekcji, sepsy, a w skrajnych przypadkach do zgonu. Lek może również doprowadzać do trombocytopenii (niska liczba trombocytów, czyli płytek krwi) oraz pancytopenii (niska liczba płytek krwi, białych krwinek – leukocytów oraz czerwonych krwinek – erytrocytów);
• wątrobę – lek może wywoływać tzw. polekowe uszkodzenie wątroby, co jest rzadkim, ale możliwym powikłaniem, które występuje z reguły od kilku dni do kilku miesięcy po rozpoczęcia leczenia;
• układ sercowo-naczyniowy – spadek ciśnienia tętniczego jest dość częstym działaniem niepożądanym po dożylnym zastosowaniu metamizolu. Wynika to z mechanizmu rozkurczającego ściany naczyń krwionośnych [2,4].

Kiedy stosować ibuprofen, a kiedy metamizol?

Ibuprofen jest wskazany w leczeniu bólu różnego pochodzenia, o małym bądź umiarkowanym nasileniu. Dotyczy to m.in. bólu głowy (w tym bólu migrenowego i napięciowego), bólu zębów, bólu w obrębie mięśni, stawów oraz kości, a także bólu i gorączki pojawiających się podczas przeziębienia i grypy. 

Ibuprofen możesz stosować również w celu złagodzeniu bólu menstruacyjnego [3]. Metamizol sodowy jest skuteczny w terapii bólu o dużym nasileniu oraz gorączki. Możesz po niego sięgnąć także wtedy, gdy stosowanie innych leków (np. paracetamolu, ibuprofenu) nie daje efektu lub jest przeciwwskazane [4].

Dawkowanie i czas działania 

Ibuprofen

Dawkowanie ibuprofenu jest zależne od wieku oraz masy ciała. Jest to ważne we wszystkich grupach wiekowych, a szczególnie u niemowląt od 3. miesiąca życia oraz dzieci do 6. roku życia, u których najczęściej stosuje się preparaty w postaci zawiesin doustnych lub czopków. W tym przedziale wiekowym podawaj maksymalnie 20-30 mg ibuprofenu na dobę w przeliczeniu na kilogram masy ciała. Tę ilość rozdziel na 2-3 dawki, zachowując pomiędzy nimi ok. 8-godzinny odstęp. 

U dzieci od 6. roku życia (powyżej 20 kg) możesz stosować zawiesiny doustne, czopki oraz tabletki: 

• 6-9 lat: dawka jednorazowa 200 mg, maksymalna dawka dobowa 600 mg;
• 9-12 lat: dawka jednorazowa 200 mg, maksymalna dawka dobowa 800 mg.

Dzieci od 12. roku życia (powyżej 40 kg) i dorośli mogą zażywać jednorazowo od 200 do 400 mg ibuprofenu (wyższe dawki nie działają silniej przeciwbólowo!). Maksymalna dawka dobowa wynosi wówczas 1200 mg. Zachowaj przynajmniej 4-godzinny odstęp pomiędzy kolejnymi dawkami [3,5].

W przypadku dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, preparaty doustne z ibuprofenem zażywaj podczas posiłku [3].

Metamizol

Metamizol w postaci kropli doustnych (dostępne jedynie na receptę) może być stosowany zarówno u dzieci, jak i dorosłych, przy czym zalecana dawka jednorazowa wynosi 8-16 mg/kg masy ciała. Należy zachować od 6 do 8 godzin odstępu pomiędzy kolejnymi dawkami [6]. Postać tabletkową stosuj od 15. roku życia (powyżej 53 kg). Jednorazowa dawka wynosi wówczas 500-100 mg. Możesz ją powtarzać co 6-8 godzin, nie przekraczaj natomiast 4000 mg na dobę [4]. Leki doustne z metamizolem stosuj w trakcie lub po posiłku i popijaj je wodą [4].

Porównanie profili bezpieczeństwa: 

Bez porozumienia z lekarzem możesz stosować ibuprofen maksymalnie przez 3 dni, natomiast metamizol nie dłużej niż 3-5 dni. Choć te leki są uważane za względnie bezpieczne*, ryzyko wystąpienia działań niepożądanych rośnie, gdy przyjmujesz je długotrwale i przekraczasz zalecane dawki. Unikaj stosowania ibuprofenu jeśli masz obecnie wrzody żołądka lub dwunastnicy, miałaś/eś je w przeszłości lub leczysz się z powodu zakażenia Helicobacter pylori. Co więcej, ibuprofen może podwyższać ciśnienie tętnicze – zarówno u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, jak i zdrowych osób. Ibuprofen jest przeciwwskazany w przebiegu ospy, ponieważ istnieje ryzyko nasilenia dolegliwości i rozwoju nadkażeń skórnych.

Jeśli zażywasz metamizol długotrwale lub przyjmujesz wysokie dawki tego leku (co powinno się odbywać pod kontrolą lekarza!), przeprowadzaj okresowe badania krwi. Dzięki temu możesz monitorować parametry krwi w celu wykrycia ewentualnej agranulocytozy, trombocytopenii lub pancytopenii. Agranulocytozę po zastosowaniu metamizolu odnotywywano z reguły po upływie ok. 7-13 dni od rozpoczęcia leczenia [1-4].

Stosowanie u kobiet w ciąży

Stosowanie ibuprofenu do 20. tygodnia ciąży jest co prawda obarczone niskim ryzykiem uszkodzenia płodu i poronienia, jednak lekiem pierwszego wyboru w leczeniu bólu i gorączki jest paracetamol. Zażywanie ibuprofenu po 20. tygodniu ciąży jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko wystąpienia małowodzia (jest to rzadkie powikłanie). Lek jest natomiast definitywnie przeciwwskazany w III trymestrze ciąży, ponieważ może doprowadzić do przedwczesnego zamknięcia przewodu tętniczego (Botalla), co bezpośrednio zagraża życiu dziecka [7-9].

Zażywanie metamizolu w czasie ciąży jest przeciwwskazane, chyba że lekarz uzna to za konieczne [4].

Stosowanie u karmiących piersią

Ibuprofen uznaje się za lek kompatybilny i bezpieczny w czasie laktacji (o ile jest stosowany w najniższych skutecznych dawkach). Aby zminimalizować ryzyko ewentualnego przedostania się substancji do organizmu dziecka, warto zażywać lek po karmieniu [10].

Metamizol sodowy nie jest zalecany podczas karmienia piersią. Jeśli jednak lekarz uzna to za konieczne, karmienie piersią możesz wznowić po upływie ok. 48 godzin od doraźnego zażycia leku [10].

Wpływ na prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn

Omawiane leki nie osłabiają koncentracji i nie wpływają na zdolność prowadzenia pojazdów. Należy jednak pamiętać o tym, aby przyjmować je krótkotrwale i w zalecanych dawkach [3,4].

Interakcje z alkoholem 

Nie zaleca się jednoczesnego stosowania jakichkolwiek leków z alkoholem. Może to osłabić ich działanie lub wywołać skutki uboczne, np. silne podrażnienie przewodu pokarmowego.

Warto podkreślić, że łączne stosowanie ibuprofenu oraz alkoholu zwiększa ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego. Jest to szczególnie istotne dla osób, które zmagają się z chorobą wrzodową żołądka i/lub dwunastnicy lub innych dolegliwości ze strony jelit [3,4].

Stosowanie u seniorów

Z reguły nie ma konieczności zmiany dawkowania ibuprofenu u ogólnie zdrowych seniorów. Inaczej jest w przypadku metamizolu – zaleca się zmniejszenie dawkowania w tej grupie wiekowej, co jest spowodowane możliwym wydłużeniem czasu eliminacji leku z organizmu [3,4].

Stosowanie przy zaburzeniach czynności nerek i wątroby

Zarówno ibuprofen, jak i metamizol należy stosować ostrożnie w przypadku zaburzeń czynności nerek lub wątroby. Jeśli zmagasz się z jakąkolwiek chorobą obejmującą te narządy, przed użyciem tych leków skonsultuj się z lekarzem [3,4].

Dostępność leków

Ibuprofen jest dostępny w postaci doustnej (zawiesiny, tabletki, kapsułki), doodbytniczej (czopki), przeznaczonej do stosowania na skórę (kremy, żele, aerozole, plastry), a także w postaci roztworów dożylnych.

Metamizol występuje w formie doustnej (krople, tabletki, granulat do sporządzania roztworu) oraz roztworów do wstrzykiwań [11].

Zamienniki ibuprofenu i metamizolu sodowego

Na polskim rynku farmaceutycznym znajdziesz mnóstwo preparatów z ibuprofenem. Oto przykładowe leki, które zawierają tę substancję:

• zawiesiny doustne – Nurofen dla dzieci forte, Ibuprom dla dzieci forte, Ibum dla dzieci, Axoprofen forte;
• tabletki – Ibuprom, Nurofen, Iburapid;
• kapsułki – Ibuprom Sprint Caps, Nurofen Express Forte;
• czopki – Ibufen, Ibum dla dzieci;
• kremy – Dolgit;
• żele – Nurofen mięśnie i stawy, Ibuprom Effect żel;
• aerozole – Ibuprom Sport spray;
• plastry – Nurofen mięśnie i stawy;
• roztwory do wstrzykiwań – Pedea.

Ponadto dostępnych jest również wiele preparatów, które stanowią połączenie ibuprofenu z substancjami takimi jak: pseudoefedryna (Ibuprom zatoki, Infex zatoki), kodeina (Nurofen Plus), paracetamol (Metafen), mentol (Dip Rilif) czy fenylefryna (Ibuprom zatoki Tabs).

Preparatów z metamizolem jest nieco mniej, są to głównie:

• krople doustne – Pyralgin;
• tabletki – Pyralgina, MaxAlgina;
• granulat do sporządzania roztworu doustnego – Pyralgina Ból i Gorączka;
• roztwór do wstrzykiwań – Metamizol-SF, Metamizole Kabi.

Dostępne są również preparaty zawierające połączenie metamizolu z innymi substancjami: hioscyną (Scopolan compositum), kofeiną i tiaminą (Benlek), kofeiną i drotaweryną (Vemonis Femi), a także pitofenonem i fenpiweryną (Spasmalgon) [11].

Podsumowanie

Choć obydwa omawiane leki wykazują efekt przeciwbólowy i przeciwgorączkowy, ich mechanizmy działania są odmienne. Z założenia można więc je łączyć, jednak zaleca się, aby rozpocząć terapię od ibuprofenu (który działa słabiej przeciwbólowo i przeciwgorączkowo), natomiast jeśli pożądany efekt nie zostanie osiągnięty,  w ostateczności sięgnąć po metamizol. Warto w takiej sytuacji odczekać z zastosowaniem tego drugiego, ponieważ oba leki mogą podrażniać błonę śluzową przewodu pokarmowego [1,2].

Pamiętaj, aby przed zastosowaniem danego preparatu dokładnie przeczytać ulotkę, ponieważ zarówno ibuprofen, jak i metamizol mogą wchodzić w niekorzystne interakcje z innymi lekami. Przykładowo, metamizol zwiększa toksyczność metotreksatu, zmniejsza skuteczność m.in. bupropionu i cyklosporyny, a także nasila działanie niektórych leków przeciwcukrzycowych i przeciwzakrzepowych. Ibuprofenu natomiast nie należy łączyć z innymi lekami z grupy NLPZ, ponieważ zwiększa się w ten sposób ryzyko wystąpienia skutków ubocznych [1-4].

*Metamizol sodowy, ze względu na potencjalne ryzyko uszkodzenia szpiku kostnego, został wycofany w niektórych krajach, m.in. Szwecji, Danii, Norwegii, Stanach Zjednoczonych czy Irlandii. Państwa takie jak Grecja, Włochy, Szwajcaria, Niemcy czy Hiszpania dopuszczają sprzedaż metamizolu jedynie na receptę.

Substancje przeciwbólowe i ich bezpieczeństwo w ciąży

Substancje o działaniu przeciwbólowym, zwłaszcza niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) takie jak ibuprofen, diklofenak, ketoprofen, czy naproksen, są powszechnie stosowane w celu łagodzenia bólu i stanów zapalnych. W kontekście ciąży, ich bezpieczeństwo jest jednak kwestią poddawaną wątpliwościom. Substancje te mogą przenikać przez barierę łożyskową, co w pewnych okresach ciąży może prowadzić do poważnych konsekwencji.

Rozumienie mechanizmu działania substancji przeciwbólowych oraz ich wpływu na ciążę jest kluczowe do oceny ich bezpieczeństwa. Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak ibuprofen czy diklofenak, działają poprzez hamowanie działania enzymu cyklooksygenazy (COX), co prowadzi do zmniejszenia produkcji prostaglandyn – substancji odpowiadających za odczuwanie bólu, gorączkę oraz procesy zapalne. Jednak prostaglandyny pełnią również kluczową rolę w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania wielu układów w ciele, w tym w procesach związanych z ciążą.

I trymestr

W pierwszym trymestrze ciąży, kiedy zachodzi zagnieżdżenie zarodka i formowanie się podstawowych struktur płodu, prostaglandyny odgrywają ważną rolę. Ich sztuczne obniżenie przez NLPZ może zakłócić te procesy, zwiększając ryzyko poronień oraz wad rozwojowych. Badania epidemiologiczne wskazują na związek między wczesnym stosowaniem NLPZ a defektami narządu serca oraz niektórymi deformacjami ciała, jak rozszczepienie powłok brzusznych.

II trymestr

Drugi trymestr jest często postrzegany jako okres względnej bezpieczeństwa dla stosowania pewnych leków, w tym NLPZ, ponieważ większość kluczowych procesów rozwojowych płodu jest już zakończona. Mimo to, zaleca się ostrożność i ograniczenie stosowania tych leków do niezbędnego minimum, z uwagi na brak pełnych danych na temat ich wpływu na rozwijający się płód.

III trymestr

Ostatnie trzy miesiące ciąży to czas, gdy stosowanie NLPZ wiąże się z największym ryzykiem. Może to prowadzić do przedwczesnego zamknięcia przewodu tętniczego płodu, co ma poważne konsekwencje dla noworodka, włączając w to ryzyko nadciśnienia płucnego. Dodatkowo NLPZ mogą wpływać na mechanizm krzepnięcia krwi u matki i noworodka oraz zahamować skurcze macicy, co wydłuża czas trwania porodu [1,2].

W kontekście ciąży, kluczowe jest poszukiwanie alternatywnych metod łagodzenia bólu, które są bezpieczne zarówno dla matki, jak i rozwijającego się płodu. Na ten moment paracetamol pozostaje jedynym powszechnie zalecanym lekiem przeciwbólowym, który można bezpiecznie stosować w ciąży, chociaż i tu zaleca się umiar oraz konsultację z lekarzem.

Czy maść przeciwbólowa jest bezpieczna w ciąży?

Bezpieczeństwo stosowania maści przeciwbólowych w ciąży jest tematem kontrowersyjnym. Brak jest szeroko zakrojonych badań na temat wpływu miejscowego stosowania NLPZ na rozwój płodu. 

Substancje czynne zawarte w maściach przeciwbólowych, nawet te aplikowane miejscowo, w mniejszym stopniu, ale jednak mogą przenikać do krwioobiegu i ostatecznie przez łożysko. Oznacza to, że istnieje możliwość, iż te substancje mogą dotrzeć do płodu. Choć stężenie substancji czynnych przenikających w ten sposób jest zazwyczaj niższe niż w przypadku leków przyjmowanych doustnie, ich wpływ na rozwój płodu nie może być całkowicie wykluczony.

Eksperci zalecają ostrożność i unikanie długotrwałego stosowania tych preparatów na duże obszary skóry. Ważne jest, by kobiety w ciąży konsultowały z lekarzem każdy przypadek chęci zastosowania maści przeciwbólowej.

Jakie maści przeciwbólowe można stosować w ciąży?

Jedynym zalecanym i uważanym za lek przeciwbólowy pierwszego wyboru w ciąży jest paracetamol, który nie wpływa negatywnie na rozwój płodu. A więc powinna być to najlepsza maść przeciwbólowa w ciąży. Niestety, nie ma dostępnych na rynku maści zawierających paracetamol. 

Alternatywą mogą być maści i żele zawierające ibuprofen takie jak Dolgit Gel lub Ibuprom Effect. Należy jednak pamiętać, że stosowanie produktów miejscowych zawierających ibuprofen, w III trymestrze ciąży jest przeciwwskazane. W I i II trymestrze stosowanie tego typu produktów również wymaga ostrożności – nie należy ich aplikować na duże powierzchnie skóry ani przez długi czas [3,4].

Podsumowanie

Chociaż wiele preparatów przeciwbólowych jest dostępnych na rynku, nie wszystkie są bezpieczne dla kobiet w ciąży. Należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu maści zawierających NLPZ. W przypadku dolegliwości bólowych najlepiej jest skonsultować się z lekarzem, który może doradzić najbezpieczniejsze metody leczenia. 

Ból głowy jest jedną z najczęściej zgłaszanych dolegliwości przez dzieci i młodzież. Bywa reakcją organizmu na zbyt małą dawkę snu, przemęczenie, stres. Często pojawia się, gdy mały pacjent jest odwodniony i gdy nie spożywa regularnych posiłków. Bardzo często ból głowy towarzyszy infekcjom.

U nastolatków może pojawić się migrenowy ból głowy, poprzedzony aurą czuciową lub wzrokową. Trzy razy częściej doświadczają go dziewczyny niż chłopcy.  U pacjentów z wadami rozwojowymi, guzami mózgu, padaczką i innymi schorzeniami neurologicznymi ból głowy jest częstym objawem. Każdy przypadek bólu głowy powinien być poddany analizie. Niekiedy może być niegroźnym symptomem, a czasem może świadczyć o poważnej chorobie.

Kiedy ból głowy powinien niepokoić?

Gdy objawy są nietypowe, różnią się od dotychczas występujących, są mocno nasilone i towarzyszą im inne dodatkowe symptomy. W takiej sytuacji należy zasięgnąć porady lekarza. Należą do nich:

• zaburzenie widzenia;
• ograniczenie pola widzenia;
• światłowstręt;
• silne nudności i wymioty;
• objawy neurologiczne (zaburzenia mowy, słuchu, ruchu i czucia);
• gorączka, sztywność karku;
• nadciśnienie tętnicze;
• drgawki.

Gdy któreś z objawów wystąpią, należy skontaktować się z lekarzem.

Czy ból głowy może wystąpić po urazie?

Często ból głowy jest wynikiem doznanego urazu (upadku, silnego uderzenia). Mogą towarzyszyć mu zaburzenia widzenia i wymioty. Niepokojące objawy korzystnie jest skonsultować z lekarzem. Niekiedy jest potrzebna konsultacja neurologiczna i odpowiednie badanie.

Jak postępować, gdy głowa boli codziennie?

W takim przypadku należy udać się do lekarza. Pojawiający się codziennie ból głowy może sugerować początek infekcji lub poważną chorobę, którą trzeba właściwie zdiagnozować, by podjąć właściwe leczenie.

Co stosować na ból głowy u dziecka?

Bezpiecznymi lekami na ból głowy u dziecka jest ibuprofen i paracetamol. Poniżej znajdują się przykładowe preparaty zawierające te substancje czynne.

Paracetamol

Ze wszystkich dostępnych leków przeciwbólowych za najbardziej bezpieczny uważany jest paracetamol. Jest to lek działający przeciwbólowo i przeciwgorączkowo, nie wykazuje działania przeciwzapalnego. Paracetamol hamuje COX (prawdoodobnie jego izoformę COX-3), czyli izoenzym, który znajduje się w ośrodkowym układzie nerwowym. W wyniku zahamowania szlaku COX, zmniejszona jest synteza prostaglandyn, które są odpowiedzialne za wywołanie bólu i gorączki.

Paracetamol można zastosować w przypadku bólu głowy, spowodowanego infekcją, ale także w przypadku migreny czy napięciowego bólu głowy.  Oprócz tych wskazań lek można zastosować w infekcji, której towarzyszy gorączka  oraz bólu zęba czy ucha.  Posiłek spożyty bezpośrednio przed podaniem leku, może zmniejszyć i opóźnić jego wchłanianie.

Ibuprofen

Jest lekiem o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym, a także przeciwgorączkowym. Jest inhibitorem izoenzymu cyklooksygenazy (COX-1 i COX-2). Działa poprzez hamowanie wydzielania składników prozapalnych, odpowiedzialnych m.in. za czucie bólu. Jednocześnie zablokowanie izoenzymu COX powoduje zwiększenie działań niepożądanych leku,  głównie przez zablokowanie syntezy cytoprotekcyjnych prostaglandyn.

To silny lek przeciwbólowy i przeciwzapalny, który można zastosować w infekcjach, przebiegających z gorączką i bólem głowy. Wskazaniem jest także ból gardła, ból mięśni i stawów, ból zęba i ucha. Jego dawka u dzieci to 10 mg/kg masy ciała u dzieci powyżej 3. miesiąca życia. Lek powinien być stosowany w odstępach 4-6 godzin pomiędzy kolejnymi dawkami. Jest lekiem dostępnym bez recepty.

Jakie są inne sposoby zmniejszania bólu głowy u dzieci?

Dobrą alternatywą dla mniej nasilonego bólu głowy u małych pacjentów jest chłodny okład na czoło lub skroń. Chłodzący kompres daje ulgę i zmniejsza odczuwanie bólu. W aptece są gotowe żelowe kompresy chłodzące, które schładza się w lodówce lub zamrażarce i przykłada do głowy. Zwykle są one wielokrotnego użycia i nadają się również do ogrzania ciała (najczęściej przez zanurzenie w ciepłej wodzie). Gotowe “plastry” do naklejenia na czoło lub okolice skroni.

Zwykle zawierają mentol, nie zawierają za to żadnych substancji działających przeciwbólowo. Mentol daje uczucie chłodzenia. Dobrze sprawdzają się w podróży, gdyż nie wymagają pozycji leżącej. Należy jednak pamiętać, że skuteczne są tylko przy mniej nasilonych objawach bólu głowy.

Jakie są domowe sposoby zmniejszające ból głowy?

Bardzo często odpoczynek i sen sprzyja ustąpieniu bólu. Warto zapewnić dziecku ciszę, spokój, zaciemniony pokój, aby mogło odpocząć i zregenerować organizm. Odpowiednia dawka świeżego powietrza też korzystnie wpływa na funkcjonowanie organizmu. Dobrana do wieku i możliwości dziecka aktywność fizyczna też jest niezmiernie ważna, by radzić sobie ze stresem i napięciem, który może skutkować bólem głowy. Techniki relaksacyjne i spokojny oddech u młodzieży też mogą sprawdzić się w pokonywaniu bólu głowy. Mniejszym dzieciom niezbędna będzie obecność rodzica, który czuwa i ukoi niepokój związany z bólem.

Podsumowanie

Na ból głowy jest wiele sposobów. Ich dobór zależy od wieku dziecka, nasilenia objawów i przyczyn bólu. Każdemu  przypadkowi bólu głowy  należy się przyjrzeć i nie bagatelizować objawów. Nagły, silny, nietypowy i nieustępujący ból jest zawsze wskazaniem do zasięgnięcia opinii lekarza, by wykluczyć niebezpieczne choroby i zapobiec ich skutkom.

Jakie tabletki na ból kręgosłupa wybrać?

Jak wspomnieliśmy powyżej, wybór odpowiednich tabletek na ból kręgosłupa jest kluczowy. Mogą one zawierać paracetamol, jak również substancje z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych.

Paracetamol

Jednym z leków przeciwbólowych jest paracetamol, stosowany już od kilkudziesięciu lat. Należy on do grupy leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych, nie wykazuje działania przeciwzapalnego.

Lek wpływa także na ośrodek termoregulacji w podwzgórzu i obniża podwyższoną temperaturę ciała. Brak działania przeciwzapalnego sprawia, że paracetamol może być stosowany w przebiegu bólu w chorobach związanych z brakiem stanu zapalnego. Paracetamol dlatego też może być stosowany u pacjentów w przebiegu choroby zwyrodnieniowej, zarówno kręgosłupa, jak i innych bólów stawowych (kolanowego, biodrowego).

Paracetamol jest dobrą alternatywą dla pacjentów w podeszłym wieku i u osób z chorobami współistniejącymi serca i układu krążenia oraz cukrzycy. Jego stosowanie nie niesie dużego ryzyka interakcji z innymi lekami ani nie wpływa na działanie leków na nadciśnienie (w przeciwieństwie do ibuprofenu czy diklofenaku). Najczęściej dawkuje się go w kilku dawkach podzielonych od 500 do 1000 mg 4 razy na dobę. U osób w wieku podeszłym dawka dobowa nie powinna przekroczyć 3-3,5 g. Paracetamol jest metabolizowany w wątrobie, u osób starszych często występuje już niewydolność tego narządu. Ostrożnie lek należy stosować też u pacjentów z marskością wątroby i niewydolnością nerek.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) działają jako środki przeciwbólowe, przeciwzapalne i przeciwgorączkowe. Hamują enzymy odpowiedzialne za produkcję prostaglandyn, które wywołują stan zapalny, ból i gorączkę. Dzięki temu skutecznie zmniejszają obrzęk, łagodzą ból i obniżają gorączkę.

Ibuprofen

Z tej grupy leków ibuprofen ma bardzo silne działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe. Dawka dobowa wynosi 1,2 g. Lek jest dobrze tolerowany i szeroko dostępny. Pacjent dostanie go w aptece bez recepty. Istnieją formy tabletek o szybkim działaniu (ze względu na budowę kapsułki), co ma też duże znaczenie przy wyborze tej formy leku. Lek działa szybko, jego maksymalne stężenie pojawia się po 1-2 godzinach. Sprawdza się w reumatoidalnym zapaleniu stawów, stanach zapalnych stawów i bólu  po urazach.

Ostrożność powinni zachować pacjenci z chorobami przewodu pokarmowego (ubytki błony śluzowej żołądka i jelit, choroba wrzodowa) długotrwałe stosujący leki przeciwkrzepliwe, bisfosfoniany, glikokortykosteroidy i  jony wapnia i potasu. Pacjenci z nadciśnieniem tętniczym powinni monitorować wartości ciśnienia tętniczego krwi, ponieważ NLPZ powodują zatrzymywanie sodu i wody w organizmie, a także z uwagi na blokowanie działania rozszerzających naczynia krwionośne prostacyklin, naczynia mogą się kurczyć, co prowadzi do wzrostu ciśnienia tętniczego krwi.

Preparaty: Ibuprom, Ibuprom Max, Nurofen Express, Ibupar

Diklofenak

Diklofenak jest lekiem z tej samej grupy, dostępnym w tabletkach i kapsułkach, a także w formie czopków z przepisu lekarza. Dawka dobowa wynosi 100-150 mg w 2-3 dawkach podzielonych. Diklofenak, jak i inne leki  NLPZ powinny być ostrożnie stosowane u pacjentów z cukrzycą. Leki z grupy NLPZ wypierają leki przeciwcukrzycowe z połączeń z białkami, co powodować może silniejsze ich działanie i spadek poziomu cukru we krwi. Ostrożność powinni zachować również pacjenci z wystąpieniem pokrzywki czy epizodów astmy oskrzelowej po wcześniej zastosowanych lekach NLPZ.

Preparaty: Voltren Acti, Diclo Duo, Diclac, Olfen

Naproksen

Lek jest stosowany m.in. w zesztywniającym zapaleniu kręgosłupa. Zwykle stosuje się dawkę od 500 mg do 1000 mg w dwóch dawkach podzielonych. Należy zachować ostrożność u pacjentów stosujących inne leki z grupy NLPZ (wzrasta ryzyko działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego) oraz u pacjentów w podeszłym wieku. Bardzo ważną zasadą jest stosowanie leku przeciwbólowego w najmniejszej skutecznej dawce przez możliwie najkrótszy okres.

Naproksen wpływa istotnie na zahamowanie kardioprotekcyjnego działania kwasu acetylosalicylowego (popularnej aspiryny kardiologicznej). Jeśli pacjent stosuje popularny Acard, musi pamiętać o zachowaniu przynajmniej dwugodzinnego odstępu między dawką leku przeciwbólowego i przeciwzapalnego.

Preparaty: Naxii 220 mg, Aleve 220 mg

Aceklofenak

Aceklofenak ma wyjątkowe działanie ochronne na chrząstkę stawową wśród innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Pomaga wytwarzać substancje, które odżywiają i odbudowują chrząstkę, co zmniejsza ból. Jest szczególnie polecany przy chorobie zwyrodnieniowej stawów i można go stosować razem z chondroityną, glukozaminą lub kolagenem, które także wspierają zdrowie stawów. Zwykle przyjmuje się go w dawce 100 mg dwa razy dziennie.

Preparaty: Aclexa 110 i 200 mg

Meloksykam

Meloksykam jest dostępny bez recepty i jest lekiem o długim czasie działania. Zaczyna działać po około dwóch godzinach, dlatego też warto wcześniej zastosować paracetamol, by złagodzić ból do momentu początku działania meloksykamu. Nie należy stosować podwójnej dawki leku, gdyż grozi to nasileniem działań niepożądanych, a nie zwiększy siły działania leku.

Preparaty: Mel 7,5 mg, Opokan 7,5 mg, Moilec 7,5 mg

Koksyby

Koksyby to nowoczesne leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, które znacznie silniej działają na enzym COX-2 niż COX-1. Dzięki temu powodują mniej problemów z żołądkiem i jelitami. Jednak mogą zwiększać ryzyko problemów z sercem i układem krążenia. Są więc zalecane dla osób, które mają zdrowe serce i naczynia krwionośne oraz dla tych, którzy mieli problemy z żołądkiem przy stosowaniu tradycyjnych NLPZ.

Preparaty: Roticox, Kostarox

O czym pamiętać, stosując tabletki na ból kręgosłupa?

Skuteczność dostępnych  leków przeciwbólowych jest wysoka. Stosowane zgodnie z zaleconym dawkowaniem działają szybko i skutecznie zmniejszają ból kręgosłupa, bóle mięśniowe i kostno-stawowe. Istotne jest, by pamiętać o ważnych zasadach ich stosowania. Najważniejsze to:

1. Stosować lek w miarę możliwości nie na pusty żołądek. Wyjątkiem jest deksketoprofen, który wywołuje  mniejsze ryzyko objawów dyspeptycznych ze strony przewodu pokarmowego;
2. Stosować się do zaleceń lekarza co do terapii. Nie stosować na własną rękę dodatkowych leków przeciwbólowych. Nie zwiększać dawki bez konsultacji z lekarzem;
3. Poinformować lekarza lub farmaceutę o ewentualnej niskiej skuteczności leku (zalecenie leku miejscowego o działaniu przeciwbólowym lub dodanie paracetamolu);
4. Jeśli pacjent przyjmuje aspirynę kardiologiczną bezwzględnie należy zachować minimum dwugodzinny odstęp między lekiem przeciwbólowym a Acardem;
5. W przypadku stosowania leków przeciwbólowych u osób w wieku podeszłym rozważyć zalecenie osłony żołądka (Inhibitory pompy protonowej). U tych pacjentów ważne jest dostosowanie dawki leku (ze względu na masę ciała oraz możliwą niewydolność nerek i wątroby);
6. Stosowanie zasady “złotego środka “ używać lek przeciwbólowy i przeciwzapalny możliwie w najmniejszej skutecznej dawce i przez możliwie krótki okres czasu.

Podsumowanie

W artykule omówiono różne rodzaje tabletek stosowanych na ból kręgosłupa, uwzględniając ich zalety i potencjalne skutki uboczne. Przed wyborem odpowiedniego leku, warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, aby dobrać najskuteczniejszy i najbezpieczniejszy środek, dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Co powinna zawierać maść na ból kolana?

Diklofenak

To popularny składnik żeli i maści na ból kolan. Należy do grupy NLPZ (niesteroidowych leków przeciwzapalnych). Lek jest inhibitorem cyklooksygenazy, enzymu, który odgrywa ważną rolę w organizmie i odpowiada za stan zapalny i czucie bólu, a także termoregulację.

Zablokowanie działania izoenzymu COX-1 wiąże się z zahamowaniem stanu zapalnego, bólu i obrzęku w organizmie, natomiast zahamowanie izoenzymu COX-2 wiąże się z zahamowaniem działania protekcyjnych prostaglandyn i wywołuje działania niepożądane leku.

Dawkowanie

Diklofenak w postaci zewnętrznej nakłada się na skórę od dwóch do czterech razy dziennie, w zależności od nasilenia bólu. Wielkość zastosowanej maści lub żelu zależy od miejsca dotkniętego bólem. W przypadku bólu kolana wystarczy porcja o wielkości od owocu wiśni do orzecha włoskiego (od 2–4 g), którą należy równomiernie rozprowadzić na skórze, unikając mocnego wcierania, by nie nasilić bólu.

Bezpieczeństwo stosowania

Żel ze względu na składniki pomocnicze wchłania się szybko, nie brudzi ubrania. Należy jednak pamiętać, by nie stosować go na skórę podrażnioną bądź uszkodzoną (np. w wyniku urazu, stłuczenia). Należy również zachować ostrożność w przypadku częstej aplikacji i wystawiania skóry na działanie promieniowania słonecznego. Może dojść wówczas do reakcji alergicznej-podrażnienia, pieczenia i świądu.

Lek może być stosowany w przypadku nadwyrężeń i stanów zapalnych tkanek miękkich do 14 dni. Lekarz może ewentualnie przedłużyć czas stosowania leku.

Po aplikacji na skórę należy umyć ręce, by nie wprowadzić leku np. do oka.

Przeciwwskazaniem do stosowania leku jest trzeci trymestr ciąży (leki z grupy NLPZ mogą powodować przedwczesne zamknięcie przewodu tętniczego Botalla), stosowanie u dzieci do 14 roku życia oraz występowanie w przeszłości po zastosowaniu aspiryny czy innych NLPZ astmy aspirynowej, nieżytu nosa czy problemów z oddychaniem.

Należy także pamiętać o możliwym wchłonięciu dawki leku do krążenia ogólnego i wywołania działań niepożądanych (uszkodzenie przewodu pokarmowego, nerek, astma aspirynowa.

Preparaty

Diclac Lipogel (struktura liposomalna ułatwiająca wchłanianie przez skórę), Voltaren Max żel, Dicloziaja żel

Ibuprofen

Ibuprofen to również lek należący do grupy NLPZ hamuje izoenzymy COX-1 i COX-2. Zmniejsza objawy bólowe i stan zapalny. Przenika przez skórę do głębiej położonych tkanek i płynu maziówkowego w stawach. Jego stężenie oznaczone w płynach stawowych jest stężeniem uznanym za terapeutyczne.

Dawkowanie

Zwykle stosuje się na skórę pasek żelu o długości od 4 do 10 cm, co odpowiada od 2 do 5 g żelu (około 250 mg ibuprofenu). Nie należy przekraczać dobowo dawki 600 mg ibuprofenu, więc żel można stosować od 2 do 4 razy na dobę, ale nie częściej niż co 4 godziny.

Również Ibuprofenu w postaci wodno-alkoholowego żelu nie należy stosować na podrażnioną i zranioną skórę bądź, gdy występuje podrażnienie lub wysypka po pierwszej aplikacji.

Środki ostrożności

Ryzyko wchłonięcia przez skórę do krążenia ogólnego jest niewielkie, jednak należy zachować ostrożność u pacjentów cierpiących na chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy, refluks (możliwe nadżerki w błonie śluzowej przewodu pokarmowego), niewydolność nerek i epizody duszności po lekach z grupy NLPZ..

Preparaty

Ibuprom Sport Żel, Ibalgin żel, Dolgit krem

Etofenamat

Jest najnowszym lekiem przeciwbólowym i przeciwzapalnym wprowadzonym do obrotu w produktach do stosowania zewnętrznego.

Należy również do grupy NLPZ działa przeciwbólowo i przeciwzapalnie, a także przeciwobrzękowo.

Dawkowanie

Stosuje się go na skórę, nanosząc pasek o długości od 5 do 10 cm, co odpowiada około (1,7-3,3 g żelu). Skóra nie może być podrażniona ani uszkodzona, ponadto w okresie stosowania leku oraz kilkanaście dni po leczeniu nie powinno się korzystać z solarium ani opalać skóry na słońcu. Unikać również trzeba kontaktu z błonami śluzowymi i oczami oraz myć ręce po aplikacji.

Bezpieczeństwo stosowania

Istnieje ryzyko przedawkowania leku i wystąpienia reakcji niepożądanych w przypadku długotrwałego stosowania oraz aplikacji na duże powierzchnie ciała.

Najczęstszymi działaniami niepożądanymi były pieczenie i uczucie mrowienia w miejscu aplikacji oraz zaczerwienie i podrażnienie.

W przypadku pacjentów z chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy oraz epizodów astmy aspirynowej po lekach z grupy NLPZ nie można takiego działania wykluczyć po aplikacji etofenamatu na skórę, mimo że istnieje niewielkie ryzyko wchłonięcia leku do krążenia ogólnego. 

Preparaty

Traumon żel, Difortan żel

Ketoprofen

Jest lekiem z grupy NLPZ, ale w odróżnieniu od wymienionych powyżej leków, dostępny tylko z przepisu lekarza.

Ketoprofen występuje w formie żelu, przeznaczonego do aplikacji na skórę. Szybko się wchłania, nie wymaga wmasowywania w skórę.

Jest skuteczny w bólach lędźwiowo-krzyżowych, bólach pourazowych mięśni szkieletowych i bólach reumatycznych. Skuteczny jest również w umiarkowanej postaci choroby zwyrodnieniowej stawów (M.inn. stawu kolanowego)

Dawkowanie

Zwykle stosuje się pasek żelu o długości od 5 do 10 cm, co odpowiada 100 mg-200 mg ketoprofenu. Nie należy przekraczać dawki 200 mg ketoprofenu w ciągu doby ani nie nanosić leku na skórę częściej niż co 4 godziny. Żelu nie należy stosować na podrażnioną i uszkodzoną skórę.

Podobnie jak pozostałe leki przeznaczone do stosowania miejscowego nie nadaje się do użycia pod opatrunek okluzyjny. Miejsce posmarowane można przykryć opatrunkiem czy bandażem nieprzywierającym w sposób trwały do skóry.

Bezpieczeństwo

Leku nie należy stosować u dzieci i młodzieży do 15 roku życia, nie powinien być stosowany w III trymestrze ciąży, a także należy zachować ostrożność u pacjentów chorujących na chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy, niewydolność nerek i objawy astmatyczne po innych lekach z grupy NLPZ (duszność, skórne reakcje alergiczne i nieżyt nosa).

Istotne jest podczas leczenia unikanie słońca i opalania w solarium, ze względu na możliwe ciężkie działania niepożądane.

Preparaty

Opokan żel, Ketonal żel, Ketoprofen żel, Fastum żel

Jak bezpiecznie stosować żele i maści na ból kolana?

Kiedy stosujesz maści przeciwbólowe, ważne jest przestrzeganie pewnych wytycznych, aby zapewnić bezpieczne i skuteczne użycie. Oto kilka wskazówek:

1. Przeczytaj i postępuj zgodnie z instrukcjami: Dokładnie przeczytaj ulotkę lub informacje dołączone do opakowania maści przeciwbólowej. Znajdziesz tam ważne informacje dotyczące prawidłowego stosowania i dawkowania.
2. Umiejętnie umyj ręce: Przed nałożeniem maści upewnij się, że umyłeś ręce, aby uniknąć rozprowadzania maści w niepożądane miejsca, takie jak oczy. Po nałożeniu maści ponownie umyj ręce, aby usunąć wszelkie pozostałości.
3. Nałóż cienką warstwę: Użyj tylko cienkiej warstwy maści na dotkniętym obszarze. Delikatnie wetrzyj ją do wchłonięcia. Unikaj nakładania nadmiernych ilości maści, ponieważ nie zwiększa to skuteczności.
4. Stosuj zgodnie z zaleceniami: Postępuj zgodnie z zalecaną częstotliwością stosowania podaną w instrukcjach. Zazwyczaj zaleca się stosowanie maści kilka razy dziennie, ale dokładna częstotliwość może się różnić w zależności od konkretnego produktu.
5. Unikaj stosowania na uszkodzonej lub podrażnionej skórze: Nie nakładaj maści na otwarte rany, skaleczenia ani obszary podrażnionej skóry. Jeśli Twoja skóra jest wrażliwa lub masz jakiekolwiek obawy, skonsultuj się z profesjonalistą przed użyciem maści.
6. Przechowuj poza zasięgiem dzieci: Przechowuj maść przeciwbólową w bezpiecznym miejscu, poza zasięgiem dzieci, aby zapobiec przypadkowemu spożyciu lub nadużyciu⁴.

Jakie inne leki można stosować na ból kolana?

Na ból kolana, oprócz maści, można stosować inne formy leków, takie jak:

1. Doustne leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, np. niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) jak ibuprofen czy paracetamol.
2. Środki przeciwbólowe o działaniu miejscowym, takie jak plastry znieczulające, zawierające substancje takie jak lidokaina czy kapsaicyna.
3. Preparaty złożone, zawierające składniki takie jak glukozaminę, chondroitynę czy kolagen, które mogą wspomagać regenerację stawów i łagodzić ból.
4. Leki zmniejszające obrzęk.
5. Iniekcje sterydowe, które mogą być stosowane w przypadkach silnego bólu i zapalenia stawu kolanowego.

Jakie są inne metody na ból kolana? Domowe sposoby

Gdy chodzi o leczenie bólu kolan w domu, istnieje kilka metod, które można wypróbować. Oto kilka sugestii:

1. Stosowanie zimnych lub ciepłych okładów: Stosowanie zimnego okładu, takiego jak kompres z lodem, może zmniejszyć stan zapalny i znieczulić obszar, zapewniając tymczasową ulgę. Alternatywnie, ciepły okład lub ciepły ręcznik może pomóc rozluźnić mięśnie i złagodzić ból.
2. Trzymaj kolano uniesione: Uniesienie kolana może pomóc w zmniejszeniu opuchlizny i poprawie krążenia krwi w okolicy. Spróbuj podłożyć nogę na poduszkę lub poduszkę, gdy leżysz.
3. Delikatne ćwiczenia i rozciąganie: Wykonywanie delikatnych ćwiczeń i rozciągania może pomóc poprawić ruchomość i siłę kolana, zmniejszając ból na dłuższą metę. Ważne jest jednak wybieranie ćwiczeń odpowiednich dla twojego stanu i unikanie nadmiernego obciążania kolan. Zasięgnij porady fizjoterapeuty w celu doboru ćwiczeń ukierunkowanych na staw kolanowy.
4. Utrzymanie zdrowej wagi: Nadmierna waga może powodować dodatkowe obciążenie kolan, nasilając ból i dyskomfort. Utrzymanie zdrowej wagi może pomóc złagodzić ból kolan i zmniejszyć ryzyko dalszych urazów.

Kiedy warto skonsultować się z lekarzem?

Konsultacja z lekarzem jest wskazana, gdy ból kolana jest ciągły lub nasila się, utrudniając codzienne aktywności lub wskazując na poważniejszy problem zdrowotny. W przypadku bólu uniemożliwiającego chodzenie, rozpierającego uczucia w kolanie, obrzęku, zaczerwienienia lub gorączki, lekarz powinien być zobowiązany do pilnej wizyty.

Jeśli ból w kolanie utrzymuje się w ciągu kilku dni lub powoduje trudności w codziennych czynnościach, takich jak wchodzenie po schodach lub podnoszenie ciężkich przedmiotów, można rozważyć konsultację z lekarzem. W przypadku skręcenia, urazu, zapalenia lub zwyrodnienia stawów, lekarz może skierować pacjenta do specjalisty, takiego jak ortopeda, fizjoterapeuta lub reumatolog [5].

Podsumowanie

Ból kolana, a także inne bóle mięśniowo-stawowe można złagodzić dostępnymi lekami miejscowymi o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym. Należy jednak przestrzegać zaleconego dawkowania i środków ostrożności. Gdy ból, pomimo stosowania leku pojawia się ciągle, można przedłużyć czas stosowania pod kontrolą lekarza.

Leki miejscowe są świetną alternatywą dla doustnych leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych. Nie wywołują tak wielu działań niepożądanych i nie prowadzą do rozwinięcia interakcji z innymi lekami, bowiem ich wchłanianie do krążenia ogólnego jest ograniczone. Niemniej jednak należy zachować szczególną ostrożność w pewnych sytuacjach i stosować się do przedstawionych zaleceń, a farmakoterapia będzie skuteczna i bezpieczna.

Ból głowy jest dolegliwością, która w znacznym stopniu utrudnia codzienne funkcjonowanie. Na szczęście istnieją leki oraz sposoby niefarmakologiczne, które mogą złagodzić odczuwany ból. Zawsze przed wyborem co na ból głowy w ciąży, warto zapytać o radę prowadzącego lekarza, lub farmaceuty w aptece. Fachowy personel stanowi pierwszą pomoc w radzeniu sobie z dolegliwościami, zwłaszcza w tak wyjątkowym stanie [1].

Tabletki na ból głowy w ciąży

Środkiem przeciwbólowym pierwszego wyboru w trakcie ciąży jest paracetamol . Może być podawany na każdym etapie ciąży. Obecnie jest to substancja o najbezpieczniejszym profilu stosowania w trakcie ciąży. Warto jednak podkreślić, że nie jest całkowicie obojętny dla dziecka, ponieważ po zażyciu przez matkę przenika przez łożysko. W związku z tym Apap na ból głowy w ciąży powinien być stosowany, tylko jeśli jest taka konieczność i jedynie w dozwolonych dawkach [1].

Jakie są możliwe działania niepożądane po zażyciu paracetamolu w ciąży?

Najwięcej zagrożeń z zażywania paracetamolu w ciąży wiąże się z jego przedawkowaniem, co niestety nie jest takie trudne, jak mogłoby się wydawać. Standardowa dawka paracetamolu w dostępnych preparatach wynosi 500 mg w 1 tabletce, chociaż są również preparaty zawierające 1 g (Efferalgan). Maksymalna dawka dobowa to 4 g, więc wystarczą 4 tabletki Efferalganu, żeby osiągnąć dzienny limit. Przedawkowanie paracetamolu skutkuje uszkodzeniem wątroby i nerek zarówno u matki jak i płodu.

W przebiegu lat pojawiło się parę badań naukowych, które wiązały stosowanie paracetamolu w ciąży z wadami wrodzonymi płodu, astmy u dzieci, ADHD, zaburzeń ze spektrum autyzmu oraz występowania stanu przedrzucawkowego. Do tej pory nie udało się znaleźć dostatecznych dowodów i potencjalnych związków przyczynowo-skutkowych potwierdzających którekolwiek z tych tez. Jednocześnie paracetamol pozostaje jedynym lekiem przeciwbólowym, który jest bezpieczny w łagodzeniu bólu na każdym etapie ciąży [1].

Czemu nie można stosować niesteroidowych leków przeciwzapalnych?

Mechanizm działania niesteroidowych leków przeciwzapalnych opiera się o blokadę cyklooksygenaz (COX), tym samym między innymi hamowanie syntezy prostaglandyn. Są to substancje biorące udział w przebiegu stanów zapalnych, ale nie tylko. Prostaglandyny mają bardzo ważną rolę w rozwoju ciąży. Między innymi warunkują prawidłowe zagnieżdżenie zarodka, z czego wynika ryzyko poronienia po zażyciu NLPZ w I trymestrze ciąży. Inną rolą prostaglandyn jest rozszerzanie naczyń krwionośnych, przez co zażycie NLPZ w III trymestrze może skutkować zamknięciem przewodu Botalla. Jest to naczynie tętnicze dostarczające krew tętniczą do płodu. Niestety na tym nie kończy się lista działań niepożadanych groźnych w przebiegu ciąży. NLPZ powodują zmniejszenie ilości płynu owodniowego oraz może opóźniać i znacznie wydłużać akcję porodową.

Popularne leki należące do NLPZ:

• ibuprofen (Ibuprom, Nurofen, Mig, Ibum)
• kwas acetylosalicylowy (Aspiryna)
• diklofenak (Voltaren)
• naproksen (Naxii)
• meloksykam (Mel, Movalis, Opokan)
• ketoprofen (Ketonal Active)
• deksketoprofen (Dexak) [1]

Niefarmakologiczne sposoby na ból głowy w ciąży

Przyczyn występowania bólu głowy może być bardzo dużo. Są jednak uniwersalne zasady, które pozwalają na łagodzenie dolegliwości bez użycia leków przeciwbólowych. Zastosowanie większości z nich pomaga zapobiegać występowaniu bólu. Aby uśmierzyć ból głowy i jemu zapobiec, pamiętaj o następujących zasadach:

1. Pij dużo wody. Prawidłowe nawodnienie 1,5-2 L wody dziennie zapobiegnie bólom głowy.
2. Unikaj w diecie produktów mogących wywołać ból głowy (sosy i zupy w proszku, suszone owoce, ryby wędzone i marynowane, jogurty, wyroby wędliniarskie, czekolada, kakao, aspartam, półprodukty, produkty sojowe)
3. Ogranicz czas przed telewizorem, ekranem komputera i telefonu.
4. Wysypiaj się.
5. Prowadź regularny tryb życia.
6. Zapoznaj się z technikami relaksacyjnymi.
7. Ćwicz regularnie.
8. Wykonaj masaż twarzy [2,3].

Jak działają niesteroidowe leki przeciwzapalne?

Leki z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalanych działają poprzez blokowanie enzymu nazywanego cyklooksygenazą, skrótowo COX. W ludzkim ciele są dwa rodzaje tego enzymu: COX-1 i COX-2. Do inhibitorów COX-x1 należą m.in. kwas acetylosalicylowy, ibuprofen, ketoprofen, deksketoprofen, naproksen. Inhibitory COX-2 to m.in. celekoksyb czy meloksykam. Wszystkie inhibitory COX (zarówno COX-1 i COX-2) skutecznie zmniejszają ból i stan zapalny, jednak obie grupy mogą powodować różne działania niepożądane, co bywa ograniczeniem w ich stosowaniu.

Blokowanie COX-1 przez NLPZ często wiąże się z uszkodzeniem błony śluzowej jelit oraz nerek, jako potencjalnym działaniem niepożądanym. Z kolei NLZP blokujące COX-2 powodują znacznie mniej działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego, a jednocześnie równie skutecznie zmniejszają stan zapalny i ból. Ponieważ u starszych osób często występują jednocześnie różne choroby (choroby nerek, choroby serca) i stosuje się wiele leków, wybór środka przeciwbólowego i przeciwzapalnego powinien być bardzo ostrożny, z uwzględnieniem już stosowanych leków i chorób towarzyszących.

Jak działa paracetamol?

Paracetamol to popularny środek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy. Działa głównie poprzez hamowanie syntezy prostaglandyn w mózgu, które są odpowiedzialne za odczuwanie bólu i gorączkę. Jest bezpieczny przy stosowaniu zgodnie z zaleceniami, ale jego nadużywanie może prowadzić do poważnych skutków ubocznych, takich jak uszkodzenie wątroby. Inne możliwe skutki uboczne to nudności, wysypka czy reakcje alergiczne. Zawsze należy stosować się do zalecanej dawki i nie przekraczać maksymalnej dziennie.

Jakie są ograniczenia w stosowaniu NLPZ u seniorów?

Seniorzy, którzy często cierpią na różne choroby, w tym nadciśnienie tętnicze, choroby serca czy nerek, powinni uważnie dobierać leki przeciwbólowe, zwłaszcza te dostępne bez recepty. Poniżej przyjrzymy się konkretnym przypadkom zastosowania leków NLZP w różnych schorzeniach.

NLPZ a nadciśnienie tętnicze 

Wielu starszych pacjentów cierpi na nadciśnienie tętnicze, które też determinuje w pewnym stopniu zastosowanie leków z grupy NLPZ. Wzrost ciśnienia u seniorów wynika z fizjologicznego zmniejszenia się elastyczności ścian naczyń krwionośnych i większej ich sztywności. Pacjenci cierpiący na nadciśnienie tętnicze i stosujący równocześnie leki z grupy NLPZ mogą zauważyć, że leki na nadciśnienie działają przez to mniej skutecznie.

Najsilniejsze działanie powodujące wzrost ciśnienia skurczowego wykazują NLPZ należące do grupy nie-selektywnych: ibuprofen i naproksen. Dlatego też należy tych leków unikać u pacjentów starszych, chorujących na nadcisnienie. Stosunkowo najmniejsze właściwości podnoszące ciśnienie krwi ma celekoksyb – wybiórczy inhibitor COX-2 [1,2]. Występuje on w takich lekach jak Aclexa czy Celebrex.

NLPZ a ryzyko sercowo-naczyniowe

Starsi pacjenci, którzy mają problemy z sercem, przeżyli zawał serca lub udar mózgu, nie powinni używać leków jak ibuprofen czy naproksen. Takie informacje podaje Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne, które radzi unikać tych leków przez co najmniej pół roku po zawałach serca. Leki te mogą zwiększać ryzyko kolejnych problemów z sercem i zatorów. Ponadto, zaleca się, aby pacjenci z niewydolnością serca w ogóle ich nie stosowali, ponieważ mogą podwoić ryzyko ostrej niewydolności serca i pogorszyć pracę nerek. Należy także pamiętać, że mogą nasilić objawy dny moczanowej [2,3].

Kwas acetylosalicylowy w zawale a NLPZ

Kwas acetylosalicylowy (ASA), który jest selektywnym inhibitorem COX-1, nie zwiększa ryzyka sercowo-naczyniowego, jeśli jest stosowany w dawce kardiologicznej (75-150 mg). Jednak wiele osób przyjmujących ASA z powodu chorób serca, stosuje równocześnie inne NLPZ z powodu chorób reumatycznych czy zwyrodnieniowych. Niestety, takie połączenie może osłabić ochronne działanie ASA na serce. To dlatego, że NLPZ wiążą się odwracalnie z COX, co blokuje miejsce, gdzie mógłby się przyłączyć ASA.

Badania wykazały, że pacjenci, którzy muszą stosować oba typy leków, powinni najpierw zażyć ASA, a co najmniej po dwóch godzinach można wziąć NLPZ. Ibuprofen jest szczególnie niezalecany dla pacjentów z chorobami serca. Podobnie działają naproksen i piroksykam.

Inne choroby a stosowanie NLPZ

Starsi pacjenci, którzy stosują leki przeciwbólowe i przeciwzapalne z grupy nieselektywnych inhibitorów COX-1, mogą doświadczać problemów trawiennych, takich jak niestrawność czy uszkodzenia błony śluzowej przewodu pokarmowego. Trzeba pamiętać, że u osób starszych objawy problemów z przewodem pokarmowym mogą wyglądać inaczej niż u młodszych i często nie są oczywiste. Na przykład, krwawienia z przewodu pokarmowego mogą być niewielkie i trudne do zauważenia.

Jeżeli osoba starsza używa takich leków jak NLPZ, a jednocześnie stosuje leki przeciwpłytkowe lub przeciwzakrzepowe, lub cierpi na niewydolność nerek czy wątroby, powinna rozważyć dodanie do leczenia inhibitorów pompy protonowej. Te leki pomagają zmniejszyć niestrawność i chronią błonę śluzową przewodu pokarmowego. Dla pacjentów, którzy mają choroby żołądka lub jelit, jak wrzody czy refluks, lepszym wyborem mogą być selektywne inhibitory COX-2, takie jak celekoksyb czy etorykoksyb, które są dostępne na polskim rynku i mogą być bezpieczniejsze dla żołądka.

Jakie są ograniczenia w stosowaniu paracetamolu u seniorów?

Paracetamol jest popularnym środkiem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym, często stosowanym również przez seniorów, ze względu na jego ogólnie dobrą tolerancję i bezpieczeństwo stosowania. Jednak istnieją pewne ograniczenia i środki ostrożności, które należy brać pod uwagę u osób starszych i dotyczą one głowie wątroby.

Paracetamol a choroby wątroby

Mimo że paracetamol jest bezpieczny przy stosowaniu w zalecanych dawkach, nadużywanie tego leku lub jego stosowanie w większych dawkach może prowadzić do poważnego uszkodzenia wątroby, szczególnie u osób starszych, których funkcja wątroby może być już zmniejszona z powodu starzenia się. Seniorzy z istniejącymi chorobami wątroby powinni stosować paracetamol z dużą ostrożnością lub wcale, ponieważ lek ten jest metabolizowany przez wątrobę.

Paracetamol a inne choroby

Ponieważ paracetamol jest wydalany przez nerki, u osób z upośledzoną funkcją nerek może być konieczne dostosowanie dawki. Co więcej, seniorzy cierpiący na przewlekłe choroby, takie jak cukrzyca, choroby serca, nadciśnienie tętnicze, mogą wymagać specjalnej uwagi przy stosowaniu paracetamolu, ze względu na złożoność ich stanów zdrowia i współistniejącą farmakoterapię.

Jakie są leki z paracetamolem dla osób starszych?

Prawdopodobnie najbezpieczniejszym lekiem przeciwbólowym dla osób starszych będzie ten zawierający paracetamol – wchodzi on w najmniej interakcji między innymi lekami, nie obciąża układu pokarmowego, jego ograniczeniem w stosowaniu są jednak różnego rodzaju choroby wątroby. Leki z paracetamolem dostępne bez recepty przedstawiono poniżej.

Apap, tabletki

Efferalgan, tabletki musujące

Panadol Sprint, tabletki

Jakie są bezpieczne NLPZ dla osób starszych?

Wśród najbezpieczniejszych substancji przeciwbólowych z grupy NLZP przednaocznych dla seniorów należy celeksoksyb i meloksykam. Ten pierwszy dostępny jest wyłącznie na receptę i występuje w takich lekach jak Aclexa czy Celebrex. Meloksykam z kolei można dostać bez recepty pod następującymi nazwami handlowymi: Mel, Opokan, Aspicam Bio.

Aclexa, kapsułki

Celebrex, kapsułki

Mel, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej

Aspicam Bio, tabletki

Opokan, tabletki

Podsumowanie

Artykuł na temat bezpiecznych leków przeciwbólowych dla seniorów podkreśla znaczenie starannego wyboru środków przeciwbólowych w tej grupie wiekowej, uwzględniając ich specyficzne potrzeby zdrowotne i ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. Zwraca uwagę na konieczność dostosowania dawek, biorąc pod uwagę zmniejszoną funkcję nerek i wątroby, które są typowe dla osób starszych. Artykuł zaleca unikanie NLPZ z powodu ryzyka problemów żołądkowych, sercowo-naczyniowych i nerkowych, sugerując jako bezpieczniejszą alternatywę paracetamol, pod warunkiem stosowania go w zalecanych dawkach.

Do pierwszych objawów łagodnego przerostu gruczołu krokowego, które powinny zaniepokoić pacjenta i skłonić do głębszej diagnostyki i wizyty u lekarza należą:

• zwiększenie częstotliwości oddawania moczu, również w nocy;
• słaby strumień moczu;
• nagłe parcie;
• nietrzymanie moczu;

Są one efektem nadmiernego rozrostu gruczołów prostaty, które poprzez nacisk na cewkę moczową powodują jej zmniejszenie i tym samym utrudniają swobodny wypływ moczu [3]. By, pokonać powstały opór, pęcherz moczowy musi wypychać mocz pod zwiększonym ciśnieniem. Skutkiem tego jest przerost jego ściany. Ponadto, staje się ona na tyle wrażliwa, że nawet niewielkie ilości moczu powodują jego skurcz. To tłumaczy zwiększoną częstotliwość mikcji. Niestety, gdy przerost gruczołu krokowego postępuje i trwa przez dłuższy czas, to jego ściany zaczynają słabnąć. Efektem tego jest zaleganie moczu przez dłuższy okres, co zwiększa ryzyko rozwoju stanu zapalnego i infekcji bakteryjnych. Gdy stan ten nasila się, bakterie bytujące w pęcherzu moczowym mogą cofać się do moczowodów i nerek, powodując groźne dla zdrowia i życia zakażenia. Aby nie dopuścić do takiego stanu, konieczna staje się szybka diagnostyka i wdrożenie właściwej terapii [1].

W celu rozpoznania łagodnego rozrostu prostaty zaleca się, by każdy mężczyzna po 50. roku życia poddawał się profilaktycznemu badaniu per rectum, które pozwala na wykrycie nieprawidłowości w budowie gruczołu krokowego. W przypadku stwierdzenia zaburzeń w anatomii gruczołu krokowego konieczne staje się przeprowadzenie badania ogólnego moczu oraz badania obrazowego USG. Jednocześnie należy profilaktycznie oznaczać stężenie antygenu sterczowego (PSA), gdyż jego podwyższone stężenie może świadczyć o nowotworowym podłożu przerostu gruczołu krokowego [4].

Jak działa palma sabałowa?

W terapii zachowawczej łagodnego rozrostu gruczołu krokowego zastosowanie znajduje wyciąg z owoców palmy sabalowej. To roślina, która rośnie głównie w południowo- wschodnich Stanach Zjednoczonych. Jej owoce mają wielkość oliwki i to składniki ich wyciągu mają znaczenie terapeutyczne. Do tych substancji, dzięki którym owoc palmy sabalowej znajduje zastosowanie w leczeniu przerostu gruczołu krokowego, należą [4]:

• sterole, głównie β-sitosterol;
• wolne kwasy tłuszczowe;

Mechanizm działania β-sitosterolu polega na inhibicji enzymu 5-α-reduktazy. Jest on odpowiedzialny za przemianę testosteronu w jego formę aktywną, czyli dihydrotestosteron. Dzięki takim właściwościom stosowanie wyciągu z owoców palmy sabalowej wpływa na to, że receptory androgenowe nie są aktywowane przez testosteron, a tym samym nie następuje rozrost gruczołu krokowego [3,4].

Natomiast wolne kwasy tłuszczowe poprzez hamowanie aktywności enzymów: 5- lipooksygenazy i cyklooksygenazy wykazują działanie przeciwzapalne. Ponadto posiadają one właściwości rozkurczowe, przez co ich stosowanie sprzyja łatwiejszemu oddawaniu moczu [4]. Co więcej, składniki wyciągu z owoców palmy sabalowej (głównie stigmasterol oraz β-sitosterol)  wpływają hamująco na wzrost komórek gruczolaka prostaty. W związku z tym ich stosowanie może zapobiegać rozwojowi nowotworu [2].

Jak długo stosować wyciąg z palmy sabalowej?

Zaleca się, by dobowa dawka suszonych owoców z palmy sabalowej wynosiła 1-2 g, co odpowiada 320- 540 mg ich wyciągu.

Pierwsze efekty terapeutyczne pojawiają się po ok. 6-8 tygodniach regularnego przyjmowania preparatów zawierających wyciąg z owoców palmy sabalowej. Jednak zaleca się, by ich stosowanie wydłużyć do 6 miesięcy. Taki okres czasu gwarantuje uzyskanie maksymalnej skuteczności leczniczej [5].

Wyciąg z palmy sabalowej – preparaty

Przykładem preparatów zawierających w składzie wyciąg z owoców palmy sabalowej są: Doppelherz aktiv Forte na prostatę, Prostawen, Gold Prost, Prostamol Uno, Saw Palmetto.

Jednak tylko Prostamol Uno (320 mg) i Saw Palmetto (540 mg) zawierają w 1 kapsułce preparatu zalecaną dobową dawkę wyciągu z owoców palmy sabalowej. Saw Palmetto jest pod względem zawartości ilości wyciągu z owoców palmy sabalowej niekwestionowanym liderem na rynku farmaceutycznym. ProstiMen zawiera mniej palmy sabałowej (300 mg) ale dodatkowo zawiera ekstrakty z pokrzywy, wierzbownicy i dyni.

ProstiMen, kapsułki

O produkcie

• Typ produktu: suplement diety.
• Skład: 1 kapsułka zawiera m.in. ekstrakt z owoców palmy sabalowej 300 mg, ekstrakt z korzenia pokrzywy 75 mg, ekstrakt z nasion dyni 75 mg i ekstrakt z ziela wierzbownicy drobnokwiatowej 75 mg.
• Dodatkowe składniki: cynk, witamina E i witamina B6 oraz selen.
• Działanie i zastosowanie: preparat przeznaczony dla mężczyzn, najczęściej stosowany do uzupełniania diety w składniki wspierające prostatę i układ moczowy.
• Dawkowanie u dorosłych: 1 kapsułka dziennie, podczas lub po posiłku.
• Dodatkowe informacje: zaleca się stosowanie przez co najmniej 3 miesiące; przeznaczony dla mężczyzn powyżej 40. roku życia.
• Opakowania: 30 lub 90 kapsułek.

Bogata historia kwasu salicylowego rozpoczyna się jeszcze przed naszą erą (!). Wtedy to pojawiają się pierwsze informacje na temat cennych właściwości związku pozyskiwanego z kory wierzby. Dziś wiemy, że substancja roślinna jest źródłem glikozydu – salicyny, która w organizmie przekształca się kolejno do alkoholu salicylowego i kwasu salicylowego. Ten ostatni jest obecnie otrzymywany na drodze chemicznej.

Kwas salicylowy wykazuje właściwości przeciwbólowe, przeciwzapalne i przeciwgorączkowe. Jego mechanizm działania polega na hamowaniu aktywności enzymów (cyklooksygenaz) odpowiadających za syntezę czynników prozapalnych (prostaglandyn). Choć kwas salicylowy wchłania się z przewodu pokarmowego, obecnie jest stosowany jedynie miejscowo. Wynika to z wielu działań niepożądanych występujących po doustnym podaniu leku (m.in. wrzody żołądka i dwunastnicy). Substancja aplikowana na skórę działa keratoplastycznie i keratolitycznie (w zależności od stężenia), co oznacza, że wspomaga odnowę naskórka, zmiękcza go oraz przyspiesza regenerację. Dzięki temu kwas salicylowy znalazł zastosowanie w leczeniu wielu chorób skóry [1].

Zastosowanie kwasu salicylowego w lecznictwie

Budowa chemiczna kwasu salicylowego jest zbliżona do kwasu benzoesowego, a to determinuje jego właściwości antybakteryjne (jest skuteczny m.in. w przypadku skórnej infekcji Cutibacterium acnes). Z tego powodu związek stosuje się przede wszystkim w terapii trądziku różnego pochodzenia, ale również w przebiegu łuszczycy, łojotoku, łupieżu, a nawet zaskórników oraz rozstępów. Co ważne, stężenie kwasu salicylowego w preparatach na skórę nie powinno przekraczać 5%. Wyższe wartości mogą bowiem doprowadzić do miejscowego podrażnienia oraz objawów alergicznych [2].

Ponadto należy pamiętać, że kwas salicylowy dość łatwo penetruje przez powłoki skórne, a to sprawia, że może przenikać do krążenia i wywoływać objawy ogólnoustrojowe (np. bóle głowy, szumy uszne, wymioty). Aplikacja konkretnych preparatów powinna więc ograniczać się jedynie do niewielkich powierzchni skóry. Należy również o tym pamiętać w przypadku chęci stosowania kwasu salicylowego w ciąży.

Kwas salicylowy jako składnik leków recepturowych

Choć kwas salicylowy jest obecny w wielu produktach gotowych, wciąż pozostaje bardzo popularnym składnikiem leków recepturowych (sporządzanych w warunkach aptecznych). Wśród najczęściej stosowanych preparatów do użytku zewnętrznego można wymienić głównie roztwory olejowe i spirytusowe, maści oraz zawiesiny. Zależnie od stężenia kluczowego składnika, są one wykorzystywane m.in. do leczenia trądziku, atopowego i łojotokowego zapalenia skóry, a także rogowacenia mieszkowego oraz odcisków, modzeli i nagniotków [2, 3].

Przykładowa recepta na lek recepturowy:

Rp.

Mentholi

Resorcinoli

Acidi salicylici      aa 1,0

Ethanoli 70°         ad 100,0

m. f. sol. (zmieszaj, zrób roztwór)

D.S. Płyn na skórę głowy [4].

Preparaty z kwasem salicylowym

Na aptecznych półkach znajdziemy wiele preparatów dermatologicznych, które zawierają w swym składzie kwas salicylowy. Pierwszym preparatem, który nasuwa się na myśl jest z pewnością spirytus salicylowy, czyli 2-procentowy roztwór kwasu salicylowego w etanolu. Preparat posiada słabe działanie odkażające, przeciwgrzybicze i przeciwzapalne.

Niemniej popularne są preparaty z kwasem salicylowym na odciski dostępne w postaci plastrów (plastry śląskie), maści (Rekord łuszczy, Silcatil) lub płynu (Brodacid, ABE, Acerin na odciski). Dzięki odpowiedniemu stężeniu kwasu salicylowego i innych substancji pomocniczych (np. kwasu mlekowego), preparaty powodują zmiękczanie i rozpulchnianie naskórka, co w konsekwencji przyspiesza złuszczanie odcisku.

Wśród preparatów leczniczych stosowanych pomocniczo w leczeniu trądziku można wymienić np. pastę Lassara, która zawiera kwas salicylowy i tlenek cynku. Preparat działa nie tylko odkażająco, ale również wysuszająco. W przypadku swędzących wykwitów skórnych skuteczne może okazać się połączenie kwasu salicylowego, tymolu i lewomentolu (Sonol).

Dosyć popularnym zabiegiem jest również dodatek mocznika. Wraz z kwasem salicylowym tworzy preparaty przeciwdziałające zaburzeniom rogowacenia skóry, np. w przebiegu rybiej łuski, rogowacenia mieszkowego, a także nadmiernego rogowacenia skóry dłoni i stóp. Wśród tego typu produktów można wymienić m.in. Hasceral oraz Squamax [1, 2].

Kwas salicylowy – z czym go nie łączyć?

Jednocześnie pamiętajmy, aby unikać łączenia kwasu salicylowego z innymi substancjami o działaniu złuszczającym. Wśród owych związków możemy wymienić m.in. kwasy AHA (kwas migdałowy, glikolowy). Nie zaleca się również bezpośredniego łączenia kwasu salicylowego z retinolem, witaminą C oraz niacynamidem [2].

Koksyby to leki o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym i przeciwgorączkowym. W wyniku uszkodzenia komórki lub aktywacji receptora dochodzi do uwolnienia kwasu arachidonowego pod wpływem fosfolipazy A₂. Następnie pod wpływem cyklooksygenazy dochodzi do przekształcenia kwasu arachidonowego do prostaglandyny G₂ i kolejno do H₂. Dalej izomerazy w odpowiednich tkankach przekształcają PGH₂ do prostanoidów, które odpowiadają za pojawienie się konkretnych fizjologicznych efektów. I tak, np.:

• tromboksan A₂ odpowiada za aktywację płytek krwi i skurcz naczyń krwionośnych;
• PGE₂ i PGI₂ w nerkach umożliwiają wydalanie jonów sodu i wody;
• PGE₂ w stawach prowadzi do rozwinięcia się stanu zapalnego i pojawienia się bólu;
• aktywność PGE₂ oraz PGI₂ są niezbędne do prawidłowego działania gastroprotekcyjnego śluzu w żołądku.

Jednak aktywność nie wszystkich prostanoidów jest dla nas negatywna, dlatego pojawia się problem przy NLPZ, które to hamują aktywność enzymu cyklooksygenaza. Przy tym enzymie możemy wyróżnić jego dwie główne izoformy: COX-1 i COX-2. Na którą izoformę będą działać koksyby [1]?

Jak różna selektywność NLPZ wobec cyklooksygenazy wpływa na ich działanie?

Koksyby to Niesteroidowe Leki Przeciwzapalne, które wybiórczo hamują aktywność cyklooksygenazy 2 (COX-2). Z racji tego, że w stawach za pojawienie się stanu bólowego odpowiada, m.in. COX-2, to jej hamowanie niweluje stan zapalny i ból. Jednak nie wszystkie leki działają wybiórczo [1].

Często stosowany ketoprofen hamuje COX-1 i COX-2. Będzie działał dobrze przeciwbólowo i przeciwzapalnie, jednak w śluzówce żołądka aktywność wykazuje COX-1. COX-1 odpowiada za prawidłową strukturę i funkcjonowanie śluzówki żołądka, dlatego w wyniku jego hamowania rośnie ryzyko pojawienia się nadżerek i wrzodów [1].

Jeszcze inaczej sytuacja wygląda w przypadku NLPZ o preferencyjnym działaniu wobec COX-2. Takie leki hamują w największym stopniu COX-2, jednak oddziałują również (słabiej) w kierunku COX-1. Izoenzym COX-1 znajdziemy również w płytkach krwi. Jego inhibicja może doprowadzić do zmniejszenia aktywności płytek krwi i w efekcie zaburzeń krzepnięcia krwi. Przykładową substancją o takim działaniu jest meloksykam [1].

Czy koksyby to rzeczywiście idealne leki przeciwbólowe?

Celem wprowadzenia koksybów na rynek było zagwarantowanie bezpiecznej terapii przeciwbólowej i przeciwzapalnej dla osób narażonych na chorobę wrzodową, bądź już z istniejącymi wrzodami lub nadżerkami.

Czy stosowanie koksybów zwiększa ryzyko zaburzeń żołądkowo-jelitowych?

Na początku sprawdźmy, czy terapia koksybami niesie za sobą ryzyko pojawienia się zaburzeń żołądkowo-jelitowych rozumianych jako: krwawienia z przewodu pokarmowego, pojawienie się nadżerek lub wrzodów. Z metaanalizy wynika, że takie działania niepożądane się pojawiają. Najczęściej pacjenci doświadczali krwawień. Największe ryzyko pojawiało się w trakcie stosowania etorykoksybu. Trochę lepiej wypadał rofekoksyb i celekoksyb. Natomiast ryzyko zaburzeń było najmniejsze dla waldekoksybu [2].

Oczywiście nie znaczy to, że krwawienia czy zaostrzenie choroby wrzodowej pojawią się zawsze. Większe ryzyko pojawia się w trakcie stosowania dużych dawek przez długi czas (powyżej 30 dni). Ryzyko rośnie również wraz z wiekiem (największe powyżej 65. roku życia). Więcej działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego doświadczali pacjenci stosujący terapię przeciwzakrzepową (również w przypadku aspiryny) [2,3].

Powyższy problem potwierdzają badania inhibicji izoenzymów COX dla rofekoksybu. Wynika z nich, że co prawda przy małym stężeniu leku (w domyśle mniejszych dawkach i przez krótszy czas) inhibicji ulega COX-2, to niestety większe stężenia pociągają za sobą również hamowanie COX-1 [4].

Koksyby czy inne NLPZ?

Terapia bólu to skomplikowany proces. Pacjent rzadko kiedy cierpi jedynie na jedną dolegliwość. Często trzeba dobrać lek tak, aby wyrządził jak najmniej szkód, a jak najbardziej pomógł. Jak w takim przypadku wypadają koksyby? Inne badania potwierdziły, że nieselektywne NLPZ (np. ibuprofen, diklofenak, ketoprofen) także zwiększają ryzyko wspomnianych działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego. Natomiast porównując nieselektywne NLPZ do koksybów, to znacznie mniejsze ryzyko jest w przypadku stosowania koksybów [2,5].

Jak koksyby wpływają na ryzyko wystąpienia epizodów sercowo-naczyniowych?

Rofekoksyb został wycofany z rynku w 2004 roku, gdyż faktycznie zwiększał ryzyko wystąpienia epizodów sercowo-naczyniowych. Czy tak samo jest w przypadku innych leków z tej grupy? Okazuje się, że sytuacja jest dosyć skomplikowana. Przeprowadzano różne badania i tak, np.:

• Nie stwierdzono zwiększonego ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych w stosunku do celekoksybu, porównując go z ibuprofenem i diklofenakiem;
• Stwierdzono zwiększone ryzyko incydentów sercowo naczyniowych (takich jak zawał mięśnia sercowego lub udar mózgu) przy stosowaniu celekoksybu względem placebo. Ryzyko rosło wraz ze wzrostem dawki;
• Jeśli porównamy parekoksyb i waldekoksyb względem placebo, to pojawia się większe ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych w przypadku koksybów;
• Porównując lumirakoksyb i etorykoksyb względem naproksenu lub ibuprofenu to ryzyko jest podobne;
• Stwierdzono natomiast zwiększone ryzyko wystąpienia nadciśnienia w przypadku stosowaniu 90 mg etorykoksybu względem naproksenu i ibuprofenu [6,7].

Terapia NLPZ – jak najlepiej postępować?

Jeśli decydujemy się zastosować terapię przeciwbólową i przeciwzapalną z użyciem NLPZ, to należy pamiętać o kilku ważnych rzeczach, które pozwolą nam zmniejszyć ryzyko działań niepożądanych ze strony tej grupy leków:

• Jeśli to możliwe, to powinniśmy rozpocząć leczenie od leków do stosowania miejscowego, które charakteryzują się mniejszym działaniem ogólnoustrojowym;
• Stosujemy jak najmniejsze działające dawki przez jak najkrótszy czas;
• Wybierajmy preparaty o zmodyfikowanym uwalnianiu (np. o wydłużonym uwalnianiu czy dojelitowe). Zapobiegnie to nagłemu wzrostowi stężenia leku w organizmie;
• Jeśli pacjent ma wysokie ryzyko sercowo-naczyniowe i nie stosuje kwasu acetylosalicylowego (ASA) w dawkach przeciwzakrzepowych to lepiej wybrać naproksen, a jeśli używa ASA to ketoprofen;
• W przypadku pacjentów z dużym ryzykiem zaburzeń gastroenterologicznych najlepiej stosować celekoksyb w połączeniu z IPP;
• Przy niskim ryzyku z obu układów najlepiej stosować nimesulid lub diklofenak [3,5].

Jakie leki zawierające koksyby są dostępne w naszym kraju?

W polskich aptekach znajdziemy preparaty zawierające jedną z dwóch substancji czynnych, należących do grupy koksybów – celekoksyb (np. Aclexa, Celebrex) i etorykoksyb (np. Doloxib, Roticox). Poniżej przybliżono każdą z wymienionych substancji.

Czym charakteryzuje się celekoksyb?

Celekoksyb stosuje się głównie w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów, reumatoidalnego zapalenia stawów i zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa. Maksymalna dawka dobowa leku wynosi 400 mg, a dawkowanie różni się w zależności od schorzenia i przedstawia się następująco:

• Choroba zwyrodnieniowa stawów oraz reumatoidalne zapalenie stawów – 100 mg raz na dobę lub 100 mg dwa razy na dobę. W przypadku braku skuteczności dawka może zostać zwiększona do 200 mg dwa razy na dobę;
• Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa – 100 mg raz na dobę lub 100 mg dwa razy na dobę. W przypadku braku skuteczności dawka może zostać zwiększona do 400 mg raz na dobę lub 200 mg dwa razy na dobę [8].

Celekoksyb dostępny jest w takich preparatach handlowych, jak: Aclexa, Celbix, Celebrex, Celexobic Accord, Elecoxel, Zelsiglat. Preparaty występują w dwóch dawkach: 100 mg oraz 200 mg.

Czym charakteryzuje się etorykoksyb?

Etorykoksyb stosuje się we wskazaniach takich jak choroba zwyrodnieniowa stawów, reumatoidalne zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, ostre zespoły bólowe, ostre zapalenie stawów w przebiegu dny moczanowej, ból po stomatologicznym zabiegu chirurgicznym.

Dawkowanie leku zależy od wskazania:

• Choroba zwyrodnieniowa stawów – 30 mg raz na dobę. Maksymalnie 60 mg raz na dobę, ale po ustabilizowaniu stanu należy powrócić do mniejszej dawki;
• Reumatoidalne zapalenie stawów – 60 mg raz na dobę. Maksymalnie 90 mg raz na dobę, ale po ustabilizowaniu stanu należy powrócić do mniejszej dawki;
• Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa – Podobnie jak w przypadku RzS;
• Ostre zapalenie stawów w przebiegu dny moczanowej – 120 mg raz na dobę;
• Ból po stomatologicznym zabiegu chirurgicznym – 90 mg raz na dobę. Maksymalnie przez 3 dni [9].

Etorykoksyb dostępny jest w takich preparatach handlowych, jak: Arcoxia, Coxitex, Doloxib, Edolox, Etoricoxib Teva, Kostarox, Roticox, Xaleba. Preparaty występują w czterech dawkach: 30 mg, 60 mg, 90 mg, 120 mg.

Podsumowanie dawkowania koksybów

Tabela 1. Dawkowanie celekoksybu [8].

Tabela 2. Dawkowanie etorykoksybu [9].

Podsumowanie

Wybór odpowiedniego leku z grupy NLPZ, w tym koksybów, wymaga indywidualnego podejścia, uwzględniającego stan zdrowia pacjenta, ryzyko wystąpienia działań niepożądanych oraz cel terapii. Koksyby, mimo że są mniej szkodliwe dla przewodu pokarmowego, mogą wiązać się z innymi ryzykami, w tym sercowo-naczyniowymi. Zawsze warto skonsultować się z lekarzem, aby dobrać najbezpieczniejszą i najskuteczniejszą opcję leczenia bólu i stanów zapalnych.