Z tego artykułu dowiesz się:

• Jak rozpoznać objawy zakażenia Helicobacter pylori
• Jaki jest najskuteczniejszy lek na Helicobacter pylori dostępny w Polsce i ile kosztuje leczenie
• W jaki sposób można się zarazić bakterią H. pylori i czy można zarazić innych domowników
• Jakie antybiotyki są skuteczne na zapalenie żołądka wywołane przez tę bakterię
• Czy możliwe jest leczenie Helicobacter pylori bez antybiotyków
• Jakie powikłania mogą wystąpić po eradykacji bakterii i jak sobie z nimi radzić
• Czy NFZ refunduje badania na H. pylori i jakie testy są najdokładniejsze
• Jak powinna wyglądać dieta podczas zakażenia i jakich produktów unikać

Czym jest bakteria Helicobacter pylori i jakie wywołuje objawy?

Helicobacter pylori to spiralna bakteria Gram-ujemna, która kolonizuje błonę śluzową żołądka i może prowadzić do poważnych schorzeń układu pokarmowego. Zakażenie tą bakterią dotyczy ponad połowy światowej populacji, przy czym wiele osób nie odczuwa żadnych objawów. Bakteria H. pylori została uznana przez Światową Organizację Zdrowia za czynnik rakotwórczy grupy I, ponieważ może prowadzić do rozwoju raka żołądka. Helicobacter pylori zawsze powoduje zapalenie żołądka, niezależnie od tego, czy występują objawy, dlatego każde potwierdzone zakażenie powinno być leczone. Dodatkowo, niektóre badania sugerują, że H. pylori może mieć działanie ochronne przed refluksem przełykowym i astmą u dzieci, jednak korzyści z eradykacji znacznie przewyższają te potencjalne efekty ochronne^1,2,3,4,5.

Objawy zakażenia omawianą bakterią mogą być bardzo zróżnicowane i często niespecyficzne, co utrudnia wczesne rozpoznanie infekcji. Wiele osób przez lata może nie zdawać sobie sprawy z obecności bakterii w swoim organizmie, aż do momentu pojawienia się poważniejszych komplikacji. Najczęstsze objawy zakażenia obejmują:

• pieczenie lub ból w górnej części brzucha, które mogą nasilać się kilka godzin po posiłku lub na czczo;
• nieprzyjemny zapach z ust, metaliczny posmak, problemy z dziąsłami;
• wzdęcia i uczucie pełności powodujące powiększenie obwodu brzucha;
• niedokrwistość z niedoboru żelaza;
• także afty i zapalenie języka^1,3,6,7.

Drogi transmisji bakterii H. pylori

Bakteria przenosi się głównie z człowieka na człowieka, najczęściej poprzez kontakt ze śliną, wymiocinami lub kałem osoby zakażonej. Zakażenie następuje zazwyczaj we wczesnym dzieciństwie, często w obrębie rodziny, gdzie transmisja może nastąpić poprzez wspólne używanie sztućców lub bliski kontakt. Zanieczyszczona woda i żywność również mogą być źródłem zakażenia, szczególnie w regionach o niskich standardach sanitarnych. Ryzyko zakażenia wzrasta w warunkach przeludnienia, przy braku dostępu do czystej wody oraz w przypadku nieprzestrzegania zasad higieny. Dlatego tak ważne jest mycie rąk po korzystaniu z toalety i przed jedzeniem, dokładne mycie warzyw i owoców oraz picie tylko bezpiecznej wody. Należy również zdawać sobie sprawę z tego, że ryzyko ponownego zakażenia po skutecznej eradykacji jest w Polsce niskie i wynosi około 1% rocznie, co oznacza, że większość przypadków “nawrotu” to tak naprawdę niepowodzenie leczenia, a nie nowa infekcja^{1,2,3,5,7,8,9}.

Najskuteczniejsze leczenie zakażenia H. pylori – terapia poczwórna z bizmutem

Najskuteczniejszą metodą leczenia zakażenia Helicobacter pylori jest obecnie terapia poczwórna z bizmutem, która jest rekomendowana jako leczenie pierwszego rzutu w Polsce i innych krajach z wysoką opornością na klarytromycynę. Schemat ten składa się z inhibitora pompy protonowej, bizmutu, tetracykliny i metronidazolu, stosowanych przez 10-14 dni. Skuteczność tej terapii wynosi ponad 90% w eradykacji pierwszego rzutu, co czyni ją najbardziej niezawodną opcją^4,5,10,11.

Prawidłowe dawkowanie leków jest kluczowe dla osiągnięcia sukcesu terapeutycznego i minimalizacji ryzyka rozwoju oporności bakteryjnej. Każdy składnik terapii poczwórnej ma swoją określoną rolę i musi być przyjmowany zgodnie z zaleceniami lekarza. Konkretne dawkowanie w schemacie terapii poczwórnej z bizmutem:

• inhibitor pompy protonowej – 2 razy dziennie;
• bizmut – 120 mg 4 razy dziennie;
• metronidazol – 500 mg 3-4 razy dziennie;
• tetracyklina – 500 mg 3-4 razy dziennie^4,10.

Na uwagę zasługuje lek złożony Pylera, który łączy w jednej kapsułce trzy substancje czynne: bizmut, metronidazol i tetracyklinę. Preparat stosuje się wyłącznie w leczeniu zakażenia bakterią Helicobacter pylori, zawsze w połączeniu z omeprazolem (czyli lekiem z grupy inhibitorów pompy protonowej). Koszt pełnej terapii wynosi zazwyczaj kilkaset złotych, aczkolwiek może się różnić w zależności od apteki i regionu. Choć cena wydaje się wysoka, uzasadnia ją wygoda stosowania: pacjent przyjmuje gotową kombinację leków w jednej kapsułce, co ułatwia regularne zażywanie i zwiększa skuteczność leczenia. Alternatywą jest przyjmowanie poszczególnych składników osobno, co bywa tańsze, ale wymaga zażywania większej liczby tabletek i wiąże się z większym ryzykiem pominięcia dawki.^4,10,12.

Co zabija Helicobacter pylori – mechanizmy działania leków

Leczenie zakażenia Helicobacter pylori opiera się na połączeniu kilku leków działających różnymi mechanizmami. Antybiotyki takie jak tetracyklina (też amoksycylina) mają działanie bakteriobójcze – niszczą ścianę komórkową bakterii. Metronidazol (i również klarytromycyna) hamują syntezę DNA i białek, co uniemożliwia bakteriom dalszy rozwój. Związki bizmutu wspierają działanie antybiotyków, osłabiając naturalne mechanizmy obronne bakterii i zwiększając skuteczność terapii. Inhibitory pompy protonowej (np. omeprazol) podnoszą pH żołądka, co nie tylko chroni antybiotyki przed działaniem kwasu, ale także pobudza bakterie do intensywniejszego namnażania się, dzięki czemu stają się one bardziej wrażliwe na leczenie. Na skuteczność terapii wpływa również styl życia. Wiadomo, że palenie papierosów obniża szanse wyleczenia – nikotyna nasila wydzielanie kwasu żołądkowego i zmniejsza ukrwienie błony śluzowej, co utrudnia działanie antybiotyków. Dlatego jednym z ważnych elementów terapii, obok farmakologii, jest także unikanie nałogów i wspieranie regeneracji żołądka poprzez zdrowe nawyki^4,5,11,12,13.

Wybór antybiotyku w leczeniu zapalenia żołądka wywołanego przez Helicobacter pylori zależy przede wszystkim od lokalnych wzorców oporności bakterii. W Polsce, ze względu na wysoką oporność na klarytromycynę (sięgającą 28-50%), nie zaleca się już klasycznej terapii potrójnej opartej na tym antybiotyku. Skuteczność zachowują natomiast amoksycylina i tetracyklina, ponieważ oporność na nie pozostaje niska i wynosi poniżej 5%. W przypadku niepowodzenia terapii pierwszego wyboru (najczęściej terapii poczwórnej z bizmutem lub bez bizmutu) stosuje się terapię drugiej linii, np. potrójną z lewofloksacyną. Jeśli i ta metoda okaże się nieskuteczna, wdraża się terapię trzeciej linii, w której można wykorzystać ryfabutynę – antybiotyk rezerwowy, na który oporność jest wyjątkowo rzadka (ok. 0,13%). Takie stopniowe podejście zwiększa szansę na całkowite wyeliminowanie zakażenia i zapobiega dalszemu narastaniu oporności bakterii^4,10,12,13.

Alternatywne metody leczenia zakażenia H. pylori

Leczenie zakażenia Helicobacter pylori bez antybiotyków budzi duże zainteresowanie, zwłaszcza wśród osób obawiających się skutków ubocznych antybiotykoterapii. Badania pokazują, że niektóre naturalne substancje mogą hamować rozwój bakterii, jednak nie prowadzą do całkowitego jej usunięcia. Dlatego metody pozbawione antybiotyków nie dorównują skutecznością standardowym schematom eradykacji. Ciekawą alternatywą jest również tzw. terapia podwójna, polegająca na stosowaniu dużych dawek inhibitora pompy protonowej (np. omeprazolu 20 mg cztery razy dziennie) w połączeniu z amoksycyliną (750 mg również cztery razy dziennie) przez 14 dni. Badania wskazują, że taki schemat może osiągać skuteczność sięgającą około 89%, przy mniejszej liczbie antybiotyków w porównaniu do tradycyjnych terapii^4,9,12,14.

Wspomagająco można stosować probiotyki, zwłaszcza szczepy Lactobacillus oraz Saccharomyces boulardii. Dodane do terapii antybiotykowej zwiększają szanse wyleczenia o około 10% i jednocześnie zmniejszają ryzyko działań niepożądanych. Korzystne działanie wykazuje także laktoferyna (białko z mleka krowiego), która ma właściwości antybakteryjne i może podnosić skuteczność klasycznej terapii. Do innych preparatów, które mogą wspierać leczenie, należą także naturalne substancje roślinne. Badania laboratoryjne wskazują, że kiełki brokuła bogate w sulforafan, zielona herbata zawierająca katechiny, czosnek z alliiną czy miód manuka mogą hamować wzrost H. pylori. Choć samodzielnie nie są w stanie całkowicie usunąć zakażenia i nie mogą zastąpić antybiotykoterapii, mogą wspierać organizm, ograniczać kolonizację bakterii i łagodzić objawy. Dodatkowo, dieta bogata w warzywa kapustne, owoce jagodowe i fermentowane produkty mleczne może korzystnie wpływać na mikrobiotę jelitową i sprzyjać redukcji bakterii^9,14,15.

Objawy neurologiczne i powikłania po eradykacji

Objawy neurologiczne w przebiegu zakażenia Helicobacter pylori to rzadziej omawiany, ale istotny temat. Coraz więcej badań wskazuje na możliwy związek tej infekcji z chorobami neurodegeneracyjnymi, migreną czy zespołem przewlekłego zmęczenia. Objawy takie często bywają niedoceniane lub są przeoczane. Mechanizm może wynikać z przewlekłego stanu zapalnego i zwiększonej produkcji cytokin prozapalnych, które oddziałują na układ nerwowy. Zakażenie H. pylori sprzyja także niedoborom witaminy B12 i żelaza, a to z kolei może prowadzić do takich dolegliwości jak mrowienie i drętwienie kończyn (parestezje), zaburzenia równowagi czy trudności z koncentracją^1,3,6.

Powikłania po eradykacji Helicobacter pylori zazwyczaj mają łagodny i przemijający charakter. Najczęściej pojawiają się dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak biegunka, nudności, metaliczny posmak w ustach czy bóle brzucha, które zwykle ustępują po zakończeniu kuracji. Poważniejsze problemy, np. reakcje alergiczne czy zaburzenia składu mikrobioty jelitowej, należą do rzadkości. U części pacjentów może wystąpić przejściowe nasilenie objawów refluksu, co jest związane ze zmianą wydzielania kwasu żołądkowego po skutecznym leczeniu. Warto pamiętać, że stosowanie probiotyków podczas terapii i po jej zakończeniu znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia działań niepożądanych oraz łagodzi ich przebieg. Dzięki temu większość osób przechodzi leczenie dobrze i bez długotrwałych powikłań^1,4,11,12.

Kiedy i jak wykonać badanie na Helicobacter pylori?

Diagnostyka zakażenia H. pylori powinna być przeprowadzona u wszystkich pacjentów z objawami dyspepsji, chorobą wrzodową żołądka lub dwunastnicy, oraz u osób z rodzinnym wywiadem w kierunku raka żołądka. Nieinwazyjne testy obejmują test oddechowy z mocznikiem znakowanym węglem C13, test antygenowy w kale oraz badania serologiczne. Test oddechowy i badanie antygenu w kale są najdokładniejsze, z czułością przekraczającą 95%. Ważne jest, że testy oddechowe i badanie kału mogą dawać fałszywie ujemne wyniki podczas aktywnego krwawienia z wrzodu żołądka, dlatego w takiej sytuacji lepiej odłożyć badanie lub zastosować test serologiczny. Kontrola wyleczenia powinna być wykonana nie wcześniej niż 4-6 tygodni po zakończeniu leczenia, aby uniknąć wyników fałszywie ujemnych^1,4,6,10.

Badania serologiczne (oznaczanie przeciwciał IgG) nie są refundowane przez NFZ i nie są zalecane jako metoda pierwszego wyboru ze względu na niższą dokładność. NFZ refunduje za to test antygenowy w kale, który jest dostępny w koszyku świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej. Przed wykonaniem testów należy odstawić inhibitory pompy protonowej na 14 dni oraz antybiotyki i bizmut na 4 tygodnie, aby uniknąć wyników fałszywie ujemnych^4,10,16.

Praktyczne wskazówki dotyczące diety przy zakażeniu H. pylori

W przypadku zakażenia H. pylori dieta może pełnić istotną rolę wspomagającą. Odpowiednio dobrane produkty spożywcze mogą wpłynąć na komfort pacjenta oraz wspierać regenerację błony śluzowej żołądka. Warto unikać produktów drażniących błonę śluzową:

• ostre przyprawy (chili, pieprz cayenne);
• mocna kawa;
• alkohol;
• potrawy tłuste i smażone;
• bardzo gorące i bardzo zimne potrawy^1,15.

Zaleca się spożywanie 5-6 małych posiłków dziennie w regularnych odstępach 2-3 godzinnych, co pomaga zmniejszyć obciążenie żołądka i poprawia trawienie. Właściwy dobór produktów spożywczych może zminimalizować dolegliwości związane z zakażeniem. Dieta powinna być lekkostrawna, bogata w składniki odżywcze wspierające regenerację błony śluzowej. Produkty, które mogą korzystnie wpływać na przebieg zakażenia H. pylori¹⁵:

• jasne pieczywo;
• drobne kasze (jaglana, manna, kuskus);
• ryż biały;
• gotowane warzywa bez skórki;
• chude mięsa (szczególnie drób);
• naturalne jogurty i kefiry¹⁵.

Metody przygotowania potraw powinny obejmować gotowanie w wodzie lub na parze, duszenie bez obsmażania oraz pieczenie w folii lub pergaminie bez dodatku tłuszczu. Ważne jest również odpowiednie nawodnienie – należy wypijać minimum 1,5-2 litry płynów dziennie, przede wszystkim wodę niegazowaną oraz słabe napary herbaty¹⁵.

Należy jednak pamiętać, że podczas samego leczenia wcześniej wspomnianym lekiem Pylera nie wszystkie wymienione wyżej produkty powinny być spożywane. Dotyczy to w szczególności produktów mlecznych (jogurtów, kefirów, mleka) oraz napojów z dodatkiem wapnia, ponieważ mogą one wpływać na działanie leku¹⁷.

Podsumowanie

Zakażenie Helicobacter pylori to poważny problem zdrowotny, który wymaga skutecznego leczenia. Obecnie najskuteczniejszą metodą jest terapia poczwórna z bizmutem, osiągająca ponad 90% skuteczności w leczeniu pierwszego rzutu. Kluczowe znaczenie ma prawidłowa diagnostyka, ścisłe przestrzeganie zaleceń lekarza oraz kontrola efektów terapii po jej zakończeniu. Choć istnieją naturalne metody wspomagające, pełne wyleczenie bakterii wymaga zastosowania antybiotyków pod nadzorem specjalisty. Warto pamiętać, że nieleczone zakażenie może prowadzić do groźnych powikłań, takich jak choroba wrzodowa czy rak żołądka. Dlatego tak istotne jest szybkie rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniej terapii. Na sukces leczenia wpływa nie tylko sam schemat antybiotykowy, ale również współpraca pacjenta z lekarzem i stosowanie się do zaleceń. Wspierająco działają też probiotyki, które zmniejszają ryzyko działań niepożądanych i poprawiają tolerancję terapii. Odpowiednia dieta, rezygnacja z palenia papierosów oraz przestrzeganie zasad higieny dodatkowo wspomagają proces leczenia i zmniejszają ryzyko ponownego zakażenia^3,4,15.

Choroby zakrzepowo-zatorowe, takie jak zakrzepica żył głębokich czy zatorowość płucna, wymagają skutecznych rozwiązań. Bardzo dobrze, że na rynku pojawia się coraz więcej produktów ze skutecznymi substancjami leczniczymi od nowych producentów. Avoclod, zawierający apiksaban w dawkach 2,5 mg i 5 mg, jest doskonałym wyborem zarówno w profilaktyce, jak i leczeniu tych powikłań. Lek pomaga również pacjentom z migotaniem przedsionków, zmniejszając ryzyko udarów.

Kolejna nowość jest wykorzystywana w leczeniu pierwotnej małopłytkowości immunologicznej ważnym przełomem jest Eltrombopag Krka, który wspiera produkcję płytek krwi i zmniejsza ryzyko krwawień. Dzięki dawkom 25 mg, 50 mg i 75 mg można precyzyjnie dostosować terapię do potrzeb pacjenta. Podobną skuteczność w zapobieganiu i leczeniu zakrzepicy wykazuje Rivaroxaban Polpharma, dostępny w dawkach 10 mg, 15 mg i 20 mg.

Nie można pominąć Ticagrelor Olpha, leku z tikagrelorem w dawkach 60 mg i 90 mg, który stosowany z kwasem acetylosalicylowym pomaga pacjentom po ostrym zespole wieńcowym lub zawale serca, zmniejszając ryzyko kolejnych zdarzeń sercowych.

Nowe leki w listopadzie w 2024 działające na układ nerwowy

Pacjenci zmagający się z depresją czy stanami lękowymi często potrzebują leków, które pomagają im wrócić do codziennej aktywności. Citalopram Medreg to sprawdzony preparat wykorzystywany w leczeniu depresji, który dzięki dawce 20 mg stabilizuje nastrój i łagodzi objawy lękowe. Z kolei osoby cierpiące na zaburzenia lękowe, fobie społeczne czy ciężką depresję mogą skorzystać z Sertraline Medical Valley, dostępnego w dawkach 50 mg, 100 mg i 150 mg. Nowe produkty z klasycznymi substancjami leczniczymi zwiększają dostępność preparatów dla pacjentów.

Jeśli chodzi o inne schorzenia, to listopad 2024 przyniósł nowy preparat stosowany w leczeniu stwardnienia rozsianego. To Dimethyl fumarate MSN, kapsułki dojelitowe w dawkach 120 mg i 240 mg, które zmniejszają nasilenie rzutów choroby i wspierają pacjentów w kontrolowaniu objawów. Z kolei Pregabalin Medreg, dostępny w dawkach 75 mg i 150 mg, pomaga osobom z bólem neuropatycznym, lękiem uogólnionym oraz padaczką.

Nowe możliwości w onkologii i immunologii

Leczenie zaawansowanego raka prostaty zyskało nowoczesne wsparcie w postaci Enzalutamide STADA, dostępnego w dawkach 40 mg i 80 mg. Lek ten stanowi przełom w terapii nowotworów opornych na tradycyjne metody i w ostatnich miesiącach coraz więcej producentów decyduje się na poszerzenia swojego portfolio o ten lek.

W przewlekłej białaczce szpikowej z chromosomem Philadelphia zastosowanie znalazł Nilotinib Viatris, kapsułki w dawkach 50 mg, 150 mg i 200 mg, które pomagają kontrolować przebieg choroby.

Pacjenci z opornym na leczenie szpiczakiem mnogim mogą skorzystać z preparatów takich jak Pomalidomide Grindeks i Pomalidomide Sandoz w dawkach od 1 mg do 4 mg. Te leki wspierają układ odpornościowy w walce z nowotworem.

Leczenie nadciśnienia i chorób serca

Nadciśnienie to choroba cywilizacyjna, jednak najnowsze metody terapii pozwalają zminimalizować jej negatywne skutki. W walce z nadciśnieniem ważną nowością jest IPAM, łączący peryndopryl, indapamid i amlodypinę. To kompleksowe rozwiązanie umożliwia skuteczne obniżenie ciśnienia i ochronę układu sercowo-naczyniowego. Kolejną opcją jest Jospiten, zawierający lerkanidypinę w dawkach 10 mg i 20 mg, który pomaga pacjentom skutecznie kontrolować ciśnienie krwi.

W grupie nowych leków na nadciśnienie pojawiły się także preparaty łączące w sobie różne substancje czynne. Kanpiduo, łączący kandesartan (8 mg lub 16 mg) z indapamidem (2,5 mg), to innowacyjny lek, który skutecznie obniża ciśnienie krwi. Tolurindo, zawierający telmisartan (40 mg lub 80 mg) oraz indapamid (1,5 mg), jest kolejną opcją dla pacjentów wymagających kompleksowego podejścia w leczeniu nadciśnienia tętniczego.

Uzupełnieniem terapii jest Nebivolol Medreg, dostępny w dawce 5 mg, który wspiera funkcjonowanie serca poprzez zmniejszenie szybkości jego bicia, zapewniając jednocześnie skuteczne obniżenie ciśnienia.

Wsparcie w cukrzycy i chorobach przewodu pokarmowego

Cukrzyca typu 2, jedno z najczęściej diagnozowanych schorzeń metabolicznych, wymaga precyzyjnej kontroli. IRUKA, metformina w tabletkach o przedłużonym uwalnianiu (500 mg, 750 mg, 1000 mg), pomaga pacjentom utrzymać właściwy poziom glukozy we krwi. Dodatkowe wsparcie zapewnia Jazeta Novum, zawierająca sitagliptynę w dawkach 25 mg, 50 mg i 100 mg, która wspiera regulację glikemii.

Dla osób cierpiących na chorobę wrzodową czy refluks dostępny jest Pantoprazol PHARMLINE, który w formie proszku do sporządzania roztworu do wstrzykiwań w dawce 40 mg szybko łagodzi objawy i wspiera regenerację przewodu pokarmowego.

Nowe terapie okulistyczne

Problemy ze wzrokiem, takie jak jaskra czy stany zapalne, są coraz lepiej leczone dzięki nowoczesnym preparatom. Tipifree Combi, krople łączące trawoprost i tymolol, skutecznie obniżają ciśnienie wewnątrzgałkowe, chroniąc nerw wzrokowy przed uszkodzeniem. Infladrop, zawierający bromfenak, działa przeciwzapalnie, przynosząc ulgę pacjentom z różnymi dolegliwościami okulistycznymi.

Inne ważne nowości

Rok 2024 przyniósł także nowe rozwiązania dla pacjentów z problemami wątroby i alergiami. Hepadetox, zawierający tymonacyk w dawce 200 mg, wspiera regenerację wątroby, szczególnie w przypadkach stłuszczenia czy uszkodzenia toksycznego. Flazena, spray do nosa z azelastyną i flutikazonem, przynosi ulgę w alergicznym nieżycie nosa, a Elfluelda – szczepionka przeciw grypie – jest szczególnie polecana dla seniorów.

Nie zabrakło także nowości w medycynie estetycznej. Relfydess, toksyna botulinowa typu A, znalazła zastosowanie w wygładzaniu zmarszczek oraz terapii niektórych schorzeń neurologicznych.

Leki bez recepty (OTC)

Dla osób szukających ulgi w codziennych dolegliwościach pojawiły się nowe preparaty bez recepty. Diclofenac Dr.Max, żel z diklofenakiem, łagodzi ból i obrzęki w przypadku urazów miejscowych. Levosol, krople doustne z lewodropropizyną, skutecznie działają przeciwkaszlowo. Natomiast Sedistress Forte, tabletki powlekane z wyciągiem z ziela męczennicy, oferują naturalne wsparcie w stanach napięcia nerwowego i stresu.

Podsumowanie

Nowe leki wprowadzone w 2024 roku stanowią istotny krok naprzód w leczeniu wielu chorób. Od terapii zakrzepicy i chorób przewlekłych, przez wsparcie w onkologii i neurologii, aż po nowoczesne preparaty okulistyczne i leki OTC – każdy z tych produktów zwiększa szanse na lepsze życie pacjentów. Innowacje te nie tylko poprawiają skuteczność leczenia, ale także dają nadzieję na jeszcze bardziej zaawansowane terapie w przyszłości.

Przeziębienie to przenoszona drogą kropelkową infekcja wirusowa trwająca zazwyczaj od kilku do nawet kilkunastu dni. Wywołują ją najczęściej rinowirusy, którymi łatwo możemy zarazić się, przebywając w dużych skupiskach czy w zamkniętych pomieszczeniach razem z zakażonymi już osobami. Przeziębienie wykazuje szereg bardzo charakterystycznych objawów, do których zaliczamy:

• ostry nieżyt nosa;
• zapalenie gardła;
• gorączkę;
• ból gardła i krtani;
• ból mięśni;
• ból głowy;
• kaszel;
• utratę apetytu;
• ogólne osłabienie naszego organizmu.

Objawy te bardzo utrudniają codzienne funkcjonowanie, a gdy są bagatelizowane lub niewłaściwie leczone to mogą stać się przyczyną różnych powikłań wymagających dłuższego leczenia, a nawet hospitalizacji [6-7]. 

Jak leczyć objawy przeziębienia?

Leczenie tej choroby wirusowej polega na zmniejszeniu nasilenia towarzyszących jej różnych objawów. Aby zwiększyć skuteczność terapii, warto zadbać w tym czasie o dłuższy odpoczynek, regularne inhalację, właściwe nawodnienie organizmu oraz o odpowiednią i zdrową dietę. Jednakże dopiero zastosowanie dostępnych bez recepty lekarskiej leków znacznie pozwala skrócić czas tej infekcji.

W tym celu warto skorzystać z różnych tabletek złożonych z kilku składników aktywnych, które skutecznie pomogą w walce z głównymi objawami przeziębienia. Najlepsze tabletki na przeziębienie dla dorosłych zawierają w swoim składzie w większych dawkach paracetamol, który działa przeciwgorączkowo i przeciwbólowo lub ibuprofen i kwas acetylosalicylowy (np. Aspirin, Aspirin C) posiadające dodatkowo działanie przeciwzapalne. Poza nimi do popularnych tabletek dodawane są substancje o działaniu przeciwkaszlowym bądź wykrztuśnym oraz zmniejszającym przekrwienie błony śluzowej nosa [6-7].

Jakie tabletki na przeziębienie kupisz w aptece?

W aptekach możemy znaleźć wiele leków w postaci tabletek, które skutecznie pomogą nam w walce z objawami przeziębienia. Zaliczamy do nich również tabletki musujące na przeziębienie, z których warto skorzystać jeśli mamy trudności z połykaniem tabletek. Wybrałem dla Was kilka dobrych leków na przeziębienie dla dorosłych [1-5]:

Imupret, tabletki

O produkcie

• Preparat zawiera kompozycję składników roślinnych, m.in. korzeń prawoślazu, ziele skrzypu, liść orzecha włoskiego, ziele krwawnika, korę dębu, ziele mniszka oraz kwiat rumianku;
• Tabletki drażowane są wygodną formą stosowania dla dorosłych i starszych dzieci, szczególnie gdy pacjent nie chce przyjmować preparatu w kroplach lub syropie;
• Lek może być stosowany zgodnie z dawkowaniem podanym w ulotce, przy czym u dzieci należy zwrócić uwagę na ograniczenia wiekowe dla tej postaci produktu;
• W razie utrzymywania się objawów, ich nasilenia lub pojawienia się wysokiej gorączki, duszności albo ropnej wydzieliny należy skonsultować się z lekarzem.

Aspirin C forte, tabletki musujące

O produkcie

• produkt leczniczy zawierający w swoim składzie kwas acetylosalicylowy oraz witaminę C;
• lek działa przeciwbólowo, przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie;
• witamina c dodatkowo wzmacnia układ odpornościowy;
• lek przeznaczony jest dla osób dorosłych;
• należy go przyjmować po posiłkach;
• nie stosować go u dzieci i młodzieży;
• nie należy przyjmować leku w ciąży i w okresie karmienia piersią;
• nie stosować leku gdy pacjent ma uczulenie na salicylany lub ma stwierdzoną astmę oskrzelową.

Theraflu Total Grip, kapsułki twarde

O produkcie

• produkt leczniczy zawierający w swoim składzie paracetamol, fenylefrynę i gwajafenezynę;
• lek wykazuje działanie przeciwbólowe, przeciwgorączkowe, zmniejszające obrzęk błony śluzowej;
• lek ten może rozrzedzać wydzielinę i zmniejsza nasilenie mokrego kaszlu;
• lek przeznaczony jest dla dorosłych i dzieci powyżej 16 roku życia;
• nie należy stosować leku w okresie ciąży i karmienia piersią;
• preparat należy stosować z posiłkiem lub niezależnie od posiłku;
• w trakcie spożywania leku nie należy spożywać alkoholu.

Gripex Max, tabletki powlekane

O produkcie

• produkt leczniczy zawierający w swoim składzie paracetamol, dekstrometorfan i pseudoefedrynę;
• lek wykazuje działanie przeciwbólowe, przeciwgorączkowe oraz pomaga udrożnić zatkany nos;
• lek działa przeciwkaszlowo, dlatego jest odpowiedni dla osób zmagających się z kaszlem suchym;
• lek przeznaczony jest dla dorosłych i młodzieży powyżej 12 roku życia;
• nie należy stosować leku w okresie ciąży i karmienia piersią, a także u pacjentów z astmą oskrzelową;
• w trakcie terapii należy zachować ostrożność podczas prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn.

Modafen Extra Grip, tabletki powlekane

O produkcie

• produkt leczniczy zawierający w swoim składzie ibuprofen i pseudoefedrynę;
• lek przeznaczony jest dla dorosłych i młodzieży powyżej 12 roku życia;
• lek wykazuje działanie przeciwbólowe, przeciwgorączkowe i przeciwzapalne oraz dodatkowo pomaga udrożnić zatkany nos i zatoki;
• preparatu nie można stosować w okresie ciąży i karmienia piersią;
• tabletki należy połykać w całości, bez rozgryzania;
• po spożyciu leku należy zachować ostrożność w trakcie prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn.

Tabcin trend, kapsułki miękkie

O produkcie

• produkt leczniczy zawierający w swoim składzie, paracetamol, pseudoefedrynę i chlorfenyraminę;
• lek wykazuje działanie przeciwbólowe, przeciwgorączkowe, oraz zmniejszające obrzęk błony śluzowej nosa;
• łagodzi objawy nieżytu nosa, a więc katar i kichanie;
• lek przeznaczony dla dorosłych i młodzieży powyżej 15 roku życia;
• nie należy stosować w czasie ciąży i okresie karmienia piersią;
• po spożyciu leku nie należy prowadzić pojazdów oraz obsługiwać maszyny;

Jak bezpiecznie stosować tabletki na przeziębienie?

Przy wyborze odpowiedniego dla siebie leku na przeziębienie należy zwrócić szczególną uwagę na jego dokładny skład, ponieważ nie wszystkie składniki mogą być dla nas odpowiednie. Osoby uczulone na salicylany czy chorujący na astmę oskrzelową powinny unikać leków zawierających kwas acetylosalicylowy. Pacjenci zmagający się z chorobą wrzodową powinni unikać kwasu acetylosalicylowego czy ibuprofenu, gdyż mogą one nasilać objawy tej choroby. Na leki zawierające w swoim składzie dekstrometorfan czy pseudoefedrynę powinny uważać osoby często korzystające z pojazdów lub obsługujących różne maszyny, gdyż mogą one negatywnie wpływać na poziom koncentracji. Dodatkowo warto pamiętać, aby w czasie leczenia tej choroby należy bezwzględnie unikać spożywania alkoholu [1-5]. 

Podsumowanie

Podsumowując, z tabletek na przeziębienie należy korzystać rozsądnie, odpowiednio dobierając właściwy lek do naszego stanu zdrowia. Jeśli nie jesteśmy pewni swojego wyboru, warto skorzystać z porady farmaceuty w aptece, który doradzi nam optymalny preparat.

Do najczęstszych przyczyn zapalenia zatok można zaliczyć infekcje wirusowe i bakteryjne. Zatoki stają się wtedy zapchane śluzem, co sprzyja rozwojowi bakterii i prowadzi do stanu zapalnego. Jednak zapalenie zatok może być również efektem zakażenia grzybiczego lub alergii. W przypadku alergii błona śluzowa wyściełająca zatoki puchnie, co utrudnia odpływ wydzieliny i powoduje zator. Dodatkowo, czynniki takie jak zmiany pogodowe czy zanieczyszczenie powietrza mogą potęgować objawy. Warto dodać, że zapalenie zatok dotyczy nie tylko dorosłych, ale również dzieci, gdzie może występować nawet kilka razy w ciągu roku [1].

Jakie są objawy zapalenia zatok?

Zapaleniu zatok towarzyszy wiele objawów, wśród których wymienia się m.in. uczucie ogólnego osłabienia i zmęczenia, stan podgorączkowy lub gorączkę, obrzęk błony śluzowej i uczucie zatkanego nosa, a także katar oraz spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła. Niekiedy występuje kaszel, który może nasilać się w godzinach nocnych. Większość pacjentów zmagających się z zapaleniem zatok skarży się również na ból, który jest opisywany jako pulsujący, uciskający, nasilający się przy pochylaniu głowy do przodu [1].

Jak radzić sobie z bólem zatok? 

Zanim sięgniesz po preparaty przeciwbólowe, wypróbuj przynajmniej jedną z niefarmakologicznych metod leczenia zatok. Jest ich co najmniej kilka. Możesz wykonywać m.in. inhalacje parowe na zatoki (inhalacje z użyciem gorącej pary wodnej), nebulizacje (inhalacje z użyciem nebulizatora), a także płukanie nosa i zatok solą fizjologiczną (tzw. irygacje) czy ciepłe okłady. Zadbaj również o prawidłowe nawilżenie powietrza, ponieważ niedostateczna wilgotność w pomieszczeniu może dodatkowo podrażniać zatoki [1].

Jakie tabletki na ból zatok stosować?

Gdy niefarmakologiczne metody leczenia bólu zatok zawodzą lub okazują się niewystarczające, możesz sięgnąć po inne sposoby. Na początku warto pomyśleć o preparatach ziołowych, które są lekami. Przykładem może być 1,8-cyneol czyli związek pochodzący z olejku eukaliptusowego, który znajdziemy w Soledum forte. Przeznaczony jest do leczenia zapalenia zatok i chorób dróg oddechowych. Zmniejsza produkcję śluzu, przez co może pomóc w objawach. Alternatywnie można wybrać inne tabletki na zatoki ze składnikami roślinnymi, np. SInupret, Sinupret extract, Sinulan Duo Forte, Verbascon zatoki.

Soledum fortekapsułki, 200 mg

Lek dostępny bez recepty

O leku

• stosowany wspomagająco przy zapaleniu zatok oraz w chorobach zapalnych dróg oddechowych;
• jako jedyny na rynku zawiera czysty 1,8-cyneol wyizolowany z olejku eukaliptusowego¹;
• do stosowania powyżej 12. roku życia;
• działa przeciwzapalnie, wykrztuśnie, zmniejsza produkcję śluzu, a jednocześnie działa rozkurczowo na oskrzela, co łagodzi kaszel;
• działa przeciwwirusowo, przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybiczo;
• może być stosowany u osób z chorobą wrzodową, astmą i POChP;
• działanie produktu potwierdzone badaniami klinicznymi i laboratoryjnymi.

1. Dane pobrane z rejestru produktów leczniczych: https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public, stan na dzień: 23.05.2025.

 

Wskazania

Wskazaniem do stosowania preparatu jest ostre zapalenie zatok przynosowych i jamy nosowej, ostre zapalenie oskrzeli oraz kaszel mokry.

Dawkowanie

W przypadku ostrych stanów zapalnych podaje się zazwyczaj jedną kapsułkę preparatu Soledum forte 3 razy na dobę. W stanach przewlekłych bądź podczas kontynuacji terapii dawkę zmniejsza się do jednej kapsułki dwa razy dziennie.
Jeśli dolegliwości utrzymują się powyżej 7 dni bądź pojawią się takie objawy jak zaburzenia oddychania, gorączka, ropne lub krwawe odkrztuszanie, należy skonsultować się z lekarzem.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Sinupret extract, tabletki drażowane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera składniki o potwierdzonym działaniu rozrzedzającym śluz;
• produkt jest zarejestrowany jako lek, co jest gwarancją jego jakości;
• zawiera skoncentrowany wyciąg ziołowy;
• nie należy stosować leku w przypadku nadwrażliwości na którykolwiek ze składników leku, u pacjentów z chorobą wrzodową i u osób poniżej 18 roku życia;
• w trakcie terapii mogą wystąpić zaburzenia żołądkowo-jelitowe lub miejscowe reakcje nadwrażliwości;
• jeżeli w ciągu tygodnia nie obserwuje się poprawy, należy skonsultować się z lekarzem;
• podczas ciąży i karmienia piersią przed zastosowaniem leku należy skontaktować się z lekarzem;
• dostępny także w formie tabletek o mniejszym stężeniu substancji i jako krople.

Verbascon Zatoki, tabletki powlekane

O produkcie

• może być stosowany już od 6 roku życia;
• nie zaleca się stosowania produktu przez kobiety w ciąży oraz karmiące piersią;
• podobnie jak większość podobnych preparatów jest suplementem diety;
• mniej składników czynnych w porównaniu do niektórych składów konkurencyjnych produktów.

A co z lekami przeciwbólowymi? Można je stosować jako jedyna forma leczenia lub jako dodatek do preparatów roślinnych. Najbardziej popularnymi środkami są w tym kontekście paracetamol oraz tzw. NLPZ, czyli niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. kwas acetylosalicylowy, ibuprofen, naproksen sodowy). 

Podczas gdy paracetamol działa typowo przeciwbólowo i przeciwgorączkowo, leki z grupy NLPZ wykazują dodatkowe działanie przeciwzapalne. Pamiętaj, że przeciwwskazaniem do stosowania paracetamolu są choroby wątroby oraz nerek. Ibuprofenu i kwasu acetylosalicylowego nie stosuj natomiast wtedy, gdy zmagasz się z chorobą wrzodową nerek i/lub dwunastnicy bądź w przypadku krwawienia z przewodu pokarmowego [1].

Apap, tabletki powlekane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• w swoim składzie zawiera paracetamol;
• zaleca się przyjmowanie leku na czczo, aby przyspieszyć jego działanie;
• kofeina zawarta między innymi w kawie zwiększa działanie przeciwbólowe leku;
• podczas stosowania leku nie należy spożywać alkoholu;
• bezpieczny dla kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości.

Nurofen, tabletki powlekane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• substancją czynną jest ibuprofen;
• małe tabletki – łatwe do połknięcia;
• dostępne opakowania o różnych wielkościach;
• należy przyjmować po posiłku, aby zmniejszyć ryzyko podrażnienia przewodu pokarmowego.

Infex zatoki, tabletki powlekane

O produkcie

• zarejestrowany jako lek, co daje pewność co do jakości i bezpieczeństwa stosowania produktu;
• w skład leku wchodzi pseudoefedryna oraz ibuprofen;
• pseudoefedryna zmniejsza obrzęk błony śluzowej nosa, dzięki czemu ułatwia oddychanie;
• przeznaczony dla osób powyżej 12. roku życia;
• stosuj krótkotrwale (maks. 3 dni) najmniejszą skuteczną dawkę;
• nie zażywaj leku bezpośrednio przed pójściem spać (pseudoefedryna może działać pobudzająco i wywoływać problemy ze snem);
• dostępne opakowania o różnej wielkości;
• przykładowe odpowiedniki: Ibuprom Zatoki, Nurofen Zatoki, Metafen Zatoki, Apselan Plus.

Ibuprom Zatoki Tabs, tabletki drażowane

O produkcie

• lek dostępny jest bez recepty;
• zawiera ibuprofen i chlorowodorek fenylefryny;
• skuteczność fenylefryny stosowanej doustnie jest obecnie kwestionowana*;
• lek przeznaczony dla osób powyżej 12. roku życia;
• nie stosuj preparatu dłużej niż 3 dni.

* Zgodnie z najnowszymi doniesieniami FDA (Amerykańska Agencja Żywności i Leków), fenylefryna nie wpływa znacząco na złagodzenie lub skrócenie czasu trwania objawów przeziębienia, w tym związanych z uczuciem zatkanego nosa [2]. 

Metafen, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• w jego składzie znajduje się ibuprofen i paracetamol;
• produkt występuje w opakowania o różnej wielkości;
• silniejszy w zbijaniu gorączki u dorosłych, niż sam paracetamol;
• niewskazany u osób z astmą aspirynową i aktywną chorobą wrzodową;
• produkt bezlaktozowy.

Polopiryna Max, tabletki dojelitowe

O produkcie

• zarejestrowany jako lek, co daje pewność co do jakości i bezpieczeństwa stosowania produktu;
• substancją czynną jest kwas acetylosalicylowy (aspiryna);
• przeznaczony dla osób powyżej 16 lat;
• przyjmuj lek w trakcie lub bezpośrednio po posiłku;
• nie zażywaj preparatu jeśli stosujesz równolegle inne leki z kwasem acetylosalicylowym (np. Acard, Polocard, Aspirin Cardio, Acard Pro);
• nie podawaj kwasu acetylosalicylowego dzieciom do 12. roku życia (możliwość wystąpienia zespołu Reye’a);
• preparat stosuj maksymalnie przez 3 dni.

Podsumowanie

Jak widzisz, na rynku farmaceutycznym dostępnych jest wiele preparatów w postaci tabletek na ból zatok. To, które z nich wybrać, zależy jednak nie tylko od indywidualnych upodobań, ale również od wieku, chorób towarzyszących (np. wątroby, żołądka) oraz nadwrażliwości (np. na aspirynę). Aby przyspieszyć przebieg leczenia, warto stosować również metody niefarmakologiczne lub jeśli jest taka potrzeba, leki przeciwalergiczne bądź przeciwdrobnoustrojowe (np. przeciwgrzybicze lub antybiotyki). Pamiętaj, aby preparaty na ból zatok zażywać możliwie jak najkrócej. Zmniejszysz w ten sposób ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. Jeśli pomimo stosowania leków oraz metod niefarmakologicznych zapalenie zatok nie odpuszcza, zgłoś się do lekarza. Być może konieczne jest rozszerzenie diagnostyki i zmiana metody leczenia.

Obydwie substancje są niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi I generacji, dzięki temu wykazują działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe oraz przeciwgorączkowe. Ze względu na wysoką skuteczność tych substancji oraz stosunkowe bezpieczeństwo stosowania, można je spotkać w wielu preparatach bez recepty (chociaż są dostępne również na receptę) [1,2].

Jak działa ibuprofen i diklofenak?

Diklofenak i ibuprofen mają analogiczny mechanizm działania jak inne leki należące do niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Polega on na hamowaniu aktywności cyklooksygenaz COX-1 (odpowiada m.in. za syntezę prostaglandyn, czyli hormonów oddziaływujących na wiele ważnych procesów biologicznych) oraz COX-2 (ma udział w syntezie prostaglandyn prozapalnych). Warto zaznaczyć, że ibuprofen wykazuje mniejsze powinowactwo COX-1 niż diklofenak. Oznacza to, że hamuje słabiej aktywność COX-1 w porównaniu do diklofenaku. Dzięki temu występują różnice w działaniu tych dwóch substancji. Dodatkowo, oba leki hamują agregację płytek krwi, co odróżnia je od NLPZ-ów nowszej generacji. Nie mają one jednak tak silnego działania przeciwpłytkowego jak stosowany w tym celu (w małych dawkach) kwas acetylosalicylowy [1,2]. 

Jakie skutki uboczne ma diklofenak i ibuprofen?

Obydwa leki mogą wywoływać różnego rodzaju działania niepożądane. Ibuprofen dla przykładu, może podrażniać żołądek, co znacznie zwiększa ryzyko wrzodów czy krwawień. Może on również powodować bóle i zawroty głowy, problemy z widzeniem czy zwiększać ryzyko zawału serca albo udaru. Z drugiej strony diklofenak może powodować podobne skutki uboczne jak wrzody żołądka czy krwawienia. W jego przypadku częściej mogą wystąpić reakcje skórne, takie jak wysypka lub świąd. Diklofenak również może prowadzić do uszkodzenia wątroby podczas długotrwałego stosowania. W przypadku tych leków ważne jest, aby używać ich doraźnie, co znacznie zmniejsza szansę wystąpienia skutków ubocznych [1,2]. 

Kiedy stosuje się obie substancje?

Obydwie substancje są stosowane w bólach różnego rodzaju o słabym lub umiarkowanym nasileniu. Mogą to być m.in. bóle głowy, mięśni, stawów, kości czy zębów. Są one również wskazane w zbijaniu gorączki, infekcjach czy reumatoidalnym zapaleniu stawów. Pomimo zbliżonych wskazań, diklofenak częściej jest polecany w przypadku bólów mięśniowo-stawowych czy zapaleniu stawów. Z kolei ibuprofen jest częstym wyborem przy bólach głowy, miesiączkowych czy infekcjach [1,2].

Jak stosować diklofenak i ibuprofen?

W przypadku leków z grupy NLPZ powinno się je stosować doraźnie, w jak najmniejszych dawkach i najkrótszym czasie. Dawki tych dwóch substancji mogą się różnić w zależności od jednostki chorobowej oraz postaci leku jaką się stosuje. 

Przy podaniu doustnym dorośli najczęściej powinni przyjmować od 1200 do 1800 mg ibuprofenu na dobę (nie więcej niż 2400 mg). Dawka dla dzieci wynosi 20 mg/kg masy ciała (40 mg/kg w reumatoidalnym zapaleniu stawów) na dobę. W podaniu na skórę nie powinno się przekraczać 600 mg ibuprofenu  dziennie (przeliczając jego stężenie i ilość użytego leku). Zalecana dawka czopków z ibuprofenem wynosi najczęściej 20–30 mg/kg masy ciała na dobę w 3 lub 4 dawkach podzielonych [1].

Diklofenak podawany doustnie stosuje się najczęściej w dawkach podzielonych w ilości od 25 do 150 mg na dobę. Można go stosować powyżej 14. roku życia. W ciężkich przypadkach, takich jak chociażby napad bólu kolanowego, można maksymalnie zastosować w podzielonych dawkach 150 mg diklofenaku. Analogicznie stosuje się 75 mg lub 150 mg diklofenaku na dobę w podaniu doodbytniczym. Plastry z reguły można stosować 2 razy na dobę, jako roztwór do płukania gardła do 3 razy na dobę, a jako preparaty na skórę nawet 4 razy dziennie [2].

Porównanie profilów bezpieczeństwa diklofenaku i ibuprofenu

Istnieją pewne ograniczenia w stosowaniu diklofenaku i ibuprofenu u niektórych grup pacjentów. Przyjrzyjmy się temu bliżej.

Ciąża i karmienie piersią

Ibuprofen nie powinien być pod żadnym pozorem stosowany w I trymestrze ciąży, gdyż może znacznie zwiększać ryzyko poronienia. Brak jest dostatecznych danych na jego bezpieczeństwo w II trymestrze ciąży, więc warto rozważyć zastosowanie bezpieczniejszych substancji przeciwbólowych jak np. paracetamol. Nie powinien on być jednocześnie stosowany w III trymestrze ciąży, gdyż może doprowadzić do przedwczesnego zamknięcia się przewodu Botalla w sercu dziecka. Może on być za to stosowany podczas karmienia piersią [1]. 

Diklofenak może mieć niekorzystny wpływ na płodność kobiet, dlatego nie powinien być stosowany przez kobiety starające się o dziecko. Nie powinien być również stosowany w ciąży, ponieważ może np. zwiększać ryzyko poronienia lub prowadzić do wad rozwojowych płodu. Przenika on do mleka matek karmiących, dlatego jest również przeciwwskazany dla kobiet karmiących piersią [2]. 

Prowadzenie pojazdów

Podczas stosowania ibuprofenu lub diklofenaku mogą wystąpić zaburzenia równowagi, senność, zawroty głowy lub inne zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego. W przypadku ich wystąpienia nie należy prowadzić pojazdów mechanicznych [1,2]. 

Interakcje z alkoholem

Nie wolno łączyć niesteroidowych leków przeciwzapalnych, takich jak ibuprofen czy diklofenak, z alkoholem. Leki te, podobnie jak alkohol, zwiększają ryzyko choroby wrzodowej. Połączenie ich z alkoholem zwiększa w szczególności ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego, mogące prowadzić do groźnych powikłań [1,2]. 

Stosowanie u seniorów, przy zaburzeniach czynności nerek, lub wątroby

Wystąpienie działań niepożądanych niesteroidowych leków przeciwzapalnych jest szczególnie istotne u osób w podeszłym wieku. Z tego względu zalecane jest w ich przypadku stosowanie jak najmniejszej możliwej dawki. Obydwa leki są przeciwwskazane w przypadku pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby, ponieważ mogą pogorszyć stan pacjenta [1,2].

Drogi podania i zamienniki diklofenaku

Diklofenak, jako jeden z popularniejszych niesteroidowych leków przeciwzapalnych, występuje pod wieloma postaciami, nie tylko doustnymi, ale również jako czopki, zastrzyki czy żele. Część preparatów jest dostępna bez recepty, np.:

• kapsułki: Voltaren Express Forte; 
• tabletki powlekane: Voltaren Acti Forte, Diclomax;
• żel: Voltaren Max, Dicloziaja, Diklofenak Perrigo, Olfen Max; 
• płyn do płukania jamy ustnej: Glimbax, Diclostim;
• aerozol: Diky 4%;
• plastry: Itami, Flector Patch; 
• z dodatkiem escyny i tribenozydu: Venogel.

Niektóre preparaty z diklofenakiem wymagają jednak recepty od lekarza. Są to m.in. czopki, krople do oczu czy iniekcje. Również część tabletek czy kapsułek wymaga przepisu lekarza:

• kapsułki: DicloDuo, Dicloberl Retard, Olfen Uno;
• tabletki: Olfen 75 SR, Majamil Prolongatum, Voltaren SR 75;
• czopki: Diclac 100, Dicloberl 50, Diklofenac GSK;
• żel: Solacutan, Solaraze;
• krople do oczu: Dicloabak; Difadiol 0,1%, Naclof;
• innekcja: Olfen 75, Naklofen;
• z dodatkiem omeprazolu: DicloDuo Combi.

Drogi podania i zamienniki ibuprofenu

Preparaty zawierające ibuprofen mogą być dostępne zarówno bez recepty, jak i z przepisu lekarza. Co ciekawe, ibuprofen występuje w licznych postaciach leku oraz z dodatkiem różnych substancji. Przykładowe leki dostępne bez recepty:

• kapsułki: Ibum Supermax, Nurofen Express Forte, Ibum Forte, Ibufen Junior;
• tabletki: Ibuprom, Ibupar Forte, MiG, Iburapid;
• zawiesina: Nurofen dla dzieci Forte, Ibum Forte, Kidofen Max;
• żele: Dip Rilif, Ibuprom Effect żel, Ibum żel, Ibument;
• kremy: Dolgit;
• aerozol: Ibuprom Sport spray;
• plastry: Nurofen Mięśnie i Stawy,
• czopki: Ibufen czopki, Nurofen czopki;
• z dodatkiem paracetamolu: Metafen tabletki, Apap intense tabletki;
• z dodatkiem fenylefryny: Ibuprom Zatoki Tabs;
• z dodatkiem kodeiny: Nurofen Plus;
• z dodatkiem pseudoefedryny: Ibum Zatoki, Metafen Zatoki, Nurofen Zatoki, Ibuprom Zatoki Max.

Zdecydowanie rzadsze są preparaty zawierające w składzie ibuprofen i będące na receptę. Są to m.in.:

• kapsułki: Ibuprofen Hasco; 
• drażetki: Ibuprofen-Pabi, Ibuprofen AFL;
• tabletki powlekane: Brufen, Ibuprofen Polfarmex;
• zawiesina: Kidofen Duo (z dodatkiem paracetamolu).

Podsumowanie

Ibuprofen i diklofenak należą do jednych z najczęściej wykorzystywanych substancji przeciwbólowych i przeciwzapalnych. Swoją popularność zawdzięczają wysokiej skuteczności działania oraz dostępności w wielu różnych postaciach leku. Należy jednak pamiętać, że powinny być one używane jedynie doraźnie i nie powinno się ich nadużywać, może to prowadzić do wielu nieprzyjemnych działań niepożądanych. 

Obie substancje należą do grupy tzw. niesteroidowych leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych (NLPZ). Oznacza to, że poza działaniem przeciwbólowym (które wykazuje np. paracetamol) mają jeszcze dodatkowe działanie przeciwzapalne, co jeszcze bardziej zmniejsza ból i obrzęki. Mechanizm działania tych związków polega na hamowaniu tworzenia się substancji w naszym organizmie odpowiedzialnych za zapalenie, ból i gorączkę. Czy diklofenak jest szkodliwy? Warto wiedzieć, że stosowanie diklofenaku niesie ze sobą potencjalnie większe ryzyko ze strony układu krążenia (w tym serca) i wątroby, natomiast ketoprofen może silniej oddziaływać negatywnie na przewód pokarmowy i nerki. Dlatego wybór między tymi lekami powinien być dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta i jego stanu zdrowia. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat działania i stosowania obu substnacji, to zapraszamy do dalszej części artykułu [1].

Co lepiej stosować doustnie, diklofenak czy ketoprofen? 

Obie substancje jako leki z grupy NLPZ stosowane doustnie mają szereg przeciwwskazań oraz możliwych działań niepożądanych. Nie powinny być stosowane bez kontroli przez pacjentów z niewydolnością wątroby czy nerek, chorobą wrzodową, cierpiących na nadciśnienie czy inne choroby układu krążenia. Ciężka niewydolność nerek stanowi przeciwwskazanie do stosowania wszystkich leków z grupy NLPZ [2].

Diklofenak czy ketoprofen – który wybrać? Z uwagi na mechanizm działania leku oraz małą częstość występowania działań niepożądanych ze strony układu pokarmowego, u pacjentów z bólem przewlekłym szczególnie przydatny jest diklofenak, choć o leczeniu długotrwałym pacjenta decyduje lekarz. Należy jednak pamiętać, że diklofenak charakteryzuje się ryzykiem dla wątroby, bezpośrednio uszkadzając jej komórki. Jeśli chodzi o serce, to też nie jest idealnie. Wyniki badań wskazują, że stosowanie diklofenaku u pacjentów z chorobami układu krążenia czterokrotnie zwiększa ryzyko wystąpienia powikłań sercowo-naczyniowych [1,2].

Czy ketonal jest przeciwzapalny? Tak, ketoprofen (substancja czynna Ketonalu) ma silne działanie przeciwzapalne i może być odpowiednim wyborem w leczeniu bólu ze względu na wysoką skuteczność i korzystny profil bezpieczeństwa. W dawce do 200 mg/dobę jest względnie bezpieczny dla przewodu pokarmowego. Może być dobrym wyborem zwłaszcza u pacjentów z ryzykiem sercowo-naczyniowym, którzy przyjmują aspirynę w małych dawkach (np. Acard) [2].

Nie można zatem jednoznacznie określić, która substancja jest lepsza, gdyż wszystko zależy od stanu zdrowia pacjenta, wydolności jego narządów i chorób towarzyszących. A jak wygląda sytuacja w kwestii diklofenaku i ketoprofenu, ale stosowanego miejscowo, np. Ketonal żel czy Voltaren Max?

Który żel przeciwbólowy działa lepiej? 

Diklofenak występuje w składzie wielu popularnych żeli dostępnych bez recepty, np. Voltaren Max, Dicloziaja. Natomiast ketoprofen jest składnikiem produktów wydawanych na receptę lekarską (np. Ketonal żel, Fastum żel), m.in. ze względu na ryzyko cięższych działań niepożądanych. Ketonal żel czy Voltaren – co wybrać? Według przeglądu obejmującego wiele badań dotyczących miejscowo działających leków przeciwzapalnych, diklofenak i ketoprofen charakteryzowały się statystycznie podobną skutecznością, znacznie wyższą od placebo (próby kontrolnej). Zatem oba leki są w przybliżeniu równie skuteczne w łagodzeniu bólu. Używając preparatu do stosowania zewnętrznego należy pamiętać, że mogą powodować reakcje alergiczne zależne od światła (po narażeniu na promienie słoneczne). Dlatego po ich zastosowaniu nie należy wystawiać skóry bezpośrednio na słońce [3].

Jakie są skutki uboczne diklofenaku i ketoprofenu w tabletkach?

Możliwymi najczęstszymi efektami ubocznymi diklofenaku w tabletkach czy kapsułkach są [4]:

• często (1 na 10-100 przypadków): ból i zawroty głowy, nudności, wymioty, biegunka, niestrawność, bóle brzucha, wzdęcia, zmniejszenie apetytu, wysypka, podwyższony poziom enzymów wątrobowych w badaniach krwi;
• rzadko (z częstością 1 do 10000-1000 przypadków): nadwrażliwość na lek, reakcje anafilaktyczne (np. niedociśnienie tętnicze i wstrząs), senność, zawał serca, niewydolność i kołatanie serca, ból w klatce piersiowej (w dużych dawkach i stosowany długotrwale) astma, zapalenie płuc, krwawienia z przewodu pokarmowego, krwawe wymioty, smoliste stolce, choroba wrzodowa żołądka i/lub dwunastnicy (z możliwym krwawieniem), żółtaczka, zaburzenia czynności wątroby, pokrzywka, obrzęki. 

Przy stosowaniu ketoprofenu w tabletkach, z największą częstością mogą pojawić się następujące efekty uboczne [7]:

• bardzo często (powyżej 1 na 10 przypadków): zwiększenie wyników testów czynności wątroby do wartości granicznych;
• często (w 1 na 10-100 przypadków): astenia, złe samopoczucie, niestrawność, nudności, ból brzucha, wymioty. 

Dla wątroby większe ryzyko działań niepożądanych niesie ze sobą stosowanie diklofenaku niż ketoprofenu, natomiast dla nerek i przewodu pokarmowego mniej bezpieczne jest stosowanie ketoprofenu niż diklofenaku [1,4,7].

Jakie są skutki uboczne żelu z ketoprofenem lub diklofenakiem?

Po zastosowaniu żelu z diklofenakiem na skórę, ilość substancji, która ulega wchłonięciu do krążenia ogólnego jest niewielka, dlatego też prawdopodobieństwo wystąpienia ogólnych działań niepożądanych jest niskie. Możliwe efekty uboczne diklofenaku w żelu obejmują najczęściej łagodne i przemijające objawy skórne w miejscu zastosowania [5]:

• często (w 1 do 10-100 przypadków): wysypka, wyprysk, rumień, zapalenie skóry, świąd;
• rzadko (1 do 1000-10000 pacjentów) może dojść do pęcherzykowego zapalenia skóry.

W przypadku stosowania żeli z ketoprofenem obserwowano przypadki miejscowych reakcji skórnych rozprzestrzeniających się na ciele poza miejsce aplikacji produktu leczniczego. Najczęściej zdarzającymi się efektami niepożądanymi są [6]:

• Niezbyt często (1 do 100-1000 przypadków) może wystąpić rumień, świąd, wyprysk, pieczenie w miejscu zastosowania;
• Rzadko  (1 do 1000-10000 przypadków): ciężkie reakcje nadwrażliwości na światło, takie jak wyprysk pęcherzowy lub pryszczykowaty.

Porównanie wskazań postaci doustnych

Wskazaniami do stosowania diklofenaku w postaci doustnej są: ból mięśni, bóle reumatyczne, ból głowy, ból zęba, ostry ból okolicy lędźwiowo-krzyżowej (ból pleców), bóle menstruacyjne, a także leczenie objawów grypy i przeziębienia, takich jak ból (w tym gardła) i gorączka [4].

Wskazaniem do stosowania ketoprofenu doustnie jest krótkotrwałe objawowe leczenie ostrego bólu o nasileniu lekkim lub umiarkowanym, takiego jak np.: bóle mięśniowe, kostno-stawowe, ból głowy, ból zębów, bolesne miesiączkowanie, ból spowodowany nadwyrężeniami i zwichnięciami [7].

Wskazania do stosowania substancji w żelu

Wskazaniami do stosowania diklofenaku w postaci doustnej są: ból mięśni, bóle reumatyczne, ból głowy, ból zęba, ostry ból okolicy lędźwiowo-krzyżowej (ból pleców), bóle menstruacyjne, a także leczenie objawów grypy i przeziębienia, takich jak ból (w tym gardła) i gorączka [5].

Wskazaniem do stosowania ketoprofenu doustnie jest krótkotrwałe objawowe leczenie ostrego bólu o nasileniu lekkim lub umiarkowanym, takiego jak np.: bóle mięśniowe, kostno-stawowe, ból głowy, ból zębów, bolesne miesiączkowanie, ból spowodowany nadwyrężeniami i zwichnięciami [8].

Jak dawkować diklofenak i ketoprofen w tabletkach?

Diklofenak tabletki bez recepty są dostępne w różnych dawkach. Zalecane dawkowanie diklofenaku w postaci doustnej u dorosłych i dzieci powyżej 14 lat to jedna kapsułka co 4 do 6 godzin. Nie należy stosować dawki większej niż 75 mg (3 kapsułki 25 mg) w ciągu doby. Diklofenak w tabletkach czy kapsułkach jest przeznaczony do krótkotrwałego leczenia: 5 dni w leczeniu bólu oraz do 3 dni w leczeniu gorączki, bez konsultacji z lekarzem. Czas działania diklofenaku to około 4-5 h [1,4].

W przypadku produktów z ketoprofenem, dorośli i młodzież w wieku powyżej 15 lat powinni dawkować lek w schemacie: 1 kapsułka co 8 godzin. Bez konsultacji z lekarzem nie należy stosować produktu leczniczego dłużej niż przez 5 dni. Kapsułki należy przyjmować podczas posiłków. Można jednocześnie przyjmować leki zobojętniające kwas solny w żołądku, co pozwoli na zmniejszenie ryzyka szkodliwego działania ketoprofenu na przewód pokarmowy. Czas działania ketoprofenu to około 6-8 godzin [1,7].

Jak dawkować diklofenak i ketoprofen w żelu?

Żele z diklofenakiem powinny być stosowane nie dłużej niż 14 dni w przypadku nadwyrężeń i reumatyzmu tkanki miękkiej u osób dorosłych i młodzieży powyżej 14 lat, bez konsultacji z lekarzem. Natomiast w przypadku choroby zwyrodnieniowej stawów u osób dorosłych preparatów nie należy stosować dłużej niż 21 dni. W przypadku braku poprawy lub nasilenia się objawów, należy skonsultować się z lekarzem po 7 dniach stosowania. Żele w stężeniu substancji czynnej 23,2 mg/g działają 12 godzin i należy je stosować 2 razy na dobę [5,9].

Postaci miejscowe z ketoprofenem stosuje się 1 do 2 razy na dobę, należy nanieść cienką warstwę żelu (pasek żelu o długości od 3 cm do 5 cm) na skórę w obrębie bolesnego miejsca i delikatnie wmasować w celu ułatwienia wchłaniania. Jeśli po 7 dniach stosowania produktu leczniczego objawy nie ustąpią, nasilą się lub pojawią się nowe, pacjent powinien zgłosić się do lekarza. Nie należy stosować leków z ketoprofenem w postaci miejscowej u dzieci w wieku do 15 lat [6].

Który jest bezpieczniejszy – diklofenak czy ketoprofen?

Zarówno diklofenak, jak i ketoprofen, mają pewne ogranicza w stosowaniu u niektórych grup pacjentów. Różnią się także profilami bezpieczeństwa.

Ciąża

Dane z badań wskazują, że stosowanie leków z grupy NLPZ we wczesnym okresie ciąży wiąże się ze zwiększonym ryzykiem poronienia i rozwoju wad rozwojowych serca oraz wytrzewienia jelit u płodu. W przypadku bezwzględnej konieczności stosowania NLPZ w drugim trymestrze ciąży można podawać przede wszystkim ibuprofen lub diklofenak. W pierwszym i drugim trymestrze ciąży nie należy podawać ketoprofenu, chyba że jest to bezwzględnie konieczne [1,7]. Trzeci trymestr ciąży jest przeciwwskazaniem do stosowania wszystkich leków z grupy NLPZ, zatem zarówno diklofenaku jak i ketoprofenu, ze względu na toksyczne działanie na płuca, serce i nerki dziecka. U matki i noworodka stosowanie leków z grupy NLPZ pod koniec ciąży może prowadzić do wydłużenia czasu krwawienia oraz hamowania skurczów macicy, co powoduje opóźnienie lub przedłużanie się porodu [1,4,7].

Karmienie piersią

Diklofenak, podobnie jak inne leki z grupy NLPZ, przenika do mleka kobiecego. Dlatego też leków doustnych z diklofenakiem nie należy stosować podczas karmienia piersią, gdyż istnieje ryzyko wystąpienia działań niepożądanych u niemowlęcia. Ze względu na brak dostępnych danych dotyczących przenikania ketoprofenu do mleka kobiecego, nie zaleca się stosowania produktu leczniczego u kobiet karmiących piersią [4,7]. 

Osoby starsze

U osób w podeszłym wieku konieczne jest zachowanie ostrożności ze względu na zwiększone ryzyko ciężkich działań niepożądanych. Jeśli konieczne jest przyjmowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych, należy zastosować najmniejszą skuteczną dawkę przez możliwie najkrótszy czas [4,7].

Choroby nerek

Zaleca się ostrożność podczas stosowania zarówno diklofenaku jak i ketoprofenu u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek. Bardzo ciężka (schyłkowa) niewydolność nerek jest przeciwwskazaniem do stosowania leków z diklofenakiem. Podobnie ciężka niewydolność nerek jest przeciwwskazaniem do stosowania ketoprofenu [4,7].

Choroby wątroby

Leki zawierające diklofenak są przeciwwskazane u pacjentów z niewydolnością wątroby. Zaleca się ostrożność podczas stosowania tych produktów u pacjentów z łagodnymi i umiarkowanymi zaburzeniami czynności wątroby. Ciężka niewydolność wątroby jest przeciwwskazaniem do stosowania zarówno diklofenaku jak i ketoprofenu [4,7]. 

Prowadzenie pojazdów

Pacjenci, u których po zastosowaniu diklofenaku czy ketoprofenu występują zaburzenia widzenia, zawroty głowy, senność, drgawki lub inne zaburzenia dotyczące ośrodkowego układu nerwowego powinni wstrzymać się od kierowania pojazdami lub obsługiwania maszyn podczas leczenia preparatami z tymi substancjami czynnymi [4,7].

Interakcje z alkoholem

Podczas przyjmowania wszystkich leków z grupy NLPZ nie powinno się pić alkoholu ze względu na ryzyko wystąpienia interakcji, prowadzących np. do krwawień z przewodu pokarmowego.

W jakich postaciach występują leki z diklofenakiem i ketoprofenem?

Diklofenak jest zawarty w lekach o różnych postaciach i drogach podania, dostępnych na receptę (np. roztwór do wstrzykiwań, czopki, tabletki/kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu, krople do oczu), jak i bez recepty (np. aerozol na skórę, kapsułki, tabletki, krem, żel, roztwór do płukania jamy ustnej i gardła, plastry lecznicze). 

Ketoprofen jest zarejestrowany zarówno w produktach na receptę w wielu postaciach farmaceutycznych i drogach podania (tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu, roztwór do wstrzykiwań, roztwór doustny, aerozol na skórę) jak i bez recepty (tabletki, granulat do sporządzania roztworu doustnego, saszetki, tabletki musujące, granulat powlekany).

Diklofenak i ketoprofen – preparaty i zamienniki

Diklofenak w żelu jest dostępny w kilku stężeniach. Należy pamiętać, że odpowiednikami są tylko produkty o tej samej mocy (stężeniu, zawartości substancji czynnej w jednostce dawkowania). Przykłady leków wraz z ilością substancji czynnej na gram produktu to:

• Diclotica, żel, 10 mg/g;
• Veral, żel, 10 mg/g;
• Dicloziaja, żel, 11,6 mg/g;
• Olfen Max, 20 mg/g;
• Voltaren Max, żel, 23,2 mg/g.

Diklofenak w kapsułkach/tabletkach bez recepty jest dostępny w różnych mocach w następujących produktach:

• Voltaren Acti, tabletki powlekane, 12,5 mg;
• Voltaren Express, kapsułki miękkie, 12,5 mg;
• Voltaren Acti forte, tabletki powlekane, 25 mg;
• Voltaren Express Forte, kapsułki miękkie, 25 mg.

Czy istnieje Ketoprofen żel bez recepty albo jakieś jego zamienniki bez recepty? Ketoprofen w żelu jest dostępny tylko w lekach na receptę. Nie ma Ketonalu w żelu jako zamiennik bez recepty. Zarejestrowane w naszym kraju produkty z tą substancją czynną do miejscowego stosowania na skórę to np.:

• Fastum, żel 25 mg/g;
• Ketoprofenum Fastum, żel 25 mg/g;
• Ultrafastin, 25 mg/g.

Jeśli chodzi o zamienniki Ketonalu bez recepty, to tutaj jest już więcej opcji. Ketoprofen w tabletkach lub w kapsułkach dostępnych bez recepty możemy znaleźć w następujących preparatach:

• Ketokaps, 25 mg, kapsułki miękkie;
• Ketokaps Max, 50 mg, kapsułki miękkie;
• Ketolek, 50 mg, kapsułki twarde;
• Ketonal Active, 50 mg, kapsułki twarde;
• Okitask, 25 mg, tabletki powlekane.

Który NLPZ jest najsilniejszy? 

Ogólnie diklofenak i ketoprofen nie różnią się istotnie skutecznością. Oba są zaliczane do silnych leków z grupy NLPZ i mają mocne działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne. Mają inny wpływ na różne narządy, różny czas działania i częstość dawkowania, stąd można rozróżnić ich cechy, jednak ciężko uznać obiektywnie, która substancja jest lepsza, gdyż to zależy od konkretnego pacjenta, jego ogólnego zdrowia i schorzeń. Przeważnie do długotrwałego stosowania bardziej zalecany jest diklofenak, choć ma gorszy wpływ na wątrobę i układ krążenia (w tym serce) niż ketoprofen. Z kolei ketoprofen może bardziej niż diklofenak uszkadzać nerki i przewód pokarmowy [1-3]. 

Stosowanie odpowiedniej substancji powinno zostać ustalone w oparciu o choroby towarzyszące i stan wydolności narządów konkretnego pacjenta. Wybór, którą substancję pacjent powinien stosować długotrwale należy do lekarza. Preparaty bez recepty są przeznaczone tylko to krótkotrwałego stosowania. Zewnętrznie natomiast dostaniemy bez recepty tylko żele z diklofenakiem. Jednak warto wiedzieć, że gdy mamy wiele chorób towarzyszących czy niewydolność narządów jak nerki czy wątroba, warto stosować preparaty do stosowania miejscowego w formie żelu, a nie doustne tabletki/kapsułki. Wtedy mniej substancji wchłania się do krwi i jest znacznie mniejsze ryzyko niepożądanych działań.

Podsumowanie

Diklofenak i ketoprofen to typowi przedstawiciele popularnej grupy leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych. Obie omawiane substancje mają silne działanie, choć mają też wiele przeciwwskazań do stosowania oraz charakteryzują się znaczącym ryzykiem działań niepożądanych. Jednak czasem stosowanie tych substancji może być konieczne ze względu na ból jakiego doświadczamy, np. w wyniku kontuzji sportowych czy zwyrodnień stawów. Obie substancje występują w lekach w postaci doustnej i miejscowej, choć ketoprofen w żelu jest dostępny tylko na receptę. Preparaty bez recepty są wskazane jedynie do krótkotrwałego stosowania bez konsultacji lekarskiej. O długotrwałym leczeniu tymi substancjami lub ketoprofenem w żelu decyduje lekarz. 

Kaszel to jeden z głównych objawów, z jakimi zgłaszają się pacjenci do lekarzy pierwszego kontaktu i aptek. Przy kaszlu mokrym, czyli produktywnym, w twoich drogach oddechowych znajduje się zbyt dużo zalegającej wydzieliny, co jest wynikiem toczącego się stanu zapalnego. Często jest ona też gęsta, co dodatkowo utrudnia jej odkrztuszenie. Zalegająca wydzielina powinna zostać szybko i sprawnie usunięta, bo oprócz działania drażniącego, jest to też siedlisko rozwoju bakterii. Dobrymi lekami wykrztuśnymi w tym przypadku będzie ambroksol lub karbocysteina.

Jak działają leki mukolityczne?

Jeśli chcielibyśmy w skrócie opisać mechanizm działania leków mukolitycznych, takich jak ambroksolu lub karbocysteiny, to moglibyśmy powiedzieć, że pomagają usuwać nadmiernie zalegającą wydzielinę i działają wykrztuśnie. Ale jak to się dzieje?

Ambroksol to substancja, która zwiększa wydzielanie śluzu w drogach oddechowych. Związek ten zwiększa również aktywność specyficznych struktur, tzw. rzęsek, przez co usuwanie wydzieliny jest też poprawione. Dzięki temu dochodzi do zwiększenia ilości śluzu w drogach oddechowych, który nie jest tak gęsty, jak początkowo, a ponad to jego usuwanie zostaje ułatwione. Sprawia to, że substancja ułatwia odkrztuszanie i łagodzi kaszel. Przykłady leków z ambroksolem, to np. Deflegmin EFFECT LONG, Ambroksol Orifarm, Ambrosol TEVA, Flavamed, Mucosolvan, Tussal Expectorans). Warto wiedzieć jeszcze o jednym. Badania pokazują, że ambroksol warto podawać razem z antybiotykiem, bo zwiększa on jego stężenie w miejscu działania. Oprócz tego wykazuje on także działanie przeciwzapalne [1,2].

Karbocysteina działa podobnie, ale oczywiście są pewne różnice. Związek ten również sprawia, że śluz w oskrzelach staje się mniej lepki, ale poprzez zwiększenie wydzielania frakcji śluzu o małej lepkości, a zmniejszenie o dużej. Dochodzi również do zmniejszenia produkcji śluzu samego w sobie. Oprócz tego karbocysteina wykazuje efekt przeciwzapalny, a dodatkowo działa na komórki bakterii w taki sposób, że utrudnia ich przylegania do błon śluzowych. Przykłady leków z karbocysteiną, to np. Mucopect Kids, Mucopect Control, Flegamax, Strepsils na kaszel [1-3].

Jakie formy leków na kaszel wybrać? Kapsułki czy może syrop?

Ambroksol występuje w wielu postaciach – dostępny jest jako tabletki, tabletki musujące, syropy oraz kapsułki o przedłużonym uwalnianiu (np. Deflegmin EFFECT LONG). Warto zwrócić uwagę właśnie na tę ostatnią formę, ponieważ to wyjątkowo wygodne rozwiązanie. Dzięki przedłużonemu uwalnianiu substancja działa przez całą dobę, co pozwala na przyjmowanie leku tylko raz dziennie. Substancja czynna uwalnia się stopniowo i równomiernie w organizmie, dlatego kapsułkę można przyjąć zarówno rano, jak i wieczorem, jednak nie bezpośrednio przed snem – bez konieczności martwienia się o kolejne dawki w ciągu dnia.

Deflegmin EFFECT LONG, kapsułki

O leku

• działa na kaszel mokry;
• ułatwia odkrztuszanie zalegającej wydzieliny z dróg oddechowych;
• wygodne stosowanie – wystarczy tylko 1 kapsułka dziennie;
• dla dorosłych;
• kapsułkę przyjąć w okolicach posiłku i nie stosować bezpośrednio przed snem.

Karbocysteina dostępna jest w formie syropów, roztworów doustnych oraz kapsułek. Dzięki temu można dobrać postać najlepiej dopasowaną do wieku pacjenta oraz jego preferencji – syrop jest wygodny dla dzieci i osób mających trudności z połykaniem tabletek, a kapsułki sprawdzą się u dorosłych, którzy wolą szybkie i bezsmakowe przyjmowanie leku. Podobnie jak w przypadku ambroksolu, wybór odpowiedniej formy może zwiększyć komfort stosowania i ułatwić regularność terapii.

Jakie są skutki uboczne karbocysteiny i ambroksolu?

Jeśli chodzi o leki mukolityczne, takie jak ambroksol lub karbocysteina, to są to dosyć bezpieczne związki, ale jak każdy lek, mogą powodować pewne działania niepożądane. W przypadku karbocysteiny pacjenci najczęściej skarżyli się na dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak ból brzucha, nudności lub wymioty albo biegunki bądź ból głowy. Efekty te najczęściej obserwowano przy długim stosowaniu, a nie po podaniu jednorazowym [4].

Podobne wnioski na temat skutków ubocznych można powiedzieć o ambroksolu. Pojawiają się one bardzo rzadko i nawet jeśli wystąpią, to są dość łagodne – pacjenci nie przerywają terapii. W przypadku tego leku chorzy najczęściej skarżyli się na zaburzenia smaku, suchość w gardle i lekkie nudności. Zdarzały się także doniesienia o lekkich zaburzeniach żołądkowo-jelitowych [5].

Kiedy podawać ambroksol lub karbocysteinę?

Leki wykrztuśne podaje się głównie w celu objawowego leczenia chorób dróg oddechowych z nadprodukcją wydzieliny. Będą one najlepsze, jeśli cierpisz na mokry i męczący kaszel. Oprócz typowych chorób z mokrym kaszlem ambroksol lub karbocysteinę podaje się pomocniczo przy leczeniu ostrego zapalenia zatok i błony śluzowej nosa, a także przy zapaleniu ucha środkowego z wysiękiem. Lepiej podać ambroksol czy karbocysteinę? Wskazania obu preparatów są dość podobne tak, jak ich mechanizm działania. Niektóre publikacje wskazują na zasadność łączenia ambroksolu z antybiotykami [1].

Jak dawkować karbocysteinę i ambroksol?

Ambroksol i karbocysteina działają podobnie, ale różnią się dawkowaniem. Karbocysteinę można podawać od 2. roku życia. Ambroksol natomiast można stosować już u dzieci od 1. roku życia. Leki te są dostępne bez recepty. Karbocysteinę najczęściej stosuje się około 5 do 7 dni, a ambroksol do 14 dni. Dotyczy to leczenia bez konsultacji lekarskiej, gdyż te syropy są bezpieczne także w długotrwałym stosowaniu. Jeśli objawy nie przechodzą albo się pogarszają po kilku dniach terapii, to należy zasięgnąć porady lekarskiej [6,7].

Oba leki stosuje się zwykle 3 razy na dobę. Dokładne dawkowanie przedstawia Tabela 1. i 2. Kiedy najlepiej podawać ambroksol i karbocysteinę? Największe działanie leku osiąga się najczęściej 1 lub 2 godziny po przyjęciu dawki. Z tego powodu nie zaleca się podawania leków na noc, aby nie indukować kaszlu. Najczęściej oba leki przyjmuje się około 3 lub 4 godziny przed snem [6,7].

Karbocysteina czy ambroksol – co bezpieczniejsze?

Kobiety w trakcie ciąży powinny unikać przyjmowania niepotrzebnych leków i stosować jedynie te bezwzględnie wskazane. Dane o stosowaniu karbocysteiny i ambroksolu w trakcie ciąży są dość skąpie i niestety nadal mamy zbyt mało danych, aby zdecydowanie to określić, dlatego zaleca się ostrożność. W trakcie ciąży lepiej wybrać ambroksol, bo tutaj więcej danych wskazuje na bezpieczeństwo jego stosowania. Wedle Charakterystyki Produktu Leczniczego nie powinno się stosować ambroksolu w I trymestrze ciąży, a po I trymestrze należy zachować środki ostrożności. Ambroksolu nie zaleca się stosować w trakcie karmienia piersią. W przypadku karbocysteiny nie poleca się jej stosowania w trakcie ciąży ze względu na brak badań podobnie jak w przypadku karmienia piersią [6-10].

Ambroksol jest metabolizowany przez wątrobę i wydalany przez nerki. Z tego powodu należy zachować ostrożność, jeśli pacjent cierpi na choroby lub niewydolność tych narządów i skonsultować stosowanie z lekarzem. Podobną ostrożność należy zachować przy karbocysteinie [6,7]. Oba leki mogą być bezpiecznie stosowane u osób w podeszłym wieku. Jeśli pacjent jest zdrowy i nie ma poważnej niewydolności nerek lub wątroby, to nie ma potrzeby modyfikacji terapii. Ambroksol i karbocysteina nie zaburzają także zdolności psychomotorycznej i mogą być stosowane podczas prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn [6,7].

Jeśli chodzi o przyjmowanie ambroksolu i karbocysteiny to nie wykazano istotnych interakcji z innymi lekami. Obu związków nie należy jedynie stosować razem z lekami przeciwkaszlowymi, bo dochodzi do zmniejszenia ich mocy działania. Żadnych leków nie powinno stosować się razem z alkoholem, ale nie ma znanej interakcji pomiędzy tymi dwoma składnikami. Przy stosowaniu ambroksolu i karbocysteiny ostrożność powinny zachować osoby z chorobą wrzodową lub nadżerkami żołądka i dwunastnicy. Z racji mechanizmu obu leków, może dojść do zaostrzenia objawów [6,7].

Dostępne leki i drogi podania

Karbocysteina dostępna jest w formie leków dostępnych bez recepty oraz tych na receptę. Występuje w formie syropów, roztworów doustnych, tabletek do ssania i kapsułek. Są to jedynie produkty podawane doustnie. Preparaty na receptę są zwykle tańsze, jednak istnieje sporo zamienników bez recepty, dzięki którym można dobrać terapię dla pacjenta w każdym wieku.

Wszystkie preparaty z ambroksolem w formie doustnej, tj. syropy, tabletki, krople i tabletki musujące dostępne są jedynie w formie leków bez recepty. Preparaty do inhalacji i do podawania pozajelitowego można kupić jedynie z receptą lekarską.

Preparaty karbocysteiny i ambroksolu i ich zamienniki

Tabela 4. przedstawia wybrane preparaty z karbocysteiną i ich zamienniki. W Tabeli 3. zebrano produkty z ambroksolem. Tabele przedstawiają postacie danych leków i ich kategorie dostępności.

Ambroksol czy karbocysteina? Podsumowanie

Jeśli cierpisz na kaszel mokry, to co lepiej wybrać? Ambroksol czy karbocysteinę? Oba preparaty są dość podobne w działaniu. Preparaty z karbocysteiną i ambroksolem można stosować u dzieci. Jeśli w leczeniu stosujesz także antybiotyk, to lepiej wybrać ambroksol, bo zwiększa on ilość leku w miejscu działania. Z kolei jeśli musisz zastosować lek mukolityczny w ciąży, to bezpieczniejszym wyborem również będzie ambroksol. W przypadku karmienia piersią oba będą tak samo bezpieczne. Warto jednak skonsultować wybór leku z lekarzem lub farmaceutą, który pomoże dobrać najbardziej odpowiedni preparat do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Dolegliwości bólowe to jeden z głównych problemów, z jakimi zgłaszają się pacjenci do apteki. Przyczyna bólu może być różna – od rzeczy, które nie stanowią zagrożenia dla zdrowia po niebezpieczne sytuacje. Jeśli ból towarzyszy choremu przez długi czas i nie przechodzi pomimo stosowania leków przeciwbólowych, to należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.

Silny ból może mieć różną przyczynę. Często wynika z przeciążenia układu mięśniowo-kostnego, ale bywa również efektem rozwijającego się stanu zapalnego. W zależności od rodzaju i intensywności bólu oraz stanu zdrowia pacjenta można polecić różne tabletki przeciwbólowe. Jednak co zrobić, jeśli chcesz szybko pozbyć się bólu? Jakie silne tabletki przeciwbólowe można kupić bez recepty?

Silne tabletki przeciwbólowe bez recepty

Jeśli chcemy wybrać najlepsze tabletki przeciwbólowe, to warto skorzystać z zaleceń analgetycznej drabiny opublikowanej przez WHO. Są to zalecenia, które grupy leków wybrać do leczenia bólu o konkretnej intensywności. Cierpiąc na lekki ból, najczęściej będziemy sięgać po Niesteroidowe Leki Przeciwzapalne – NLPZ (np. Ibumax, Dexak, Naxii) oraz inne nieopioidowe leki przeciwbólowe jak paracetamol (Apap, Panadol Sprint, Efferalgan) lub metamizol (Pyralgina, Gardan, MaxAlgina). Przy mocniejszym bólu warto rozważyć preparaty, które mają dodatek słabych opioidów. Bez recepty mamy do wyboru jedynie kodeinę w preparatach łączonych z paracetamolem (Antidol) lub paracetamolem i kofeiną (np. Solpadeine, Solpadeine Max) [1].

Dobre tabletki na średni ból

Najlepszym i najbezpieczniejszym wyborem na lekki i średni ból będzie paracetamol. To bezpieczny lek, który może być stosowany przez dzieci, dorosłych, a nawet pacjentów w podeszłym wieku z wieloma chorobami i przyjmujących różne leki. Jest bezpieczny dla osób z problemami sercowo-naczyniowymi oraz żołądkowymi, np. wrzodami lub nadżerkami. Paracetamol najczęściej stosuje się w dawce 1000 mg co 4 do 6 godzin. Można go przyjąć maksymalnie 4000 mg na dobę. U dzieci preparat dawkuje się w przeliczeniu na masę ciała. Dawka jednorazowa wynosi 15 mg na kilogram masy ciała, a dobowa 60 mg – można go podać maksymalnie 4 razy na dobę również w podobnych odstępach co u dorosłych. Tabletki zawierające 500 mg paracetamolu będą bezpieczne dla dzieci od 35 kg.

Apap, tabletki powlekane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera paracetamol, który działa przeciwbólowo i przeciwgorączkowo;
• tabletki mają warstwę powlekającą, która ułatwia dawkowanie;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości;
• może być stosowany przez kobiety w ciąży, karmiące piersią i seniorów;
• nie zawiera laktozy;
• do stosowania powyżej 12. roku życia.

Drugim najczęściej wybieranym preparatem przeciwbólowym jest ibuprofen (np. Ibumax). To lek należący do grupy NLPZ, która oprócz działania przeciwbólowego i przeciwgorączkowe wykazuje efekt przeciwzapalny, co może mieć znaczenie w łagodzeniu bólu. Jest to jednak jeden z najsłabszych NLPZ o dość krótkim czasie działania. Stosuje się go w ilości 400 mg 3 razy na dobę. U dzieci dawkowanie wynosi 10 mg ibuprofenu na kilogram masy ciała – maksymalnie 3 razy na dobę [2].

Ibumaxtabletki powlekane, 400 mg

Lek dostępny bez recepty

O leku

• lek dostępny bez recepty (OTC);
• substancją czynną jest ibuprofen o działaniu przeciwbólowym, przeciwgorączkowym i przeciwzapalnym;
• jedna tabletka zawiera 400 mg ibuprofenu;
• pomaga w bólu o nasileniu słabym do umiarkowanego (m.in. ból głowy, zębów, mięśni, stawów, ból miesiączkowy);
• obniża gorączkę towarzyszącą przeziębieniu, grypie i innym infekcjom;
• przeznaczony dla dorosłych i młodzieży powyżej 12. roku życia;
• dawkowanie to 1 tabletka co 4 godziny;
• maksymalna dawka dobowa wynosi 1200 mg (3 tabletki na dobę);
• może być stosowany krótkotrwale, do 3 dni bez konsultacji z lekarzem;
• lek dostępny jest w opakowaniach po 30 i 50 tabletek;
• dostępny również w większej dawce – Ibumax Forte 600 mg.

Wskazania

Wskazaniem do stosowania preparatu jest ból, ból głowy, gorączka, ból zęba, ból mięśni oraz bolesne miesiączkowanie.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Mocne tabletki przeciwbólowe bez recepty

Jeśli cierpimy na coś poważniejszego, niż np. lekki ból głowy, to warto sięgnąć po mocne tabletki przeciwbólowe bez recepty. Tutaj mamy do wyboru kilka substancji z grupy NLPZ, takich jak:

• naproksen (Naxii, Aleve, Apo-Napro Fast);
• ketoprofen (Ketonal Active, Ketolek, Ketokaps MAX);
• deksketoprofen (Dexak, Dektac);
• diklofenak (Diclomax, Voltaren Express Forte);
• meloksykam (Moilec, Mel, Opokan).

Naproksen

Uniwersalnym i silnym lekiem wydaje się być naproksen. Stosuje się go w dobowej dawce 660 mg. Jednorazowo przyjmuje się 440 mg (2 tabletki) a za 12 godzin kolejne 220 mg. Natomiast lek można stosować nawet w większych dawkach, np. 2 razy po 500 mg. Jest to silny lek, który poleca się przyjmować w poważnych schorzeniach, np. reumatoidalne zapalenie stawów. Naproksen jest stosunkowo bezpieczny u osób z chorobami sercowo-naczyniowymi, ale powinni uważać na niego osoby cierpiące na aktywną formę wrzodów i nadżerek. Niestety to ostatnio zalecenia dotyczy wszystkich NLPZ dostępnych bez recepty [2,3].

Naxii, tabletki powlekane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• występuje w produktach o różnej wielkości opakowań;
• zawiera silną substancję przeciwbólową, przeciwzapalną i przeciwgorączkową – naproksen;
• preparat zawiera laktozę;
• powlekanie tabletek ułatwia połykanie.

Ketoprofen i diklofenak

Ketoprofen, deksketoprofen i diklofenak są nieco silniejsze niż naproksen, ale działają krócej. To nadal mocne tabletki przeciwbólowe bez recepty, jednak są mniej bezpieczne niż naproksen u osób z chorobami sercowo-naczyniowymi. Jeśli chodzi o dawkowanie to deksketoprofen i diklofenak dawkuje się podobnie – 25 mg substancji 3 razy na dobę, a ketoprofen 50 mg 2 razy na dobę. Czy któryś preparat jest lepszy niż inne [2]?

Z badań wynika, że ketoprofen jest nieco słabszy niż deksketoprofen w zalecanych dawkach. Jeśli chodzi o bezpieczeństwo obu leków, to ciężko wybrać zwycięzcę. Dane są niespójne i raczej należy je traktować podobnie pod względem bezpieczeństwa. Diklofenak to silny lek przeciwbólowy i przeciwzapalny, co potwierdza jego rekomendacja w leczeniu bólu będącego efektem, np. RZS. Niestety dotyczy to tylko dużo większych dawek – niedostępnych bez recepty [4-6].

Ketonal Active, kapsułki twarde

O produkcie

• nie stosować u osób poniżej 15. roku życia;
• nie stosować dłużej niż 5 dni. Po tym czasie i braku ustąpienia objawów zalecana konsultacja lekarska;
• bezwzględnie unikać u osób z chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy;
• nie stosować u osób z niewydolnością nerek i wątroby;
• nie stosować podczas ciąży i karmienia piersią;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości;
• dostępnu także w formie saszetek.

Dexak, tabletki powlekane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera deksketoprofen o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym i przeciwgorączkowym;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości;
• nie zawiera laktozy;
• do stosowania u dorosłych;
• standardowo przyjmuje się do 3 tabletek co 8 godzin na dobę.

Voltaren Acti Forte, tabletki powlekane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• do stosowania od 14. roku życia;
• nie stosować dłużej niż 5 dni. Po tym czasie i braku ustąpienia objawów zalecana konsultacja lekarska;
• nie stosować podczas ciąży;
• w czasie karmienia piersią stosować jedynie na zlecenie lekarza;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości;
• dostępny także jako kapsułki.

Meloksykam

Ostatnim omawianym lekiem z grupy NLPZ jest meloksykam. To silny lek, który również znajduje zastosowanie w leczeniu, np. RZS. Preparat ten jest nieco bezpieczniejszy dla osób z problemami wrzodowymi, jednak również należy zachować ostrożność przy stosowaniu. Bez recepty dostępny jest w dawce 7,5 mg, którą stosuje się raz na dobę. To zaleta, która ułatwia dawkowanie [7].

Moilec, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• do stosowania u osób od 16. roku życia;
• maksymalnie można stosować 7 dni bez konsultacji lekarskiej;
• nie stosować podczas ciąży i karmienia piersią;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości;
• na dobę stosuje się tylko 1 tabletkę.

Najmocniejsze tabletki przeciwbólowe bez recepty

Co zrobić, jeśli ból jest bardzo mocny, a wymienione wcześniej leki nie pomagają? Mamy tu do wyboru dwie drogi. Pierwsza polega na połączeniu leku z grupy NLPZ oraz innego leku o odmiennym mechanizmie działania, czyli np. paracetamolu lub metamizolu. Silne tabletki przeciwbólowe bez recepty to Metafen, który zawiera połączenie ibuprofenu i paracetamolu. Najczęściej stosuje się 2 tabletki maksymalnie 3 razy na dobę. Druga strategia wymieniona w drabinie analgetycznej polega na połączeniu słabego opioidu z innym lekiem nieopioidowym. Tutaj mamy do dyspozycji wspomniane połączenia z kodeiną. 1000 mg paracetamolu i 60 mg kodeiny działają podobnie jak 400 mg ibuprofenu, ale szybciej [1,8,9].

Metafen, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• produkt występuje w opakowania o różnej wielkości;
• silniejszy w zbijaniu gorączki u dorosłych, niż sam paracetamol;
• niewskazany u osób z astmą aspirynową i aktywną chorobą wrzodową;
• produkt bezlaktozowy.

Antidol, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera połączenie leków, które dają silne działanie przeciwbólowe;
• produkt bez laktozy;
• może upośledzać zdolności psychomotoryczne.

Solpadeine, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera połączenie leków, które dają silne działanie przeciwbólowe;
• produkt bez laktozy;
• występuje także w innych formach (kapsułki, tabletki musujące) i wielkościach opakowań;
• może upośledzać zdolności psychomotoryczne.

Który lek przeciwbólowy wybrać?

Wybór silnych tabletek przeciwbólowych bez recepty będzie zależał od intensywności bólu. Przy lekkich objawach najbezpieczniejszy będzie paracetamol. Jeśli doświadczamy silniejszego bólu, to warto rozważyć ibuprofen lub naproksen. Naproksen wydaje się być silniejszy niż ibuprofen. Przy bardzo mocnym bólu powinniśmy sięgnąć po leki łączone. Należy pamiętać o zasadzie, aby nie łączyć dwóch leków o podobnym mechanizmie działania. Podczas decyzji o wyborze preparatu należy wziąć pod uwagę swój stan zdrowia, aby dobrać, jak najlepszy lek. Najważniejszą zasadą jest, aby przyjmować lek w odpowiedniej dawce, gdyż nawet najlepsza substancja zażyta w zbyt małej dawce nie będzie działać.

Kac to szereg nieprzyjemnych objawów, które pojawiają się po przyjęciu nadmiernej ilości alkoholu. Typowe objawy kaca to zmęczenie, nadmierne pragnienie, wyschnięcie w ustach i mocny ból głowy. Może pojawić się także ból mięśni oraz problemy żołądkowo-jelitowe, np. nudności, wymioty, a nawet biegunka. Często oprócz bólu głowy na kacu pojawiają się zawroty. Przy mocnym przedawkowaniu alkoholu, które często następuje po sobie, taka osoba może doświadczać nadmiernej potliwości, przyspieszonej akcji serca, a nawet zwiększonego ciśnienia tętniczego krwi. A dlaczego na kacu boli głowa [1]?

Efektem tego, że boli nas głowa na kacu, jest alkohol. Etanol sprawia, że nasza diureza, czyli wydalanie moczu, jest nasilone. Tracimy więcej wody i elektrolitów, których nie uzupełniamy. To powoduje odwodnienie. Z drugiej strony alkohol działa drażniąco na żołądek, to generuje ból brzucha i nudności, które często kończą się wymiotami. Podczas mocno zakrapianych imprez dochodzi do rozregulowania rytmu dobowego i zmniejszenia ilości snu, co również pociąga za sobą nieprzyjemne objawy. Alkohol wpływa również na naczynia krwionośne w mózgu, które ulegają nadmiernemu skurczowi. Dereguluje także przekaźnictwo wielu neurotransmiterów. To wszystko składa się na nieprzyjemne, a czasami i niebezpieczne objawy kaca [1].

Co pomaga na ból głowy na kacu?

Można by tu zacytować pewne stwierdzenie, mianowicie: “Lepiej przeciwdziałać, niż leczyć”, ale nie o tym jest ten artykuł. Jeśli wiemy, że będziemy pić alkohol, to warto się do tego przygotować. Zjedzmy pełnowartościowy posiłek i dbajmy o prawidłowe nawodnienie. Ograniczajmy też ilość spożywanego alkoholu i pijmy go z umiarem. Starajmy się także jeść i pić – coś oprócz alkoholu – na imprezie. To może w pewien sposób ograniczyć odwodnienie i podrażnienie żołądka, które spowoduje alkohol.

Elektrolity na kaca

Co zastosować na ból głowy na kacu rankiem, jeśli już doświadczamy kaca? Na początku najlepiej uzupełnić niedobory wodno-elektrolitowe i w tym przypadku pomocne mogą okazać się elektrolity. Warto wybierać te, które zawierają glukozę, gdyż nadmierna konsumpcja etanolu, może zmniejszać poziom glukozy we krwi. Nie warto pić dużej ilości elektrolitów jednorazowo, bo może to wywołać nudności i wymioty. Lepiej częściej, a mniejsze ilości.

Zdrovit Litorsal, tabletki musujące

Plusssz Elektrolity + 100% Multiwitamina, tabletki musujące

Gastrolit, saszetki

Riposton, tabletki musujące

Czy tabletki na kaca działają?

W aptece znajdziemy też inne tabletki, które pomogą pozbyć się bólu głowy na kacu, a dokładniej ujmując, nie dopuszczą do jego powstania (2KC, 2KC Xtreme). Są to tabletki, które możemy potraktować jak elektrolity, ale z dodatkiem wyciągu z opuncji. Wyciąg z opuncji miałby redukować objawy kaca, takie jak nudności, wymioty, suchość w ustach i ból głowy. Istnieją nawet na to jakieś małe badania, jednak nie są to badania o dużej wadze naukowej. Można to potraktować jako ciekawostkę [2].

2KC, tabletki

Leki przeciwbólowe na ból głowy na kacu?

Przy lekach na ból głowy na kaca najczęściej słyszy się o dwóch substancjach: paracetamolu (np. Apap, Efferalgan, Panadol) i ibuprofenie (np. Ibum, Mig, Ibuprom). W rzeczywistości nie da się stwierdzić, że jeden lek jest bezpieczny a inny nie. Stosowanie obu jest niebezpieczne i lepiej tego nie robić, jeśli nie ma wyraźnej potrzeby. U ludzi, którzy okazyjnie piją niewielkie ilości alkoholu ani paracetamol, ani ibuprofen stosowany jednorazowo nie powinien spowodować problemów. Przy paracetamolu podnosi się ryzyko uszkodzenia wątroby, a przy ibuprofenie, np. zaostrzenia wrzodów i nadżerek. Generalnie jest to wszystko prawdą i lepiej unikać takiego połączenia [1,3].

Jak pozbyć się bólu głowy na kacu?

Czy istnieją skuteczne metody na brak bólu głowy po wypiciu dużej ilości alkoholu? Niestety nie. Najlepiej przed spożywaniem alkoholu zjeść obfity posiłek, a podczas imprezy dbać o nawodnienie. Warto też nie mieszać alkoholi. Niektóre badania wskazują, że większe ryzyko kaca występuje po wypiciu alkoholi kolorowych. Jeśli już obudzimy się z bólem głowy na kacu, to warto wziąć elektrolity i dobrze się nawodnić. Pomocne może okazać się zjedzenie dobrego posiłku. Oprócz tego należy się wyspać i wypocząć. Lepiej nie brać leków na kaca z paracetamolem i ibuprofenem. Jednorazowa dawka nie powinna wywołać negatywnych skutków zdrowotnych, ale ryzyko zawsze pozostaje [1].

Karnozyna (określana również jako L-karnozyna czy β-alanylo-L-histydyna) powstaje w wyniku syntezy z aminokwasów β-alaniny oraz L-histydyny. Jest to więc dipeptyd, który występuje w organizmie ludzkim. Jego poziom wraz z wiekiem się zmniejsza, co jest jedną z wielu przyczyn starzenia się. Za rozpad karnozyny do β-alaniny i L-histydyny odpowiada enzym — karnozynaza.

Jakie właściwości ma karnozyna?

Karnozyna ma następujące właściwości lecznicze:

• antyoksydacyjne — działa przeciwutleniająco poprzez eliminację wolnych rodników;
• antyglikacyjne — eliminuje toksyczne produkty np. aldehydy powstałe w procesie glikacji, które zaburzają homeostazę komórek;
• buforujące — pozwala zachować odpowiednią równowagę kwasowo-zasadową np. w mięśniach;
• chelatujące jony metali — usuwa toksyczne metale z organizmu.

Karnozyna — na co pomaga?

W związku z wymienionymi wyżej działaniami karnozyna ma szereg potencjalnych działań prozdrowotnych. Do najważniejszych należą m.in.:

• działanie neuroprotekcyjne — związane z właściwościami antyoksydacyjnymi i chelatującymi, zmniejsza szansę wystąpienia wielu chorób neurologicznych, jak choroby Parkinsona, Alzheimera czy udary;
• zmniejsza powikłania występujące w przebiegu cukrzycy, takie jak makroangiopatie, retinopatie, nefropatie czy mikroangiopatie (są one związane ze stresem oksydacyjnym i glikozylacją);
• krople do oczu zawierające karnozynę są stosowane w przypadku stanów zapalnych siatkówki, rogówki, zmętnienia ciała szklistego, jaskry czy zaćmy;
• ma korzystny wpływ na łagodzenie objawów choroby wrzodowej poprzez wspieranie bariery nabłonkowej przewodu pokarmowego czy działanie bakteriostatycznie wobec Helicobacter pylori;
• ma również dobry wpływ na układ sercowo-naczyniowy, polepszając kurczliwość mięśnia sercowego czy spowalniając procesy miażdżycowe;
• jest również stosowana przez osoby uprawiające sporty, ponieważ zwiększa odporność mięśni na zmęczenie, regeneruje je po wysiłku i zmniejsza w nich ilości kwasu mlekowego.

Karnozyna — gdzie występuje?

Karnozynę można spotkać głównie w mięsie zwierzęcym i rybim. Aby zwiększyć jej poziom w organizmie, należy przyjmować produkty bogate w jej składniki, czyli histydynę i beta-alaninę. Histydyna w większych ilościach występuje w tłustych rybach, czerwonym mięsie wołowym i wieprzowym, żółtych serach czy nasionach roślin strączkowych. Z kolei w β-alaninę bogate są m.in. mięso wołowe, wieprzowe i drobiowe, ryby, jaja, mleko czy rośliny strączkowe.

Karnozyna i przeciwwskazania do stosowania. Kiedy nie wolno jej stosować?

Karnozyna występuje naturalnie w organizmie. Niemniej jednak część pacjentów powinna zachować ostrożność przed jej użyciem. Najważniejszym przeciwwskazaniem do jej użycia jest uczulenie na nią, ciąża oraz karmienie piersią. Z lekarzem powinny się skonsultować osoby, które chcą ją podawać dzieciom. Dodatkowo, ze względu na obniżanie poziomu glukozy we krwi, cukrzycy powinni zachować szczególną ostrożność podczas jej suplementacji.

Jakie skutki uboczne może powodować karnozyna?

Stosowanie karnozyny jest stosunkowo bezpieczne (zgodnie z zaleceniami). Najczęściej raportowanymi, potencjalnymi działaniami niepożądanymi, które występowały podczas doustnego stosowania karnozyny, było zaburzenie krzepnięcia krwi czy hamowanie transglutaminazy we krwi. Co ważne, nie powoduje ona interakcji z innymi lekami czy suplementami, dlatego można ją stosować bez obawy o to zjawisko. Warto jeszcze odnotować, że stosowane przez osoby ćwiczące suplementy zawierające β-alaninę, mogą powodować niegroźne dla zdrowia parestezje, czyli uczucie mrowienia skóry.

Najlepsza karnozyna — przegląd preparatów. Co kupisz w aptece?

L-karnozyna CarnoLife kapsułki, suplement diety

Skład

• 1 kapsułka zawiera 400 mg CarnoLife L-karnozyny.

Stosowanie

• Należy stosować 1 kapsułkę 2 razy dziennie (dorośli).

Wskazania

• Uzupełnienie niedoboru organizmu w karnozynę.

O produkcie

• clean label, czyli kapsułki z tym produktem zawierają jedynie składniki aktywne, bez substancji wiążących, wypełniaczy, substancji poślizgowych i innych dodatków;
• może być stosowana przez wegetarian (kapsułka wegetariańska Vcaps®);
• suplementu diety nie powinny przyjmować kobiety w ciąży, karmiące piersią, jak również dzieci i młodzież poniżej 18 roku życia.

Swanson L-karnozyna kapsułki, suplement diety

Skład

• 1 kapsułka zawiera 500 mg Right Age® Carnosine  (L-karnozyny).

Stosowanie

• Osoby dorosłe mogą stosować 1 kapsułkę dziennie.

Wskazania

• Suplementacja diety w L-karozynę.

O produkcie

• tylko 1 kapsułka dziennie;
• produkt nie zawiera dodatków do żywności, takich jak barwniki, aromaty, czy substancje wypełniające;
• suplement diety nie jest odpowiedni dla kobiet będących w ciąży i karmiących piersią oraz osób poniżej 18 roku życia.

Ciekawym produktem zawierającym karnozynę są krople do oczu. Nie są one obecne dostępne w Polsce w oficjalnej dystrybucji, przez co nie można ich kupić w aptekach. Są dostępne na wszelkiego rodzaju portalach aukcyjnych. Należy tutaj jednak przestrzec, że kupowanie tego typu produktów poza apteką może być groźne dla zdrowia. Należy unikać tego typu zakupów w podejrzanych miejscach.

Can-C Krople na Zaćmę

Skład

• Krople do oczu zawierają 1% N-alfa-alacetylo-karnozyny.

Stosowanie

• Należy je zakraplać po 2 krople do jednego lub obu oczu dwa razy dziennie.

Wskazania

• Producent wskazuje, że produkt jest w stanie zredukować, zahamować, a nawet wyleczyć objawy zaćmy starczej. Ich potencjalne zastosowanie najlepiej jednak omówić z lekarzem.

O produkcie

•  po otwarciu krople przechowywać w lodówce i zużyć w ciągu 30 dni po otwarciu;
• efekty powinny być zauważalne po stosowaniu od 3 do 5 miesięcy.

Podsumowanie

Karnozyna jest dipeptydem składającym się z aminokwasów beta-alaniny i histydyny. Jej najwyższe stężenia jest obserwowane w mięśniach i mózgu. Stosowanie karnozyny może poprawić wydolność fizyczną organizmu, działa ochronnie na komórki (chroni przed stresem oksydacyjnym) oraz wspiera funkcje poznawcze. Z tych względów jej suplementacja jest szczególnie zalecana osobom aktywnym (można również suplementować beta-alaninę) oraz chcącym opóźnić procesy starzenia się komórek. Innym ciekawym zastosowaniem karnozyny są krople do oczu, które mogą być wykorzystywane w leczeniu zaćmy. Nie są one jednak dostępne w Polsce w oficjalnej dystrybucji, dlatego przed ich zakupem należy zachować szczególną ostrożność i skonsultować się z lekarzem.