Pamiętaj, że każda rana jest inna i wymaga indywidualnego podejścia. Maść na zadrapania i maść na otarcia będą dobre naniewielkie skaleczenia, ale głęboka rana czy oparzenie. Dlatego tak ważne jest poznanie różnych rodzajów preparatów i ich zastosowania. W tym artykule dowiesz się, co na otarcia warto zastosować oraz jakie maści, żele i kremy na rany są dostępne w aptekach i kiedy najlepiej je stosować.

Rodzaje ran – co warto wiedzieć przed wyborem preparatu

Preparat na rany trzeba dobrać konkretnie pod daną sytuację. Ciężko odpowiedzieć na pytanie, co na rany stosować idywidualnie. Inaczej odpowiemy na pytanie, czym smarować zdartą skórę a inne preparaty polecimy jako maść na rany przyspieszającą gojenie. Poniżej prezentujemy krótki opis, jak postępować w różnych sytuacjach.

Maść na zadrapania i kremy na otarcia

Co na otarcia będzie najlepsze? Czym smarować zdartą skórę? Otarcia, zadrapania i drobne skaleczenia to najczęstsze urazy skóry, z którymi mamy do czynienia na co dzień. Obejmują one jedynie zewnętrzne warstwy naskórka i zazwyczaj goją się szybko przy odpowiedniej pielęgnacji. Takie rany charakteryzują się niewielkim krwawieniem, zaczerwienieniem i łagodnym bólem, który szybko ustępuje. Podstawą leczenia takich ran jest dokładne oczyszczenie wodą z łagodnym mydłem, a następnie zastosowanie preparatu, który stworzy barierę ochronną i przyspieszy gojenie. Przy ranach powierzchownych świetnie sprawdzają się hydrożele lub lekkie maści bez antybiotyków. Tworzą one cienką warstwę ochronną, która zapobiega wysychaniu rany i chroni ją przed bakteriami z zewnątrz. Jednocześnie pozwalają skórze oddychać, co jest bardzo ważne w procesie gojenia. Pamiętaj, że nawet drobne rany wymagają odpowiedniej pielęgnacji, aby zapobiec infekcji i przyspieszyć powrót do zdrowia [1].

Jaki lek na rany głębsze i trudno gojące się wybrać?

A co robić, jeśli mamy poważną, głęboką ranę? Czy istnieje jakiś lek na rany takiego typu? Ogólnie typowych leków na rany nie ma, ale warto stosować tutaj specjalistyczne opatrunki. Kiedy je używać? Do tej kategorii zaliczamy rany pooperacyjne, owrzodzenia cukrzycowe czy odleżyny. Takie rany penetrują głębiej do tkanek, wolniej się goją i są bardziej podatne na infekcje. Często wymagają specjalistycznego podejścia i długotrwałej terapii pod nadzorem lekarza. Przy ranach trudno gojących się kluczowe jest utrzymanie wilgotnego środowiska oraz ochrona przed infekcją, która może znacząco opóźnić proces gojenia. W przypadku takich ran warto sięgnąć po maść na trudno gojące się rany, która zawiera składniki aktywnie wspierające regenerację tkanek. Mogą to być żele hydrokoloidowe, preparaty z miodem Manuka lub maści z antybiotykiem, jeśli rana jest zainfekowana. Pamiętaj jednak, że przy poważniejszych ranach zawsze warto skonsultować się z lekarzem, który pomoże dobrać odpowiedni preparat i monitorować proces gojenia. Jeśli w ranie pojawił się stan zapalny i jest zainfekowana to najnowsze wytyczne polecają stosowanie opatrunków specjalistycznych (np. ze srebrem) a nie maści z antybiotykami [2,3].

Preparaty na rany po oparzeniach

Oparzenia klasyfikujemy według stopni ciężkości, co pomaga w doborze odpowiedniego leczenia. Oparzenia I stopnia (zaczerwienienie i ból) oraz II stopnia (pęcherze, obrzęk, silny ból) mogą być leczone preparatami dostępnymi bez recepty. Natomiast oparzenia III stopnia (uszkodzenie głębszych tkanek, skóra biała lub zwęglona) wymagają natychmiastowej pomocy medycznej i nie powinny być leczone domowymi sposobami. Do leczenia oparzeń I i II stopnia polecane są preparaty o działaniu chłodzącym i nawilżającym, takie jak hydrożele z pantenolem czy alantoiną. Ważne jest, aby nie stosować tłustych maści na świeże oparzenia, gdyż mogą one zatrzymywać ciepło w skórze i pogarszać stan rany. Zamiast tego, wybieraj preparaty w formie żelu, które zapewnią odpowiednie chłodzenie i nawilżenie oparzonej skóry [1].

Jakie maści, żele i kremy na rany warto stosować?

Co na rany będzie najlepsze i co najlepiej kupić w aptece z preparatów na rany? Jeśli chodzi o coś na skaleczenia i poważniejsze rany, to pewnie większość z nas myśli o maści na rany z antybiotykiem lub maści na rany przyspieszającej gojenie. Te pierwsze są powszechnie kupowane w aptece, ale nie zawsze będą idealne, o czym piszemy dalej. W kwestii maści na rany przyspieszającej gojenie lepiej bazować na żelach hydrokoloidowych na rany, np. Octenisept żel na rany. Zapewniają one wilgotne środowisko, które przyspiesza gojenie, a często także dezynfekują zranienie. O wszystkim opowiadamy dokładnie dalej oraz przedstawiamy polecane produkty.

Maści na rany przyspieszające gojenie

Maści na rany przyspieszające gojenie zawierają składniki aktywnie wspierające regenerację tkanek. Mogą to być substancje takie jak alantoina, pantenol, czy wyciągi roślinne (Maść nagietkowa) o działaniu regenerującym. Takie preparaty na rany tworzą na jej powierzchni ochronną warstwę, która zapobiega wysychaniu i chroni przed infekcją. Jednocześnie dostarczają skórze składników odżywczych, które przyspieszają proces gojenia. Przy wyborze maści przyspieszającej gojenie zwróć uwagę na jej skład. Najlepsze preparaty zawierają składniki o udowodnionym działaniu regenerującym, takie jak alantoina czy pantenol (Alantan, Alantan Plus, Dermopanten). Unikaj produktów z dużą ilością konserwantów i sztucznych barwników, które mogą podrażniać ranę. Pamiętaj również, że maść powinna być łatwa w aplikacji i nie powodować dyskomfortu po nałożeniu.

Alantan Plus, maść

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera alantoinę i pantenol;
• polecany przy otarciach, lekkich skaleczeniach lub popękanej skórze;
• bezpieczny dla dzieci, odpowiednia dla alergików;
• zapewnia intensywną regenerację i nawilżenie skóry.

Maść nagietkowa Elissa, maść

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera ekstrakt z nagietka;
• na otarcia, suche i podrażnione miejsca na skórze;
• produkt bez konserwantów;
• naturalny skład, intensywne nawilżenie i regeneracja.

Dermopanten, maść

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera 5% dekspantenolu;
• na otarcia, suche i podrażnione miejsca na skórze;
• naturalny skład, intensywne nawilżenie i regeneracja.

Maści na rany trudno gojące się

Jeśli chodzi o maści na rany trudno gojące się, to mamy kilka opcji. Jedną z nich jest maść na rany z antybiotykiem (Tribiotic, Maxibiotic, Multibiotic). To specjalistyczny preparat, który łączy w sobie właściwości gojące z działaniem przeciwbakteryjnym. Takie maści są szczególnie przydatne w przypadku ran z objawami infekcji lub wysokim ryzykiem jej wystąpienia. Zawierają one antybiotyki, które eliminują bakterie znajdujące się w ranie, zapobiegając rozprzestrzenianiu się infekcji. Należy jednak pamiętać, że maści z antybiotykiem powinny być stosowane tylko wtedy, gdy jest to naprawdę konieczne. Nadużywanie antybiotyków może prowadzić do rozwoju oporności bakterii, a także zwiększa ryzyko reakcji alergicznych. Dodatkowo przy rozległych ranach polecane są plastry specjalistyczne, np. ze srebrem. Maści z antybiotykiem powinno się stosować rozsądnie. Dlatego przed zastosowaniem takiej maści warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, szczególnie jeśli rana wykazuje wyraźne objawy infekcji, takie jak zaczerwienienie, obrzęk, ból czy wysięk ropny.

Tribiotic, maść

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera antybiotyki – neomycyna, bacytracyna, polimyksyna B;
• wskazania: zakażone rany, otarcia, ukąszenia owadów
• do stosowania krótkoterminowego;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości i saszetkach.

Do maści na trudno gojące się rany zalicza się także maści z miodem Manuka, tj. Activon Tube. Czysty miód Manuka wykazuje działanie antybakteryjne, a dodatkowo chroni ranę przed niekorzystnymi czynnikami zewnętrznymi. Zapewnia też wilgotne środowisko, co przyspiesza gojenie rany.

Activon Tube Miód Manuka, maść

O produkcie

• wyrób medyczny;
• zawiera czysty miód Manuka;
• polecany na wszystkie rodzaje ran w tym rany martwicze, owrzodzenia, odleżyny;
• produkt naturalny;
• wykazuje silne właściwości antybakteryjne i regeneracyjne.

Maści na otarcia i maści na zadrapania – a może lepiej żel?

Żele na rany to nowoczesne preparaty, które zyskują coraz większą popularność w leczeniu różnego rodzaju ran. Ich główną zaletą jest konsystencja, która zapewnia idealne nawilżenie rany i tworzy optymalne środowisko dla procesu gojenia. Żele łatwo się rozprowadzają, nie pozostawiają tłustego filmu na skórze i szybko się wchłaniają, co zwiększa komfort stosowania. Szczególnie polecane są żele hydrokoloidowe (Granudacyn, Sutrisept, SutriHeal, Intrasite Gel, Prontosan Wound Gel) na rany, które tworzą wilgotne środowisko sprzyjające naturalnemu procesowi gojenia. Takie preparaty są szczególnie skuteczne w przypadku ran suchych lub z minimalnym wysiękiem. To także dobry wybór, jeśli szukasz maści na otarcia, maści na zadrapania lub kremu na otarcia. Jeśli szukasz odpowiedzi na pytanie, czym smarować zdartą skórę, to takie preparaty na rany będą najlepsze. Żele hydrokoloidowe nie tylko nawilżają ranę, ale również chronią ją przed bakteriami i innymi zanieczyszczeniami z zewnątrz. Dodatkowo, ich chłodząca konsystencja przynosi ulgę i zmniejsza uczucie bólu, co jest szczególnie ważne przy oparzeniach.

Granudacyn, żel na rany

O produkcie

• hydrożel, który wskazany jest do przemywania ran;
• można stosować na wszystkie rodzaje ran;
• zapewnia wilgotne środowisko, nawilża i wspomaga regenerację skóry,
• występuje w formie płynu, żelu i preparatu do terapii podciśnieniowej;
• brak metali ciężkich;
• nie wymaga spłukiwania.

SutriSept, hydrożel na rany

O produkcie

• wyrób medyczny;
• hydrożel;
• wskazania: dezynfekcja i pielęgnacja ran powierzchownych i przewlekłych;
• działa antybakteryjnie, wspiera gojenie ran bez podrażnień;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości;
• dostępny też jako płyn;
• do stosowania na rany różnego rodzaju;
• nie trzeba spłukiwać.

Octenisept, żel na rany

O produkcie

• wyrób medyczny;
• zawiera oktenidynę i substancje nawilżające;
• wskazania: Dezynfekcja i wspomaganie gojenia ran;
• bez alkoholu, nie szczypie;
• skuteczna ochrona przed infekcją, przyspiesza gojenie;
• zużyć w ciągu 12 miesięcy od otwarcia.

Intrasite Gel, hydrożel

O produkcie

• wyrób medyczny;
• hydrożel na rany powierzchniowe, ale również głębokie i martwicze;
• wspomaga oczyszczanie łożyska z tkanki martwiczej;
• przyspiesza gojenie rany;
• występuje w opakowaniach o różnej pojemności.

Prontosan Wound Gel, sterylizowany żel na rany;

O produkcie

• wyrób medyczny;
• hydrożel na rany powierzchniowe, ale również głębokie i martwicze;
• oczyszcza i dekontaminuje rany;
• przyspiesza gojenie rany.

Cicatridina, krem

O produkcie

• wyrób medyczny;
• zawiera kwas hialuronowy oraz substancje dezynfekujące;
• odpowiedni do ran powierzchniowych, otarć, ale również głębszych, bardziej krwawiących.

Jak wybrać właściwy preparat na rany – praktyczne wskazówki

Wybór odpowiedniej maści na zadrapania lub żelu na rany zależy od wielu czynników. Przede wszystkim należy wziąć pod uwagę rodzaj i stadium rany. Świeża rana wymaga innego podejścia niż rana w fazie regeneracji. Ważne są również aktywne składniki – należy dopasować je do potrzeb (np. antybiotyki przy ryzyku infekcji). Nie bez znaczenia jest też wrażliwość skóry – niektóre preparaty mogą powodować podrażnienia u osób wrażliwych.

Przy wyborze preparatu warto również zwrócić uwagę na jego formę. Żele są zazwyczaj lepsze dla ran wymagających nawilżenia, podczas gdy maści mogą być bardziej odpowiednie dla ran suchych. Na otarcia, skaleczenia, zadrapnia i większe rany warto stosować żele hydrokoloidowe na rany, bo zapewniają wilgotne środowisko, co przyspiesza gojenie. Lokalizacja rany również ma znaczenie – na twarz lepiej stosować lżejsze preparaty, które nie pozostawiają tłustego filmu. Pamiętaj, że najdroższy produkt nie zawsze jest najlepszy – zarówno tańsze, jak i droższe preparaty mogą zawierać podobne składniki aktywne.

Kiedy udać się do lekarza?

Choć wiele ran można skutecznie leczyć w warunkach domowych, istnieją sytuacje, w których pomoc medyczna jest niezbędna. Udaj się do lekarza, gdy występuje nasilające się podrażnienie, zaczerwienienie lub obrzęk wokół rany. Niepokojące są również takie objawy jak gorączka, dreszcze czy ogólne złe samopoczucie. Konsultacja medyczna jest konieczna, gdy stan rany się pogarsza mimo stosowania odpowiednich preparatów lub gdy problem nie ustępuje po 7 dniach. Natychmiastowej pomocy lekarskiej wymagają rany głębokie, penetrujące, ugryzienia zwierząt i poważne oparzenia. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby z cukrzycą, zaburzeniami krzepnięcia lub osłabioną odpornością – w ich przypadku nawet drobne rany mogą prowadzić do poważnych powikłań. Pamiętaj, że lepiej dmuchać na zimne i skonsultować się z lekarzem, niż ryzykować powikłania związane z niewłaściwym leczeniem rany. Prawidłowy dobór maści lub żelu na rany może znacząco przyspieszyć proces gojenia i zmniejszyć ryzyko powikłań. Pamiętaj, że każda rana jest inna, dlatego warto skonsultować się z farmaceutą lub lekarzem w przypadku wątpliwości. Najważniejsze jest zachowanie czystości rany, stosowanie odpowiednich preparatów i cierpliwość – właściwa pielęgnacja z czasem przyniesie oczekiwane rezultaty.

Podsumowanie

Wybór odpowiedniej maści na rany lub żelu na rany ma kluczowe znaczenie dla efektywnego procesu gojenia. Przy ranach powierzchownych sprawdzą się hydrożele i lekkie maści przyspieszające gojenie, natomiast przy ryzyku infekcji warto sięgnąć po maści na rany z antybiotykiem. Do trudno gojących się ran polecane są specjalistyczne preparaty, które utrzymują wilgotne środowisko i chronią przed zakażeniem. Oparzenia najlepiej leczyć żelami o działaniu chłodzącym, takimi jak octenisept żel na rany. Pamiętaj, że żel hydrokoloidowy na rany jest szczególnie skuteczny przy ranach suchych, tworząc idealne warunki do regeneracji. Zawsze konsultuj się z lekarzem przy poważniejszych urazach i stosuj preparaty zgodnie z zaleceniami, aby uzyskać najlepsze efekty leczenia.

Na skórze bytują miliony różnych gatunków bakterii, które normalnie nie powinny powodować infekcji. Największy narząd człowieka, jakim jest skóra, ma możliwość obrony przed mikroorganizmami powodującymi zakażenia. Bakteryjne zakażenia skóry mogą mieć charakter ropny (wywołują je paciorkowce lub gronkowce) lub nieropny (m.in. borelioza, kiła, rzeżączka, różyca czy skórna odmiana gruźlicy) [1].

Jakie są przyczyny bakteryjnego zapalenia skóry?

• osłabiony układ odpornościowy w przebiegu chorób takich jak AIDS, nowotworów czy cukrzycy;
• rana, w której doszło do przerwania naskórka;
• zaburzenia funkcji skóry, w szczególności jej stany zapalne [1].

Bakteryjne zakażenie skóry — rodzaje

Występuje wiele rodzai bakteryjnych zakażeń skórnych, każdy z nich mógłby być bohaterem oddzielnego artykułu. Dlatego w tym artykule zostaną one tylko wspomniane, aby każdy z nas był świadomy, jak szerokim terminem jest bakteryjne zakażenie skóry.

Do najczęstszych należą m.in.:

• czyrak — dotyka w głównej mierze okolic mieszków włosowych, obserwuje się zaczerwienienie, obrzęk i ból;
• łupież rumieniowy — jest widoczny w okolicach pachwin, gdzie pojawiają się rumieniowe plamy w kolorze różowym, które następnie stają się żółte, a następnie ciemnobrunatne;

• różyca — w miejscu wniknięcia w skórę patogenów, pojawiają się obrzęki i rumień;
• róża — ma podłoże paciorkowcowe, najczęściej pojawia się na twarzy lub nogach, gdzie skóra będzie zaczerwieniona i obrzęknięta, a po pewnym czasie mogą pojawić się rany, pęcherze i objawy grypopodobne;
• promienica — w jej przebiegu obserwuje się bolesne guzki ropne albo nacieki na szyi, twarzy i ustach;

• liszajec zakaźny — powoduje zmiany pęcherzowo-ropne przechodzące w strupy, najczęściej w okolicach nosa lub płytek paznokci;

• niesztowica — występują pęcherze wypełnione ropą i owrzodzenia;
• atopowe zapalenie skóry — najczęściej jest wywoływane przez gronkowca, wiąże się z zaczerwienieniem, swędzeniem, obrzękiem i podrażnieniem skóry [1].

Paciorkowiec na skórze — przyczyny i objawy

Do niebezpiecznych bakteryjnych zapaleń skóry należy, powodowana przez paciorkowce, róża. Do przyczyn jej powstania mogą przyczynić się zakrzepica żylna, niewydolność spływu chłonki i urazy. Z kolei do najczęstszych objawów należy gorączka, ogólne rozbicie, rumień na skórze i pęcherze. Powinien być on leczony pod kontrolą lekarza, ponieważ może się rozprzestrzeniać na okoliczne tkanki, a nawet do  krwi i spowodować śmiertelnie niebezpieczną sepsę [1,2].

Gronkowcowe zakażenie skóry — przyczyny i objawy

Gronkowce, podobne jak paciorkowce, powodują ropne zapalenie skóry. Nie prowadzą one jednak do róży, a do zapalenia mieszków włosowych. Często do tego typu infekcji dochodzi po zabiegach kosmetycznych np. goleniu czy depilacji. Na szczęście nie są tak groźne, jak zakażenie paciorkowcem, ale zaniedbane mogą doprowadzić do powstania nieestetycznych blizn na skórze [1,3].

Czy bakteryjne zapalenie skóry może być zaraźliwe?

Odpowiedź na to pytanie brzmi: to zależy. Cześć z wymienionych wyżej rodzajów bakteryjnych zapaleń skóry jak np. atopowe zapalenie skóry, nie jest zaraźliwa. Z drugiej strony dużą częścią tych infekcji, jak chociażby promienicą, można się zarazić. Z tego względu warto znać dokładną przyczynę dolegliwości, aby uniknąć potem nieprzyjemnych niespodzianek [1].

Leczenie — czy tylko antybiotyk na zakażenie skóry?

Leczenie bakteryjnego zapalenia skóry różni się znacząco w zależności od drobnoustroju i danej choroby. W niektórych przypadkach konieczna jest wizyta u lekarza i stosowanie sterydów i antybiotyków (również doustnie). W przypadku szybko zdiagnozowanej choroby wystarczą często antybiotyki i inne preparaty stosowane miejscowo na skórę.

Ważna jest odpowiednia diagnostyka, aby zidentyfikować rodzaj drobnoustroju, który wywołał infekcję. Dlatego wskazane może być wykonanie antybiogramu w czasie badania mikrobiologicznego skóry. Pozwoli to w jak najlepszy sposób dobrać odpowiedni antybiotyk.

Co więcej, w zależności od objawów, stosuje się leczenie objawowe, np. leki przeciwgorączkowe czy przeciwbólowe. Ponieważ są to zakażenia skóry, bardzo ważna jest codzienna higiena i pielęgnacja skóry. Nie tylko zapobiegnie to ewentualnemu rozprzestrzenianiu się infekcji, ale również zmniejszy swędzenie i przyniesie ulgę [1,3].

Jaki antybiotyk na zakażenie skóry?

• na drobne zmiany na małej powierzchni stosuje się najczęściej miejscowe antybiotyki zawierające np. mupirocynę — Bactroban lub retapamulinę — Altabax;
• bardziej skomplikowane jest leczenie rozległych i źle gojących się zmian, lekarz najczęściej przepisuje antybiotyk doustny np. zawierający amoksycylinę i kwas klawulanowy Augmentin, cyprofloksacynę np. Cipronex czy klindamycynę np. Clindamycin MIP.

Jaka jest skuteczna maść na zakażenie skóry?

Spowodowane przez gronkowca zapalenie mieszków włosowych może być leczone również za pomocą maści dostępnych bez recepty. Zawierają one m.in. siarczan neomycyny, bacytracynę cynkową i siarczan polimyksyny B. Bacytracyna działa przeciwko bakteriom Gram(+), neomycyna przeciw Gram(-), a polimyksyna B przeciwko Gram(-). Preparaty to m.in.:

• Maxibiotic – 1 g maści zawiera 5 mg neomycyny siarczanu, 5000 j.m.  polimyksyny B siarczanu oraz 400 j.m. bacytracyny cynkowej;
• Polibiotic – 1 g maści zawiera 5 mg siarczanu neomycyny, 5000 j.m. siarczanu polimyksyny B, 400 j.m. bacytracyny cynkowej;
• Tribiotic – 1 g maści zawiera 10 mg bacytracyny cynkowa, 5 mg neomycyny siarczanu i 0,833 mg polimyksyny B siarczanu.

Podsumowanie

Bakteryjne zapalenie skóry obejmuje bardzo szeroki termin różnych infekcji skóry. Mają one różne przyczyny, objawy i mogą być leczone w różny sposób. To, co je łączy to to, że najczęściej w ich leczeniu wykorzystuje się antybiotyki, czy to stosowane miejscowo, czy doustnie. Nie wszystkich bakteryjnych zapaleń skóry należy się bać pod kątem ich zaraźliwości. Ze względu na duże różnice pomiędzy nimi warto odwiedzić lekarza, aby ustalić dokładny typ infekcji, co ułatwi i przyspieszy leczenie.

Odpowiedź na to pytanie warto zacząć od postawienia pytania, czym są mieszki włosowe. Są to wąskie kanały znajdujące na powierzchni skóry, z których wyrastają włosy. To właśnie do mieszków włosowych uchodzą przewody gruczołów łojowych produkujące łój, który tworzy tzw. płaszcz lipidowy. Chroni on skórę przed podrażnieniami i wnikaniem w głąb skóry szkodliwych substancji.

Kiedy dojdzie do uszkodzenia mieszka włosowego np. w przypadku depilacji czy używania niektórych kosmetyków, bakterie w łatwy sposób mogą się tam zacząć namnażać. Organizm człowieka zaczyna się przed tym bronić i dochodzi do powstania w tym miejscu stanu zapalnego. Jest ono najczęściej wywołane przez bakterie gronkowca. Na skórze obserwuje się powstawanie w tych miejscach grudek i krostek.

Zapalenie mieszków włosowych może mieć charakter powierzchowny lub głęboki. Nie powinno ignorować się powstawania wysypki np. po goleniu, bo nieleczona może doprowadzić do powstania czyraka lub figówki. Wrastające włoski i stan zapalny mogą okazać niemiłą dolegliwością, przeszkadzającą w normalnym funkcjonowaniu [1].

Jak wygląda zapalenie mieszków włosowych? Objawy

Zapalenie mieszków włosowych to powszechna dolegliwość skórna, która może dotknąć osoby w każdym wieku. Choć często bywa niegroźna, w niektórych przypadkach może przybrać bardziej zaawansowaną lub przewlekłą postać, wymagającą specjalistycznego leczenia. Zapalenie mieszków włosowych może wyglądać następująco:

• ma postać krostki na powierzchni mieszków włosowych lub zapalnego guzka otaczającego włos;
• zmiany mogą nawracać nawet po usunięciu włosa;
• na brodzie lub innych miejscach, gdzie mieszki włosowe położne są głęboko, może przyjąć charakter przewlekły tzw. figówki;
• duża zmiana, większa niż wiśnia, może oznaczać czyraka, czyli guzka zapalnego najczęściej występującego na twarzy, szyi, klatce piersiowej lub pośladkach (może mieć charakter nawrotowy);
• czyraki mogą występować w większej ilości i nazywane są wtedy czyrakami gromadnymi (może wystąpić gorączka i wyczerpanie) [1,2].

Skąd się bierze zapalenie mieszków włosowych? Przyczyny

Zapalenie mieszków włosowych może mieć różnorodne podłoże — zarówno infekcyjne, jak i nieinfekcyjne. Zrozumienie przyczyn tej dolegliwości jest kluczowe, aby skutecznie zapobiegać jej nawrotom oraz dobrać odpowiednie metody leczenia i profilaktyki. Zapalenie mieszków włosowych może mieć następujące przyczyny:

• popromienne zapalenie, które jest spowodowane długotrwałym przebywaniem na słońcu (postać nie infekcyjna);
• używanie kortykosteroidów i kortykotropiny (postać trądzikową, nie infekcyjna);
• gronkowiec złocisty czy paciorkowiec ropny znajdującego się na skórze;
• na basenie, jacuzzi czy w spa można z kolei zarazić się pałeczką ropy błękitnej;
• rzadziej zapalenie mieszków włosowych powoduje wirus opryszczki czy dermatofity;
• zakażenia infekcyjne są najczęściej spowodowane obniżeniem odporności, dlatego, aby ich uniknąć, należy dbać o odpowiednią odporność organizmu;
• ryzyko zapalenia mieszków włosowych znacznie zwiększa golenie włosków, depilacja, pocieranie skóry przez odzież oraz stosowanie kosmetyków zawierających dużo barwników [1,2].

Jak wygląda leczenie zapalenia mieszków włosowych?

Jako że główną przyczyną zapalenia mieszka włosowego są bakterie, to w ich leczeniu stosuje się antybiotyki, głównie stosowane miejscowo (zawierające m.in. mupirocynę, kwas fusydowy czy retapamulinę), ale też doustnie (tutaj wskazane jest wykonanie najpierw antybiogramu). Dodatkowo skórę w miejscach zmienionych chorobowo należy dezynfekować i nakładać wilgotne kompresy rozgrzewające. Jednocześnie, nie wolno wyciskać lub nacinać grudek, bo grozi to dalszym rozprzestrzenianiem się zakażenia.

Najczęściej wystarczy zastosowanie miejscowo działających antybiotyków, a zapalenie mieszków włosowych dosyć szybko znika. W przypadku figówek mogą pozostać drobne blizny, a leczenie może trwać nawet kilka miesięcy [1,2].

Co na zapalenie mieszków włosowych, czyli który preparat wybrać?

W przypadku zapalenia mieszków włosowych można zastosować maści dostępne bez recepty, zawierające siarczan neomycyny, bacytracynę cynkową i siarczan polimyksyny B. Bacytracyna wykazuje aktywność przeciw bakteriom Gram(+), neomycyna przeciw Gram(-) (ma działanie bakteriobójcze), a polimyksyna B działa bakteriobójczo głównie na Gram(-). Należy pamiętać, żeby nie używać ich bez konsultacji z lekarzem przez dłuższy czas, bo może spowodować to pojawienie się antybiotykoodporności. Jeżeli po kilku dniach stosowania tych preparatów nie nastąpi poprawa, należy udać się do dermatologa, który wypisze leki dostępne na receptę.

Maść na zapalenie mieszków włosowych

Maść na zapalenie mieszków włosowych to jedna z najczęściej stosowanych form leczenia miejscowego tej dolegliwości. Jej skład zależy od przyczyny stanu zapalnego.

Antybiotyk na zapalenie mieszków włosowych

W przypadku bakteryjnego zapalenia mieszków włosowych często stosuje się maści zawierające antybiotyk. Preparaty te pomagają zwalczyć zakażenie miejscowo, ograniczając rozwój drobnoustrojów i przyspieszając gojenie zmian skórnych.

Maxibiotic, maść

O produkcie

• 1 g maści zawiera 5 mg neomycyny siarczanu, 5000 j.m.  polimyksyny B siarczanu oraz 400 j.m. bacytracyny cynkowej;
• oprócz tuby, lek dostępny jest także w jednorazowych saszetkach;
• młodzież powyżej 12 lat i osoby dorosłe stosują niewielką ilość maści od 2 do 5 razy na dobę, jednak nie dłużej niż przez 7 dni;
• maść stosuje się na drobne rany, otarcia, zadrapania, ukąszenia, oparzenia; owrzodzenia skóry.

Polibiotic, maść

O produkcie

• 1 g maści zawiera 5 mg siarczanu neomycyny, 5000 j.m. siarczanu polimyksyny B, 400 j.m. bacytracyny cynkowej;
• oprócz tuby, lek dostępny jest także w jednorazowych saszetkach;
• osoby dorosłe i młodzież powyżej 12 lat stosuje się 2-5 razy na dobę smarując niewielką ilością maści, nie dłużej jednak niż przez tydzień;
• produkt leczniczy stosuje się w przypadku drobnych ran, otarć, zadrapań, ukąszeń, oparzeń czy owrzodzeń skóry.

Tribiotic, maść

O produkcie

• 1 g maści zawiera 400 j.m. bacytracyny cynkowej, 5 mg siarczanu neomycyny i 5000 j.m. polimyksyny B siarczanu;
• lek jest wskazany w przypadku zapobiegania rozwojowi zakażeń bakteryjnych w przypadku drobnych ran, zadrapań, oparzeń;
• oprócz tuby, lek dostępny jest także w jednorazowych saszetkach;
• dzięki zawartości 3 antybiotyków, wykazuje szerokie spektrum działania antybakteryjnego;
• przeznaczony dla osób dorosłych oraz dzieci i młodzieży od 12 roku życia.

Inne żele i kremy na zapalenie mieszków włosowych

Pomóc mogą również preparaty zawierające nadtlenek benzoilu. Jest to jednak ich zastosowanie poza wskazaniem, tzw. off label i o tym powinien decydować lekarz.

Akneroxid 5, żel

O produkcie

• 1 g żelu zawiera 50 mg benzoilu nadtlenku;
• żel stosuje się raz lub dwa razy na dobę;
• produkt leczniczy jest stosowany w leczeniu trądziku pospolitego, szczególnie występującego na klatce piersiowej i plecach.

Benzacne, żel

O produkcie

• 1 g żelu zawiera 100 mg benzoilu nadtlenku.
• osoby dorosłe i dzieci w wieku powyżej 12 lat stosują preparat raz lub dwa razy na dobę;
• lek jest stosowany w leczeniu różnych postaci trądziku pospolitego (Acne vulgaris).

Czy warto stosować Tribiotic na zapalenie mieszków włosowych?

Tribiotic zawiera w składzie 3 antybiotyki: bacytracynę, neomycynę oraz polimyksynę. Wszystkie trzy substancje działają na szerokie spektrum bakterii zarówno GRAM-ujemnych jak i GRAM-dodatnich. Ze względu na to, że najczęstszą przyczyną zapalenia mieszków włosowych są bakterie jako lek pierwszego wyboru można zastosować dostępny bez recepty preparat Tribiotic.

Warto jednak pamiętać, że ciężko samodzielnie rozpoznać infekcyjną oraz nieinfekcyjną postać zapalenia, a stosowanie antybiotyków bez potrzeby powoduje wzrost ryzyka pojawienia się antybiotykooporności. Wobec tego zaleca się stosowanie preparatu Tribiotic jedynie do czasu wizyty lekarskiej.

Podczas stosowania leku obserwujemy swoje ciało. Jeśli po paru dniach stosowania Tribioticu stan skóry nie zmienia się, może to wskazywać na postać nieinfekcyjną.

Czy można stosować clotrimazolum na zapalenie mieszków włosowych?

Clotrimazolum jest substancją czynną o działaniu przeciwgrzybiczym. Zapalenie mieszków włosowych wywołane jest zdecydowanie najczęściej przez bakterie. Z tego względu nie będzie on dobrym preparatem na tę dolegliwość.

Kiedy należy udać się do lekarza?

W większości przypadków objawy zapalenia mieszków włosowych, takie jak zaczerwienienie, ból lub wysypka, zwykle ustępują same w ciągu kilku dni. Jednak w przypadku, gdy infekcja się pogarsza, pojawiają się oznaki, takie jak gorączka, wydzielina z ran lub powiększenie węzłów chłonnych, warto udać się do lekarza. Lekarz może przepisać antybiotyki lub inne leki przeciwzapalne, które pomogą w zwalczeniu infekcji.

Jak zapobiec powstawaniu zapaleniu mieszków włosowych?

Profilaktyka zapalenia mieszków włosowych opiera się przede wszystkim na utrzymywaniu właściwej higieny ciała. Kluczowe jest regularne mycie się oraz częsta zmiana ubrań, zwłaszcza bielizny, co pomaga ograniczyć rozwój bakterii na skórze. W codziennej pielęgnacji warto sięgać po mydła o działaniu dezynfekującym, które skutecznie oczyszczają skórę i zapobiegają zakażeniom. Dobrym wyborem są także kremy z mocznikiem, które nawilżają i wzmacniają barierę ochronną naskórka.

Ważne jest również unikanie kosmetyków zawierających konserwanty, sztuczne barwniki czy inne drażniące dodatki — najlepiej wybierać produkty naturalne i delikatne dla skóry. Przed depilacją lub goleniem należy pamiętać o dezynfekcji maszynek oraz depilatorów, a po zabiegu zadbać o odpowiednie nawilżenie skóry, stosując balsam do ciała [1,2].

Jakie mogą być powikłania zapalenia mieszków włosowych?

Zapalenie mieszków włosowych może prowadzić do różnych powikłań, które mogą być związane z infekcją bakteryjną, grzybiczą lub wirusową.

Najczęstszymi powikłaniami zapalenia mieszków włosowych są:

1. Czyraki – mogą się rozwijać jako wynik zakażenia bakteryjnego mieszków włosowych.
2. Keloidy (nadmierna bliznowacenie) oraz bliznowce – mogą pojawić się po zapaleniu mieszków włosowych, szczególnie w przypadku powtarzających się zakażeń lub nieprawidłowego leczenia.
3. Przykurcze włosów – zapalenie mieszków włosowych może prowadzić do zaciągnięcia włosów wewnątrz skóry, co może skutkować powstawaniem przykurczów włosowych [9].

Podsumowanie

Zapalenie mieszków włosowych, pomimo że nie jest stanem zagrożenia życia, to może mieć przykre konsekwencje i przeszkadzać w normalnym funkcjonowaniu. Warto zadbać o odpowiednią higienę, w szczególności podczas depilacji (warto dezynfekować przyrządy do golenia czy depilacji), która jest najczęstszą przyczyną powstania zapalenia mieszków włosowych. Następnie warto zadbać o odpowiednie nawilżenie skóry.

Przy odpowiedniej profilaktyce nie powinno dojść do tej dolegliwości. Jeżeli już do niej dojdzie, to najlepiej udać się do lekarza, który przepisze antybiotyki do stosowania miejscowego, dostępne na receptę. Alternatywą są preparaty dostępne bez recepty opisane w tym artykule. W rzadkich przypadkach konieczne może być zastosowanie antybiotyków doustnych, również dostępnych na receptę.

Czyraki pojawiają się wokół mieszków włosowych. Zmiany dotyczące większego obszaru skóry, wielu mieszków włosowych, nazywane są czyrakiem gromadnym. Czyraki mogą występować w różnych miejscach, wszędzie tam, gdzie skóra jest owłosiona. Najczęściej tworzą się pod pachami, na twarzy, karku, kończynach. Mogą powstawać również w nosie i w uszach. Pojawianie się zmian w tym samym czasie, w wielu miejscach, określane jest jako czyraczność.

Czyraczność występuje bardzo często u ludzi ze słabą odpornością, z chorobami przewlekłymi np. cukrzycą lub innymi chorobami skóry. Czyraki pojawiają się też często u osób będących nosicielami gronkowca, ale mogą dotyczyć również osób zdrowych [1]. Czyrak to guz o charakterze zapalnym. Jego pojawieniu się towarzyszy głównie zaczerwienienie, bolesność, wysięk ropny i martwica tkanek.

Co zrobić z czyrakiem na skórze?

Czyrak gromadny i czyraczność, z reguły wymaga interwencji chirurga. Często również pojedynczy, większy czyrak, który nie pęka samoistnie, powinien być skonsultowany z lekarzem. W razie potrzeby usunie on zmienione martwiczo tkanki (czop martwiczy) i wysięk ropny. Przepisze też doustny antybiotyk. Niezbędne będzie również zastosowanie maści z antybiotykiem, lub innych środków hamujących miejscowo rozwój bakterii. Zastosowanie będą miały też maści na czyraki, które przyśpieszają gojenie ran.

Jak poradzić sobie samemu z czyrakami?

Z czyrakiem możemy poradzić sobie samemu, ale w żadnym wypadku nie należy go wyciskać. W ropnej zawartości znajdują się bakterie, które po wydostaniu się na zewnątrz, mogą być przyczyną pojawienia się kolejnych zmian. Samodzielne leczenie można przeprowadzić za pomocą środków odkażających i maści. W aptece można kupić maści na czyraki bez recepty.

Jaka jest dobra maść na czyraki bez recepty?

Na czyraki można stosować maści o różnym składzie. Mogą one zawierać ichtiol, a także antybiotyki. Przyjrzyjmy im się bliżej.

Maść ichtiolowa na czyraki

Najczęściej stosowaną i najbardziej znaną maścią na czyraki jest maść ichtiolowa. Działa przeciwbakteryjne i ściągająco. Ułatwia też odprowadzanie wysięku ropnego z chorobowo zmienionych miejsc.

Maść na czyraki z antybiotykiem

Maści z antybiotykiem na czyraki, to grupa środków, których zasadą działania jest zwalczanie bakterii będących przyczyną różnych schorzeń skóry, w tym czyraków. Wśród nich można wyróżnić następujące maści z antybiotykami:

• Baneocin i Altabactin- to maści  zawierające bacitracyne i neomycyne;
• Tribiotic, Polibiotic i Maxibiotic – trójskładnikowe maści zawierające: neomycyne, polimyksyne B i bacytracyne;
• Unguentum neomycini – zawiera siarczan neomycyny.

Ziołowe maści na czyraki

Wśród maści na czyraki dostępnych bez recepty, znajdziemy również preparaty pochodzenia naturalnego. Można je z powodzeniem stosować na czyraki jako leczenie podstawowe lub wspomagające. Wśród nich warto wyróżnić następujące maści:

• Maść z arniki górskiej – zawiera oprócz wyciągu z koszyczków arniki górskiej, również olejek z owoców i drzewa jałowca. Ma wiele działań, w tym również odkażające i gojące;
• Maść szałwiowa – ma właściwości przeciwbakteryjne i przeciwzapalne. Oprócz wyciągu z szałwii lekarskiej zawiera wyciąg z oczaru wirgilijskiego [2];
• Maści propolisowe (różne stężenia) – działają m.in. przeciwbakteryjnie i gojąco. Z powodzeniem są wykorzystywane jako alternatywa antybiotykoterapii [3].

Podsumowanie

Możliwości leczenia czyraków jest wiele. Pamiętać należy o tym, że w zależności od ich wielkości, czasu trwania dolegliwości, a nawet od współistnienia innych chorób lub stanu np. odporności organizmu, każdemu pomagać mogą różne preparaty. Trudno jednoznacznie stwierdzić, która maść jest zdecydowanie najlepsza. Podstawą terapii, jest likwidowanie bakterii w chorobowo zmienionych miejscach. Stosując maści z antybiotykami, pamiętać należy o zaleceniach producenta dotyczących m. in. dawkowania i czasu stosowania.

Jak działają składniki w maściach z antybiotykiem bez recepty?

W maściach z antybiotykiem bez recepty znajdują się najczęściej następujące substancje czynne:

• bacytracyna — ma silne działanie przeciwbakteryjne,  maść z bacytracyną służą do miejscowego leczenia zakażeń skóry takich jak niewielkie rany, skaleczenia, owrzodzenia i oparzenia;
• neomycyna — działa silnie bakteriobójczo i jest stosowana do leczenia ropnych stanów zapalnych skóry lub zakażonych ran oraz profilaktyce nadkażeń bakteryjnych w przypadku zadrapań i skaleczeń;
• nitrofural — wykazuje działanie bakteriostatyczne na wrażliwe szczepy bakterii wywołujących zakażenia skóry i wtórne nadkażenia zmian alergicznych, jest stosowany w leczeniu wspomagającym w terapii oparzeń i owrzodzeń i zapobieganiu bakteriozom ran i przeszczepów skórnych;
• polimyksyna B — działa przeciwbakteryjnie (bakterie Gram-ujemne), jest stosowana w drobnych ranach i owrzodzeniach skóry oraz  profilaktycznie w przypadku zagrożenia nadkażeniem bakteryjnym w przypadku niewielkich oparzeń [1,2].

Popularne maści z antybiotykiem — która jest najlepsza?

Altabactin maść 20 g

• 1 g maści zawiera 250 j.m. bacytracyny i 5 mg neomycyny;
• pozostałe składniki występujące w maści to lanolina i parafina ciekła;
• stosuje się od 2 do 3 razy na dobę, nie dłużej niż przez 7 dni;
• preparat jest wskazany w miejscowym leczeniu bakteryjnych zakażeń małych powierzchni skóry, takich jak zakażenie niewielkich ran czy skóry w przebiegu odmrożeń i oparzeń [3].

Maxibiotic maść 5 g

• 1 g maści zawiera 5 mg neomycyny siarczanu, 5000 j.m. polimyksyny B siarczanu oraz 400 j.m. bacytracyny cynkowej;
• oprócz substancji czynnych, lek zawiera jeszcze tylko wazelinę białą;
• produkt leczniczy stosuje się 2-5 razy na dobę, nie dłużej niż przez tydzień;
• maść stosuje się na drobne otarcia, zadrapania, ukąszenia, oparzenia czy owrzodzenia skóry [4].

Multibiotic maść 3 g

• 1 g preparatu zawiera 5 mg siarczanu neomycyny, 10 mg bacytracyny cynkowej i 0,833 mg siarczanu polimyksyny B;
• pozostałe składniki leku to parahydroksybenzoesan propylu, parahydroksybenzoesan metylu i wazelina biała;
• maść stosuje się 2 do 5 dziennie w jednakowych odstępach czasu na chorobowo zmienione miejsca, nie dłużej niż przez 7 dni,
• produkt leczniczy stosuje się w profilaktyce zakażeń wtórnym drobnych ran ciętych, zadrapań, otarć i oparzeń oraz w pierwotnych i wtórnych bakteryjnych zakażeń skóry, takich jak zakażone niewielkie rany, zakażenia bakteryjne skóry w oparzeniach i odmrożeniach [5].

Nitrofurazon maść 25 g

• 1 g maści zawiera 2 mg nitrofuralu;
• oprócz substancji czynnej, preparat zawiera jeszcze tylko wazelinę białą;
• maść stosuje się 1-2 razy dziennie, nie dłużej niż przez tydzień;
• produkt leczniczy jest stosowany w przypadku bakteryjnych zakażeń skóry spowodowanych przez m.in. Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes, Escherichia coli, Proteus, Aerobacter aerogenes oraz wspomagająco w leczeniu oparzeń i owrzodzeń, zapobiegawczo przeciw zakażeniom ran i przeszczepów skórnych [6].

Polibiotic maść 15 g

• 1 g maści zawiera 5 mg siarczanu neomycyny, 5000 j.m. siarczanu polimyksyny B i 400 j.m. bacytracyny cynkowej;
• oprócz substancji czynnych, preparat zawiera jeszcze tylko wazelinę białą;
• młodzież powyżej 12 lat i osoby dorosłe stosują preparat 2-5 razy dziennie (nie dłużej niż tydzień);
• maść jest wskazana do stosowania w przypadku drobnych ran, otarć, zadrapań, ukąszeń, oparzeń czy owrzodzeń skóry [7].

Tribiotic maść 14 g

• 1 g maści zawiera 400 j.m. bacytracyny cynkowej, 5 mg siarczanu neomycyny i 5000 j.m. polimyksyny B siarczanu;
• oprócz substancji czynnych, preparat zawiera jeszcze tylko wazelinę białą;
• młodzież od 12 roku życia i osoby dorosłe stosują maść 1-3 razy na dobę, nie dłużej niż przez 7 dni;
• produkt stosuje się zapobiegawczo przeciwko rozwojowi zakażeń bakteryjnych w przypadku drobnych ran, zadrapań, oparzeń [8].

Kiedy zastosować maść z antybiotykiem?

Maści z antybiotykiem można stosować w następujących przypadkach:

• maść na oparzenia z antybiotykiem bez recepty — każda z wyżej wymienionych maści może być stosowana w przypadku drobnych oparzeń, aby zapobiec ich nadkażeniom, należy jednak pamiętać, że nie są to maści, które zmniejszą ból czy będą regenerować skórę po oparzeniu;
• maść z antybiotykiem na jęczmień bez recepty — wyżej wymienione preparaty należy stosować na skórę, nie są to maści oczne, więc nie nadają się do zastosowania w tym celu;
• maść na opryszczkę z antybiotykiem bez recepty — należy zastosować dostępne bez recepty preparaty mające substancję przeciwwirusową taką jak np. acyklowir;
• maść z antybiotykiem na rany bez recepty — każda z wyżej wymienionych maści może być użyta w przypadku drobnych ran i otarć;
• maść z antybiotykiem na ukąszenia bez recepty — można użyć wyżej wymienionych maści [1,2].

Na co uważać, stosując popularne maści z antybiotykiem?

Stosując maści z antybiotykiem, istnieje kilka rzeczy, na które warto zwrócić uwagę:

1. Odpowiednie stosowanie: Ważne jest, aby stosować maść zgodnie z zaleceniami lekarza lub instrukcjami na opakowaniu. Należy stosować tylko zalecaną ilość maści i nakładać ją na czystą i suchą skórę, zgodnie z zaleceniami dotyczącymi częstotliwości aplikacji.
2. Unikanie kontaktu maści z innymi substancjami: Nie należy mieszać maści z innymi produktami, chyba że jest to zalecane przez lekarza. Maści z antybiotykiem mogą mieć interakcje z innymi lekami lub substancjami.
3. Unikanie przedawkowania: Należy stosować tylko zalecaną ilość maści i dbać o to, aby nie przekraczać zaleconej dawki. Przedawkowanie maści z antybiotykiem może prowadzić do wystąpienia działań niepożądanych lub oporności bakteryjnej.
4. Monitorowanie działań niepożądanych: Jeśli po zastosowaniu maści wystąpią jakiekolwiek działania niepożądane, takie jak uczucie pieczenia, wysypka lub obrzęk, należy natychmiast skonsultować się z lekarzem. Może to być oznaka alergii lub reakcji niepożądanej na antybiotyk.

Podsumowanie

Na rynku nie ma wielkiego wyboru maści z antybiotykiem bez recepty. Te, które są dostępne, zawierają albo neomycynę,  bacytracynę i ewentualnie polimyksynę B lub nitrofural. Z tego względu wybór pomiędzy nimi nie jest tak ważny, jak to w jakim przypadku się je stosuje. Takie preparaty są nieodzowne w zapobiegawczym stosowaniu przeciwko rozwojowi zakażeń bakteryjnych w przypadku drobnych ran, zadrapań, oparzeń. Są również stosowane w leczeniu pierwotnych i wtórnych bakteryjnych zakażeń niewielkich ran oraz zakażeniach bakteryjne skóry w oparzeniach i odmrożeniach. Z tego względu zawsze warto mieć w domowej apteczce maść w tubie lub saszetkach zawierających antybiotyk.

Oparzenia powierzchowne i głębokie – czym się różnią?

Ocena głębokości oparzenia jest podstawą skutecznej terapii. Uszkodzenia tego typu klasyfikuje się według czterostopniowej skali, którą przedstawiono poniżej:

• I° – oparzenie powierzchowne charakteryzujące się wystąpieniem rumienia, świądem oraz bólem skóry (są to np. oparzenie słoneczne);
• II° (IIa) – oparzenie pośredniej grubości, podczas którego pojawiają się pęcherze wypełnione płynem surowiczym, a także silny rumień skóry i obrzęk;
• II° (IIb) – oparzenie, w wyniku którego dochodzi do powstania pęcherzy, a także częściowego uszkodzenia nerwów. Skóra staje się twarda i niemal niewrażliwa na doznania bólowe (ból występuje najczęściej tylko podczas zmiany opatrunku lub dotykania rany). Po wygojeniu oparzenia IIb pojawia się blizna;
• III° – tego typu oparzenia obejmują nie tylko powierzchowne warstwy skóry, ale również jej głębsze struktury, takie jak naczynia, nerwy oraz tkankę podskórną. Bywa, że uszkodzenie wymaga interwencji chirurgicznej polegającej na usunięciu uszkodzonych tkanek (nefrektomii), a nawet przeprowadzeniu przeszczepienia skóry. Co ważne, oparzenia III° obejmujące duże powierzchnie mogą zagrażać nie tylko zdrowiu, ale również życiu osoby poszkodowanej;
• IV° – ten rodzaj oparzeń charakteryzuje się uszkodzeniem bardzo głębokich struktur obejmujących mięśnie, a nawet kości. Dochodzi wówczas do zwęglenia i martwicy tkanek. Oparzenia IV° są niezwykle groźne, ponieważ mogą prowadzić do trwałej dysfunkcji narządów wewnętrznych [2].

Jak wygląda pierwsza pomoc przy oparzeniach?

Najważniejszym krokiem podczas pierwszej pomoc w oparzeniach jest schłodzenie skaleczonego miejsca bieżącą wodą o temperaturze ok. 15ºC przez 20 minut. Należy unikać stosowania zamrożonych kompresów czy lodu. Badania potwierdzają, że skuteczne i szybkie reagowanie znacznie zmniejsza uszkodzenie tkanek, przyspiesza odbudowę nabłonka i zmniejsza ryzyko powstania blizny [3].

Co jest najlepsze na oparzenia?

Pamiętajmy o tym, że na powierzchnię oparzenia można nakładać jedynie sterylne produkty. Po odpowiednim schłodzeniu oparzenie może być zdezynfekowane 0,05% oktenidyną lub poliheksanidem (np. płyn Octenilin, Prontosan) albo podchlorynami (np. Microdacyn 60 Wound Care, Aqvitox D, Granudacyn).

Microdacyn 60 Wound Care, roztwór

O produkcie

• wyrób medyczny;
• preparat wykazuje bardzo szerokie spektrum działania przeciwdrobnoustrojowego;
• ma obojętne pH;
• nie prowadzi do wytworzenia oporności u bakterii;
• można go stosować do 60. dni po otworzeniu.

Na świeże oparzenie nałożyć można gotowe jałowe opatrunki hydrożelowe np. AquaGel. Mają one postać żelowych przezroczystych płatów lub krążków w różnych rozmiarach. Nałożone na oparzenie przyspieszają jego gojenie, zapobiegają parowaniu wody i chłodzą, zmniejszając odczucie bólu.

Hydrożele na oparzenia mogą mieć też formę półpłynnego jałowego żelu w tubce (np. GranuGel, Intrasite, HydroSorb Gel). Można ich użyć w sytuacji, gdy oparzenie jest niewielkie i bez wysięku. Należy je wtedy przykryć jałowym opatrunkiem wtórnym np. Allevyn, Aquacel, Mepilex – w zależności od stanu oparzenia.

HydroSorb Gel, żel

O produkcie

• wyrób medyczny;
• oprócz jednorazowych tubek po 5 g, żel dostępny jest również w strzykawkach z podwójną podziałką po 15 g;
• aplikator/strzykawka umożliwia łatwe stosowanie preparatu;
• żel nie tylko zapewnia wilgotne środowisko sprzyjające gojeniu rany, ale łagodzi ból związany ze zmianą opatrunku.

Jakie typy preparatów można zastosować przy oparzeniu?

Istnieje wiele rodzajów preparatów, które można zastosować w celu złagodzenia bólu, przyspieszenia gojenia oraz zapobiegania infekcjom. Wybór odpowiedniego środka zależy od stopnia i rodzaju oparzenia.

Substancje przeciwbólowe i przeciwzapalne

Oparzeniu towarzyszy ból, który można zmniejszyć stosując przede wszystkim preparaty zawierające niesteroidowe leki przeciwzapalne. Jeśli chodzi o substancje znieczulające, na rynku polskim nie ma dostępnych maści czy sprejów na oparzenia z samą benzokainą. Jest ona składnikiem preparatu Variderm, który ze względu na swoje działanie ściągające i wysuszające jest stosowany w leczeniu ospy, ale może być wykorzystywany w łagodzeniu skutków oparzeń słonecznych [1]. 

Variderm, pasta na skórę

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• podczas stosowania produktu mogą wystąpić podrażnienia skóry i reakcje uczuleniowe;
• leku nie powinno się stosować w przypadku uczulenia na którykolwiek ze składników preparatu, w przypadku uszkodzonej skóry oraz na otwarte rany;
• należy unikać kontaktu preparatu z błonami śluzowymi oczu, ust i nosa;
• po pierwszym otwarciu leku należy go zużyć maksymalnie przez rok, ale nie dłużej niż do końca okresu ważności;
• kobiety będące w ciąży i karmiące piersią powinny skonsultować się z lekarzem przed użyciem preparatu.

Innymi preparatami o działaniu przeciwzapalnym, stosowanymi w leczeniu oparzeń, są kremy i maści z hydrokortyzonem. Dane dotyczące korzyści płynących ze stosowania tego leku na oparzenia są sprzeczne. Co ciekawe jest on powszechnie stosowany w Japonii. W jednym z badań możemy przeczytać zalecenia dotyczące stosowania miejscowych preparatów steroidowych. Według autorów powinno być ono ograniczone do pierwszych 2 dni po urazie. Zmniejszają one zaczerwienienie i obrzęk oraz łagodzą ból. Przy dłuższym stosowaniu wydłużają czas gojenia się ran [4]. Preparatem z hydrokortyzonem bez recepty, który możemy zastosować podczas leczenia oparzeń jest np. krem Hydrocortisonum Oceanic.

Hydrocortisonum Oceanic, krem

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera najmniejsze stężenie sterydu dostępne bez recepty;
• ma formę kremu, więc dość szybko się wchłania i nie zostawia tłustych plam;
• nie stosować w czasie ciąży i karmienia piersią;
• do stosowania od 12. roku życia.

Substancje przeciwbakteryjne i maści na oparzenia z antybiotykiem

Kolejną grupą produktów lubianych przez pacjentów są maści z antybiotykiem. Stosowane są chętnie w przypadku otarć, zranień czy omawianych oparzeń. Być może wynika to z powszechnego przeświadczenia o skuteczności i potrzebie stosowania antybiotyków zawsze i wszędzie. Nie jest to jednak dobry kierunek, ze względu na postępującą antybiotykooporność bakterii oraz kontrowersyjne dowody na rzeczywiste działanie tego typu maści.

Na rynku aptecznym są dostępne bez recepty maści z zestawem trzech antybiotyków (bacytracyny, polimyksyny B oraz neomycyny): Tribiotic oraz Maxibiotic, a także maść z neomycyną (Unguentum Neomycini). Wskazaniem do ich stosowania mogą być drobne zakażone otarcia lub oparzenia. Nie wolno ich stosować w przypadku rozleglejszych i cięższych oparzeń oraz ran głębokich i kłutych. Są one także przeciwwskazane dla dzieci w wieku poniżej 12 lat. W celu zapobiegania rozwojowi bakterii opornych na leczenie antybiotykami, powyższe preparaty nie powinny być używane przez zbyt długi czas [4].

Tribiotic, maść

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• oprócz tuby, lek dostępny jest także w jednorazowych saszetkach;
• dzięki zawartości 3 antybiotyków, wykazuje szerokie spektrum działania antybakteryjnego;
• przeznaczony dla osób dorosłych oraz dzieci i młodzieży od 12 roku życia;
• preparat nie powinien być stosowany przez kobiety w ciąży i karmiące piersią;
• nie należy stosować maści na ciężkie oparzenia oraz głębokie rany.

Odkażanie rany po oparzeniu 

Produkty do odkażania ran po oparzeniach, a także innych urazach możemy podzielić na dwie grupy: płyny stosowane do przemywania oraz kremy, maści i opatrunki, które pozostają na skórze. Coraz częściej stosuje się produkty na bazie srebra (np. spray Ranisilver). Inny popularny preparat to maść Betadine, której składnikiem czynnym jest jodopowidon. Ogólne zasady dezynfekcji oparzeń są takie jak przy innych ranach [5].

Betadine, maść

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• maść ma charakterystyczny brązowy kolor, który ulega rozjaśnieniu po nałożeniu na skórę;
• lek zachowuje ważność przez 2 lata po pierwszym otwarciu;
• lek może być stosowany u dorosłych oraz dzieci powyżej 2 roku życia;
• preparat nie powinien być stosowany przez kobiety karmiące piersią, z kolei kobiety ciężarne powinny używać maść tylko po konsultacji z lekarzem.

Żele chłodzące na oparzenia i pantenol

Jeśli oparzenie jest niewielkie i nie doszło do przerwania warstwy naskórka (czyli niewielkie oparzenie I stopnia), a także w oparzeniach słonecznych, z pomocą przychodzą nam żele chłodzące na oparzenia (Termcool albo Thermi). Poza uczuciem chłodzenia i ulgą w bólu nie mają one szczególnych właściwości. Nie są również produktami sterylnymi, dlatego nie wolno nakładać ich na większe i cięższe oparzenia (np. z pęcherzami, czyli od II stopnia wzwyż).

Termcool, żel chłodzący

O produkcie

• wyrób medyczny;
• po nałożeniu na skórę żel wykazuje natychmiastowe działanie chłodzące;
• może być stosowany u osób dorosłych oraz dzieci od 3. roku życia.

Jeszcze większą popularnością cieszą się preparaty pantenolu w aerozolu lub piance (np. Panthenol Forte After Sun). Wykazuje on działanie kojące i regenerujące na podrażnioną oparzeniem słonecznym skórę. Ograniczenia zastosowania są dokładnie takie same, jak żelu chłodzącego [6,7].

Panthenol Forte After Sun, mgiełka

O produkcie

• produkt ma postać łatwego w aplikacji aerozolu;
• zawiera 10% D-pantenolu;
• dodatkowa obecność alantoiny, betainy oraz wyciągu z aloesu nadaje preparatowi działanie łagodzące i nawilżające oraz uelastyczniające skórę;
• występuję także w postaci aerozolu z 5% zawartością D-pantenolu.

Maść na oparzenia ze srebrem

Tak jak zostało wspomniane wcześniej, preparaty ze srebrem stanowią alternatywę dla antybiotyków, ze względu na antybakteryjne działanie srebra.

Przykładem może być maść Argosulfan, która w swoim składzie zawiera sól srebrową sulfadiazyny. Jest ona dostępna wyłącznie na receptę i jeszcze do niedawna była standardowo stosowana w przypadku większych, zakażonych oparzeń. Lekarze nadal często przepisują ją w wyżej wymienionych przypadkach, chociaż obecnie nie ma jej w aktualnych wytycznych dotyczących leczenia ran i oparzeń [6,7].

Dostępnym bez recepty wyrobem medycznym ze srebrem jest krem Argotiab. Jak podaje producent, dzięki połączeniu jonów srebra ze związkiem tytanu uzyskano stabilność i skuteczność działania antybakteryjnego. Argotiab również nie znajduje się w wytycznych leczenia oparzeń [6,7].

Argotiab, krem

O produkcie

• wyrób medyczny;
• produkt dostępny także w postaci sprayu;
• w swoim składzie zawiera jony srebra związane z cząsteczkami tytanu;
• wykazuje silne działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze.

Jaka jest najlepsza maść na oparzenia w późniejszym stadium gojenia rany?

Osobną kategorią będą maści stosowane w oparzeniach już znacznie później, w momencie prawie całkowitego wygojenia lub później, na etapie odpadnięcia strupa.

Pierwsza grupa to maści natłuszczające i wspomagające gojenie. Zawierają one np. alantoinę, D-pantenol, witaminę E i F. Stosuje się je do natłuszczania skóry w bezpośredniej okolicy oparzenia oraz powstałego strupa. W ten sposób oparzenie szybciej się goi, skóra pozostaje elastyczna i tworzy się mniejsza blizna. Do tej grupy maści należą np. Linomag, Alantan Plus, Alantan i Retimax 1500.

Alantan, maść

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• tłusta maść, tworząca powłokę ochronną na skórze;
• wydajne opakowanie.

Po całkowitym zagojeniu i odpadnięciu strupa można stosować maści i żele na bliznę, jeśli taka powstała. Najlepiej będą sprawdzać się produkty na bazie silikonowej, np. Sutricon żel (lub plaster na oparzenia). Wmasowuje się je w powstałą bliznę co najmniej 2 razy dziennie, przez 2-3 minuty. Minimalny czas terapii to ok. 3 miesiące. Preparaty te powodują zmniejszenie i rozjaśnienie blizny [6,7].

Jakie środowisko jest najkorzystniejsze dla gojenia się oparzeń?

Oparzenia goją się najlepiej w wilgotnym, ale nie mokrym środowisku. Sprzyja to odbudowie nabłonka i zapobiega odwodnieniu komórek. Środowisko to najlepiej stworzyć, stosując maść lub opatrunek na oparzenia [8].

Co stosować w celu nawilżenia i odbudowy skóry po oparzeniu?

Olej z jagód rokitnika zwyczajnego (Hippophae rhamnoides) jest jednym z nielicznych olejów roślinnych zawierających kwas oleopalmitynowy (omega 7) — składnik lipidów skóry. Kwas ten stymuluje procesy odbudowy naskórka i wspomaga gojenie się ran. Dzięki zdolności aktywowania fizjologicznych funkcji skóry poprawia jej regenerację i minimalizuje blizny [9]. 

Na regenerację poparzonej skóry pozytywnie wpływają także inne oleje zawierające nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 i omega-6, karotenoidy i tokoferole, które stymulują proliferację fibroblastów, biosyntezę kolagenu oraz indukują naprawę tkanek i angiogenezę. Przykładem takich preparatów może być maść tranowa lub Linomag [8].

Substancją najczęściej spotykaną w preparatach przeznaczonych do regeneracji skóry po oparzeniach jest dekspantenol. Jest to pochodna kwasu pantotenowego, który należy do witamin z grupy B. Poprawia nawilżenie warstwy rogowej naskórka oraz elastyczność skóry. Przyspiesza również proces gojenia rany. Wykazano, że dekspantenol ma działanie przeciwzapalne na rumień wywołany promieniowaniem ultrafioletowym [9].

Alantoina również przyspiesza proces regeneracji uszkodzonej skóry. Posiada właściwości silnie nawilżające, a przy tym jest bezpieczna — nie uczula, nie podrażnia skóry. Alantoina jest również zalecana jako środek wspomagający w leczeniu przewlekłych chorób skóry z zaburzeniami rogowacenia lub uszkodzenia skóry, takich jak atopowe zapalenie skóry, kontaktowe zapalenie skóry, łuszczyca, rybia łuska, wrzody [10]. 

Innymi składnikami, na które warto zwrócić uwagę w preparatach to:

• aloes;
• kwas hialuronowy i jego sole;
• mentol. 

Jak działają mentol, kwas hialuronowy i aloes na oparzenia?

W skład żelu aloesowego wchodzą mukopolisacharydy, aminokwasy i cynk. Wykazuje działanie przeciwbakteryjne, przeciwzapalne i nawilżające. Kwas hialuronowy pobudza gojenie się nie tylko świeżych ran, ale także owrzodzeń i ran przewlekłych. Mentol zmniejsza ból i pieczenie dzięki efektowi chłodzenia [11,12].

Podsumowanie

Jak można zobaczyć wybór produktów, które mogą pomóc nam przy leczeniu oparzenia jest bardzo duży. Pamiętajmy jednak, żeby preparat do stosowania po oparzeniu wybierać zgodnie z własnymi potrzebami. Nie ma potrzeby stosowania wszystkich wymienionych wyżej produktów. Rany nie powinniśmy również trzeć oraz narażać na promieniowanie słoneczne. Możemy zwrócić uwagę, czy w składzie preparatu na oparzenia nie ma substancji zapachowych, które najczęściej uczulają. 

Przegląd porównywanych substancji czynnych

Mupirocyna, bacytracyna (często w połączeniu z innymi antybiotykami, takimi jak neomycyna i polimyksyna B) oraz fusydynian sodu należą do antybiotyków stosowanych miejscowo na skórę. Wszystkie te substancje wykazują działanie przeciwbakteryjne, ale różnią się mechanizmem działania i zakresem aktywności¹²³.

• Mupirocyna stosowana jest głównie w leczeniu zakażeń skóry oraz w eliminacji nosicielstwa gronkowców z nosa⁴⁵.
• Bacytracyna (często jako maść wieloskładnikowa) używana jest do zapobiegania i leczenia powierzchownych zakażeń skóry, zwłaszcza przy drobnych urazach⁶.
• Fusydynian sodu wykorzystywany jest w leczeniu różnych bakteryjnych zakażeń skóry, w tym liszajca i czyraczności⁷.

Wskazania do stosowania – kiedy sięgamy po dany antybiotyk?

Choć wszystkie omawiane substancje mają wspólny cel, jakim jest leczenie zakażeń skóry, różnią się szczegółowymi wskazaniami oraz grupami pacjentów, którym można je podawać.

• Mupirocyna znajduje zastosowanie w leczeniu pierwotnych i wtórnych zakażeń skóry, takich jak liszajec, czyraki, zakażenia mieszków włosowych czy wtórne zakażenia ran. Specjalna postać donosowa mupirocyny jest wykorzystywana do eliminacji nosicielstwa gronkowca złocistego, także szczepów opornych na metycylinę (MRSA)⁴⁸⁵.
• Bacytracyna (najczęściej w maściach wieloskładnikowych z neomycyną i polimyksyną B) stosowana jest do zapobiegania zakażeniom w drobnych ranach, otarciach, zadrapaniach i powierzchownych oparzeniach. Nie jest przeznaczona do leczenia poważnych zakażeń czy głębokich ran⁶⁹.
• Fusydynian sodu zalecany jest w leczeniu zakażeń skóry wywołanych przez bakterie wrażliwe na kwas fusydynowy, takich jak liszajec, czyraczność, zapalenie mieszków włosowych czy zanokcica⁷.

Warto podkreślić, że mupirocyna i fusydynian sodu są dopuszczone do stosowania u dzieci (choć mupirocyny do nosa nie zaleca się u noworodków i niemowląt)¹⁰, natomiast większości preparatów z bacytracyną nie powinno się stosować u dzieci poniżej 12 roku życia z uwagi na ryzyko działań niepożądanych¹¹.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Omawiane substancje różnią się mechanizmem działania i sposobem, w jaki działają na bakterie oraz wchłaniają się przez skórę:

• Mupirocyna blokuje syntezę białek bakteryjnych poprzez hamowanie syntetazy izoleucynowej t-RNA. Działa bakteriostatycznie w niższych stężeniach, a bakteriobójczo w wyższych. Jest szczególnie skuteczna wobec gronkowców (w tym MRSA) i paciorkowców¹¹². Po miejscowym zastosowaniu praktycznie nie wchłania się do krwiobiegu, a nawet jeśli do tego dojdzie, szybko ulega rozkładowi do nieaktywnego metabolitu¹³.
• Bacytracyna hamuje syntezę ściany komórkowej bakterii, działa głównie na bakterie Gram-dodatnie. W preparatach wieloskładnikowych jej działanie uzupełniają neomycyna (hamuje syntezę białek, działa głównie na Gram-ujemne) i polimyksyna B (uszkadza błonę komórkową bakterii Gram-ujemnych)². Wchłanianie przez nieuszkodzoną skórę jest bardzo małe, ale po zastosowaniu na uszkodzoną skórę neomycyna może wchłaniać się i wywoływać ogólnoustrojowe działania niepożądane¹⁴.
• Fusydynian sodu blokuje syntezę białek bakteryjnych poprzez hamowanie aktywności elongacyjnego czynnika G. Działa głównie na gronkowce i niektóre paciorkowce, wykazuje także pewną aktywność wobec innych bakterii Gram-dodatnich. Przenikanie przez skórę jest niewielkie³¹⁵.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co uważać?

Każda z omawianych substancji ma swoje przeciwwskazania i zalecenia dotyczące bezpieczeństwa stosowania:

• Mupirocyna jest przeciwwskazana w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną lub składniki pomocnicze¹⁶. Nie należy stosować jej do oczu ani na błony śluzowe (poza specjalną maścią do nosa). U osób z ciężką niewydolnością nerek zaleca się ostrożność przy stosowaniu postaci zawierających makrogol¹⁷.
• Bacytracyna i maści wieloskładnikowe są przeciwwskazane w przypadku nadwrażliwości na którąkolwiek z substancji, a także u dzieci poniżej 12 lat oraz przy zaburzeniach słuchu i nerek. Nie należy ich stosować na duże powierzchnie uszkodzonej skóry, głębokie rany czy błony śluzowe, ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych (nefrotoksyczność, ototoksyczność)¹⁸.
• Fusydynian sodu nie powinien być stosowany u osób uczulonych na tę substancję lub składniki pomocnicze. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do rozwoju oporności bakteryjnej¹⁹²⁰.

Bezpieczeństwo stosowania u dzieci, kobiet w ciąży i innych szczególnych grup pacjentów

Różnice w bezpieczeństwie stosowania tych substancji są bardzo istotne, zwłaszcza u dzieci i kobiet w ciąży:

• Mupirocyna może być stosowana u dzieci powyżej 8 tygodnia życia (niektóre postacie od 1 roku życia), jednak maść do nosa nie jest zalecana dla noworodków i niemowląt²¹²²¹⁰. W ciąży jej stosowanie jest możliwe tylko wtedy, gdy korzyści przewyższają potencjalne ryzyko – brakuje danych o bezpieczeństwie, choć badania na zwierzętach nie wykazały szkodliwości²³.
• Bacytracyna oraz maści wieloskładnikowe są przeciwwskazane u dzieci do 12 lat ze względu na ryzyko uszkodzenia nerek i słuchu¹¹²⁴. W ciąży i podczas karmienia piersią nie powinno się ich stosować – mogą być szkodliwe dla płodu i noworodka²⁵.
• Fusydynian sodu może być stosowany w ciąży i podczas karmienia piersią, ponieważ bardzo słabo wchłania się przez skórę i nie wykazano jego szkodliwości u ludzi²⁶. U dzieci nie ma przeciwwskazań wiekowych, ale należy zachować ostrożność przy dłuższym stosowaniu²⁷.

Jeśli chodzi o kierowców, żadna z tych substancji nie wpływa negatywnie na zdolność prowadzenia pojazdów²⁸²⁹³⁰.

Porównanie wybranych cech w tabeli

Mupirocyna, bacytracyna i fusydynian sodu – wybór zależny od sytuacji

Wybierając pomiędzy mupirocyną, bacytracyną (i jej połączeniami) a fusydynianem sodu, należy kierować się rodzajem zakażenia, wiekiem pacjenta i możliwymi przeciwwskazaniami. Mupirocyna wyróżnia się wysoką skutecznością wobec gronkowców, w tym MRSA, i może być stosowana w eliminacji nosicielstwa tych bakterii z nosa. Bacytracyna, zwłaszcza w połączeniu z innymi antybiotykami, jest odpowiednia głównie do profilaktyki i leczenia drobnych, powierzchownych ran, ale jej stosowanie u dzieci i kobiet w ciąży jest ograniczone ze względu na bezpieczeństwo. Fusydynian sodu natomiast ma szerokie zastosowanie w leczeniu zakażeń skóry i jest uznawany za bezpieczny dla większości pacjentów, w tym kobiet w ciąży i dzieci⁴⁶⁷.

Podobieństwa i różnice – jakie substancje porównujemy?

W tym porównaniu skupiamy się na trzech antybiotykach stosowanych miejscowo: polimyksynie B, bacytracynie oraz neomycynie. Wszystkie te substancje wykazują silne działanie przeciwbakteryjne, ale ich mechanizm działania i zakres skuteczności wobec bakterii różnią się. Są one często łączone w jednym preparacie, aby poszerzyć spektrum działania i zwiększyć skuteczność leczenia zakażeń bakteryjnych skóry, błon śluzowych, oczu i uszu¹²³⁴.

• Polimyksyna B – antybiotyk polipeptydowy, aktywny głównie wobec bakterii Gram-ujemnych¹.
• Bacytracyna – antybiotyk peptydowy, skuteczny przede wszystkim wobec bakterii Gram-dodatnich¹.
• Neomycyna – antybiotyk aminoglikozydowy, działa głównie na bakterie Gram-ujemne, ale także na niektóre Gram-dodatnie².

Wszystkie te substancje należą do grupy antybiotyków stosowanych miejscowo i są szeroko wykorzystywane w preparatach do leczenia zakażeń skóry, ran, oparzeń, a także w preparatach okulistycznych i laryngologicznych⁵⁶⁷⁸.

Wskazania do stosowania – kiedy sięgamy po polimyksynę B, bacytracynę i neomycynę?

Choć substancje te często stosuje się razem, każda z nich ma nieco inne główne wskazania do użycia:

• Polimyksyna B – stosowana miejscowo, najczęściej w połączeniu z innymi antybiotykami, w leczeniu zakażeń bakteryjnych skóry (drobne rany, oparzenia, otarcia), a także w kroplach do oczu i uszu przy infekcjach bakteryjnych⁵⁶⁸.
• Bacytracyna – również stosowana miejscowo w leczeniu powierzchniowych zakażeń skóry, zwłaszcza przy ranach i oparzeniach⁵.
• Neomycyna – jej zastosowanie obejmuje leczenie zakażeń skóry, oczu, uszu oraz (w niektórych przypadkach) doustne podanie w celu przygotowania do zabiegów chirurgicznych w obrębie jelit⁹. Jest także składnikiem wielu maści na infekcje bakteryjne skóry i błon śluzowych⁶⁷⁸.

Warto zauważyć, że preparaty złożone zawierające te antybiotyki przeznaczone są do stosowania miejscowego, a ich skuteczność i bezpieczeństwo zależą od rodzaju infekcji, miejsca podania oraz wieku pacjenta. Wskazania różnią się w zależności od postaci leku (maść, krople, krem) i drogi podania⁵⁶.

Mechanizm działania i farmakokinetyka – jak działają te antybiotyki?

Polimyksyna B, bacytracyna i neomycyna różnią się mechanizmem działania na bakterie oraz tym, jak zachowują się w organizmie:

• Polimyksyna B – działa bakteriobójczo na bakterie Gram-ujemne, niszcząc ich błonę komórkową. Nie jest skuteczna wobec bakterii Gram-dodatnich¹²¹.
• Bacytracyna – hamuje budowę ściany komórkowej bakterii, jest skuteczna głównie wobec bakterii Gram-dodatnich¹.
• Neomycyna – blokuje syntezę białek bakteryjnych, działa przede wszystkim na bakterie Gram-ujemne, ale także na niektóre Gram-dodatnie²³.

Po podaniu miejscowym polimyksyna B i bacytracyna praktycznie nie wchłaniają się przez nieuszkodzoną skórę, natomiast neomycyna może przenikać do organizmu przez uszkodzoną skórę lub błony śluzowe, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych²²²³²⁴. Wszystkie trzy substancje są wydalane głównie przez nerki, a wchłonięta neomycyna nie jest metabolizowana w organizmie²³²⁵.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – kiedy nie stosować tych antybiotyków?

Wszystkie trzy substancje mają kilka wspólnych przeciwwskazań do stosowania, ale także różnią się pod pewnymi względami:

• Nie należy stosować tych leków w przypadku nadwrażliwości na którykolwiek ze składników lub inne antybiotyki z tej samej grupy (aminoglikozydy dla neomycyny, polimyksyny dla polimyksyny B)¹⁰¹¹¹³.
• Nie stosować na duże powierzchnie uszkodzonej skóry, głębokie lub kłute rany, ciężkie oparzenia, do oczu ani na sączące zmiany skórne¹⁰¹¹¹³.
• Nie stosować u dzieci poniżej 12 lat^10111213.
• Stosowanie w ciąży i podczas karmienia piersią jest przeciwwskazane lub niewskazane ze względu na brak odpowiednich badań i ryzyko dla płodu lub dziecka^17181920.

W przypadku zaburzeń czynności nerek lub słuchu, stosowanie tych antybiotyków miejscowo należy ograniczyć, gdyż ryzyko działań niepożądanych jest wyższe¹⁴²⁶²⁷.

Bezpieczeństwo u szczególnych grup pacjentów

Porównując bezpieczeństwo stosowania polimyksyny B, bacytracyny i neomycyny u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią oraz osób z zaburzeniami nerek lub wątroby, warto zwrócić uwagę na następujące aspekty:

• Dzieci: Wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane u dzieci poniżej 12 lat, głównie ze względu na ryzyko uszkodzenia słuchu (ototoksyczność) i nerek (nefrotoksyczność)¹⁰¹¹¹³.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Stosowanie tych leków jest niewskazane lub przeciwwskazane z powodu braku odpowiednich badań oraz możliwości szkodliwego wpływu na płód lub dziecko^17181920.
• Osoby z zaburzeniami czynności nerek lub słuchu: Stosowanie należy ograniczyć lub unikać, ponieważ ryzyko działań niepożądanych (szczególnie ototoksyczności i nefrotoksyczności) jest wyższe¹⁴²⁶²⁷.
• Kierowcy: Substancje te nie wpływają na zdolność prowadzenia pojazdów^28293031.

Podsumowując, wszystkie te antybiotyki należy stosować zgodnie z zaleceniami i z dużą ostrożnością u osób z grup ryzyka.

Podsumowanie: Polimyksyna B, bacytracyna i neomycyna – podobieństwa i różnice w praktyce

Choć polimyksyna B, bacytracyna i neomycyna często są stosowane razem, różnią się pod względem zakresu działania, bezpieczeństwa stosowania oraz wskazań. Każda z tych substancji ma swoje miejsce w terapii miejscowej zakażeń skóry, oczu czy uszu. Ich skuteczność zależy od rodzaju bakterii, lokalizacji zakażenia oraz indywidualnych cech pacjenta. Należy pamiętać, że wszystkie te antybiotyki mają ograniczenia dotyczące stosowania u dzieci, kobiet w ciąży, osób z zaburzeniami nerek lub słuchu, a także że mogą wywoływać reakcje alergiczne. Stosując preparaty z tymi substancjami, warto zwracać uwagę na przeciwwskazania i zalecenia dotyczące długości leczenia oraz powierzchni skóry, na którą są aplikowane.

^{56789101112131718192028293031}

Podobieństwa i grupa terapeutyczna porównywanych substancji czynnych

Kwas fusydynowy, mupirocyna i bacytracyna to antybiotyki przeznaczone głównie do stosowania miejscowego na skórę. Wszystkie należą do grupy leków dermatologicznych i są wykorzystywane w leczeniu zakażeń wywołanych przez bakterie wrażliwe na te substancje¹²³. Ich główną cechą wspólną jest hamowanie namnażania się bakterii w miejscu aplikacji, co pomaga ograniczyć rozwój infekcji. Każda z tych substancji wykazuje jednak inne spektrum działania i różni się szczegółami dotyczącymi mechanizmu działania czy stosowania u dzieci oraz kobiet w ciąży⁴⁵⁶.

Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się daną substancję?

Wskazania do stosowania kwasu fusydynowego, mupirocyny i bacytracyny są podobne, ale nie identyczne.

• Kwas fusydynowy stosuje się przede wszystkim w leczeniu miejscowym zakażeń skóry wywołanych przez bakterie wrażliwe, zwłaszcza gronkowce (Staphylococcus aureus), jak liszajec zakaźny, powierzchowne zapalenie mieszków włosowych czy zanokcica¹⁷. W połączeniu ze steroidami jest zalecany w stanach zapalnych skóry z wtórnym nadkażeniem bakteryjnym, np. w atopowym zapaleniu skóry⁸.
• Mupirocyna jest przeznaczona do leczenia pierwotnych i wtórnych zakażeń skóry, takich jak liszajec, zakażenia mieszków włosowych, czyraczność, a także w profilaktyce zakażeń niewielkich ran oraz do eliminacji nosicielstwa gronkowców (w tym MRSA) z przewodów nosowych²⁹¹⁰.
• Bacytracyna (często w połączeniu z neomycyną i polimyksyną B) jest używana głównie do zapobiegania rozwojowi zakażeń bakteryjnych w przypadku drobnych ran, zadrapań i oparzeń oraz w leczeniu zakażeń niewielkich powierzchni skóry³¹¹¹².

Wszystkie trzy substancje stosuje się miejscowo, jednak mupirocyna jako jedyna ma rejestrację także do stosowania w nosie. Wskazania do stosowania mogą różnić się w zależności od postaci leku i grupy wiekowej pacjenta¹³¹⁴.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie omawiane substancje wykazują działanie przeciwbakteryjne, jednak różnią się sposobem działania na bakterie:

• Kwas fusydynowy należy do grupy fusydanów. Jego mechanizm polega na hamowaniu syntezy białek bakteryjnych przez blokowanie czynnika wydłużania G, co uniemożliwia dalszy wzrost bakterii¹⁸¹⁹. Działa głównie na bakterie Gram-dodatnie, szczególnie gronkowce.
• Mupirocyna blokuje syntezę białka bakteryjnego poprzez hamowanie syntetazy izoleucynowej t-RNA. To działanie jest inne niż u większości antybiotyków, dzięki czemu mupirocyna nie wykazuje oporności krzyżowej z innymi lekami przeciwbakteryjnymi⁵²⁰.
• Bacytracyna hamuje syntezę ściany komórkowej bakterii, co prowadzi do ich śmierci. Jej zakres działania obejmuje głównie bakterie Gram-dodatnie, a skuteczność jest zwiększana przez połączenie z innymi antybiotykami, np. neomycyną i polimyksyną B⁶²¹.

Jeśli chodzi o farmakokinetykę, wszystkie te substancje po zastosowaniu na nieuszkodzoną skórę praktycznie nie przenikają do krwiobiegu, co zmniejsza ryzyko działań ogólnoustrojowych²²²³²⁴. Wchłanianie może być większe, gdy lek nakłada się na uszkodzoną skórę lub pod opatrunkiem.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co je łączy, co różni?

Najważniejszym przeciwwskazaniem dla wszystkich porównywanych substancji jest nadwrażliwość na dany antybiotyk lub substancje pomocnicze obecne w preparacie²⁵²⁶²⁷. Istnieją jednak różnice:

• Kwas fusydynowy nie powinien być stosowany w zakażeniach wywołanych przez drobnoustroje niewrażliwe na tę substancję, szczególnie przez Pseudomonas aeruginosa²⁵.
• Mupirocyna nie jest zalecana do stosowania w okolicach oczu, na błony śluzowe (poza specjalistyczną maścią do nosa), ani na rozległe rany u osób z niewydolnością nerek (ze względu na obecność makrogolu w niektórych preparatach)²⁸.
• Bacytracyna (w połączeniach) jest przeciwwskazana do stosowania u dzieci poniżej 12 lat, na duże powierzchnie uszkodzonej skóry, głębokie rany, oparzenia oraz u osób z zaburzeniami czynności nerek lub słuchu²⁷²⁹.

We wszystkich przypadkach długotrwałe stosowanie może prowadzić do rozwoju oporności bakterii oraz wystąpienia reakcji alergicznych. Szczególną ostrożność należy zachować podczas aplikacji w okolicy oczu oraz przy stosowaniu na dużych powierzchniach skóry³⁰³¹³².

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

Wybór substancji czynnej zależy również od wieku pacjenta, stanu zdrowia oraz sytuacji takich jak ciąża czy karmienie piersią:

• Dzieci: Kwas fusydynowy (poza preparatami ze steroidami) może być stosowany już u niemowląt, natomiast bacytracyna (i jej połączenia) są przeciwwskazane poniżej 12 roku życia ze względu na ryzyko uszkodzenia nerek i słuchu. Mupirocyna do nosa nie jest zalecana u niemowląt poniżej 1 roku¹⁵¹⁶¹³.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Kwas fusydynowy stosowany miejscowo nie powinien wpływać negatywnie na ciążę, jednak niektóre produkty z dodatkiem steroidów są niewskazane w tym okresie, chyba że korzyści przeważają nad ryzykiem³³³⁴. Mupirocyna powinna być stosowana tylko wtedy, gdy jest to konieczne, a bacytracyna i jej połączenia są przeciwwskazane ze względu na możliwe szkodliwe działanie na płód³⁵³⁶.
• Osoby z zaburzeniami czynności nerek: Mupirocyna i preparaty z bacytracyną mogą być niebezpieczne, jeśli są stosowane na rozległe uszkodzenia skóry u pacjentów z niewydolnością nerek, ponieważ substancje pomocnicze mogą się wchłaniać i wywoływać działania niepożądane²⁸³².
• Kierowcy i osoby obsługujące maszyny: Wszystkie omawiane substancje nie mają wpływu lub wpływ ten jest nieistotny na zdolność prowadzenia pojazdów³⁷³⁸³⁹.

Podsumowanie: miejscowe antybiotyki w leczeniu zakażeń skóry

Porównywane substancje czynne – podobieństwa i przynależność do grupy leków

W tym zestawieniu porównujemy gramicydynę, bacytracynę oraz polimyksynę B. Wszystkie te substancje to antybiotyki do stosowania miejscowego, które wykazują działanie przeciwbakteryjne. Stosuje się je najczęściej w postaci maści, kropli do oczu i uszu oraz zawiesin. Nierzadko występują w połączeniach z innymi substancjami czynnymi, na przykład z neomycyną lub glikokortykosteroidami, co pozwala na uzyskanie szerszego zakresu działania oraz łagodzenie stanów zapalnych¹²³.

Podstawową cechą wspólną jest ich miejscowe zastosowanie oraz działanie skierowane na bakterie wywołujące zakażenia skóry, błon śluzowych, a także zakażenia oczu i uszu. Należą do różnych grup chemicznych antybiotyków: gramicydyna to polipeptyd, bacytracyna także jest antybiotykiem peptydowym, natomiast polimyksyna B to antybiotyk polipeptydowy o specyficznym działaniu na bakterie Gram-ujemne²³.

Wskazania do stosowania – podobieństwa i różnice

Chociaż gramicydyna, bacytracyna i polimyksyna B mają zbliżone zastosowania, istnieją istotne różnice w szczegółowych wskazaniach oraz dostępnych postaciach leku:

• Gramicydyna stosowana jest przede wszystkim w kroplach do oczu i uszu, w leczeniu stanów zapalnych gałki ocznej, spojówek, brzegów powiek oraz w zapaleniach ucha zewnętrznego i środkowego⁴.
• Bacytracyna i polimyksyna B są najczęściej składnikami maści nakładanych na skórę, służących do zapobiegania zakażeniom drobnych ran, otarć, zadrapań, oparzeń, a także leczenia wtórnych zakażeń bakteryjnych skóry⁵⁶.
• Polimyksyna B bywa także składnikiem kropli do oczu i uszu, gdzie jej działanie skupia się na bakteriach Gram-ujemnych powodujących zakażenia tych okolic⁷⁸.

Warto zaznaczyć, że preparaty z bacytracyną i polimyksyną B (najczęściej w połączeniu z neomycyną) nie są przeznaczone do stosowania u dzieci poniżej 12. roku życia ze względu na ryzyko działań niepożądanych, takich jak uszkodzenie nerek i słuchu⁹¹⁰. Natomiast gramicydynę w kroplach można stosować już u dzieci powyżej 2 lat, co czyni ją bardziej dostępną dla młodszych pacjentów¹¹.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Każda z omawianych substancji działa na bakterie w inny sposób, co wpływa na zakres ich skuteczności:

• Gramicydyna działa zarówno bakteriostatycznie, jak i bakteriobójczo na większość bakterii Gram-dodatnich oraz niektóre beztlenowe, niszcząc ich błonę komórkową¹².
• Bacytracyna hamuje syntezę ściany komórkowej bakterii, działa głównie na bakterie Gram-dodatnie, takie jak gronkowce i paciorkowce²³.
• Polimyksyna B uszkadza błonę komórkową bakterii Gram-ujemnych, powodując ich śmierć. Nie działa na bakterie Gram-dodatnie²³.

Wszystkie trzy antybiotyki stosowane miejscowo praktycznie nie wchłaniają się przez nieuszkodzoną skórę czy błony śluzowe, co ogranicza ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych. Jednak przy stosowaniu na uszkodzoną skórę lub duże powierzchnie możliwe jest ich wchłanianie, co może prowadzić do niepożądanych efektów, zwłaszcza u osób z zaburzeniami czynności nerek¹³¹⁴¹⁵.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – porównanie

Wszystkie omawiane substancje mają kilka wspólnych przeciwwskazań:

• Nadwrażliwość na daną substancję lub inne antybiotyki z tej grupy.
• Stosowanie na duże powierzchnie uszkodzonej skóry, głębokie rany, ciężkie oparzenia oraz sączące zmiany skórne jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko wchłaniania i działań niepożądanych¹⁶¹⁷.
• Nie stosować do oczu lub na błony śluzowe, jeśli nie jest to wyraźnie wskazane w opisie preparatu.
• Preparaty z bacytracyną i polimyksyną B nie powinny być używane u dzieci poniżej 12 lat, natomiast gramicydyna w kroplach jest dopuszczalna u młodszych dzieci¹¹⁹.

Niektóre przeciwwskazania są charakterystyczne tylko dla jednej z substancji. Na przykład gramicydyny nie stosuje się w przypadku jaskry czy perforacji błony bębenkowej, jeśli lek ma być podany do oka lub ucha¹⁸.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Pod względem bezpieczeństwa u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią oraz pacjentów z zaburzeniami funkcji nerek i wątroby występują istotne różnice:

• Dzieci: Gramicydyna w kroplach może być stosowana od 2. roku życia, natomiast bacytracyna i polimyksyna B są przeciwwskazane u dzieci poniżej 12 lat¹¹⁹.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Wszystkie omawiane substancje nie są zalecane do stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią z powodu braku wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa oraz ryzyka działań niepożądanych dla płodu i noworodka¹⁹²⁰²¹.
• Osoby z zaburzeniami czynności nerek lub słuchu: Szczególną ostrożność należy zachować podczas stosowania bacytracyny i polimyksyny B, ponieważ ryzyko działań niepożądanych, takich jak uszkodzenie nerek lub słuchu, jest większe w tej grupie pacjentów²²²³.
• Kierowcy: Krople do oczu zawierające gramicydynę lub polimyksynę B mogą powodować przejściowe zaburzenia widzenia, dlatego zaleca się zachować ostrożność do czasu ustąpienia tych objawów²⁴²⁵.

Podsumowanie – gramicydyna, bacytracyna i polimyksyna B: różnice i podobieństwa w praktyce

Gramicydyna, bacytracyna oraz polimyksyna B to skuteczne antybiotyki stosowane miejscowo w leczeniu zakażeń bakteryjnych skóry, oczu i uszu. Wybór odpowiedniej substancji zależy od rodzaju zakażenia, wieku pacjenta, miejsca podania oraz indywidualnych przeciwwskazań. Gramicydyna jest bardziej dostępna dla młodszych dzieci i sprawdza się w kroplach do oczu i uszu. Bacytracyna i polimyksyna B, często stosowane razem, są polecane głównie do leczenia zakażeń skóry u starszych dzieci i dorosłych. Każda z tych substancji ma swój specyficzny mechanizm działania oraz zakres skuteczności wobec różnych bakterii. Przy wyborze preparatu zawsze należy uwzględnić bezpieczeństwo stosowania, zwłaszcza u dzieci, kobiet w ciąży oraz osób z zaburzeniami czynności nerek czy słuchu.