Z tego artykułu dowiesz się:

• Czym są woreczki nikotynowe i jak działają w organizmie
• Jak prawidłowo używać woreczków nikotynowych krok po kroku
• Jakie są najczęstsze skutki uboczne i kto nie powinien ich używać
• Ile woreczków dziennie można bezpiecznie stosować
• Czy woreczki nikotynowe są bezpieczniejsze od papierosów
• Jakie są różnice między różnymi markami woreczków
• Czy mogą pomóc w rzuceniu palenia i jakie są alternatywy
• Jaki wpływ mają na zdrowie jamy ustnej i serca

Woreczki nikotynowe – co to właściwie oznacza?

Co to są woreczki nikotynowe? To małe, białe saszetki zawierające nikotynę w postaci proszku lub włókien roślinnych nasączonych nikotyną, ale bez liści tytoniu. Każdy woreczek ma rozmiar zbliżony do małej gumy do żucia i jest zaprojektowany tak, aby umieścić go między dziąsłem a wargą na określony czas. Główne składniki to nikotyna farmaceutyczna wysokiej czystości, woda, aromaty, substancje słodzące i włókna roślinne, które razem tworzą produkt o kontrolowanym uwalnianiu nikotyny. W przeciwieństwie do tradycyjnych wyrobów bezdymnych, takich jak snus czy tytoń do żucia, woreczki nikotynowe nie zawierają żadnych liści tytoniu, co eliminuje wiele szkodliwych związków naturalnie w nim występujących.¹

Mechanizm działania woreczków nikotynowych opiera się na absorpcji nikotyny przez błonę śluzową jamy ustnej. Gdy woreczek zostanie umieszczony między dziąsłem a wargą, nikotyna jest stopniowo uwalniana i wchłaniana do krwiobiegu przez naczynia krwionośne w jamie ustnej. Woreczki nikotynowe zaczynają działać już po 2-5 minutach od umieszczenia w ustach, a maksymalne stężenie nikotyny we krwi osiągają po 15-30 minutach, co jest znacznie wolniejsze niż w przypadku papierosa, który osiąga szczyt po 7-8 minutach. Producenci oferują różne moce nikotyny, zwykle od 2 mg do 20 mg na woreczek, oraz szeroki wybór smaków, od mentolowych przez owocowe po kawowe. Produkty są sprzedawane w okrągłych puszkach zawierających zazwyczaj 15-20 woreczków.^2,3

Skład i różnice między markami

Skład woreczków nikotynowych może znacznie różnić się w zależności od producenta, a rzeczywista zawartość nikotyny często odbiega od tej deklarowanej na opakowaniu – badania wykazały, że produkty te mogą zawierać od 80% do 90% podanej ilości nikotyny. Kluczowe znaczenie ma również forma chemiczna nikotyny oraz poziom pH, które wpływają na szybkość i intensywność jej działania w organizmie. Wyższy odczyn zasadowy oznacza większą biodostępność nikotyny, co może przekładać się na silniejsze odczucia i szybsze efekty.

Woreczki nikotynowe są obecnie oferowane zarówno przez duże koncerny tytoniowe, jak i mniejsze, wyspecjalizowane marki czy start-upy, co przekłada się na dużą różnorodność produktów. Na rynku dostępne są saszetki o bardzo zróżnicowanej zawartości nikotyny – od łagodnych wariantów zawierających 2–6 mg, aż po bardzo mocne wersje zawierające nawet do 50 mg nikotyny w jednej porcji. Tego typu produkty są szczególnie ryzykowne dla osób z niską tolerancją na nikotynę i mogą prowadzić do szybkiego uzależnienia lub wystąpienia objawów niepożądanych, takich jak zawroty głowy, mdłości czy kołatanie serca. Różnice między saszetkami dotyczą także szybkości uwalniania nikotyny, dodatków smakowych, rozmiaru oraz komfortu użytkowania. Chociaż woreczki nikotynowe zawierają znacznie mniej toksycznych substancji niż papierosy, ich regularne stosowanie, szczególnie w wysokich dawkach, wiąże się z ryzykiem silnego uzależnienia.^3,4,5

Jak używać woreczków nikotynowych?

Jak prawidłowo używać woreczków? Odpowiednie stosowanie woreczków nikotynowych jest kluczowe dla uzyskania pożądanych efektów przy minimalizacji ryzyka wystąpienia skutków ubocznych. Proces rozpoczyna się od otwarcia puszki i wybrania jednego woreczka, który następnie należy umieścić między górną wargą a dziąsłem, lekko na boku dla większego komfortu. Ważne jest, aby nie żuć, nie ssać ani nie przegryzać woreczka – powinien on po prostu leżeć w miejscu, pozwalając na stopniowe uwalnianie nikotyny. Większość użytkowników odczuwa lekkie mrowienie na początku, które z czasem mija. Jeśli przypadkowo połknie się woreczek, należy natychmiast wypić dużo wody i obserwować ewentualne objawy – przy połknięciu kilku woreczków konieczne jest skontaktowanie się z lekarzem.^2,6

Czas używania woreczka może się różnić w zależności od mocy produktu i indywidualnych preferencji, ale zazwyczaj wynosi od 15 do 60 minut. Osoby rozpoczynające przygodę z woreczkami nikotynowymi powinny zacząć od produktów o niższej mocy (2-3 mg) i krótszego czasu używania (10-15 minut), stopniowo zwiększając dawkę i czas w zależności od potrzeb. Po zakończeniu używania woreczek należy usunąć palcami i wyrzucić do kosza – nigdy nie należy go połykać. Wiele puszek ma specjalną komorę w wieczku do przechowywania zużytych woreczków do czasu ich właściwego wyrzucenia. Podczas używania woreczka można normalnie mówić, pić wodę czy wykonywać codzienne czynności. Woreczki nikotynowe należy przechowywać w chłodnym, suchym miejscu, z dala od bezpośredniego światła słonecznego, zawsze w szczelnie zamkniętej puszce.⁶

Wybór odpowiedniej mocy i częstotliwości

Wybór odpowiedniej mocy woreczków nikotynowych zależy od indywidualnego poziomu tolerancji na nikotynę i wcześniejszych doświadczeń z produktami nikotynowymi. Osoby, które wcześniej paliły papierosy lub używały innych produktów nikotynowych, mogą potrzebować wyższych dawek niż osoby początkujące. Organizm wchłania około jedną trzecią nikotyny zawartej w woreczku, więc woreczek o mocy 6 mg dostarcza około 2 mg nikotyny do krwiobiegu. Osoby przyjmujące leki na stałe powinny skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem używania woreczków nikotynowych.⁷

Częstotliwość używania woreczków nikotynowych powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb, ale specjaliści zalecają ostrożność, aby uniknąć przekroczenia bezpiecznych limitów. Według ekspertów (np. CDC), maksymalna bezpieczna dawka nikotyny wynosi 50-60 mg dziennie, co oznacza do 25 woreczków o mocy 6 mg dziennie dla przeciętnej osoby. Jednak jest to absolutne maksimum, a nie zalecana ilość – większość użytkowników powinna przyjmować znacznie mniejsze dawki. Osoby rozpoczynające powinny zacząć od np. 1-3 woreczków nikotynowych dziennie – i obserwować reakcje swojego organizmu. Z kolei większość doświadczonych użytkowników może bezpiecznie używać jednej puszki dziennie (15 woreczków), nawet przy przyjmowaniu produktów o mocy 6 mg. Ważne jest, aby rozłożyć użycie w czasie i nie stosować kilku woreczków jednocześnie.⁷

Przekroczenie bezpiecznej ilości nikotyny może prowadzić do nieprzyjemnych i potencjalnie niebezpiecznych reakcji organizmu. Rozpoznanie objawów przedawkowania jest kluczowe dla bezpiecznego używania woreczków nikotynowych i może pomóc w uniknięciu poważniejszych komplikacji zdrowotnych. W przypadku wystąpienia któregokolwiek z poniższych objawów należy natychmiast zaprzestać używania produktu i w razie potrzeby skonsultować się z lekarzem:³

• nudności i zawroty głowy;
• drżenie rąk;
• bladość skóry;
• zimne ręce lub stopy;
• przyspieszony oddech;
• uczucie pieczenia w ustach.³

Skutki uboczne woreczków nikotynowych – na co uważać?

Skutki uboczne woreczków nikotynowych mogą być różnorodne, zarówno krótkoterminowe, jak i potencjalnie długoterminowe. Najczęstsze natychmiastowe reakcje to podrażnienie dziąseł, ból w jamie ustnej, czkawka i niestrawność żołądkowa. Wiele osób doświadcza także lekkiego mrowienia lub pieczenia w miejscu umieszczenia woreczka, co jest normalną reakcją na nikotynę i inne składniki produktu. Objawy te zazwyczaj są łagodne i mijają po pewnym czasie używania, gdy organizm przyzwyczaja się do produktu.¹

Należy także pamiętać o tym, że niektóre grupy osób są szczególnie narażone na negatywne skutki zdrowotne związane z nikotyną. Dla tych osób używanie woreczków nikotynowych może być nie tylko nieskuteczne, ale również niebezpieczne dla zdrowia. Konsultacja z lekarzem jest szczególnie wskazana dla osób należących do grup podwyższonego ryzyka:⁸

• kobiety w ciąży i karmiące piersią;
• osoby poniżej 21. roku życia;
• osoby z chorobami serca;
• osoby z nadciśnieniem tętniczym.⁸

Bardziej poważne skutki uboczne woreczków nikotynowych mogą obejmować problemy sercowo-naczyniowe, szczególnie u osób z wcześniejszymi schorzeniami serca. Nikotyna jest stymulantem, który może podnosić tętno i ciśnienie krwi, a badania pokazują, że woreczki o wysokiej mocy (od 20-30 mg) mogą powodować wzrost tętna o 12-25 uderzeń na minutę. Inne zgłaszane skutki uboczne to bóle głowy, zawroty głowy, pocenie się, nudności i w rzadkich przypadkach wymioty. Nigdy nie należy dzielić woreczka z inną osobą ze względów higienicznych i bezpieczeństwa.^1,3

Długoterminowe ryzyko i uzależnienie

Długoterminowe skutki używania woreczków nikotynowych nie są jeszcze w pełni poznane ze względu na stosunkowo krótki czas obecności tych produktów na rynku. Nikotyna jest jednak substancją wysoce uzależniającą i może powodować problemy z sercem, płucami, żołądkiem i płodnością, podnosić ciśnienie krwi oraz osłabiać system immunologiczny. Może również przyczyniać się do twardnienia ścian tętnic, i tym samym zwiększać ryzyko zawału serca.¹

Szczególne obawy budzi ryzyko uzależnienia, zwłaszcza wśród młodych osób, których mózgi nadal się rozwijają. Nikotyna może wpływać na strukturalne i funkcjonalne zmiany w rozwijającym się układzie nerwowym. Badania sugerują, że woreczki nikotynowe o bardzo wysokiej mocy nikotyny (30 mg) mogą dostarczać więcej nikotyny niż papierosy i wywoływać podobnie szybki wzrost poziomu nikotyny we krwi, co może zwiększać potencjał uzależniający produktu.⁸

Dla osób, które rozważają używanie woreczków nikotynowych jako sposób na rzucenie palenia, warto wiedzieć, że istnieją oficjalnie zatwierdzone i przebadane alternatywy. Produkty te przeszły rygorystyczne testy bezpieczeństwa i skuteczności, co czyni je bardziej przewidywalnymi w działaniu. Przed podjęciem decyzji o używaniu woreczków nikotynowych warto rozważyć te sprawdzone opcje i skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Alternatywami dla woreczków nikotynowych mogą być:¹

• gumy nikotynowe;
• plastry nikotynowe;
• aerozole nikotynowe.

Czynniki wpływające na tolerancję

Tolerancja na nikotynę różni się znacznie między osobami i zależy od wielu czynników. Osoby, które wcześniej paliły papierosy lub używały innych produktów nikotynowych, zazwyczaj mają wyższą tolerancję niż osoby początkujące. Woreczki nikotynowe mają wolniejszy profil wchłaniania niż papierosy, więc osoby przechodzące z palenia na woreczki powinny używać produktów o niższej całkowitej zawartości nikotyny.⁷

Inne czynniki wpływające na tolerancję to wiek, masa ciała, metabolizm i ogólny stan zdrowia. Młodsze osoby i osoby o mniejszej masie ciała zazwyczaj potrzebują mniejszych dawek nikotyny. Ważne jest, aby każda osoba indywidualnie dostosowała użycie do swoich potrzeb, zaczynając od najniższych możliwych dawek i stopniowo zwiększając tylko w razie potrzeby.

Bezpieczeństwo i porównanie z innymi produktami nikotynowymi

Woreczki nikotynowe są często reklamowane jako bezpieczniejsza alternatywa dla palenia papierosów, a badania naukowe częściowo potwierdzają te twierdzenia. Analiza składu chemicznego pokazuje, że woreczki nikotynowe zawierają znacznie mniej szkodliwych substancji niż dym papierosowy. Większość toksycznych związków specyficznych dla tytoniu, takich jak nitrozaminy, występuje w woreczków w znacznie niższych stężeniach niż w tradycyjnych wyrobach tytoniowych lub jest całkowicie nieobecna.⁴

Porównując woreczki nikotynowe z innymi produktami bezdymnymi, takimi jak snus, wyniki są mieszane. Niektóre badania finansowane przez przemysł sugerują, że woreczki nikotynowe są mniej toksyczne niż snus, podczas gdy niezależne badania pokazują porównywalne lub czasami wyższe poziomy cytotoksyczności. Kluczową różnicą jest brak liści tytoniu w woreczków, co eliminuje wiele naturalnie występujących w tytoniach szkodliwych związków.⁴

Wpływ na zdrowie jamy ustnej

Jednym z głównych obszarów zainteresowania są potencjalne skutki woreczków nikotynowych dla zdrowia jamy ustnej. Badania kliniczne pokazują, że przejście z tradycyjnego snusu na woreczki nikotynowe może prowadzić do stopniowego zmniejszenia nasilenia istniejących zmian na błonie śluzowej jamy ustnej. Jednak większość użytkowników doświadcza podrażnienia dziąseł i jamy ustnej, szczególnie w pierwszych minutach używania produktów o wysokiej mocy.⁵

Długoterminowe skutki dla zdrowia jamy ustnej pozostają niepewne, ale istnieją obawy dotyczące potencjalnego rozwoju chorób dziąseł, utraty zębów i zmian w jamie ustnej. W przeciwieństwie do papierosów, badania sugerują, że woreczki nikotynowe powodują znacznie mniejsze przebarwienia zębów. Ze względu na bezpośredni kontakt z tkankami jamy ustnej, użytkownicy powinni regularnie kontrolować jej stan u dentysty i utrzymywać jej dobrą higienę.⁵

Podsumowanie

Woreczki nikotynowe reprezentują nową kategorię produktów nikotynowych, która może oferować mniej szkodliwą alternatywę dla osób palących papierosy, ale nie są one wolne od ryzyka. Badania sugerują, że woreczki nikotynowe zawierają znacznie mniej szkodliwych substancji chemicznych niż dym papierosowy i mogą dostarczać nikotynę w sposób porównywalny do tradycyjnych wyrobów bezdymnych, choć wolniej niż papierosy. Jednak nikotyna pozostaje substancją uzależniającą, a długoterminowe skutki zdrowotne używania woreczków nikotynowych nie są jeszcze w pełni poznane. Dla osób rozważających używanie woreczków nikotynowych ważne jest zrozumienie, że “wolny od tytoniu” nie oznacza “wolny od ryzyka”. Produkty te mogą powodować skutki uboczne, w tym podrażnienie jamy ustnej, problemy sercowo-naczyniowe i ryzyko uzależnienia. Osoby, które obecnie nie stosują produktów nikotynowych, nie powinny rozpoczynać używania woreczków nikotynowych. Dla obecnych palaczy, którzy nie mogą rzucić palenia, woreczki nikotynowe mogą stanowić potencjalnie mniej szkodliwą alternatywę, ale zawsze najlepszą opcją jest całkowite zaprzestanie stosowania wszystkich produktów nikotynowych. Przed rozpoczęciem korzystania z woreczków nikotynowych warto skonsultować się z lekarzem, szczególnie w przypadku osób z chorobami sercowo-naczyniowymi lub innymi problemami zdrowotnymi.

Najczęściej zadawane pytania

Olejek CBD pozyskuje się z głównie z kwiatów i nasion konopi siewnych (łac. Cannabis sativa), które charakteryzują się niską zawartością THC (poniżej 0,2-0,3%), co oznacza brak działania psychoaktywnego. W przeciwieństwie do THC, CBD zawierający kannabidiol, nie odurza ani nie uzależnia. Preparaty na bazie olejku CBD mogą zawierać śladowe ilości THC, jednak stężenie jest zbyt niskie, aby wywołać efekt psychostymulujący. 

Uważa się, że olejek CBD może wykazywać właściwości antyoksydacyjne i przeciwzapalne, a także przeciwdepresyjne, przeciwlękowe, przeciwpsychotyczne oraz przeciwdrgawkowe [1,2].

Czy olejek CBD może być stosowany w bezsenności?

Przeprowadzono badanie z udziałem 150 ochotników, którzy przez osiem tygodni stosowali różne dawki CBD (od 25 do 150 mg) lub placebo. W grupie przyjmującej CBD zaobserwowano poprawę jakości snu, szczególnie przy wyższych dawkach, w porównaniu do grupy zażywającej placebo. Choć wyniki są obiecujące, autorzy badania podkreślają potrzebę dalszych, bardziej rozległych badań, aby potwierdzić skuteczność i bezpieczeństwo CBD w leczeniu bezsenności [1,2].

Czym się kierować, wybierając olejek CBD?

Wybierając olejek CBD, zwróć uwagę na:

• Rodzaj olejku – na rynku dostępne są produkty pełnospektralne (zawierające różne kannabinoidy, w tym niewielką ilość THC), o szerokim spektrum (CBD, terpeny i inne kannabinoidy, jak CBM i CBG, ale bez THC) oraz izolaty (zawierające tylko CBD, bez terpenów i innych kannabinoidów). Badania sugerują, że preparaty pełnospektralne i o szerokim spektrum mogą być bardziej korzystne w przypadku bezsenności [3,4].
• Zawartość CBD – oejki CBD zawierają z reguły różne stężenia, np. 5%, 10%, 20%. Osobom początkującym zaleca się stosowanie mniej skoncentrowanych olejków.
• Sposób pozyskiwania olejku CBD – uważa się, że najlepszą jakość mają preparaty produkowane metodą ekstrakcji CO₂ w stanie nadkrytycznym. Unikaj natomiast tych produktów, do produkcji których użyto chemicznych rozpuszczalników, takich jak propan lub butan.
• Ekologia i certyfikaty jakości – przy wyborze sprawdź, czy surowiec użyty do produkcji olejku jest pozyskiwany z hodowli uprawianych w kontrolowanych warunkach, bez użycia herbicydów i innych chemikaliów. Warto stawiać na produkty oznaczone certyfikatami jakości [1,4].

Jaki olejek CBD na sen wybrać?

Przed zastosowaniem olejku CBD warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, ponieważ preparatów tego typu nie powinno łączyć się z niektórymi antybiotykami oraz wieloma doustnymi lekami stosowanymi przewlekle. Pisaliśmy o tym w innym artykule (Czy olej CBD można łączyć z lekami? | leki.pl). 

Poniżej przedstawię kilka przykładowych preparatów dostępnych na rynku.

Medihemp Organic, olej 5% CBD & CBG, krople

O produkcie

• zawiera pełne spektrum kannabinoidów;
• buteleczka o pojemności 10 ml zawiera 500 mg CBD;
• pozyskiwany metodą ekstrakcji CO₂;
• surowiec pochodzi z ekologicznych upraw konopi;
• zalecane dawkowanie wynosi 4 krople dziennie (ok. 0,12 ml), co wystarcza na ok. 80 dni regularnego stosowania;
• posiada certyfikaty potwierdzające jakość [5].

Cannaby, Olej CBD Life 5%, krople

O produkcie

• zawiera pełne spektrum kannabinoidów;
• buteleczka o pojemności 10 ml zawiera 500 mg CBD;
• pozyskiwany metodą ekstrakcji CO₂;
• surowiec pochodzi z ekologicznych upraw;
• pozbawiony pestycydów, mikroorganizmów, metali ciężkich;
• dawkowanie jest uzależnione m.in. od masy ciała i tego, czy preparat ma być stosowany profilaktycznie, czy w celu poprawy jakości życia i złagodzenia dolegliwości;
• jedno opakowanie wystarcza na kilkanaśnie dni lub niecały miesiąc regularnego stosowania;
• preparat certyfikowany, testowany laboratoryjnie [6].

HempKing, olej CBD Natural Plus 10%, krople

O produkcie

• zawiera pełne spektrum kannabinoidów;
• jedna kropla olejku zawiera min. 5 mg fitoskładnika, a jedna buteleczka to ok. 200 kropli olejku;
• pozyskiwany metodą ekstrakcji CO₂;
• producent deklaruje brak szkodliwych substancji, takich jak pestycydy oraz metale ciężkie;
• surowiec pochodzi z upraw ekologicznych;
• jedno opakowanie wystarcza na około 2 miesiące;
• posiada certyfikaty potwierdzające spełnienie określonych norm jakościowych [7].

CannabiGold Premium, 1000 mg, krople

O produkcie

• zawiera pełne spektrum kannabinoidów;
• jedna buteleczka zawiera 1000 mg naturalnych fitokannabinoidów;
• pozyskiwany metodą ekstrakcji CO₂;
• surowiec pozyskiwany z upraw ekologicznych;
• pozbawiony metali ciężkich oraz pestycydów;
• wystarcza na około 1,5 miesiąca regularnego stosowania (zalecana dzienna porcja to 1 doza 2 razy dziennie);
• opakowanie wyposażone w pompkę;
• preparat certyfikowany [8].

Cibdol, Meladol CBD, krople

O produkcie

• zawiera pełne spektrum kannabinoidów;
• jedna buteleczka zawiera 1000 mg CBD;
• formuła wzbogaconą w melatoninę (jedna kropla zawiera 1 mg);
• składniki aktywne są zamknięte w liposomach, co chroni przed przedwczesnym rozkładem w przewodzie pokarmowym i ma z założenia zwiększyć wchłanianie substancji czynnych;
• pozyskiwany metodą ekstracji CO₂;
• surowiec pochodzi w upraw ekologicznych;
• jedno opakowanie wystarcza na ok. 15-30 dni regularnego stosowania;
• preparat przebadany laboratoryjnie [9].

Podsumowanie

Przewlekła bezsenność dotyczy nawet 6-15% populacji ogólnoświatowej. Pierwszym sposobem leczenia powinna być terapia poznawczo-behawioralna, która według danych, przynosi poprawę u ok. 60% pacjentów. Gdy jest nieskuteczna lub niedostępna, pacjenci często sięgają po preparaty bez recepty. 

Kannabinoidy mogą być ciekawą alternatywą, szczególnie dla osób, którym inne metody nie przynoszą ulgi. Warto wybierać preparaty pozyskiwane metodami, które nie niszczą związków zawartych w konopiach, pochodzące z ekologicznych upraw i posiadające odpowiednie certyfikaty [1-4].

Czym jest e-papieros?

E-papieros, czyli inaczej elektroniczny papieros, jest nowoczesnym urządzeniem, będącym w ostatnim czasie modną alternatywą dla tradycyjnych papierosów. Składają się one z baterii, elementu grzewczego i miejsca do przechowywania płynu. Elektroniczny papieros poprzez podgrzanie płynu wytwarza aerozol. Płyn, określany często z angielskiego liquid, może zawierać m.in. nikotynę, glikol propylenowy, glicerol czy substancje zapachowe. Producenci e-papierosów często podkreślają, że są one bezpieczniejsze od tradycyjnych papierosów, ponieważ nie zawierają substancji smolistych. Czy w rzeczywistości są nieszkodliwe [1]?

Kto może kupić e-papierosy bez nikotyny?

W tym roku, a dokładniej 24 sierpnia, weszła w życie nowelizacja ustawy dotyczącej ochrony zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych. Sejm uchwalił ją 22 lipca, a prezydent podpisał 12 sierpnia. Najważniejszą zmianą, którą wprowadza ustawa, jest wprowadzenie zakazu sprzedaży e-papierosów niezawierających nikotyny osobom nieletnim. Dodatkowo ograniczono miejsca, gdzie możliwe jest ich używanie. Mogą być one teraz używane analogicznie jak elektroniczne papierosy z płynem zawierającym nikotynę. Wprowadzenie tej nowelizacji argumentowano m.in. faktem, że tego typu papierosy są nie mniej groźne od tych zawierających nikotynę, a sięgało po nie bardzo dużo ludzi młodych. 

Szkodliwość e-papierosów 

Naukowcy wielokrotnie wykazali, że palenie elektronicznych papierosów generuje kilkukrotnie mniejsze stężenie szkodliwych substancji niż tradycyjnie papierosy. Teoretycznie powinny być więc zdrowsze, ale czy oznacza to, że są nieszkodliwe? Wykazano, że użytkownicy e-papierosów mają podobne zmiany epigenetyczne w DNA określonych komórek, co palacze tradycyjnych papierosów. Dodatkowo w liquidach stosowanych w e-papierosach znajdują się m.in. glikol propylenowy i gliceryna. Są to alkohole wykorzystywane do produkcji leków i kosmetyków. Wyższa temperatura sprawia, że gliceryna i glikol propylenowy stają się toksyczne, a należy pamiętać, że są podgrzewane podczas używania tych urządzeń. Zawierają one także substancje aromatyzujące, z których najbardziej niebezpieczne są wanilina i aldehyd cynamonowy [2,3]. 

Należy pamiętać, że jeszcze szkodliwsze są e-papierosy nieopisywane w tym artykule, a zawierające nikotynę. Niestety nie ma jeszcze wiarygodnych badań wskazujących wprost jakie są negatywne skutki stosowania e-papierosów bez nikotyny. Na dzień dzisiejszy wiadomo, że e-papierosy ogólnie zwiększają ryzyko udarów i zawałów serca nawet o 71% w stosunku do osób niepalących. Do skutków ubocznych palenia e-papierosów należą m.in.:

• zwężenie dróg oddechowych analogicznie jak w przypadku tradycyjnych papierosów;
• wzrost ciśnienia krwi, 
• przyspieszona praca serca,
• zmniejszenie elastyczności naczyń krwionośnych [2,4]. 

Czy e-papierosy bez nikotyny są lepsze od tradycyjnych?

To pytanie z pozoru powinno mieć łatwą odpowiedź. W przeciwieństwie do tradycyjnych papierosów nie powodują one m.in.:

• żółknięcia zębów;
• nieświeżego oddechu; 
• nie pogarszają wyglądu skóry, włosów i paznokci;
• nie zmniejszają sprawności seksualnej i nie obniżają płodności [3,4].

Pomimo że nie powodują tych niekorzystnych działań, to dalej są niebezpieczne i szkodliwe. Z tych względów najlepiej nie zmieniać tradycyjnych papierosów na e-papierosy, tylko próbować całkowicie rzucić palenie. W aptece dostępne są różne produkty to ułatwiające. W przypadku wątpliwości warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą [4]. 

Podsumowanie 

Rynek e-papierosów rośnie z roku na rok. Od ich wprowadzenia w 2007 roku, praktycznie co roku zwiększa się ilość osób sięgających po te używki. Powszechnie uważa się je za mniej szkodliwe od tradycyjnych papierosów, w szczególności dotyczy to e-papierosów bez nikotyny. W rzeczywistości nie jest to jednak takie zero jedynkowe. Również te waporyzatory mogą być niezwykle szkodliwe, ze względu na zawartość glikolu propylenowego, glicerolu czy substancji aromatyzujących. 

Gorączka jest stanem podwyższonej temperatury ciała powyżej fizjologicznej normy. Jest to podstawowy mechanizm obrony organizmu, który wspiera i aktywuje układ odpornościowy. Ośrodek termoregulacji znajduje się w podwzgórzu. Substancje takie jak interleukina-1 trafiając do tego ośrodka, prowadzą do wzrostu temperatury organizmu. Nie zawsze gorączka jest uważana jako coś złego. Wręcz przeciwnie, do pewnego momentu jest to efekt pożądany, pomagający m.in. walczyć z infekcją. Zanim przejdziemy do poznania tabletek na gorączkę, dowiedzmy się, kiedy można o niej mówić i czy zawsze potrzebny jest lek na gorączkę [1].

Jak można podzielić gorączkę?

Fizjologiczna temperatura ciała u dorosłych może się wahać w ciągu dnia nawet o ok. 0,5°C. Terminem niska gorączka określa się temperatury od 37,3°C do 38,0°C, umiarkowana gorączka od 38,1°C do 39,0°C, a wysoka gorączka od 39,1°C do 41,0°C. Temperatury powyżej tej ostatniej wartości są niezwykle niebezpieczne i zagrażają życiu. Należy pamiętać, że gorączka, poza najwyższymi jej wartościami, zapewnia optymalne działanie układu odpornościowego. Z tego względu zbijanie gorączki nie zawsze jest wskazane. Warto więc zastanowić się, co na gorączkę u dorosłego będzie najlepsze i kiedy stosować leki na gorączkę. W takim razie jeśli już mamy gorączkę, to jakie są dobre leki przeciwgorączkowe dla dorosłych [2]?

Leki na zbicie gorączki – poznaj substancje przeciwgorączkowe!

Istnieje wiele różnych leków na zbicie gorączki. Najczęściej są to tabletki i kapsułki, ale istnieją też syropy na gorączkę dla dorosłych. Jakie to są substancje? Paracetamol, ibuprofen czy metamizol mają różne mechanizmy działania i profil skutków ubocznych. Paracetamol dla przykładu skutecznie obniża gorączkę i zmniejsza odczucia bólowe, ale nie wykazuje działania przeciwzapalnego. Co więcej, w wysokich dawkach może być toksyczny dla wątroby. Z kolei ibuprofen, oprócz działania przeciwgorączkowego, przeciwbólowego i przeciwzapalnego, może podrażniać żołądek. Pomimo tego jest on substancją stosunkowo bezpieczną, często wybieraną przez pacjentów jako lek na gorączkę. Podobnie jak ibuprofen, również metamizol działa przeciwbólowo, przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie. Rzadziej powoduje on jednak problemy z żołądkiem, ale może powodować reakcje hematologiczne, takie jak agranulocytozę.

Z tych względów najczęściej w przypadku gorączki wybierany jest paracetamol, jeżeli występuje również stan zapalny – ibuprofen, a jeżeli gorączka jest bardzo wysoka – metamizol. Jakie leki na gorączkę warto kupić? Poniżej prezentujemy przegląd dobrych leków przeciwgorączkowych dla dorosłych [1,2].

Przegląd tabletek na gorączkę dla dorosłych

Jakie leki na gorączkę wybrać? W przypadku gorączki u osób dorosłych można stosować leki przeciwgorączkowe z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) oraz paracetamol (Apap, Panadol Sprint, Efferalgan, Paracetamol Biofarm). Zdecydowanie najczęściej stosowane są tabletki z ibuprofenem (Ibuprom, Nurofen Express Forte, MIG, Ibum), kwasem acetylosalicylowym (Aspirin, Polopiryna S), metamizolem sodowym (Pyralgina, Pixalzina, MaxAlgin Teva) czy naproksenem (Naxii, Aleve). Oczywiście można stosować też syropy na gorączkę dla dorosłych – trzeba je tylko odpowiednio dawkować. Poniżej prezentujemy przegląd wybranych, dobrych leków przeciwgorączkowych dla dorosłych – co na gorączkę dla dorosłego sprawdzi się najlepiej?

Aspirin, tabletki

O produkcie 

• każda tabletka zawiera 500 mg kwasu acetylosalicylowego;
• są to tabletki niepowlekane, mogą podrażniać żołądek i być trudne do połknięcia;
• nie wolno łączyć go z innymi niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi;
• jest to jeden ze starszych i bardzo lubiany przez wielu pacjentów lek na gorączkę, który może skutecznie obniżać temperaturę i działać przeciwbólowo [4].

Pyralgina, tabletki

O produkcie 

• tabletka zawiera 500 mg metamizolu sodowego;
• jest to NLPZ, który może być stosowany nawet do zbijania wysokiej gorączki, a dodatkowo działa rozkurczająco na mięśnie gładkie;
• może być stosowany także przez seniorów i pacjentów cierpiących na chorobę wrzodową żołądka;
• nie należy go łączyć z innymi lekami przeciwzapalnymi;
• tabletka zaczyna działać po ok. 30 minutach [3].

Apap, tabletki powlekane 

O produkcie 

• 1 tabletka powlekana zawiera 500 mg paracetamolu;
• nie działa przeciwzapalnie;
• pod żadnym pozorem nie wolno go łączyć z alkoholem;
• kofeina (np. obecna w kawie) wzmacnia jego działanie;
• można go łączyć z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi;
• w przypadku silniejszych infekcji może być zbyt słaby jako lek na gorączkę [5].

Ibuprom, tabletki powlekane 

O produkcie 

• każda tabletka powlekana zawiera 200 mg ibuprofenu;
• powinien być ostrożnie stosowany przez pacjentów cierpiących na chorobę wrzodową żołądka;
• tabletki nie zawierają laktozy;
• nie wolno go łączyć z innymi niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi;
• ma małe i wygodne do połykania tabletki – to dobry lek na gorączkę dla osób mających trudności z połykaniem [6].

Metafen, tabletki 

O produkcie 

• 1 tabletka zawiera 200 mg ibuprofenu i 325 mg paracetamolu;
• nie może być łączony z innymi niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi;
• nie zawiera laktozy;
• będzie silniej zbijał gorączkę niż paracetamol albo ibuprofen podawane oddzielnie – to skuteczny lek na gorączkę w przypadku uporczywych objawów;
• powinien być ostrożnie stosowany przez pacjentów z aktywną chorobą wrzodową [7].

Kiedy należy przyjmować leki na gorączkę?

Należy pamiętać, że gorączka jest naturalną reakcją obronną organizmu. Nie zawsze powinna więc być zbijana. W przypadku dorosłych zaleca się stosowanie leków zbijających gorączkę, jeżeli temperatura ciała przekracza 39°C. Oczywiście można stosować leki na gorączkę również przy niższej temperaturze, w szczególności jeżeli pacjent czuje się wyjątkowo źle, a objawy gorączki znacznie utrudniają mu funkcjonowanie. Co na gorączkę dla dorosłego zastosować, zależy więc od indywidualnej sytuacji i samopoczucia pacjenta.

W przypadku wystąpienia niżej wymienionych przypadków należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem oraz zastosować leki przeciwgorączkowe:

• temperatura ciała wynoszącej ponad 40°C;
• trudności z oddychaniem lub zawroty głowy;
• utrata przytomności;
• sztywność karku.

Co zrobić, gdy gorączka nie spada pomimo podania leku?

Zdarza się, że gorączka nie spada pomimo podania leku przeciwgorączkowego. W takiej sytuacji nie należy od razu zwiększać dawki ani podawać kolejnego leku na gorączkę. Większość preparatów przeciwgorączkowych zaczyna działać po 30-60 minutach od przyjęcia, dlatego warto poczekać z oceną skuteczności terapii. Jeśli po upływie godziny temperatura wciąż się utrzymuje lub nawet wzrasta, można rozważyć dodatkowe metody wspomagające, takie jak chłodne okłady na czoło czy zwiększenie nawodnienia organizmu.

Kiedy gorączka nie spada pomimo podania leku i zastosowania domowych metod, należy skontaktować się z lekarzem. Może to być sygnał, że organizm zmaga się z poważniejszą infekcją wymagającą specjalistycznego leczenia, np. antybiotykami. Szczególnie niepokojące jest utrzymywanie się wysokiej gorączki (powyżej 39°C) przez dłużej niż 48-72 godziny, nawet przy regularnym stosowaniu leków przeciwgorączkowych. W takich przypadkach niezbędna jest konsultacja medyczna w celu ustalenia przyczyny gorączki i wdrożenia odpowiedniego leczenia przyczynowego.

Warto również pamiętać, że różne leki na gorączkę działają z różną siłą. Jeśli paracetamol okazuje się nieskuteczny, lekarz może zalecić zmianę preparatu na ibuprofen lub metamizol, które często działają silniej. Nie należy jednak samodzielnie łączyć różnych leków przeciwgorączkowych bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą, gdyż może to prowadzić do przedawkowania, interakcji lekowych i poważnych skutków ubocznych.

Podsumowanie

W aptekach można spotkać liczne leki przeciwgorączkowe. Jakie leki na gorączkę wybrać? Najczęściej stosuje się paracetamol lub leki z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych, np. ibuprofen, metamizol sodowy czy kwas acetylosalicylowy (np. Aspirin). Co na gorączkę u dorosłego będzie najlepsze, zależy od indywidualnej sytuacji zdrowotnej pacjenta. Należy pamiętać, aby nie łączyć ze sobą tych leków, za wyjątkiem paracetamolu. Nie zawsze także warto zbijać gorączkę – leki na gorączkę powinny być stosowane rozważnie. Jeżeli pacjent czuje się dobrze, a gorączka nie jest wysoka, warto wstrzymać się z zastosowaniem tabletek przeciwgorączkowych. Jeśli jednak gorączka nie spada pomimo podania leku i utrzymuje się na wysokim poziomie, konieczna jest konsultacja lekarska w celu ustalenia przyczyny i wdrożenia odpowiedniego leczenia.

Najczęściej zadawane pytania

Katar można podzielić na taki o podłożu alergicznym i niealergicznym. W katarze siennym (alergicznym) czynnikiem wyzwalającym jest alergen, na który organizm jest nadreaktywny. Z kolei katar niealergiczny może mieć różne podłoże, ale najczęściej towarzyszy infekcjom. Najczęstszymi objawami kataru są zatkany nos, który staje się taki w związku z nadprodukcją i zaleganiem wydzieliny, a także obrzękniętymi i przekrwionymi błonami śluzowymi. Podczas kataru nos może być przesuszony a pacjenci mogą skarżyć się na świąd. Często również z nosa cieknie nieprzyjemna wydzielina, co powoduje nadmierne kichanie. W infekcjach katarowi może towarzyszyć kaszel, ból gardła, zatok, itd [1]. 

Jak wybrać dobre tabletki na katar dla seniora?

Przy wyborze tabletek na katar dla seniora należy kierować się kilkoma ważnymi zasadami. Należy zwrócić przede wszystkim uwagę na:

• stan zdrowia – należy unikać leków wpływających na nadciśnienie, serce i cukrzycę;
• rodzaj kataru – na alergiczny należy zastosować leki przeciwhistaminowe np. z loratadyną lub cetyryzyną, a na infekcyjny – leki obkurczające śluzówkę np. z pseudoefedryną, ale należy stosować ostrożnie, szczególnie przy nadciśnieniu;
• skutki uboczne – należy wybierać leki o łagodnym działaniu, unikając tych powodujących senność lub wzrost ciśnienia, warto zapoznać się z lekami zawierającymi wyciągi roślinne;
• konsultacja z lekarzem lub farmaceutą – ważne, aby unikać interakcji z innymi lekami, które przyjmuje się przewlekle [2].

Przegląd tabletek na katar u starszej osoby

Jednym z najskuteczniejszych preparatów na katar są leki zawierające pseudoefedrynę, która skutecznie odblokowuje nos. Występuje ona również w preparatach złożonych, co jest wskazane szczególnie pacjentom cierpiącym dodatkowo na bóle zatok lub głowy. Należy jedynie pamiętać, że pseudoefedryna nie może być stosowana u pacjentów cierpiących na problemy sercowo-naczyniowe. Występują również leki na katar z ekstraktami ziołowymi, które mają z reguły słabsze działanie, ale mogą być stosowane przez osoby w podeszłym wieku, ponieważ z reguły powodują znacznie mniej działań niepożądanych. W przypadku kataru alergicznego należy zastosować leki zawierające substancje przeciwalergiczne. Poniżej przedstawiono przykładowe preparaty dostępne w aptece. 

Sudafed, tabletki powlekane

O produkcie 

• 1 tabletka zawiera 60 mg chlorowodorku pseudoefedryny;
• może być stosowany od 12. roku życia, 3-4 razy dziennie po 1 tabletce;
• u osób w podeszłym wieku schemat dawkowania nie zmienia się;
• jest stosowany w leczeniu objawowym zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych (katar, zatkany nos) w przebiegu przeziębienia, grypy lub alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa;
• nie wolno łączyć preparatu z alkoholem [3].

Ibuprom Zatoki, tabletki powlekane 

O produkcie 

• 1 tabletka zawiera 200 mg ibuprofenu i 30 mg chlorowodorku pseudoefedryny;
• lek może być stosowany co 4 h w ilości 1 lub 2 tabletek od 12. roku życia;
• nie jest wymagana modyfikacja dawkowania u seniorów, o ile nie jest zaburzona czynność nerek lub wątroby;
• lek jest wskazany do doraźnego stosowania w celu złagodzenia objawów występujących w przeziębieniu i grypie oraz doraźne podczas leczenia objawów zapalenia zatok;
• produkt zawiera sacharozę oraz żółcień pomarańczową, która może powodować reakcje alergiczne;
• lek łączy pseudoefedrynę z niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym – ibuprofenem [4].

Acatar Acti Tabs, tabletki

O produkcie 

• każda tabletka zawiera 60 mg pseudoefedryny chlorowodorku i 2,5 mg triprolidyny;
• lek może być stosowany w ilości 1 tabletka co 6-8h (brak informacji o konieczności modyfikacji dawki w przypadku seniorów);
• produkt leczniczy stosowany jest w celu łagodzenia objawów zapalenia błony śluzowej nosa, doraźnie w przypadku alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa i w naczynioruchowym obrzęku błony śluzowej nosa;
• nie można łączyć leku z alkoholem;
• unikalne połączenie pseudoefedryny z triprolidyną, która zmniejsza objawy alergiczne, takie jak obrzęk błony śluzowej nosa, wyciek z nosa, świąd czy kichanie [5].

Sinupret, tabletki drażowane

O produkcie 

• 1 tabletka zawiera 6 mg korzenia goryczki (Gentianae radix), 18 mg kwiatu pierwiosnka z kielichem (Primulae flos cum calycibus), 18 mg ziela szczawiu (Rumicis herba), 18 mg kwiatu bzu czarnego (Sambuci flos), 18 mg ziela werbeny (Verbenae herba);
• dorośli, w tym osoby w podeszłym wieku, mogą stosować lek 3 razy na dobę po 2 tabletki;
• lek ma działanie sekretolityczne, przeciwzapalne i może być stosowany pomocniczo w ostrych i przewlekłych stanach zapalnych zatok;
• zawiera laktozę;
• występuje także w bardziej stężonej wersji (extract, tabletki) oraz jako krople, który będzie odpowiedniejszy dla małych dzieci [6].

Cosinus plus, tabletki

O produkcie 

• 1 tabletka zawiera 50 mg suchy ekstraktu z korzenia goryczki, 50 mg suchego ekstraktu z kwiatu dziewanny, 50 mg suchego ekstraktu z kwiatu bzu czarnego, 50 mg  suchego ekstraktu z ziela werbeny, 25 mg suchego ekstraktu z liści Andrographis paniculata standaryzowany na zawartość 98% andrografolidów, w tym 24,5 mg andrografolidów,  1 mg witaminy B2 – 1 mg, 500 µg witaminy A  oraz 2,5 µg witaminy B12;
• suplement diety nie zawiera laktozy;
• niestety nie wszystkie ekstrakty są standaryzowane;
• osoby dorosłe, w tym seniorzy, stosują 1 tabletkę na dobę;
• preparat działa wspomagająco na utrzymanie prawidłowego stanu błon śluzowych nosa i zatok [7].

Zyrtec UCB, tabletki powlekane

O produkcie 

• 1 tabletka zawiera 10 mg cetyryzyny dichlorowodorku;
• dorośli, w tym seniorzy, przyjmują 1 tabletkę dziennie;
• lek ma działanie przeciwalergiczne (przeciwhistaminowe);
• może być stosowany w łagodzeniu objawów dotyczących nosa i oczu, związanych z sezonowym i przewlekłym alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa,
• lek zawiera laktozę [8].

Tabletki na katar u seniora – podsumowanie

Osoby w podeszłym wieku, jeżeli nie cierpią na choroby przewlekłe, w szczególności związane z układem sercowo-naczyniowym, mogą stosować leki na katar analogiczne jak zdrowe osoby dorosłe. Nie ma konieczności modyfikacji dawki czy wykluczenia preparatów. Inaczej sytuacja się ma, jeżeli seniorzy cierpią na choroby przewlekłe. Choroby układu sercowo-naczyniowego wykluczają chociażby jedną z najczęściej stosowanych substancji na katar jaką jest pseudoefedryna. W takich przypadkach należy wybrać preparaty ziołowe, które są bezpieczniejsze i mają zdecydowanie mniej przeciwwskazań i działań niepożądanych. 

Uzależnienie od papierosów oraz innych produktów zawierających nikotynę związane jest właśnie z tą substancją. Nikotyna to związek, który bardzo szybko (kwestie sekund) trafia do naszego mózgu. Jak działa nikotyna i dlaczego chcemy jej coraz więcej? Nikotyna pobudza receptory, które sprawiają, że wydzielamy ogromne ilości (w porównaniu do stanu normalnego) dopaminy, noradrenaliny, a nawet endorfin. To właśnie głównie wyrzut dopaminy powoduje uczucie szczęścia, spełnienia, ale również spokoju. Początkowo nawet jedno zaciągnięcie się papierosem jest dla nas świetnym uczuciem. Z biegiem czasu mózg przyzwyczaja się do dawek, a odpowiedź na papierosa słabnie. W efekcie chcemy odczuwać coraz więcej miłego efektu, więc więcej palimy. Tak rozwija się uzależnienie. Jak w takim razie zerwać z nałogiem, skoro jest to takie trudne? Rozwiązaniem może być zastosowanie sprayów na rzucanie palenia [1].

Czym są spraye na rzucanie palenia?

Spraye na rzucanie palenia (Nicorette Cool Berry, Nicorette Spray) to element Nikotynowej Terapii Zastępczej (NTZ). Dzięki aplikacji aerozolu dostarczamy organizmowi dawkę nikotynę. Wydaje się dziwne, że leczymy się związkiem, który powoduje problem, prawda? Otóż dzięki sprayowi na palenie dostarczamy kontrolowaną i zwykle mniejszą dawkę nikotyny niż przy paleniu papierosa. Dodatkowo unikamy kancerogennych substancji smolistych obecnych w dymie tytoniowym. Spray na palenie może być też lepszy od innych form NTZ pod tym względem, że imituje ruch ręką obecny podczas palenia papierosa. Przy uzależnieniu takie aspekty też są ważne. Jak dokładnie wygląda rzucanie palenie z użyciem sprayów na palenie [2]?

Jak działają spraye na palenie?

Aktualnie w aptekach dostępne są jedynie spraye na rzucanie palenia od jednego producenta – Nicorette. Mają postać prostego aplikatora, który po naciśnięciu generuje aerozol. Jedna dawka dostarcza nam 1 mg nikotyny. Spray na palenie aplikujemy bezpośrednio do jamy ustnej, co zapewnia szybkie wchłanianie i efekty związane z nikotyną. Uwolnienie aerozolu powinno nastąpić do jamy ustnej. Wylot sprayu na palenie powinniśmy skierować tak, aby nie doszło do kontaktu z ustami. Po aplikacji sprayu na rzucanie palenia należy przez kilka sekund wstrzymać oddech i nie połykać śliny. Zapewni to najlepsze wchłonięcie nikotyny.

Nicorette Spray, aerozol

O produkcie:

• lek dostępny bez recepty;
• forma aerozolu umożliwia szybką i dyskretną aplikację;
• jedna dawka dostarcza 1 mg nikotyny, co pozwala na dokładne dozowanie;
• występuje w dwóch smakach: owocowy i miętowy;
• jeden aplikator to 150 dawek (odpowiednik od 75 do 150 papierosów w zależności od stopnia uzależnienia).

Jak dawkować spray na palenie?

Celem sprayów na palenie jest wyleczenie uzależnienia od nikotyny. Powinny być stosowane przez zdeterminowanych pacjentów, którzy chcą rzucić palenie natychmiast. Z tego powodu rekomenduje się, aby po rozpoczęciu terapii sprayem na rzucanie palenia pacjent całkowicie przestał palić [3].

Terapia sprayami na rzucanie palenia trwa zwykle 12 tygodni. W tym czasie pacjent przechodzi od stosowania dawek wyższych, aż do niższych, które pozwolą rzucić papierosy. Pierwszy etap trwa 6 tygodni. W tym czasie, jeśli pojawi się głód nikotynowy, to należy rozpylić 1 lub 2 dawki preparatu. Najlepiej zacząć od jednej dawki, ale jeśli to za mało i nadal czujemy chęć na papierosa, to po kilku minutach należy rozpylić kolejną. Jeśli jedna dawka to za mało, to przy kolejnej aplikacji zaleca się przyjąć 2 dawki sprayu na palenie od razu. Na tym etapie zwykle stosuje się od 1 do 2 dawek sprayu na palenie co 30 minut do 60 minut [3].

Drugi etap trwa od 7 do 9 tygodnia. Tutaj należy stopniowo zmniejszać stosowane dawki. Jak to zrobić? Jeśli wiesz, że zawsze stosujesz 2 dawki co 50 minut, to postaraj się co pewien czas zastosować 1 dawkę co 60 minut. Nie zmniejszaj aplikacji nikotyny nagle, ale stopniowo. Pamiętaj, że przed końcem 9 tygodnia powinieneś stosować połowę średniej liczby dawek używanych w etapie I. Jeśli w etapie I dobowo przyjmowałeś 50 dawek, to ten etap powinieneś zakończyć ze średnią 25 [3].

Trzeci etap to tydzień 10, 11 i 12. Tutaj twoim celem jest dalsza redukcja dawek, tak aby dobowo nie stosować więcej niż 4. Jeśli liczba aplikowanych dawek na dobę wynosi od 2 do 4, to znak, abyś przestał używać sprayu na rzucanie palenia, gdyż prawdopodobnie jesteś wolny od nałogu [3].

Jak określić początkową liczbę aplikacji sprayu na palenie?

Jak określić, ile sprayu na palenie powinieneś stosować na początku przygody z NTZ? To zależy od liczby wypalanych papierosów. Zwykle 1 lub 2 dawki przypadają na 1 papierosa. Jeśli palisz 20 papierosów na dobę, to stosuj od 1 do 2 dawek co najmniej 20 razy na dobę. Pamiętaj o poniższych zasadach:

• jednorazowo stosuje się maksymalnie 2 aplikacji sprayu na palenie;
• nie przekraczaj 4 dawek (aplikacji) na godzinę;
• nie przekraczaj 64 dawek na dobę [3].

Co zrobić, jeśli nadal chcę zapalić?

Jeśli po zakończeniu 3 etapu, zgodnie z zasadami, nadal odczuwasz potrzebę zapalenia papierosa, to nie martw się tym. Nadal możesz używać sprayu zgodnie z zasadami z końcowego etapu. Stosuj jednorazowo od 1 do 2 dawek sprayu, jednak nie przekraczaj w ciągu doby 4 dawek. Staraj się sięgać po spray, jeśli pokusa jest naprawdę duża [3].

Spraye na rzucanie palenia

Stosowanie sprayów na rzucanie palenia jest możliwe nawet wtedy, kiedy nie jesteś w stanie rzucić ich natychmiast. Powinieneś wtedy aplikować od 1 do 2 dawek sprayu na palenie w momencie, jeśli chcesz sięgnąć po papierosa (zgodnie z dawkami maksymalnymi). Tutaj celem jest redukcja liczby spalanych papierosów dobowo i wydłużenie czasu między każdym paleniem. Pamiętaj też o dwóch zasadach:

• maksymalnie 12 tygodni po wdrożeniu sprayu na palenie powinieneś całkowicie odstawić papierosy;
• jeśli nie zredukujesz liczby papierosów wypalanych na dobę do 6 tygodnia, to powinieneś skonsultować się z lekarzem [3].

Bezpieczeństwo sprayów na palenie

Spraye na rzucanie palenia do bezpieczna i skuteczna metoda radzenia sobie z nałogiem. Jednak jak każdy lek może powodować działania niepożądane. Pacjenci najczęściej skarżą się na kaszel, suchość w jamie ustnej lub nadmierne wydzielanie śliny. Zdarzają się także podrażnienia błony śluzowej jamy ustnej oraz wzdęcia, biegunki lub nudności. Może pojawić się pieczenie i mrowienie. Część skutków ubocznych związana jest z odczuwaniem głodu nikotynowego. Pacjent może doświadczać rozdrażnienia, potliwości, problemów z koncentracją, przyspieszonego oddechu i bicia serca [3].

Podsumowanie

NTZ z użyciem sprayów na palenie przynosi efekty i pozwala ograniczyć liczbę papierosów oraz przyjmowanie substancji rakotwórczych. Spraye na rzucanie palenia to metoda dla osób, które od razu przestają palić, jak i tych, którzy chcą stopniowo zredukować liczbę wypalanych papierosów. Po terapii trwającej 12 tygodni powinieneś przestać palić papierosy. Spraye na rzucanie palenia dostępne są w dwóch smakach, co może poprawić starania o rzucanie palenia. Pamiętaj, że 1 lub 2 dawki sprayu zastępują jednego papierosa. Nie stosuj więcej niż 4 dawki na godzinę oraz 64 dawki na dobę.

Bezsenność to zaburzenie, w którym występuje niedostateczna ilość lub jakość snu, związana z trudnościami w zasypianiu, utrzymaniu snu lub budzeniem się zbyt wcześnie rano z niemożnością ponownego zaśnięcia. Problemy ze snem, aby uznać je za istotne, muszą powodować duży dyskomfort lub trudności w codziennym funkcjonowaniu oraz występować co najmniej 3 noce w tygodniu.  Wyróżnia się bezsenność przygodną, trwającą do kilku dni oraz krótkotrwałą, obejmującą okres do kilku tygodni [1]. 

Ze względu na przyczynę problemu wyróżniamy bezsenność pierwotną (zaburzenia oddychania w czasie snu, zaburzenia snu i czuwania oraz zaburzenia ruchowe, np. zespół niespokojnych nóg i okresowe ruchy kończyn podczas snu) i wtórną. Bezsenność wtórna jest objawem innej choroby, np. napięcia psychicznego, często będącego skutkiem stresujących wydarzeń lub istotnych zmian w życiu, przewlekłego bólu. Podłożem problemów ze snem mogą być również krótkie i przemijające dolegliwości fizyczne lub zaostrzenia różnych chorób. Bezsenność przewlekłą rozpoznaje się gdy jest okres trwania objawów jest nie krótszy niż 3 miesiące [1,2].

Bezsenność u osób starszych

Wiele zmian wzorców snu u seniorów jest fizjologicznie poprawne, czyli normalne, jak na przykład wydłużony czas zasypiania, czy skrócenie całkowitego czasu snu. Zmiany te są związane ze zwyczajnym procesem starzenia. Inne stany, zaliczane do bezsenności pierwotnej, powinny być odpowiednio diagnozowane i leczone. Natomiast wtórne zaburzenia snu częste u osób starszych, wynikające ze współistniejących stanów, to np. przewlekły ból, refluks żołądkowo-przełykowy, częste oddawanie moczu, duszność związana z zastoinową niewydolnością serca, przewlekła obturacyjna choroba płuc, czy astma. Dodatkowo niska aktywność fizyczna w ciągu dnia, mało intensywny styl życia, w szczególności po przejściu na emeryturę, współwystępowanie zaburzeń psychicznych (depresja, zaburzenia lękowe), przyczyniają się do częstszego występowania bezsenności u seniorów [2].

Co stosować na sen dla seniora?

Kiedy pacjent z bezsennością trafi do lekarza, pierwszym etapem nie powinno być od razu leczenie farmakologiczne, lecz edukacja pacjenta w zakresie prawidłowej higieny snu, zmiany nawyków i trybu życia. Dokładne badania diagnostyczne pozwolą na wykrycie chorób współistniejących, w których zaburzenia snu są jednym z objawów. Często rozwiązanie problemów emocjonalnych i sytuacji trudnych psychologicznie dla pacjenta zasadniczo poprawia jego sen. W przypadku bezsenności przewlekłej zaleca się, aby każdy pacjent otrzymał leczenie w formie terapii poznawczo-behawioralnej, która jest krótkoterminową, ustrukturyzowaną metodą leczenia. Jej podstawą są specjalne techniki wzmacniające potrzebę snu oraz okołodobowy rytm snu i czuwania [3].

Higiena snu

Higiena snu to zbiór czynności i zasad, których wykonywanie i przestrzeganie poprawia jakość snu. Jeżeli zachodzi konieczność zastosowania leków nasennych, przestrzeganie zasad higieny snu u większości pacjentów dodatkowo zwiększa ich skuteczność, co może pozwolić na stosowanie leku w najniższej skutecznej dawce i skrócenie czasu leczenia [4].

Zasady właściwej higieny snu są następujące:

• należy unikać ciężkostrawnych posiłków, alkoholu oraz palenia papierosów przed snem;
• intensywną aktywność fizyczną trzeba zakończyć co najmniej 3 godziny przed snem, łagodne i umiarkowane ćwiczenia są dozwolone do 60 minut przed snem;
• należy unikać rozbudzających poznawczo lub emocjonalnie aktywności umysłowych przed snem (np. pracy, intensywnej nauki, programów telewizyjnych, korzystania z Internetu);
• ostatnie 60 minut przed snem trzeba przebywać w łagodnie oświetlonym otoczeniu, unikać silnego światła i korzystania z urządzeń elektronicznych wyposażonych w ekran;
• warto unikać odpoczywania w pozycji leżącej i spędzania czasu w łóżku w ciągu dnia;
• należy unikać regularnego przyjmowania leków nasennych;
• warto prowadzić regularny tryb życia, wstawać rano o tej samej porze;
• należy zadbać o odpowiednią temperaturę (najlepiej ok 18°C) oraz świeże powietrze w sypialni [1,4].

Passiflora – naturalne wsparcie snu i relaksu u osób starszych

Wśród naturalnych sposobów wspierania spokojnego snu u osób starszych warto zwrócić uwagę na Passiflorę (męczennicę cielistą, Passiflora incarnata), która od lat znajduje zastosowanie w łagodzeniu napięcia nerwowego i poprawie jakości snu. Kompleks substancji aktywnych zawarty w Passiflorze działa na układ nerwowy, wspierając naturalne procesy relaksacji i zasypiania. Co istotne, preparaty z Passiflorą są dobrze tolerowane przez seniorów i nie powodują uzależnienia ani porannego otępienia, w przeciwieństwie do wielu syntetycznych leków nasennych. Stosowanie Passiflory przynosi wyraźną poprawę jakości snu, zmniejsza uczucie lęku i pomaga w odzyskaniu naturalnego rytmu dobowego.

Sedistress fortetabletki, 500 mg

Lek dostępny bez recepty

O leku

• roślinny, tradycyjny produktu leczniczy;
• zawiera wyciąg suchy z ziela męczennicy – roślinę wykazującą działanie łagodzące objawy stresu psychicznego;
• przeznaczony do łagodzenia nerwowości, niepokoju i rozdrażnienia;
• ułatwia zasypianie;
• nie zawiera laktozy;
• do stosowania powyżej 12. roku życia.

Wskazania

Produkt zalecany jest w przypadku nerwowości, stresu oraz bezsenności.

Dawkowanie

Przyjmuj lek zgodnie z poniższymi zaleceniami:

• W przypadku łagodzenia krótkotrwałego stresu psychicznego: przyjmuj od 1 do 2 tabletek na dobę.
• W przypadku trudności z zasypianiem: przyjmij 1 tabletkę wieczorem, na około pół godziny przed snem. W razie potrzeby możesz przyjąć drugą tabletkę później.

Nie przekraczaj dawki 3 tabletek na dobę. Jeśli objawy nie ustępują po 2 tygodniach, skonsultuj się z lekarzem. Tabletki połykaj w całości, popijając dużą ilością wody.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Leki na sen dla seniora

Zalecenia na temat leczenia bezsenności wskazują, że objawowe leczenie farmakologiczne jest wskazane głównie w leczeniu krótkotrwałych problemów ze snem. Zanim jednak trafimy do lekarza, w przypadku sporadycznych problemów z zasypianiem oraz utrzymaniem snu możemy wypróbować dostępne preparaty z apteki. Poniżej podpowiadamy, co na sen dla seniora spośród dostępnych leków będzie najbezpieczniejsze i najskuteczniejsze [1].

Melatonina

U osób cierpiących na zaburzenia snu, zwłaszcza z opóźnioną fazą snu i zaburzeniami rytmu dobowego, dobrym wyborem leczenia jest melatonina – odpowiednik hormonu wydzielanego przez szyszynkę (gruczoł w naszym mózgu). Średnie dawki to 3–5 mg/dobę. Jednak działanie melatoniny obserwuje się czasami dopiero po upływie 2 tygodni przyjmowania leku. U wszystkich, nie tylko starszych melatonina zalecana w leczeniu bezsenności powodowanej zaburzeniami rytmu snu i czuwania, szczególnie w pracy zmianowej, przy zmianach stref czasowych i u osób niewidomych. Melatonina jest lekiem bezpiecznym, tzn. w praktyce nie obserwuje się istotnych interakcji z innymi lekami. Nie powoduje ona uzależnia, a w trakcie jej stosowania nie obserwuje się narastania tolerancji [1,3,5].

Leki roślinne

Jeśli problemy ze snem są spowodowane napięciem psychicznym, można zastosować leki roślinne. Kozłek lekarski (inaczej waleriana), melisa lekarska, męczennica cielista, chmiel zwyczajny, dziurawiec zwyczajny to gatunki roślin, z których pozyskuje się wyciągi (ekstrakty), stosowane tradycyjnie w okresowych trudnościach w zasypianiu na tle nerwowym, jako środek łagodzący objawy napięcia nerwowego wywołanego stresem, lękiem, niepokojem. Surowcami roślinnymi są korzeń kozłka, liść melisy, ziele męczennicy, szyszka chmielu, ziele dziurawca. Stosowanie leków roślinnych zalecane jest w leczeniu krótkotrwałych problemów ze snem. Warto pamiętać, że składniki ziołowe (przede wszystkim dziurawiec), przy niekontrolowanym i długim stosowaniu mogą wchodzić w niebezpieczne interakcje z innymi lekami. Szczególnie istotne jest to u seniorów, którzy zazwyczaj stosują wiele różnych leków [1,3].

Leki przeciwhistaminowe

Alternatywą dla silnych leków nasennych dostępnych jedynie na receptę (np. Nasen, Stilnox, Imovane, Estazolam) w leczeniu krótkotrwałym, czyli do 7 dni, są leki przeciwhistaminowe, np. doksylamina, dostępna stosunkowo od niedawna bez recepty [1]. Doksylamina wykazuje silne działanie nasenne i uspokajające. Skutecznie skraca czas oczekiwania na zaśnięcie oraz wydłuża czas trwania i zwiększa głębokość snu [6]. Niestety leki przeciwhistaminowe mogą w wyższych dawkach w połączeniu z innymi lekami powodować ryzyko wystąpienia groźnych dla życia zaburzeń rytmu serca. Leki przeciwhistaminowe powinny być bardzo ostrożnie stosowane u osób starszych w leczeniu doraźnym, m.in. z powodu długiego okresu utrzymywania się leku w organizmie [1]. Osoby w wieku powyżej 65 lat są bardziej narażone na występowanie innych schorzeń, które mogą wymagać zmniejszenia dawki doksylaminy. Zalecana dawka początkowa wynosi 12,5 mg, podawana 30 minut przed snem [6].

Jakie leki na sen dla osób starszych znajdziemy w aptece?

Spośród leków dostępnych w aptekach na sen dla seniora, najbezpieczniejsze będą preparaty z melatoniną. W drugiej kolejności można wypróbować leki ziołowe, choć trzeba brać pod uwagę podwyższone ryzyko interakcji z innymi lekami. Dopiero na końcu, gdy inne preparaty nie będą skuteczne, można sięgnąć po preparaty z doksylaminą. Warto pamiętać, że pacjenci z uporczywymi problemami ze snem powinni skonsultować się z lekarzem. Poniższa tabela przedstawia różne opcje leków i preparatów wspomagających sen u osób starszych.

Podsumowanie

Bezsenność jest częstym problemem, szczególnie u osób starszych. Warto zadbać o prawidłową higienę snu i nasze nawyki, ponieważ dzięki temu jesteśmy w stanie znacząco poprawić jakość snu. W przypadku krótkotrwałych kłopotów ze snem możemy wspierać się lekami dostępnymi bez recepty, takimi jak np. melatonina czy leki roślinne. Warto jednak pamiętać, że niektóre leki dostępne bez recepty mogą wchodzić w interakcje z już stosowanymi lekami, szczególnie u seniorów. Pacjenci z długotrwałymi problemami ze snem powinni skonsultować się z lekarzem.

Głównymi przyczynami powodującymi trudności z zasypianiem są często występujące u osób starszych choroby przewlekłe, a zwłaszcza:

• depresja;
• choroby somatyczne; 
• choroby serca i układu oddechowego;
• przewlekłe bóle stawów i kręgosłupa;
• nadmierny stres;
• częste oddawanie moczu w nocy.

Ponadto negatywnie na długość snu mogą wpływać niektóre leki, zbyt mała aktywność fizyczna w ciągu dnia oraz zwiększona wrażliwość na liczne czynniki rozpraszające, a więc niewłaściwe oświetlenie i temperatura w pokoju, niewygodny materac czy nadmierny hałas [5].

Jak działają tabletki na sen dla osób starszych?

Tabletki na sen dla osób starszych zawierają w swoim składzie najczęściej melatoninę oraz wyciągi ziołowe, zwłaszcza z melisy i kozłka lekarskiego. Są to związki czynne, które gdy są stosowane zgodnie z zaleceniami nie uzależniają, co jest bardzo ważne dla osób w podeszłym wieku [1-4].

Czy tabletki na sen dla seniora mają jakieś skutki uboczne?

Preparaty na sen mogą powodować senność w ciągu dnia oraz zaburzenia koncentracji, dlatego w trakcie ich stosowania nie należy kierować pojazdami mechanicznymi bądź maszynami. Ponadto u niektórych pacjentów mogą wywołać reakcje alergiczne, a także delikatne kłopoty żołądkowe. Dlatego jeśli nie jesteśmy pewni swojego wyboru, warto skonsultować ich zakup z farmaceutą w aptece, który odpowie na wszystkie pytania.

Przykładowe tabletki na sen dla osób starszych z apteki

W aptekach dostępnych jest wiele tabletek na sen przeznaczonych dla seniorów, które można kupić bez recepty lekarskiej. Zaliczają się do nich zarówno leki roślinne, jak i suplementy diety zawierające melatoninę, wyciągi ziołowe czy łagodne substancje uspokajające. Preparaty te są zazwyczaj dobrze tolerowane przez osoby starsze i mogą stanowić wsparcie w sytuacjach okresowej bezsenności lub trudności z zasypianiem. Pamiętajmy jednak, że ich stosowanie powinno być zgodne z zaleceniami producenta, a w razie wątpliwości warto zasięgnąć porady farmaceuty. Wybrałem dla Was kilka interesujących preparatów, które doraźnie pomogą w leczeniu problemów z zasypianiem [1–4].

Podsumowanie

Podsumowując, problemy z zasypianiem u osób starszych są często związane z chorobami przewlekłymi, stresem, bólem, a także nieodpowiednią higieną snu czy działaniem niektórych leków. W takich przypadkach pomocne mogą okazać się tabletki na sen oparte na melatoninie lub ziołowych ekstraktach, które przy prawidłowym stosowaniu są bezpieczne i nie powodują uzależnienia. Warto jednak pamiętać, że również łagodne preparaty mogą wywoływać działania niepożądane, dlatego ich dobór najlepiej skonsultować z farmaceutą lub lekarzem. Stosowanie odpowiednio dobranych środków nasennych może znacząco poprawić jakość snu, a tym samym codzienne funkcjonowanie i samopoczucie seniora.

Bezsenność jest jedną z najczęściej zgłaszanych przez pacjentów dolegliwości. Przez długi czas była traktowana jako objaw innych chorób, zwłaszcza zaburzeń nastroju, ale postęp wiedzy na temat patomechanizmów i konsekwencji bezsenności doprowadził do wyodrębnienia jej jako oddzielnej jednostki chorobowej. Należy pamiętać, że bezsenność, wywiera wielokierunkowy negatywny wpływ na zdrowie pacjenta. U osób z bezsennością stwierdza się podwyższone ryzyko zachorowania na schorzenia układu krążenia, zaburzenia nastroju czy otępienie [1].

Jakie są leki na bezsenność?

Leki nasenne należą do najbardziej popularnych grup leków, przepisywanych powszechnie przez lekarzy wszystkich specjalności. Różne substancje o działaniu nasennym są znane i stosowane od powstania medycyny. Początkowo leki nasenne były głównie pochodzenia naturalnego (w tym etanol, opiaty), ale od końca XIX w. dominują leki syntetyzowane chemicznie – syntetyczne leki nasenne. Wśród nich można wyróżnić następujące grupy leków:

• benzodiazepiny;
• agoniści receptora melatoninowego;
• trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne;
• neuroleptyki;
• barbiturany;
• leki przeciwhistaminowe I generacji: difenhydramina, doksylamina.

Prawie wszystkie leki stosowane w leczeniu zaburzeń snu lub bezsenności dostępne są na podstawie recepty, którą wystawia lekarz. Difenhydramina i doksylamina jednak, są lekami, które można nabyć w aptekach ogólnodostępnych, bez posiadania recepty wystawionej przez lekarza, 

Co to jest difenhydramina?

Difenhydramina to lek przeciwhistaminowy I generacji. Co więc może mieć wspólnego z leczeniem bezsenności? Difenhydramina podawana doustnie przenika do ośrodkowego układu nerwowego, czego efektem jest uczucie senności. Efektem działania difenhydraminy jest skrócenie czasu zasypiania, poprawa jakości snu oraz spowodowanie, że sen staje się głębszy. Jej działanie rozpoczyna się po 15-30 minutach, a maksymalny efekt terapeutyczny obserwuje się po 1-3 godzinach od przyjęcia. Zalecana dawka to 50 mg przyjmowane na około 20-30 minut przed snem. Jeśli w nocy dojdzie do wybudzenia to NIE wolno przyjmować kolejnej tabletki leku zawierającego difenhydraminę.

Co to jest doksylamina?

Doksylamina to również lek przeciwhistaminowy I generacji, przenikający do ośrodkowego układu nerwowego. Różnica (w odniesieniu do difenhydraminy) dotyczy dawki początkowej, która według zaleceń wynosi 12,5 mg i powinna być przyjmowana 30 minut przed pójściem spać. W razie braku skuteczności, dawka może być zwiększona do 25 mg przed snem. Należy tak przyjmować lek, aby po jego zażyciu możliwy był sen co najmniej 8 godzinny. Maksymalny efekt terapeutyczny obserwuje się po 2 godzinach od przyjęcia leku [4].

Jak długo można stosować difenhydraminę i doksylaminę?

Leczenie difenhydraminą i doksylaminą powinno być krótkotrwałe. Nie wolno przyjmować żadnego z leków dłużej niż 7 dni bez konsultacji z lekarzem.

Czy doksylamina i difenhydramina uzależniają?

Według dostępnych danych leki nie wykazują działania uzależniającego. Długotrwałe stosowanie tych substancji może jednak prowadzić do wystąpienia efektu odstawienia. 

Czy po doksylamine i difenhydraminie można prowadzić samochód?

Obie substancje wywołują senność. Mogą również wystąpić zawroty głowy, zaburzenia uwagi, niewyraźne widzenie i spowolniona reakcja. Należy wstrzymać się od prowadzenia pojazdów i obsługi urządzeń mechanicznych przez 8 godzin od przyjęcia dawki leku lub dopóki utrzymują się wymienione wyżej objawy.

Czy Apap noc to bezpieczny lek na bezsenność?

Od kilku lat difenhydramina (jeden ze składników preparatu “Apap noc” przeżywa swój niechlubny renesans jako składnik preparatów dostępnych w aptekach bez recepty. Skojarzenie paracetamolu i difenhydraminy nie wydaje się racjonalne z dwóch powodów. Po pierwsze, jeżeli ból pojawia się w porze nocnej, prowadząc do wybudzenia (czyli powoduje bezsenność), to najprawdopodobniej mamy do czynienia z bólem zapalnym. Stosowanie w takim przypadku paracetamolu, którego działanie przeciwzapalne jest znikome, na pewno nie znajduje uzasadnienia. Po drugie, difenhydramina jako lek o działaniu cholinolitycznym doprowadza do dysfunkcji nadrdzeniowych szlaków cholinergicznych, co może w konsekwencji ograniczać skuteczność innych analgetyków i powodować jeszcze większy ból.

Jakie są syntetyczne leki na sen bez recepty ?

W aptekach są dostępne leki bez recepty zawierające doksylaminę oraz difenhydraminę w formie tabletek. Wszystkie preparaty zawierają dozwoloną dawkę substancji czynnych:

Dorminox, tabletki

O produkcie:

• produkt zawierający doksylaminę;
• zalecana dawka początkowa to 12,5 mg przyjmowana na 30 minut przed snem;
• preparat jest przeznaczony dla osób dorosłych, powyżej 18 roku życia;
• maksymalna dawka dobowa nie powinna być większa niż 25 mg (2 tabletki) na dobę;
• należy zażyć lek na pół godziny przed pójściem spać i przeznaczyć na ten sen minimum 8h.

Noctis Noc, tabletki

O produkcie:

• produkt, który również zawiera doksylaminę;
• w przypadku uczucia senności w ciągu dnia zaleca się zapewnienia przynajmniej 8-godzinnego odstępu czasu od przyjęcia produktu do momentu przebudzenia lub w przypadku przyjęcia dawki 25 mg zmniejszenie dawki następnym razem do 12,5 mg (1 tabletki);
• preparat jest przeznaczony dla osób dorosłych, powyżej 18 roku życia;
• należy zażyć lek na pół godziny przed pójściem spać i przeznaczyć na ten sen minimum 8h.

Senamina, tabletki

O produkcie:

• produkt, który również zawiera doksylaminę;
• preparat jest przeznaczony dla osób dorosłych, powyżej 18 roku życia.

SenoLEK, kapsułki

O produkcie:

• produkt zawierający difenhydraminę;
• zalecana dawka dla osoby dorosłej wynosi 50 mg (1 kapsułka) 20 minut przed snem;
• leku nie należy stosować przez okres dłuższy niż 7 dni bez konsultacji z lekarzem.

Luminastil, tabletki

O produkcie:

• leku nie należy stosować przez okres dłuższy niż 7 dni bez konsultacji z lekarzem.
• produkt zawierający difenhydraminę;
• zalecana dawka dla osoby dorosłej wynosi 50 mg;

Czy można samodzielnie badać jakość swojego snu?

Przydatnym narzędziem diagnostycznym, które nie służy bezpośrednio rozpoznaniu, ale ocenie natężenia bezsenności i monitorowaniu procesu leczenia, jest dzienniczek snu – zeszyt, w którym pacjent zapisuje godzinę położenia się do łóżka, godzinę zaśnięcia i pobudki, czas spędzony w łóżku i czas snu oraz ewentualne objawy zaburzające jego funkcjonowanie w nocy i w ciągu dnia. Prowadzenie dzienniczka snu wymaga dużej skrupulatności i zaangażowania ze strony pacjenta, jednak jeśli te warunki są spełnione, jest on źródłem cennej wiedzy na temat okołodobowego rytmu pacjenta [2].

Czy są jakieś niefarmakologiczne metody leczenia bezsenności?

Metodą tak zwanego pierwszego rzutu jest interwencja psychoterapeutyczna. Podejście to składa się z następujących elementów [3]:

• psychoedukacja – przekazanie pacjentowi informacji dotyczących higieny snu, czyli elementów stylu życia i otoczenia wspomagających zdrowy sen. Pacjent jest informowany o konieczności powstrzymania się od używek w godzinach południowych/wieczornych, ograniczenia przyjmowania produktów zawierających kofeinę, usunięcia z sypialni zegarka, wyciszenia i zaciemnienia sypialni;
• techniki relaksacyjne – metody pozwalające zredukować napięcie;
• interwencje behawioralne;
• terapia poznawcza – wyjaśnienie pacjentowi fizjologii snu oraz wyeliminowanie ewentualnych fałszywych przekonań dotyczących bezsenności i jej skutków.

Podsumowanie

Trzeba mieć świadomość, że w przypadku bezsenności podanie środka o działaniu nasennym jest wyłącznie leczeniem objawowym, łagodzącym objaw choroby, a nie leczącym ją. Dostępne na rynku leki pozwalają na uzyskanie pozytywnego efektu niezależnie od typu i formy bezsenności. Dokonując wyboru leku, należy się kierować jego skutecznością i bezpieczeństwem.

Semaglutyd i liraglutyd to leki, które stosuje się w terapii cukrzycy typu 2, ale nie tylko. Obydwie substancje są powszechnie wykorzystywane w leczeniu otyłości, ponieważ zmniejszają apetyt i jednocześnie zwiększają uczucie sytości. Zalicza się je do grupy analogów GLP-1, określanych również mianem inkretynomimetyków [1,2].

Jak działa semaglutyd, a jak liraglutyd?

Aby zrozumieć, jak działają semaglutyd i liraglutyd, warto zapoznać się z mechanizmem działania hormonów inkretynowych. Są one wydzielane w przewodzie pokarmowym po spożyciu posiłku. Ich główną funkcją jest pobudzanie trzustki do produkcji insuliny, co skutkuje obniżeniem stężenia glukozy we krwi. Jednym z ważniejszych hormonów inkretynowych jest GLP-1 i to właśnie jego mechanizm działania naśladują semaglutyd i liraglutyd. 

Choć obydwa leki działają bardzo podobnie, istnieją między nimi pewne różnice, które przekładają się na ich zastosowanie i skuteczność. Semaglutyd działa dłużej, dzięki czemu może być stosowany we wstrzyknięciach raz w tygodniu. Natomiast liraglutyd ma krótszy czas półtrwania, dlatego aby był skuteczny, musi być podawany codziennie. Według niektórych źródeł semaglutyd jest bardziej efektywny w kontrolowaniu stężenia glukozy we krwi oraz zmniejszeniu łaknienia. Jednak w praktyce wiele zależy również od indywidualnej reakcji pacjenta na lek. Nie bez znaczenia jest również styl życia i stosowania dieta [1-4].

Jakie skutki uboczne wywołują semaglutyd i liraglutyd?

Oba związki mogą powodować działania niepożądane ze strony różnych układów.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Wśród najczęściej obserwowanych skutków ubocznych analogów GLP-1 wymienia się dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Nudności, biegunka, niestrawność i bóle brzucha to typowe działania niepożądane, które występują zwykle na początku leczenia i przemijają po kilku lub kilkunastu dniach od rozpoczęcia terapii [1,2].

Hipoglikemia

Skutkiem ubocznym analogów GLP-1 może być hipoglikemia, czyli nadmierny spadek stężenia glukozy we krwi, który występuje szczególnie często w połączeniu z insuliną lub doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi [1,2].

Zaburzenia pracy serca, złe samopoczucie i stany zapalne

Stosowanie tych leków może się wiązać z przyspieszeniem częstości akcji serca, bólami i zawrotami głowy oraz zmęczeniem. W przypadku liraglutydu zaobserwowano również zwiększoną częstość zapalenia błony śluzowej nosa, gardła i oskrzeli, a także występowanie wysypek skórnych [1,2].

Ryzyko zapalenia trzustki

Przyjmowanie analogów GLP-1 może zwiększać ryzyko wystąpienia zapalenia trzustki. W przypadku semaglutydu jest to obserwowane niezbyt często, natomiast w przypadku liraglutydu – bardzo rzadko [1,2,5].

“Ozempic face”

Słynny już efekt “ozempic face” (ozempikowa twarz) związany ze stosowaniem analogów GLP-1 wynika ze spadku masy ciała. Zmniejszenie ilości tkanki tłuszczowej sprawia, że twarz staje się smuklejsza, a zmarszczki i wiotczenie skóry są bardziej widoczne [6].

Kiedy stosuje się semaglutyd, a kiedy liraglutyd?

Obydwa leki są wskazane w leczeniu cukrzycy typu 2, przy czym konieczne jest wprowadzenie odpowiedniej diety oraz regularnej aktywności fizycznej. Analogi GLP-1 mogą być stosowane samodzielnie lub w połączeniu z innymi doustnymi preparatami przeciwcukrzycowymi [1,2].

Co ciekawe, kontrola masy ciała, czyli leczenie nadwagi i otyłości jest jedynym wskazaniem do stosowania preparatów zawierających semaglutyd (Wegovy FlexTouch) oraz liraglutyd (Saxenda). Nieodzownym elementem terapii pozostaje oczywiście prawidłowo zbilansowana dieta oraz aktywność fizyczna [7,8].

Dawkowanie i czas działania

Ze względu na dłuższy czas działania, semaglutyd we wstrzyknięciach może być stosowany raz w tygodniu, niezależnie od posiłku i o dowolnej porze dnia. Początkowa dawka nie powinna przekroczyć 0,25 mg. Jeśli jest taka potrzeba, dawkę można zwiększyć po upływie około 4 tygodni. Nie należy przekraczać 2 mg na tydzień w przypadku leku Ozempic, natomiast dla preparatu Wegovy FlexTouch masymalna dawka wynosi 2,4 mg [1,7]. Postać doustna leku wymaga natomiast codziennego zażywania leku na pusty żołądek (co najmniej 3 godziny po posiłku i 30 minut przed jedzeniem). Początkowo zaleca się przyjmowanie 3 mg raz na dobę. W razie konieczności dawkę można zwiększyć po około miesiącu [9].

Liraglutyd należy stosować codziennie, niezależnie od posiłku i o dowolnej porze dnia (najlepiej zachowywać regularne odstępy). Dawka początkowa to 0,6 mg, jednak można ją zwiększyć do 1,2 mg po około 7 dniach, a następnie do maksymalnie 1,8 mg dziennie w przypadku leku Victoza. Preparat Saxenda można natomiast stosować w wyższych dawkach, sięgających 2,4-3 mg na dobę. Zwiększanie dawkowania powinno odbywać się z tygodniowym odstępem [2,8].

Dawkowanie semaglutydu i liraglutydu oraz długość terapii jest ustalana indywidualnie przez lekarza.

Porównanie profili bezpieczeństwa

Choć zarówno semaglutyd, jak i liraglutyd są uważane za bezpieczne, ich stosowanie może wiązać się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych. Ponieważ są to stosunkowo nowe leki, nadal brakuje wystarczających badań, które potwierdziłyby bezpieczeństwo stosowania w określonych grupach pacjentów [1,2].

Stosowanie u kobiet w ciąży i karmiących piersią

Stosowanie analogów GLP-1, takich jak semaglutyd i liraglutyd, jest przeciwwskazane w okresie ciąży. Co więcej, zaleca się odstawienie tych leków przed planowanym zajściem w ciążę, w przypadku semaglutydu około 2 miesiące wcześniej.

Semaglutyd przenika do mleka kobiecego, dlatego obecnie uważa się, że nie powinien być stosowany w okresie laktacji. Liraglutyd również jest przeciwwskazany w okresie karmienia piersią, choć nie jest znany stopień przenikania leku do mleka [1,2,7-9].

Według niektórych opracowań oba leki przenikają do mleka ludzkiego w niewielkim stopniu, co można przypisać dużej wielkości ich cząsteczek oraz wysokiemu powinowactwu do białek osocza, takich jak albuminy. Konieczne są jednak dalsze badania, aby potwierdzić bezpieczeństwo analogów GLP-1 w okresie laktacji [10].

Prowadzenie pojazdów i obsługa maszyn

Analogi GLP-1 stosowane samodzielnie nie mają istotnego wpływu na prowadzenie pojazdów ani obsługę maszyn. Jednak ich łączenie z insuliną lub doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi może powodować hipoglikemię (spadek stężenia glukozy we krwi poniżej normy), na co należy szczególnie uważać [1,2].

Interakcje z alkoholem

Nie należy łączyć semaglutydu i liraglutydu z alkoholem, ponieważ może to nasilić ryzyko wystąpienia hipoglikemii, a także osłabić działanie tych leków [1,2].

Stosowanie u seniorów

Na podstawie badań stwierdzono, że wiek wpływa na działanie semaglutydu i liraglutydu. W związku z tym nie ma konieczności stosowania niższych dawek u ogólnie zdrowych osób po 60. roku życia [1,2].

Stosowanie przy zaburzeniach czynności nerek i wątroby

U pacjentów łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek i wątroby nie ma konieczności zmieniania dawkowania semaglutydu i liraglutydu. Leki te nie są natomiast zalecane w przypadku ciężkich chorób nerek i wątroby [1,2].

Dostępność leków i zamienniki

Semaglutyd jest dostępny w postaci roztworów do wstrzykiwań podskórnych w ramię, brzuch lub udo (Ozempic, Wegovy Flex Touch) oraz tabletek doustnych (Rybelsus). Z kolei liraglutyd występuje jedynie w formie roztworów do wstrzykiwań podskórnych w ramię, udo lub brzuch (Saxenda, Victoza).

Podsumowanie

Analogi GLP-1 są bardzo popularne na polskim rynku farmaceutycznym. Wynika to przede wszystkim z wysokiej skuteczności w leczeniu cukrzycy typu 2 oraz dodatkowych korzyści związanych z utratą masy ciała. W przeciwieństwie do niektórych doustnych leków przeciwcukrzycowych, analogi GLP-1, takie jak semaglutyd i liraglutyd, znacznie rzadziej wywołują hipoglikemię. Ponadto leki takie jak Ozempic czy Wegovy stosuje się we wstrzyknięciach raz na tydzień, co ułatwia stosowanie.

Jednak jak wszystkie leki, również analogi GLP-1 mają swoje wady. Wśród nich można wymienić zaburzenia żołądkowo-jelitowe, które u niektórych pacjentów są na tyle uciążliwe, że konieczne jest przerwanie terapii. Co więcej, leczenie semaglutydem lub liraglutydem to dosyć kosztowne przedsięwzięcie, zwłaszcza gdy nie podlega refundacji [1,2,7-9].