Z tego artykułu dowiesz się:

• Czy leki w bagażu podręcznym podlegają limitowi 100 ml i jak je prawidłowo zgłosić przy kontroli?
• Jak legalnie przewieźć samolotem igły, strzykawki, insulinę i EpiPen?
• Co powinno zawierać zaświadczenie lekarskie po angielsku i kiedy potrzebny jest certyfikat Schengen?
• W których krajach popularne polskie leki bez recepty mogą być zakazane i grozić więzieniem?
• Jak bezpiecznie transportować insulinę i dostosować dawkowanie do zmiany stref czasowych?
• Jakie formalności trzeba spełnić przy przewozie testosteronu, leków psychotropowych i opioidów?
• Ile leków można wwieźć do Polski i jak działa e-recepta transgraniczna w UE?

Wyobraź sobie sytuację: pakujesz walizkę przed wylotem, a na stoliku leży insulina, EpiPen, leki na nadciśnienie i tabletki na lęk przepisane przez psychiatrę. Które z nich możesz zabrać do samolotu? Czy za syrop na kaszel z kodeiną można trafić do więzienia w Egipcie? Znajdziesz tu konkretne wskazówki dotyczące przewozu leków samolotem, wymaganych dokumentów, a także pułapek prawnych, o których wielu podróżnych nawet nie wie.

Czy można przewozić leki w bagażu podręcznym i jak to zrobić prawidłowo?

Tak, leki można, a wręcz należy przewozić w bagażu podręcznym. Dotyczy to zarówno tabletek bez recepty, jak i leków przepisanych przez lekarza, w tym insuliny, adrenaliny czy leków psychotropowych. W luku bagażowym panują skrajne temperatury, a poza tym walizka może się zgubić lub dotrzeć z opóźnieniem. Jeśli Twoje leki są w zagubionej walizce, a Ty musisz je przyjąć o określonej porze, masz poważny problem. Specjaliści z zakresu medycyny podróżnej jednoznacznie zalecają, aby wszystkie leki niezbędne w trakcie lotu znajdowały się przy pasażerze.^1,2

Leki w postaci tabletek i kapsułek nie podlegają żadnym ograniczeniom ilościowym. Natomiast leki płynne (syropy, krople, insulina) formalnie podlegają zasadzie 100 ml, ale istnieje ważny wyjątek: płyny medycznie niezbędne mogą przekraczać ten limit, o ile pasażer ma przy sobie receptę lub zaświadczenie lekarskie i zgłosi je podczas kontroli. To standard zarówno na lotniskach w Unii Europejskiej, jak i w USA, gdzie TSA (Transportation Security Administration to amerykańska agencja federalna odpowiedzialna za bezpieczeństwo) dopuszcza płyny medyczne powyżej 100 ml po dodatkowej inspekcji. Najlepiej wyjąć leki z torby jeszcze przed przejściem przez bramkę i poinformować funkcjonariusza o ich obecności.^2,3

Igły, strzykawki i peny w samolocie – czy to w ogóle legalne?

Zarówno przepisy unijne, jak i amerykańskie dopuszczają przewóz igieł i strzykawek w bagażu podręcznym, jeśli służą do podawania leków. Warunek jest prosty: trzeba mieć przy sobie dokument potwierdzający potrzebę medyczną. TSA zaleca, aby podróżni wyjęli igły i strzykawki z torby i pokazali je osobno podczas kontroli, co przyspiesza cały proces.^4,5

Dotyczy to nie tylko diabetyków, ale też osób stosujących wstrzykiwacze adrenaliny (EpiPen), leki biologiczne, heparynę czy testosteron w ramach terapii zastępczej (TRT). W przypadku testosteronu kontrola może być bardziej szczegółowa, ponieważ steroidy anaboliczne są substancjami kontrolowanymi w wielu krajach. Dlatego oprócz recepty dobrze jest mieć zaświadczenie lekarskie wyraźnie wskazujące na medyczne uzasadnienie terapii.^4,6

Zaświadczenie lekarskie po angielsku – jak je uzyskać i co powinno zawierać?

Zaświadczenie lekarskie to Twój najważniejszy dokument przy przekraczaniu granicy z lekami. To krótkie pismo od lekarza prowadzącego, które potwierdza, że leki są Ci potrzebne ze względów zdrowotnych. W Polsce taki dokument może wystawić lekarz rodzinny lub specjalista. Powinno być sporządzone w języku angielskim (lub w języku kraju docelowego), ponieważ funkcjonariusze celni w większości państw nie czytają po polsku. Warto poprosić lekarza o jego wystawienie co najmniej dwa tygodnie przed wyjazdem.^1,2

Dobrze przygotowane zaświadczenie powinno zawierać:^3,7

• imię i nazwisko pacjenta oraz numer paszportu;
• rozpoznanie choroby (np. „cukrzyca typu 1″, „zaburzenie lękowe”);
• międzynarodową nazwę substancji czynnej leku (tzw. nazwę INN);
• dawkę, sposób stosowania i całkowitą ilość leku na czas podróży;
• dane lekarza: imię, nazwisko, numer prawa wykonywania zawodu, podpis i pieczątka.

Certyfikat Schengen – kiedy zwykłe zaświadczenie nie wystarczy?

Jeśli Twoje leki zawierają substancje narkotyczne lub psychotropowe (np. morfinę, kodeinę, diazepam, alprazolam czy fentanyl), do podróży po strefie Schengen potrzebny jest certyfikat Schengen. W Polsce wydaje go inspektorat farmaceutyczny. Certyfikat jest ważny do 30 dni i obejmuje jeden konkretny lek, więc jeśli bierzesz dwa różne leki kontrolowane, potrzebujesz dwóch dokumentów.^1,2

Standardowo jeśli chodzi o podróż w granicach UE będących w strefie Schengen to wniosek składa się do Wojewódzkiego Inspektoratu Farmaceutycznego (WIF); natomiast do pozostałych krajów do Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego (GIF), dołączając receptę i dokumentację medyczną. Ministerstwo Zdrowia wyraźnie wskazuje, że przywóz lub wywóz środków odurzających i psychotropowych na własne potrzeby wymaga zaświadczenia od GIF. Podobny system obowiązuje w Niemczech, gdzie podróżni z krajów Schengen muszą mieć certyfikat zgodny z artykułem 75 Konwencji z Schengen, a podróżni spoza strefy potrzebują wielojęzycznego zaświadczenia potwierdzonego przez organ zdrowia kraju pochodzenia.^8,9

Insulina a lot samolotem – jak ją bezpiecznie przewieźć?

Insulina jest wrażliwa na temperaturę. Nieotwarta powinna być przechowywana w 2-8°C, a po otwarciu może być trzymana w temperaturze pokojowej (do 25°C) przez 28 dni. Nie wolno jej zamrażać ani wystawiać na słońce. Jeśli po locie zauważysz w insulinie kryształki lub zmętnienie, należy ją wyrzucić.¹⁰

Podczas lotu insulinę bezwzględnie trzymaj w bagażu podręcznym.

Do transportu leków termolabilnych użyj torby termoizolacyjnej z wkładem żelowym, ale tak, by insulina nie leżała bezpośrednio na lodzie lub używaj wkładów schłodzonych, a nie zmrożonych. Takie torby kupisz w każdej aptece. Na dłuższe podróże lepiej sprawdzają się pojemniki styropianowe, a w samochodzie przenośne lodówki podłączane do zapalniczki. Linie lotnicze zazwyczaj nie zapewniają lodówki na pokładzie, ale warto zapytać przy odprawie o możliwość przechowania leku w chłodnym miejscu.^10,11

Apteczka dla diabetyka na wyjazd – co spakować oprócz insuliny?

Diabetyk wyjeżdżający za granicę powinien mieć kompletny zestaw. Oprócz zapasu insuliny na cały pobyt (plus dodatkowe dawki na wypadek opóźnień) w apteczce powinny znaleźć się:^5,11

• peny insulinowe lub strzykawki z igłami (w tym zapasowy pen);
• glukometr z zapasem pasków testowych i baterii;
• lancety do nakłuwania palca;
• tabletki glukozowe lub żelki na wypadek hipoglikemii;
• zapas leków doustnych na cukrzycę (jeśli są stosowane);
• torba termoizolacyjna z wkładem chłodzącym;
• zaświadczenie lekarskie po angielsku i karta z informacjami o chorobie.

Pamiętaj o dostosowaniu godzin podawania insuliny do zmiany stref czasowych. Leki przyjmuj zgodnie z czasem, jaki upłynął od ostatniej dawki, a nie według lokalnej pory dnia. Najłatwiej ustawić w telefonie zegar z godziną polską obok lokalnej i stopniowo przesuwać porę podania.^11,12

EpiPen w samolocie – jak zadeklarować i przewozić adrenalinę?

EpiPen, czyli automatyczny wstrzykiwacz adrenaliny, to urządzenie ratujące życie osobom zagrożonym wstrząsem anafilaktycznym. Anafilaksja może wystąpić po kontakcie z alergenem pokarmowym, po użądleniu przez owada, a nawet po przyjęciu leku. EpiPen jest traktowany jako sprzęt medyczny i nie wlicza się do limitu 100 ml. Można go zabrać na pokład, ale trzeba go zadeklarować podczas kontroli bezpieczeństwa i mieć przy sobie receptę.^2,10,13

EpiPen powinien być przechowywany w temperaturze pokojowej (do 25°C) i chroniony przed mrozem i słońcem. Specjaliści od alergii zalecają, aby osoby narażone na anafilaksję miały przy sobie co najmniej dwa wstrzykiwacze, ponieważ pierwsza dawka nie zawsze wystarcza. Przed wyjazdem koniecznie sprawdź datę ważności i wymień EpiPen, jeśli zbliża się termin przydatności.¹³

Dostępność EpiPena na świecie – gdzie może być problem?

Według danych Światowej Organizacji Alergii (WAO), automatyczne wstrzykiwacze adrenaliny są dostępne w około 60% krajów objętych badaniem, głównie wysoko rozwiniętych. W wielu krajach Ameryki Południowej, Afryki, Bliskiego Wschodu i Azji EpiPen nie jest dostępny w ogóle lub można go zdobyć jedynie przez import docelowy. W Europie około 44% respondentów podało, że wstrzykiwacze są produkowane lokalnie, a prawie 48% wskazało dostępność dzięki importowi. Co ciekawe, w Europie EpiPen kosztuje nawet dziesięciokrotnie mniej niż w USA.^14,15

Jeśli jedziesz do kraju, w którym EpiPen może być niedostępny, zabierz z Polski pełen zapas. Wytyczne WAO (Światowej Organizacji Alergii) sugerują, że alternatywą mogą być ampułki z adrenaliną i strzykawki napełniane ręcznie, choć wymaga to przeszkolenia.¹⁴

Pozwolenie na przewóz leków psychotropowych i opioidowych – jak się zabezpieczyć?

Leki psychotropowe i opioidowe podlegają międzynarodowej kontroli na mocy konwencji ONZ. Każdy kraj może mieć własne przepisy dotyczące ich wwozu. Konsekwencje za ich złamanie sięgają od konfiskaty leku, przez kary finansowe, po karę więzienia. W Turcji, Egipcie czy Malezji za wykroczenia narkotykowe grozi nawet kara śmierci.^4,6,10

W strefie Schengen wystarczy certyfikat Schengen opisany wcześniej. Poza Schengen INCB podaje ogólną zasadę: pozwolenie na przewóz substancji kontrolowanych na okres do jednego miesiąca plus kopia recepty. W praktyce wiele krajów wymaga dodatkowych formalności. Tajlandia na przykład wymaga elektronicznego zezwolenia (formularz IC-2) od tajlandzkiego FDA (Tajlandzka Agencja ds. Żywności i Leków) co najmniej dwa tygodnie przed przyjazdem w przypadku narkotyków kategorii 2 (kodeina, morfina, oksykodon, fentanyl). Dla substancji psychotropowych kategorii 2-4 (alprazolam, diazepam, zolpidem) wystarczy zaświadczenie lekarskie, ale ilość nie może przekraczać zapasu na 30 dni stosowania.^7,11

Testosteron, Omnadren i terapia zastępcza (TRT) – szczególna ostrożność.

Testosteron i inne steroidy anaboliczno-androgenne (np. nandrolon, Omnadren) są w wielu krajach traktowane jako środki kontrolowane, niezależnie od tego, czy stosujesz je w ramach legalnej terapii zastępczej. W Niemczech testosteron, nandrolon i klenbuterol znajdują się na liście substancji dopingowych, a posiadanie ich w „niemałych ilościach” jest zabronione nawet na użytek osobisty. INCB klasyfikuje steroidy anaboliczne jako substancje kontrolowane, przy czym zasady zależą od danego kraju.^4,9

Koniecznie miej przy sobie zaświadczenie wyraźnie wskazujące na medyczne uzasadnienie terapii (np. hipogonadyzm), przewoź tylko ilość zgodną z receptą i sprawdź przepisy kraju docelowego na stronie ambasady lub portalu INCB. Igły i strzykawki potrzebne do podania testosteronu są dozwolone w bagażu podręcznym, ale w połączeniu ze sterydami mogą wzbudzić dodatkowe zainteresowanie celników.^4,6

Kraje, w których popularne leki OTC są substancją kontrolowaną – gdzie grożą kłopoty?

Jednym z największych zaskoczeń dla podróżnych jest fakt, że leki dostępne w Polsce bez recepty mogą być zakazane w innym kraju. Dotyczy to przede wszystkim kodeiny (składnika syropów na kaszel i leków przeciwbólowych) oraz pseudoefedryny (tabletek na przeziębienie, np. Sudafed, Actifed). Kodeina jest opioidem, a pseudoefedryna może być przerabiana na metamfetaminę, dlatego wiele krajów traktuje je jako substancje kontrolowane.^4,10

Oto konkretne przykłady krajów z surowymi przepisami:¹¹

• Japonia – całkowity zakaz pseudoefedryny (Actifed, Sudafed, Vicks) oraz amfetamin, nawet przepisanych na ADHD;
• Zjednoczone Emiraty Arabskie – zakaz diazepamu, tramadolu, kodeiny, a nawet plastrów nikotynowych i antykoncepcji;
• Egipt – za wwiezienie tramadolu grozi do 25 lat więzienia;
• Katar – zakazane niektóre tabletki nasenne, przeciwbólowe i antydepresanty;
• Kuwejt – zakaz steroidów i niektórych leków psychotropowych;
• Tajlandia – wymagane zezwolenie na kodeinę, morfinę i fentanyl;
• Zambia – zakaz difenhydraminy (składnik np. Apap Noc).

Skandynawia, Korea Południowa i inne niespodzianki na mapie

Nie tylko kraje muzułmańskie i azjatyckie mają surowe przepisy. Korea Południowa ogranicza wwóz pseudoefedryny, a Singapur ściśle reguluje substancje psychotropowe. Nawet w Niemczech suplementy diety czy preparaty ziołowe mogą być traktowane jako produkty lecznicze podlegające ustawie o lekach.^2,9,10

W Tajlandii amfetamina i deksamfetamina (leki na ADHD) są substancjami kategorii 1, czyli całkowicie zakazanymi bez żadnych wyjątków. Podobnie produkty z konopi, w tym olejki CBD z THC, są nielegalne w wielu krajach. TSA w USA informuje, że marihuana i niektóre produkty z konopi pozostają nielegalne na mocy prawa federalnego, z wyjątkiem produktów zawierających nie więcej niż 0,3% THC. Zasada jest prosta: przed każdą podróżą sprawdź przepisy dotyczące konkretnych substancji w kraju docelowym i tranzytowym.^4,7

Ile leków mogę zabrać i jak wygląda sprawa z powrotem do Polski?

W wielu krajach bezpiecznym limitem jest zapas na 30 dni dla leków kontrolowanych i do 90 dni dla pozostałych. W Niemczech prawo pozwala na wwóz leków w ilości odpowiadającej maksymalnie trzymiesięcznemu zapasowi, niezależnie od tego, czy zostały kupione za granicą, czy wywiezione z Niemiec. Kluczowe jest, aby ilość zgadzała się z dawkowaniem na recepcie.⁹

A co z powrotem do Polski? Ministerstwo Zdrowia informuje, że podróżujący może wwieźć leki na własny użytek w liczbie nieprzekraczającej pięciu najmniejszych opakowań. Trzeba jednak sprawdzić, czy kraj, z którego wywozisz leki, pozwala na ich wywóz. W przypadku środków odurzających i psychotropowych wwóz do Polski wymaga zaświadczenia od GIF. Zasada pięciu opakowań dotyczy wyłącznie osobistego przewiezienia przez granicę, nie obejmuje przesyłek pocztowych z zagranicznych aptek internetowych.⁸

Kupowanie leków za granicą – na co uważać?

W krajach UE Polska uczestniczy w systemie e-recepty transgranicznej. E-recepta wystawiona w Polsce może zostać zrealizowana m.in. w Finlandii, Estonii, Chorwacji, Portugalii czy Czechach po podaniu numeru PESEL i kodu recepty. Trzeba jednak pamiętać, że nazwy handlowe leków różnią się między krajami, dlatego ważne jest posługiwanie się międzynarodową nazwą substancji czynnej (INN).¹⁶

Poza UE polska recepta nie ma mocy prawnej i konieczna jest wizyta u lokalnego lekarza. W USA, Japonii czy Australii lekarz może odmówić przepisania substancji niedopuszczonej w danym kraju i zaproponować zamiennik. Największym zagrożeniem są podróbki leków, które mogą zawierać nieaktywne lub toksyczne składniki. CDC (amerykańskie Centra Kontroli i Zapobiegania Chorobom) radzi kupować wyłącznie w zaufanych aptekach.^11,12,16

Jak wygląda sytuacja prawna w różnych regionach świata?

W Unii Europejskiej sytuacja jest najbardziej komfortowa dla polskiego podróżnego. Przewóz leków na własny użytek jest dozwolony, o ile nie przekraczają ilości na 30 dni (substancje kontrolowane) lub 3 miesiące (pozostałe). Na leki psychotropowe i opioidowe w Schengen potrzebny jest certyfikat Schengen, a recepty transgraniczne pozwalają na uzupełnienie zapasu w wybranych krajach UE.^1,2

W USA służba celna (CBP) dopuszcza zazwyczaj zapas na 90 dni. TSA akceptuje płyny medyczne powyżej 100 ml, igły, strzykawki i wstrzykiwacze adrenaliny w bagażu podręcznym. Leki zawierające substancje kontrolowane muszą być w oryginalnych opakowaniach z receptą.^4,6

Azja i kraje muzułmańskie – tam trzeba być wyjątkowo ostrożnym

Ministerstwo Zdrowia RP zaleca „daleko posuniętą przezorność” przy przewożeniu leków do państw Afryki i Azji. Tajlandia wymaga elektronicznego zezwolenia z tamtejszego FDA dla narkotyków kategorii 2 (limit 90 dni), a dla psychotropów kategorii 2-4 wystarczy zaświadczenie lekarskie z limitem 30 dni. Amfetaminy (w tym leki na ADHD) są w Tajlandii całkowicie zakazane.^7,8,17

Japonia zakazuje wszelkich form marihuany (w tym CBD z THC) i amfetamin, a pseudoefedryna wymaga zgłoszenia (formularz Yakkan Shōmei). Ambasada USA w Tokio ostrzega, że za wwiezienie zakazanych substancji grozi aresztowanie, nawet z ważną receptą. W ZEA, Katarze i Kuwejcie obowiązują bardzo surowe przepisy dotyczące opioidów, benzodiazepin, a nawet leków na przeziębienie. Przed podróżą do tych krajów koniecznie sprawdź wymagania na stronie ambasady.^2,4,11

Jak przewozić leki w samolocie – praktyczna checklista przed wylotem

Niezależnie od tego, czy lecisz na tygodniowy urlop, czy na dłuższy pobyt, warto przejść przez poniższą listę co najmniej trzy tygodnie przed wylotem:^2,4,12

• zrób listę leków z nazwami międzynarodowymi (INN), dawkami i schematem stosowania. Wydrukuj ją i zapisz na telefonie;
• sprawdź przepisy kraju docelowego i tranzytowych na stronie ambasady lub portalu INCB;
• dla leków kontrolowanych złóż wniosek o certyfikat Schengen lub pozwolenie wymagane przez kraj docelowy;
• poproś lekarza o zaświadczenie po angielsku z danymi osobowymi, rozpoznaniem, nazwami leków i dawkami;
• spakuj leki w oryginalnych opakowaniach z etykietami. Nie przesypuj tabletek do pojemników bez oznaczeń;
• insulinę, adrenalinę i leki płynne umieść w przezroczystej torebce na wierzchu bagażu podręcznego;
• podziel zapas między bagaż podręczny (główna część) i rejestrowany (rezerwowa);
• upewnij się, że masz ubezpieczenie podróżne pokrywające koszty leków i wizyt lekarskich.

Unikaj też częstych błędów: nie wysyłaj leków pocztą do miejsca docelowego, bo import przesyłkowy podlega odrębnym przepisom. Nie przewoź leków przeznaczonych dla osób, które nie podróżują razem z Tobą. Sprawdzaj przepisy nie tylko kraju docelowego, ale też krajów tranzytowych, bo kontrola celna może odbyć się na każdym etapie podróży.⁴

Czego nie zapomnieć z Polski? Leki, które mogą być niedostępne za granicą

Niektóre leki stosowane w Polsce mogą być niedostępne w innych krajach. Leki z kodeiną, dostępne u nas bez recepty, w Japonii czy ZEA są zakazane. Pseudoefedryna z polskich leków na przeziębienie jest nielegalna w Japonii i Korei Południowej. W USA niektóre europejskie preparaty mogą nie mieć odpowiednika.^10,11

Dlatego najważniejsza zasada brzmi: zabierz z Polski pełen zapas wszystkich leków na cały pobyt, plus dodatkowe dawki na 7-10 dni. Dotyczy to zwłaszcza leków na choroby przewlekłe, insuliny, adrenaliny i leków psychotropowych. Podrabiane leki są powszechne w wielu krajach, szczególnie w Afryce, Azji i Ameryce Łacińskiej. Kupuj za granicą tylko w sytuacji awaryjnej i wyłącznie w licencjonowanych aptekach.^11,12

Podsumowanie

Przewóz leków samolotem jest legalny, pod warunkiem odpowiedniego przygotowania. Trzymaj leki w bagażu podręcznym, w oryginalnych opakowaniach. Miej przy sobie zaświadczenie lekarskie po angielsku, a w przypadku leków psychotropowych i opioidowych zadbaj o certyfikat Schengen lub pozwolenie wymagane przez kraj docelowy. Insulinę i adrenalinę przewoź w torbie termoizolacyjnej, a igły i strzykawki zgłaszaj podczas kontroli.

Leki legalne w Polsce mogą być zakazane za granicą. Kodeina, pseudoefedryna, tramadol, benzodiazepiny, amfetaminy i testosteron podlegają w wielu państwach surowym restrykcjom, których złamanie grozi konfiskatą, deportacją lub aresztowaniem. Zabierz z Polski pełen zapas leków z rezerwą na opóźnienia, a przed wylotem sprawdź przepisy kraju docelowego na stronie ambasady. Dobre przygotowanie zajmuje godzinę, a może uchronić Cię przed poważnymi konsekwencjami.

Gruczoły potowe odgrywają ważną rolę w termoregulacji organizmu i mają ścisły związek z autonomicznym układem nerwowym. W stanie spoczynku pot wydzielany jest stale w niewielkich ilościach, jednak w wyniku zadziałania bodźca termicznego lub emocjonalnego jego produkcja się nasila. Organizm człowieka ma 4 miliony gruczołów potowych, z czego ok. 75% stanowią gruczoły ekrynowe (potowe), natomiast pozostałe to gruczoły apokrynowe. W hiperhydrozie pierwotnej główną funkcję pełni wzmożona aktywność gruczołów ekrynowych.

Czym jest nadmierna potliwość całego organizmu?

Nadmierna potliwość całego organizmu stanowi problem powszechny, który w równym stopniu dotyczy kobiet i mężczyzn. Nadpotliwość to stan opisywany jako przewlekłe zaburzenie objawiające się nadmierną produkcją potu, przekraczającą wydzielanie fizjologiczne, czyli prawidłowe, jakie jest niezbędne do utrzymania termicznej równowagi organizmu. Jak wspomniano we wstępie, w hiperhydrozie pierwotnej główną funkcję pełni wzmożona aktywność gruczołów ekrynowych [1].

Hiperhydroza (czyli nadpotliwość) może istotnie obniżać jakość życia pacjentów, ograniczać aktywność społeczną i towarzyską oraz wpływać niekorzystnie na życie zawodowe. Wyniki badań dowodzą, że ponad 70% pacjentów z hiperhydrozą ma obniżoną samoocenę, a u blisko 50% chorych występują objawy depresji [1].

Co to są gruczoły ekrynowe?

To gruczoły potowe rozmieszczone są na całej powierzchni skóry (oprócz m.in. przewodów słuchowych zewnętrznych i warg oraz warg sromowych mniejszych i łechtaczki). Ich najliczniejsze skupiska występują na dłoniach, stopach i w dołach pachowych. Na całym ciele rozmieszczonych jest ok. 4–5 milionów gruczołów potowych. Gruczoły te silnie reagują na bodźce emocjonalne i mogą być aktywowane przez autonomiczny układ nerwowy lub stymulowane przez hormon stresu, jakim jest adrenalina. To właśnie dlatego w stresujących sytuacjach można dostrzec, że ilość wydzielanego potu jest większa. Co może być przyczyną nadmiernej potliwości całego organizmu?

Jakie są przyczyny nadmiernego pocenia się?

Przyczyn nadpotliwości może być wiele. W nadpotliwości pierwotnej dużą rolę odgrywają uwarunkowania genetyczne. Jej początek obserwuje się zwykle w okresie dojrzewania. Za nadpotliwość wtórną może odpowiadać wiele różnych czynników:

• ostra choroba z towarzyszącą gorączką;
• nowotwory, w szczególności nowotwory krwi;
• stany fizjologiczne (ciąża, okres menopauzy);
• niewydolność serca;
• zaburzenia endokrynologiczne (np. nadczynność tarczycy, nadczynność przysadki mózgowej, cukrzyca);
• stosowane leki (przeciwbólowe, przeciwdepresyjne, antybiotyki, leki przeciwwirusowe, leki kardiologiczne oraz hormony) [2].

Jak zdiagnozować hiperhydrozę? Kiedy możemy mieć pewność, że nadmierna potliwość całego organizmu to faktyczny problem zdrowotny, a nie tylko przemijający stan?

Jak diagnozuje się hiperhydrozę?

Diagnozując nadpotliwość, należy określić jej typ (pierwotny lub wtórny). Nadpotliwość pierwotna występuje częściej. Rozpoznanie ustala się głównie na podstawie badania klinicznego. Duże znaczenie ma szczegółowy wywiad medyczny. Pierwotną nadpotliwość można rozpoznać u pacjentów, u których objawy utrzymują się co najmniej od 6. miesięcy oraz u których spełnione są minimum 4 kryteria z następujących:

• występowanie w miejscach koncentracji potowych gruczołów ekrynowych (pachy, dłonie, stopy, twarz);
• występowanie obustronne i symetryczne;
• brak objawów w czasie snu;
• przynajmniej 1 epizod w tygodniu;
• początek w wieku 25 lat lub wcześniej;
• dodatni wywiad rodzinny;
• zaburzanie codziennej aktywności [2].

Przy podejrzeniu hiperhydrozy wtórnej z reguły konieczne są badania dodatkowe. Jak wygląda leczenie nadpotliwości? Co stosować na nadmierne pocenie? Czy leczenie nadpotliwości jest refundowane przez NFZ?

Co na nadmierne pocenie? Leczenie nadpotliwości

Co zrobić, żeby się nie pocić? Na ratunek przychodzą produkty na nadmierną potliwość całego organizmu lub tylko jego części. Preparatami pierwszego wyboru w terapii nad potliwości są preparaty miejscowe (Vichy Stress Antyperspirant, Perspirex Stron, Medispirant), których działanie opiera się na mechanicznym blokowaniu ujść gruczołów potowych. Zalecane są produkty zawierające sole glinu w formie kremów, płynów i zasypek. 

W wyniku aplikacji tworzy się czop z polimerycznego żelu wodorotlenkowego, usuwany wraz ze złuszczaniem się warstwy rogowej naskórka. Niestety często zgłaszanym objawem niepożądanym jest podrażnienie skóry. Preparaty należy stosować wieczorem, na umytą i dokładnie osuszoną skórę, początkowo codziennie lub co drugi dzień, a następnie w celu podtrzymania efektu terapeutycznego 1–3 razy w tygodniu. Powszechnym składnikiem dezodorantów jest również ałun – naturalny minerał. Przypisuje mu się działanie antybakteryjne, ściągające oraz zwężające ujścia gruczołów potowych.

Vichy Stress Resist, antyperspirant

O produkcie

• to 72-godzinna ochrona przed nadmiernym poceniem się;
• skuteczność kosmetyku wzrasta z każdy dniem jego stosowania;
• w składzie antyperspirantu znajduje się również Woda Termalna z Vichy;
• preparat testowany pod kontrolą dermatologiczną.

Antidral, płyn na skórę

O produkcie

• to produkt leczniczy do stosowania w nadmiernym poceniu się skóry — na skórze stóp, pach i dłoni;
• substancją czynną jest: chlorek glinu;
• lek stosuje się na noc, na skórę oczyszczoną i wysuszoną;
• w przypadku mniej intensywnego pocenia się, zaleca się stosowanie płynu co drugi lub trzeci dzień.

Perspirex Strong, antyperspirant

O produkcie

• kosmetyk zapewnia do 5 dni skuteczności, już po jednej aplikacji;
• produkt działa podczas nocy, w momencie najmniejszej aktywności gruczołów potowych;
• opakowanie wystarczy na co najmniej 4 miesiące;
• Nie stosować bezpośrednio po depilacji pach (w ciągu 48 godzin). W przypadku depilacji trzeba odczekać 3 dni.

Medispirant, antyperspirant

O produkcie

• dodatkowo skład preparatu Medispirant roll-on wzbogacony został o allantoinę, która działa łagodząco, zapobiegając podrażnieniom skóry;
• nie zawiera substancji zapachowych, dzięki czemu jest odpowiedni zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn;
• preparat należy używać na noc, przed pójściem spać (Pozostawić do całkowitego wyschnięcia. Rano umyć skórę wodą z mydłem);
• nie stosować w ciągu 48 godzin po goleniu.

Czy można leczyć nadpotliwość tabletkami bez recepty?

Co stosować na nadmierne pocenie się w formie tabletek? Można rozważyć preparat Perspiblock forte lub Perspiblock. To tabletki z ekstaktami roślinnymi, które regulują metabolizm i procesy pocenia się. To dobre rozwiązanie na nadmierną potliwość całego organizmu, gdyż nie działamy miejscowo, a od środka. Efekty różnią się pomiędzy pacjentami i trzeba dość długo na nie czekać.

Perspiblock Forte, tabletki

O produkcie

• suplement diety zawierający składniki wspomagające prawidłowy proces pocenia się (wyciąg z liści szałwii, wyciąg z ziela skrzypu, wyciąg z ziela pokrzywy, wyciąg z ziela melisy); 
• zalecana dawka dla osób dorosłych to 1 tabletka 3 razy dziennie;
• zaleca się zażywać podczas lub po posiłku, popijając wodą;
• nie zaleca się stosowania produktu u kobiet w ciąży i w okresie karmienia piersią.

Do leczenia nadpotliwości twarzy oraz w poceniu smakowym (które obejmuje głowę, szyję i twarz) rekomendowany jest glikopirolan (Axhidrox) w postaci 2% kremu, aplikowany 2 razy dziennie.

Leczenie hiperhydrozy u lekarza – dostępne metody

W terapii ogólnej hiperhydrozy stosowane są leki antycholinergiczne, zwłaszcza glikopirolan oraz oksybutynina. Jednak działania niepożądane, takie jak suchość jamy ustnej, spojówek, zaburzenia czynności przewodu pokarmowego, trudności w oddawaniu moczu, tachykardia, często ograniczają ich przewlekłe przyjmowanie. 

Innym lekiem, który może być pomocny w terapii hiperhydrozy, jest propranolol – nieselektywny β-adrenolityk, rekomendowany zwłaszcza w nadpotliwości, której towarzyszy lęk i stres. Inną możliwością terapeutyczną, zarejestrowaną w Polsce do leczenia opornej na preparaty miejscowe nadmiernej potliwości pach, są iniekcje toksyny botulinowej typu A [3]. 

Wśród innych metod leczenia hiperhydrozy mają zastosowanie: laseroterapia, radiofrekwencja mikroigłowa, technologie z wykorzystaniem ultradźwięków oraz mikrofal, szczególnie zalecane w nadpotliwości ograniczonej do dołów pachowych.

Czy leczenie nadpotliwości jest refundowane przez NFZ?

Czy leczenie nadpotliwości jest refundowane przez NFZ? Jeśli pacjent trafi do gabinetu lekarskiego z problemem nadmiernej potliwości całego ciała, to otrzyma bezpłatną poradę lekarską w ramach swojego ubezpieczenia. Natomiast jeśli zajdzie potrzeba leczenia hiperhydrozy lekami na receptę, to będzie musiał za nie zapłacić.

Podsumowanie

Nadpotliwość to wstydliwa, często ukrywana dolegliwość, z którą pacjent nierzadko próbuje walczyć samodzielnie. Może znacznie obniżać jakość codziennego funkcjonowania, a nawet prowadzić do wycofania się z życia społecznego. W diagnostyce hiperhydrozy należy pamiętać o wykluczeniu jej wtórnych przyczyn, a następnie zaproponować optymalną formę terapii z uwzględnieniem rodzaju, nasilenia objawów oraz oczekiwań pacjenta.

Niedobór AADC to rzadka, wrodzona choroba genetyczna, która wpływa na produkcję dopaminy, serotoniny, noradrenaliny i adrenaliny – kluczowych neuroprzekaźników w mózgu. Pacjenci z tym schorzeniem zmagają się z poważnymi problemami zdrowotnymi, w tym zaburzeniami ruchowymi, napadami podobnymi do padaczki oraz trudnościami w rozwoju fizycznym i umysłowym. Objawy pojawiają się już w okresie niemowlęcym, a życie tych dzieci jest pełne wyzwań. Brak odpowiedniego leczenia często prowadzi do skrócenia długości życia.

Jak działa terapia genowa Kebilidi?

Kebilidi (ang. eladocagene exuparvovec-tneq), to terapia genowa, która dostarcza do mózgu gen umożliwiający produkcję enzymu AADC. Procedura polega na jednorazowym wstrzyknięciu preparatu w konkretne obszary mózgu przez wyspecjalizowanych chirurgów. Dzięki temu możliwe jest zwiększenie poziomu dopaminy, co poprawia kontrolę ruchową i łagodzi objawy choroby. Chociaż wyniki kliniczne są obiecujące, terapia wymaga dalszych badań, aby potwierdzić jej długoterminową skuteczność.

Ryzyka i efekty uboczne terapii Kebilidi

Każda innowacyjna terapia niesie ze sobą ryzyko. W przypadku Kebilidi możliwe działania niepożądane to między innymi niekontrolowane ruchy, anemia, niskie ciśnienie krwi czy problemy ze snem. Sama procedura chirurgiczna również wiąże się z zagrożeniami, takimi jak infekcje, krwawienia w mózgu czy udary. Dlatego terapia jest przeznaczona wyłącznie dla pacjentów z zaawansowaną chorobą, a operacje są przeprowadzane w specjalistycznych ośrodkach medycznych.

Podsumowanie

Terapia Kebilidi to krok milowy w leczeniu niedoboru AADC i symbol nadziei dla rodzin zmagających się z tą rzadką chorobą. Choć metoda ta niesie ze sobą pewne ryzyka, jej potencjał poprawy jakości życia jest ogromny. Decyzja o zastosowaniu Kebilidi powinna być podejmowana wspólnie z lekarzami specjalistami po dokładnym rozważeniu korzyści i zagrożeń. Postępy w genetyce pozwalają wierzyć, że w przyszłości jeszcze więcej pacjentów zyska szansę na skuteczną terapię swoich schorzeń.

Witamina B6 (pirydoksyna) podobnie jak pozostałe witaminy z grupy B, rozpuszcza się w wodzie. Jest ona niezwykle ważna dla zachodzących w organizmie człowieka procesów. Za co odpowiada witamina B6? Oto jej najważniejsze funkcje:

• jest prekursorem ponad 100 różnych enzymów;
• bierze udział w przemianie aminokwasów, syntezie białek i kwasów nukleinowych (jest koenzymem PAL aminotransferazy, syntazy, karboksylazy czy racemazy);
• ma udział w przemianie węglowodanów, tłuszczów oraz związków azotowych;
• pełni ważne funkcje w syntezie ważnej substancji zapasowej, jaką jest glikogen oraz niezwykle istotnych hormonów, takich jak adrenalina czy serotonina;
• zwiększa przyswajalności jonów magnezu nawet o 20-40%;
• może łagodzić objawy bólów menstruacyjnych u kobiet [1,2]. 

Jaka jest bezpieczna dawka witaminy B6?

Według „Normy żywienia dla populacji polskiej” opracowanej przez Instytut Żywności i Żywienia, zalecane dzienne spożycie (RDA) witaminy B6 różni się w zależności od wieku i  powinno wynosić odpowiednio:

• od 1. do 3. roku życia 0,5 mg;
• pomiędzy 4. a 6. rokiem życia 0,6 mg;
• od 7. do 9. roku życia 1 mg;
• chłopcy powyżej 10 lat, ale mniej niż 12 lat: 1,2 mg, a pomiędzy 13. i 18. rokiem życia 1,3 mg;
• dziewczęta od 10. do 18. roku życia 1,2 mg;
• mężczyźni od 19. do 50. roku życia: 1,3 mg, a starsi 1,7 mg;
• kobiety od 19. do 50. roku życia 1,3 mg, a starsze 1,5 mg;
• kobiety będące ciąży: 1,9 mg, a karmiące piersią 2 mg [3].

Czym się objawia niedobór witaminy B6?

Nieodpowiednia dieta może być przyczyną niedoboru witaminy B6. Najczęściej występującymi objawami niedoboru witaminy B6 są:

• niedokrwistość;
• obniżenie odporności;
• zaburzenia snu i problemy z koncentracją;
• nerwowość i pogorszenie nastroju;
• mrowienie, drżenie lub drętwienie kończyn;
• zmiany skórne, takie jak zaczerwienienie skóry, łupież czy wypadanie włosów;
• kamica nerkowa;
• zaburzenia rozwoju u dzieci.

Nadmiar witaminy B6 – objawy neurologiczne i inne

W bardzo rzadkich przypadkach może dochodzić do nadmiaru witaminy B6, powodując głównie objawy neurologiczne. Ponieważ jest to witamina rozpuszczalna w wodzie, nie ma ona tendencji do kumulowania się w organizmie. Najczęściej nadmiar jest spowodowany jej suplementacją przez długi czas i bardzo wysoką dawką (powyżej 200 mg dziennie). Może to doprowadzić m.in. do:

• zwyrodnienia tkanki nerwowej;
• zaburzenia gospodarki aminokwasów;
• problemów z koordynacją ruchową;
• słabością mięśni;
• utrudnionym chodem;
• uczuciem mrowienia kończyn [1,3].

Witamina B6 – gdzie występuje? Naturalne źródła

Witamina B6 występuje w wielu produktach spożywczych pochodzenia zarówno zwierzęcego, jak i roślinnego. Znajdziemy ją w drobiu, tłustych rybach (np. łososiu, tuńczyku) oraz żółtku jaj. Dobrymi roślinnymi źródłami są ziemniaki, banany, orzechy, nasiona, rośliny strączkowe, pełnoziarniste zboża, awokado i suszone owoce. Dodatkowo, niektóre produkty, jak płatki śniadaniowe, są wzbogacane w tę witaminę.

Ponieważ witamina B6 jest rozpuszczalna w wodzie, jej straty mogą występować podczas długiego gotowania, dlatego warto dbać o urozmaiconą dietę, by zapewnić jej odpowiednią ilość.

Jaka jest najlepsza witamina B6?

Na rynku jest dużo suplementów diety zawierających witaminę B6, nawet nie włączając w to preparatów z magnezem, w których praktycznie zawsze dodawana jest witamina B6. Zdecydowanie mniejszy wybór jest wśród witamin B6 zarejestrowanych jako produkty lecznicze. Należy pamiętać, że w przypadku stwierdzonych niedoborów potrzebne jest udowodnione działanie lecznicze preparatu i wtedy należy stosować leki.

Swanson Witamina B6 (P-5-P), kapsułki

Pharmovit Witamina B6, kapsułki

O produkcie

• średnia dawka witaminy B6 w kapsułce (25 mg);
• również jest to suplement diety;
• zawiera również inulinę.

Vitaminum B6 hec, tabletki

O produkcie

• niewielka dawka witaminy B6 (10 mg);
• tylko dla dorosłych;
• podobnie jak wyżej wymienione preparaty jest to suplement diety, a nie lek;
• tabletki niepowlekane, więc można je podzielić, gdy jest to potrzebne.

Vitaminum B6 Polfarmex, tabletki

O produkcie

• zawiera dużą dawkę (50 mg) witaminy B6 w jednej tabletce;
• jest produktem leczniczym;
• ma formę tabletki niepowlekanej, przez co można ją w miarę potrzeby podzielić.

Podsumowanie

Witamina B6 jest, podobnie jak pozostałe witaminy z grupy B, rozpuszczalna w wodzie. Dzięki temu trudno ją przedawkować, a jej suplementacja jest uważana za bezpieczną. Co ciekawe, jest ona dodawana praktycznie do każdego preparatu magnezowego, aby poprawić jego wchłanianie. Na rynku jednocześnie można znaleźć wiele suplementów diety oraz nieliczne leki ją zawierające. W przypadku stwierdzonych niedoborów witaminy B6 warto zastosować produkty lecznicze, a jeżeli celem jest jedynie uzupełnienie diety, można zainteresować się suplementami diety.

Penicyliny są pierwszymi antybiotykami, jakie zostały zastosowane przez człowieka. Mają działanie bakteriobójcze i należą do grupy antybiotyków β-laktamowych. Stosowane są w leczeniu zakażeń wywołanych przez m.in. paciorkowce, gronkowce, ziarenkowce beztlenowe czy meningokoki. Występują penicyliny naturalne (np. penicylina benzylowa, stosowane są głównie w leczeniu szpitalnym, częściej uczulają) oraz półsyntetyczne takie jak np. amoksycylina (np. Duomox czy Amotaks), ampicylina (np. Ampicilin TZF czy Unasyn) czy kloksacylina (np. Syntarpen).

Uczulenie na penicylinę — jakie powoduje objawy?

Najczęściej pojawiają się reakcje skórne, takie jak pokrzywka (czerwone swędzące bąble), rumień lub wysypka na tułowiu i kończynach. Rzadziej występują objawy takie jak duszności, obrzęk krtani czy napad astmy oskrzelowej. W bardzo rzadkich przypadkach (0,0005%) może dojść do wstrząsu anafilaktycznego, który jest stanem zaproszenia życia i wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej i podania adrenaliny. Wstrząs anafilaktyczny objawia się nudnościami, zawrotami głowy, zaczerwienieniem skóry, spadkiem ciśnienia krwi, spłyceniem oddechu i obrzękiem dróg oddechowych.

Jakie są skutki uboczne stosowania penicylin?

Czasami zdarza się, że działania niepożądane spowodowane przez penicyliny są mylone z uczuleniem na penicylinę. Dlatego warto wiedzieć jakie działania niepożądane penicylin są najczęściej spotykane. Są to m.in.:

• wysypka (często mylona ze skutkami uczulenia, a jest to tylko niegroźny skutek uboczny antybiotyku);
• bóle brzucha, biegunki (skutek niszczenia przez antybiotyk naturalnej flory bakteryjnej organizmu);
• infekcje grzybicze pochwy u kobiet.

Jak sprawdzić uczulenie na penicylinę?

Nawet około 10% populacji może być uczulona na penicylinę. Jak w takim razie można się dowiedzieć, czy jest się faktycznie uczulonym od penicyliny? Wbrew pozorom nie jest to takie proste i oczywiste. Wykonanie testów skórnych lub badanie we krwi na obecność przeciwciał IgE, nawet mimo dodatniego wyniku, nie zawsze oznacza alergię.

Dodatkowo niektórzy pacjenci są uczuleni na produkty rozkładu, które pojawiają się, gdy penicylina rozkłada się w ludzkim organizmie (a wynik testu może być negatywny). Dlatego pewniejszą metodą jest wykonanie testu prowokacyjnego. Pacjent otrzymuje coraz większe dawki penicyliny pod ścisłą kontrolą lekarską w szpitalu. Wystąpienie reakcji alergicznej daje 100% informację na temat uczulenia na penicylinę.

Czy uczulenie na penicylinę mija?

Niestety uczulenie na penicylinę nie przemija ani nie da się go wyleczyć. Nie jest to jednak dużym problemem w obecnych czasach, gdy penicyliny nie są jedynymi dostępnymi na rynku antybiotykami. Zawsze należy jednak pamiętać, aby poinformować lekarza o tym uczuleniu oraz mieć te informacje przy sobie.

Uczulenie na penicylinę — jaki inny antybiotyk zastosować?

Osoby, u których stwierdzono uczulenie na penicylinę, nie powinny stosować żadnych penicylin (ani syntetycznych, ani naturalnych). Często pacjenci uczuleni na penicylinę pytają lekarza, co mogą dostać w zamian. Lekarze w takiej sytuacji przepisują antybiotyki z innych grup, takich jak, chociażby makrolidy np. Sumamed czy cefalosporyny np. Zinnat. Zastosowanie innego antybiotyku zależy oczywiście od choroby, która została zdiagnozowana u konkretnego pacjenta (każdy antybiotyk ma konkretne wskazania).

Uczulenie na penicylinę a szczepionki

Zalecenia Polskiego Towarzystwa Alergologicznego bazujące na wytycznych Europejskiej Akademii Alergii i Immunologii Klinicznej wskazują, że alergie na leki (np. na penicylinę) nie powinny stanowić przeciwwskazania do szczepień. Jednakże różne szczepienia wykazują drobne różnice pomiędzy sobą, Z tego względu przed każdym szczepieniem konieczne są konsultacje i kwalifikacja lekarska. Podczas takiej kwalifikacji lekarz na podstawie zaleceń stwierdza, czy możliwe jest przeprowadzenie danego szczepienia.

Podsumowanie

Nawet co dziesiąta osoba na świecie może być uczulona na penicylinę. Niektóre reakcje alergiczne są groźne dla zdrowia i życia. Na szczęście wstrząs anafilaktyczny pojawia się niezwykle rzadko. Ponieważ nie leczy się uczulenia na penicylinę, tacy pacjenci muszą jedynie pamiętać o kilku  ważnych rzeczach. Zawsze muszą informować lekarza o tym, że są uczuleni na penicylinę, aby mógł on wypisywać antybiotyki z innych grup. Warto również nosić w portfelu karteczkę, nieśmiertelnik lub opaskę z informacją o tym uczuleniu.

Jak pracuje serce?

Zanim przejdziemy do odpowiedzi na pytanie, co wziąć na kołatanie serca, poznajmy bliżej, jak ono pracuje. W warunkach fizjologicznych serce pracuje rytmicznie, wykonując około 70 uderzeń na minutę. Jego praca zwiększa się wraz ze wzrostem aktywności fizycznej [1].

Pracę serca warunkuje węzeł zatokowy, zlokalizowany w prawym przedsionku. Powoduje on skurcz przedsionków, a następnie komór i krew wtłaczana jest do tętnic, a następnie rozprowadzana do wszystkich komórek ciała. Krew bogata w tlen i substancje odżywcze oddaje go komórkom i wraca do serca żyłami, by ponownie z serca dostać się do płuc. Dlaczego serce zaczyna pracować nieregularnie [1]?

Jakie są przyczyny kołatania serca?

Nieprawidłowe bicie serca może mieć kilka przyczyn. Może wywołać je stres, silne emocje, zimno, a także niektóre leki i substancje toksyczne. Także nieprawidłowy poziom elektrolitów (potasu, magnezu i wapnia), choroby tarczycy oraz ciąża mogą wpływać na pojawienie się kołatania serca. Najważniejsze, aby nieprawidłową pracę serca zdiagnozować. Może być ona skutkiem wyjątkowej sytuacji, ale może też być zwiastunem poważnej choroby. Zanim sięgniemy po leki na kołatanie serca bez recepty, upewnijmy się, że nie doszło do żadnych poważnych komplikacji [1].

Leki bez recepty na kołatanie serca — co można kupić w aptece?

Jeśli chodzi o to, co wziąć na kołatanie serca, to najpierw przyjrzyjmy się lekom bez recepty na kołatanie serca. Palpitacje serca jeśli nie są spowodowane chorobą układu sercowo-naczyniowego, bardzo często są efektem stresu. Wyrzut hormonów stresu, np. adrenaliny zwiększa szybkość jego pracy. Pacjenci mogą to odczuwać jako mocne uderzenia bądź niemiarowość. W takim przypadku warto sięgnąć po tabletki uspokajające na kołatanie serca, które bazują na wyciągach roślinnych.

Tabletki uspokajające na kołatanie serca

W przytoczonym powyżej przypadku warto sięgnąć po tabletki uspokajające na kołatanie serca, które bazują na wyciągach roślinnych. Pomocne mogą okazać się leki ziołowe, które zmniejszają napięcie nerwowe i ukoją stres. Do substancji leczniczych stosowanych bez recepty należą:

• wyciąg z kozłka lekarskiego (Valused, Validol, Persen forte, Nervomix Forte, Neospasmina Extra, Valerin forte, Valerin max);
• melisy (Positivum, Persen forte, Nervomix Forte, Neospasmina Extra);
• różeńca górskiego (Destresan max);
• męczennicy (Valused).

Stosuje się je w stanach napięcia nerwowego, stresu, stanów lękowych czy problemów z zasypianiem. Niektóre z ziół należy ostrożnie stosować u osób stosujących leki na receptę. Na przykład wyciąg z różeńca jest inhibitorem enzymów mikrosomalnych i może hamować metabolizm innych, stosowanych leków, zwiększając ich stężenie w surowicy i oprócz działania farmakologicznego wywołać niekorzystne działania uboczne. Korzeń kozłka lekarskiego, czyli waleriany jest bezpiecznym surowcem i dobrze znosi nadmierną nerwowość i pobudzenie. Sprzyja ukojeniu układu nerwowego, a w konsekwencji może zmniejszać objawy kołatania serca.

Valused, kapsułki miękkie

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• ma działanie uspokajające;
• zawiera kozłek, chmiel i męczennicę;
• nie zawiera laktozy;
• kapsułki żelatynowe;
• preparat standaryzowany;
• do stosowania od 12. roku życia;
• może osłabiać sprawność psychoruchową.

Validol, tabletki do ssania;

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• ma działanie uspokajające;
• zawiera kozłek lekarski;
• nie zawiera laktozy;
• do stosowania przez dorosłych;
• maksymalnie 1 tabletka 3 razy na dobę do ssania;
• duże stężenie składników o działaniu uspokajającym pochodzącym z kozłka;
• może osłabiać sprawność psychoruchową.

Valerin max, tabletki powlekane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• ma działanie uspokajające;
• zawiera dużą dawkę wyciągu z kozłka;
• nie zawiera laktozy;
• preparat standaryzowany;
• do stosowania od 12. roku życia;
• może osłabiać sprawność psychoruchową.

Nervomix Forte, kapsułki twarde

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• ma działanie uspokajające;
• zawiera wyciągi z kozłka, melisy, chmielu i dziurawca;
• nie zawiera laktozy;
• wymaga dość dużej ilości kapsułek do stosowania – nawet 4 kapsułki 3 razy na dobę;
• do stosowania od 12. roku życia;
• może osłabiać sprawność psychoruchową.

Persen forte, kapsułki twarde

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• ma działanie uspokajające;
• zawiera wyciągi z kozłka, melisy i mięty;
• zawiera laktozę;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości;
• do stosowania od 12. roku życia;
• może osłabiać sprawność psychoruchową.

Magnez a objawy kołatania serca

Innym składnikiem, który wpływa na pracę serca, jest magnez. To makroelementem ważnym dla naszego organizmu. Wpływa on kojąco na układ nerwowy i napięcie mięśni. Jest kofaktorem wielu reakcji enzymatycznych warunkujących prawidłowe funkcjonowanie tkanek i narządów. Jego niedobór może wywołać rozdrażnienie i zwiększoną nerwowość. Jego zbyt niski poziom wpływa również na pracę serca. Dlatego wyrównanie niedoborów może zmniejszyć uciążliwe dolegliwości w postaci niemiarowej pracy serca. Warto skonsultować się z lekarzem i przed rozpoczęciem suplementacji określić jego poziom w surowicy krwi. Może występować z dodatkiem witaminy B6 (np. Magnefar B6 Bio, Magne B6, Magvit B6, Maglek B6) lub z dodatkiem głogu (np. Neomag Cardio, Chela-Mag B6 Cardio, Molekin Cardio, Cardiol Magnez, Asparaginian CardioDuo).

Magne B6 forte, tabletki powlekane

O produkcie

• można stosować w trakcie karmienia piersią.
• zawiera substancję czynną o potwierdzonej skuteczności terapeutycznej;
• zarejestrowany jako lek, co gwarantuje jakość i bezpieczeństwo produktu;
• magnez w formie dobrze przyswajalnej soli organicznej;
• nie stosować u dzieci poniżej 6. roku życia;
• lek nie powinien być stosowany u pacjentów z dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy;
• tabletki można stosować u ciężarnych kobiet, wyłącznie w przypadku zdecydowanej konieczności;
• można stosować w trakcie karmienia piersią.

Asparaginian CardioDuo, tabletki

O produkcie

• preparat magnezowo-potasowy, przeznaczony dla osób dorosłych;
• wzbogacony o wyciąg z głogu, żelazo, witaminę C, witaminę E i 8 witamin z grupy B;
• zalecana dawka to 1 tabletka 2 razy dziennie.

Molekin Cardio, tabletki

O produkcie

• preparat zawiera witaminę D, która pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego oraz w prawidłowej pracy mięśni, w tym mięśnia sercowego;
• wyciąg z owoców głogu wspomaga pracę serca i krążenie krwi;
• zalecana dawka to 1 dawka 1 raz dziennie.

Silne tabletki na serce na receptę

Leki na kołatanie serca bez recepty to jedno, ale czasami pacjent cierpi na poważną, przewlekłą chorobę i wtedy niezbędne jest zastosowanie silnych tabletek na serce na receptę. Takie leki przepisuje lekarz po przeprowadzeniu badań, np. EKG, Holtera ciśnieniowego, Holtera EKG, próby wysiłkowej i Echo serca (USG serca). Nie sposób wymienić tutaj wszystkich leków, dlatego przedstawiamy tylko wybrane grupy. Będą to np.:

• β-blokery-czyli leki blokujące receptory β1 w sercu;
• leki antyarytmiczne;
• blokery kanałów wapniowych (werapamil i diltiazem).

Beta-blokery na kołatanie serca

β-blokery poprzez blokowanie receptorów β1 w sercu blokują przekaźnictwo adrenergiczne i zmniejszają pobudzenie serca. Następuje spowolnienie jego pracy i tym samym objawy kołatania serca zmniejszają się i ustępują. β-blokery są lekami o wielu zastosowaniach, ponieważ oprócz rozkurczu mięśni gładkich naczyń krwionośnych i obniżaniu wartości ciśnienia tętniczego są stosowane w leczeniu choroby niedokrwiennej mięśnia sercowego i jego niewydolności [1,2].

Jednym z pierwszych odkrytych β-blokerów był propranolol. Jest to nieselektywny β-bloker, często stosowany w zmniejszaniu napięcia adrenergicznego w stanach stresu i silnych emocji. Działa poprzez zwolnienie częstości skurczów serca, tym samym zmniejszając objawy kołatania. Lek stosuje się codziennie, w dawkach podzielonych, kontrolując ciśnienie tętnicze krwi. Pełnia jego działania pojawia się po około dwóch tygodniach regularnego stosowania. Należy pamiętać, żeby odstawiać go stopniowo, zmniejszając dawkę dobową [1-3].

Innymi β-blokerami stosowanymi w leczeniu niemiarowej pracy serca są:

• sotalol
• bisoprolol
• acebutolol
• atenolol
• metoprolol

Leki przeciwarytmiczne

Kolejną grupą są leki przeciwarytmiczne. Zmniejszają one próg pobudliwości mięśnia sercowego. Stosowane są w różnego rodzaju zaburzeniach rytmu serca, a także w zapobieganiu długotrwałego migotania przedsionków. Leki te dobiera specjalista kardiolog, często w warunkach szpitalnych, pod kontrolą EKG [2].

Do często stosowanych leków przeciwarytmicznych zaliczamy:

• propafenon;
• amiodaron;
• lidokaina;
• dronedaron.

Należy pamiętać, że każdy lek antyarytmiczny ma ryzyko wywołania niemiarowości. Obarczone są one wieloma działaniami niepożądanymi, pacjent powinien być pod ścisłą kontrolą lekarską podczas leczenia.

Istotnymi zaleceniami dla pacjentów leczonych antyarytmicznie są:

• unikanie leków wydłużających odcinek QT (np. niektóre antybiotyki: klarytromycyna, erytromycyna);
• utrzymywanie wyrównanego poziomu potasu w surowicy krwi (hipokaliemia sprzyja wystąpieniu niemiarowości);
• unikanie ciągłego i intensywnego wysiłku fizycznego;
• unikanie niektórych sportów wyczynowych;
• w miarę możliwości wyeliminowanie sygnałów dźwiękowych powodujących przyspieszenie pracy serca i arytmię (specyficzny dźwięk dzwonka telefonu lub budzika);
• niezależnie od leczenia inwazyjnego stosowanie B-blokerów (preferowany propranolol i nadolol, także atenolol) [2,3].

Blokery kanałów wapniowych 

Inne silne tabletki na serce na receptę to blokery kanałów wapniowych. Przedstawicieli blokerów kanałów wapniowych również stosuje się w zaburzeniach rytmu serca. Należą one do klasy IV podziału leków antyarytmicznych wg Vaughana Williamsa [1,2].

Zmniejszają one siłę skurczu mięśnia sercowego oraz wpływają również na zmniejszenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego oraz częstości skurczów serca. Werapamil wydłuża znacznie czas ponownego otwarcia kanałów wapniowych, dzięki temu wyraźnie zmniejsza się przewodzenie przedsionkowo-komorowe i zmniejsza się rytm pracy serca. Diltiazem działa na serce podobnie jak werapamil, ale słabiej. Oba leki więc działają przeciwarytmicznie. Poza zastosowaniem w leczeniu arytmii są stosowane w leczeniu choroby nadciśnieniowej i choroby niedokrwiennej mięśnia sercowego [1,2]. 

Podsumowanie

Kołatanie serca, znane również jako palpitacje, może być spowodowane stresem, zaburzeniami elektrolitowymi czy chorobami układu sercowo-naczyniowego. W łagodnych przypadkach warto sięgnąć po leki na kołatanie serca bez recepty, takie jak tabletki uspokajające na bazie wyciągów roślinnych (np. kozłka lekarskiego czy melisy). Pomocna może być także suplementacja magnezem, szczególnie w połączeniu z witaminą B6. W przypadku poważniejszych zaburzeń rytmu serca konieczne są silne leki na receptę, takie jak beta-blokery, leki antyarytmiczne czy blokery kanałów wapniowych, które powinny być stosowane pod ścisłą kontrolą lekarza. Ważne jest, aby każdorazowo skonsultować objawy z lekarzem, by wykluczyć poważne choroby.

Menopauza jest naturalnie toczącym się procesem. W jej przebiegu dochodzi do zaniku pęcherzyków jajnikowych. Zaburzona zostaje także synteza estrogenu, czyli jednego z głównych hormonów płciowych. To przez zaburzenia hormonalne dochodzi do zmian w organizmie kobiet, które objawiają się nieprzyjemnymi dolegliwościami. Początkowo mogą to być zmiany regularności występowania miesiączki. W późniejszym czasie do charakterystycznie występujących objawów należą:

• uderzenia gorąca;
• nadmierna potliwość, zwłaszcza nocna;
• suchość pochwy;
• infekcje układu rozrodczego (są one związane ze zmianami pH w obrębie pochwy).

Dolegliwości te są bardzo uciążliwe i dotykają bardzo dużego odsetka kobiet. W związku z tym kobiety bardzo często udają się po pomoc do lekarzy i farmaceutów [1].

Jakie właściwości ma pluskwica groniasta?

Pluskwica groniasta jest rośliną, która jest najczęściej rekomendowana przez Polskie Towarzystwo Ginekologiczne dla kobiet z łagodnymi objawami menopauzy. Za jej aktywność odpowiadają izoflawony, między innymi formononetyna. Mechanizm działania substancji występujących w roślinie do dziś nie jest do końca poznany. Badacze podejrzewają, że mają one zdolność do wiązania do receptorów estrogenowych. Dzięki temu objawy menopauzy zostają złagodzone.

W najnowszych badaniach sprawdzane są możliwości wykorzystania ekstraktów z pluskwicy groniastej w leczeniu nowotworów piersi oraz w łagodzeniu osteoporozy u kobiet [1].

Pluskwica groniasta — jakie tabletki wybrać?

Wiodącymi preparatami na menopauze, w których składzie jest pluskwica groniasta w formie tabletki, jest Remifemin oraz Klimadynon. Oba preparaty mają status leku. Jeśli chodzi o zawartość pluskwicy groniastej, niestety ze względu na różne metody ekstrakcji surowca ciężko je porównać.

Remifemin

1 tabletka zawiera:

Cimicifugae racemosae rhizomae extractum fluidum. (0,78 – 1,14 : 1) isopropanolicum 40% (V/V) 0,018 – 0,026 ml [2].

Klimadynon

1 tabletka zawiera: 2,8 mg suchego wyciągu z Cimicifuga racemosa (L.) Nutt., rhizoma (kłącze pluskwicy groniastej) (5- 10:1) ekstrahent: etanol 58% (V/V).

W Remifeminie mamy do czynienia z wyciągiem płynnym, a w Klimadynonie z wyciągiem suchym. W związku z tym nie da się porównać zawartości substancji czynnych. Na pewno pomogłaby tutaj standaryzacja preparatów [2].

Status leku dostępnego bez recepty pozwala wyciągnąć wnioski, że oba preparaty są godne polecenia dla pacjentek z objawami menopauzy.

Jak długo można brać tabletki Remifemin i Klimadynon?

Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie, ponieważ okres czasu, przez który można brać tabletki z pluskwicą groniastą na menopauzę, może się różnić w zależności od wielu czynników, takich jak stan zdrowia, reakcje organizmu i zalecenia lekarza. Ważne jest skonsultowanie się z lekarzem przed rozpoczęciem przyjmowania jakichkolwiek suplementów z pluskwicą groniastą lub innymi ziołowymi preparatami na menopauzę.

Lekarz będzie w stanie ocenić stan zdrowia pacjenta, zrozumieć jego objawy menopauzy i dostosować odpowiednią dawkę oraz czas trwania terapii. Niektóre badania sugerują, że krótkotrwałe stosowanie pluskwicy groniastej (do 6 miesięcy) może przynieść korzyści w łagodzeniu objawów menopauzy. Jednakże długotrwałe stosowanie pluskwicy groniastej może być kwestią dyskusyjną i wymaga indywidualnych ocen lekarza.

Ponieważ pluskwica groniasta może wpływać na równowagę hormonalną organizmu, ważne jest regularne monitorowanie i ocena skuteczności i bezpieczeństwa terapii wraz z lekarzem.

Pluskwica groniasta, a tycie. Czyli jakich działań niepożądanych możemy się spodziewać?

Niestety w przypadku każdej terapii, która ma bezpośredni wpływ na gospodarkę hormonalną, zaburzenia wagi występują bardzo często. Niemniej jednak jest to skutek uboczny występujący jedynie u części kobiet i może być uzależniony od samego przebiegu menopauzy. Niekoniecznie od samego wpływu pluskwicy groniastej. Jeśli chodzi o inne działania niepożądane, najczęściej występującymi są:

• zaburzenia pracy przewodu pokarmowego: biegunki, nudności;
• bóle i zawroty głowy;
• reakcje alergiczne [1].

Czy pluskwica groniasta podnosi ciśnienie?

Według dostępnych źródeł, pluskwica groniasta może powodować podniesienie ciśnienia krwi. Zawarte w niej związki, takie jak cytyzyna, mogą pobudzać ośrodek oddechowy i naczynioruchowy oraz zwiększać wydzielanie adrenaliny, co może prowadzić do wzrostu ciśnienia krwi.

Proszę pamiętać, że każda osoba może reagować inaczej na substancje zawarte w pluskwicy groniastej, dlatego zawsze warto skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem przyjmowania jakichkolwiek ziół czy suplementów.

Hormonalna terapia zastępcza, a stosowanie preparatów z pluskwicą

Hormonalna terapia zastępcza polega na stosowaniu hormonów wyłącznie z przepisu lekarza i pod ścisłą jego kontrolą. Często niestety zdarza się, że terapie są obarczone wysokim ryzykiem działań niepożądanych. W związku z tym pacjentki same decydują się na rezygnację z terapii hormonalnej na rzecz preparatów ziołowych [1].

Co jest lepsze na menopauze: pluskwica groniasta czy koniczyna czerwona?

Istnieją dowody na to, że zarówno pluskwica groniasta, jak i koniczyna czerwona mogą mieć pewne korzyści w łagodzeniu objawów menopauzy. Jednak istnieje niewiele badań, aby jednoznacznie stwierdzić, która z nich jest lepsza. Ponadto, skuteczność może się różnić w zależności od osoby i jej konkretnych objawów. Warto porozmawiać z lekarzem na temat najlepszej opcji dla indywidualnych potrzeb.

Jak sama nazwa wskazuje, jest to rodzaj wstrząsu, spowodowany reakcją anafilaktyczną. Reakcja anafilaktyczna lub prościej anafilaksja, to reakcja nadwrażliwości wywołana przez ekspozycję na określoną substancję w dawce nieszkodliwej dla innych osób. Do głównych czynników wywołujących nadwrażliwość należą:

• leki (najczęściej: antybiotyki, leki przeciwnowotworowe, immunosupresyjne i używane podczas znieczulenia ogólnego, kwas acetylosalicylowy),
• szczepionki 
• jady owadów błonkoskrzydłych (np. pszczoły lub osy),
• pokarmy (orzechy, ryby i owoce morza, białka mleka krowiego i jaja kurzego),
• lateks,
• radiologiczne środki kontrastowe,
• wziewne alergeny (sierść zwierząt, np. psa lub kota) [1,3].

Jakie są objawy wstrząsu anafilaktycznego?

Wstrząsowi zawsze towarzyszy obniżenie ciśnienia tętniczego<span style=”font-weight: 400;”> i zazwyczaj odruchowa tachykardia (szybkie bicie serca). Wystąpienie pozostałych objawów można łatwo wytłumaczyć, znając mechanizm reakcji anafilaktycznej.  

Degranulacja komórek układu odpornościowego powoduje uwalnianie m.in. histaminy, co doprowadza do skurczu mięśni gładkich w drogach oddechowych i przewodzie pokarmowym. W wyniku tego zaobserwować można następujące objawy: 

• duszności,
• biegunki, 
• wymioty,
• bólu brzucha, 
• pokrzywki (bąble na skórze), 
• obrzęk twarzy. 

Wystąpieniu tych objawów często towarzyszy blada, zimna i spocona skóra, a także uczucie niepokoju. Często, zanim wystąpią inne objawy, najpierw pojawia się wysypka i zaczerwienienie skóry. Im szybciej wspomniane objawy wystąpią, tym większe ryzyko ciężkiego przebiegu  wstrząsu [1,3].

Wstrząs anafilaktyczny pierwsza pomoc. Wstrząs anafilaktyczny co podać?

Gdy wystąpi wstrząs anafilaktyczny, niezwykle istotna jest pierwsza pomoc, kluczowy jest tutaj czas wdrożenia odpowiedniego postępowania. Wstrząs anafilaktyczny  co robić jeśli będziemy świadkami jego wystąpienia?

• Lekiem pierwszego rzutu jest adrenalina podana domięśniowo. Każda osoba chora, a także jej najbliżsi powinni zostać przeszkoleni w zakresie podawania adrenaliny w przypadku wystąpienia anafilaksji.  Osoby takie powinny posiadać przy sobie autowstrzykiwacz z adrenaliną tzw. pen (dostępny w wersji dla dorosłych i dla dzieci:  EpiPen Senior i EpiPen Junior). Adrenalinę podaje się w środkową część przednio-bocznej powierzchni uda. Można zrobić to przez ubranie (czytaj także: Co to jest i jak działa zastrzyk z adrenaliny?)
• Prostą i skuteczną metodą poprawiającą ciśnienie tętnicze jest uniesienie nóg u pacjenta leżącego płasko na plecach — zwiększa to ilość krwi powracającej do serca. 
• Kolejno należy wezwać pogotowie, a reszta czynności medycznych zostanie wykonany przez specjalistów.
• W przypadku zaprzestania oddychania lub krążenia należy niezwłocznie podjąć reanimację.
• Często objawy nawracają po ok. 10 godzinach, dlatego warto pozostać przez ten czas pod opieką personelu medycznego. Nieleczony wstrząs anafilaktyczny może doprowadzić do nagłego zatrzymania krążenia i śmierci.

Po epizodzie anafilaksji warto udać się do poradni alergologicznej celem przeprowadzenia testów identyfikujących czynnik wywołujący nadwrażliwość, a także przeszkolenia na wypadek ponownego wystąpienia [1,2,3].

Tężyczka to choroba, która polega na wzmożonej pobudliwości nerwów kontrolujących skurcze mięśni. W efekcie dochodzi do nadmiernych skurczów. Dotyczy to zarówno mięśni szkieletowych jak i gładkich. Istnieją dwie postacie choroby:

• tężyczka jawna: w jej przypadku dochodzi do zaburzeń gospodarki wapnia. Pierwiastek ten bierze udział w kurczliwości mięśni oraz przesyłaniu bodźców nerwowych. U chorych z tężyczką diagnozuje się niedobór wapnia oraz zaburzenia pogłębiające ten niedobór, czyli nadmiar fosforu w organizmie oraz silną alkalozę. 
• tężyczka utajona: charakteryzuje się niespecyficznymi objawami. Poziom wapnia może być w normie. Obserwuje się jednak niedobory magnezu i podwyższenie poziomu pH w organizmie [1,2]. 

Jakie są przyczyny tężyczki?

Przyczyny tężyczki mogą być różnorodne, wśród nich najważniejsze to:

1. hipokalcemia, czyli zbyt niski poziom wapnia we krwi;
2. hipomagnezemia, czyli zbyt niski poziom magnezu we krwi;
3. hipokaliemia, czyli zbyt niski poziom potasu we krwi;
4. niewydolność przytarczyc, które regulują poziom wapnia we krwi;
5. nadużywanie alkoholu, prowadziące do niedoborów elektrolitowych;
6. leki, takie jak diuretyki, które mogą zaburzać równowagę elektrolitów.

Stres a tężyczka. Czy to choroba zestresowanych ludzi?

Stres może bezpośrednio wpłynąć na pojawienie się tężyczki, ponieważ wywołuje w organizmie szereg reakcji, które zakłócają normalne funkcjonowanie mięśni i nerwów. Kiedy jesteśmy pod wpływem stresu, nasze ciało traci ważne minerały, takie jak wapń i magnez, które są niezbędne do prawidłowej pracy mięśni. Dodatkowo, stres zwiększa produkcję adrenaliny, co może obniżyć poziom wapnia w krwi, prowadząc do skurczów mięśniowych. Ponadto, reakcja na stres może prowadzić do przyspieszonego oddychania, co zmniejsza ilość dwutlenku węgla w krwi i może wywołać skurcze. Stres również zachęca do przyjmowania niezdrowych nawyków, które mogą dodatkowo pogarszać równowagę minerałów w organizmie. W ten sposób stres tworzy warunki sprzyjające rozwojowi tężyczki, wpływając negatywnie na zdrowie mięśni i nerwów.

Jakie są objawy tężyczki?

Do typowych objawów tężyczki zaliczamy drętwienie i mrowienie w ciele. Najczęściej dotyczy to opuszków palców i okolicy ust. Podczas napadu tężyczki dochodzi do skurczów mięśni w całym ciele. Czasem taki napad przypomina padaczkę i właśnie od różnicowania między padaczką a tężyczką rozpoczyna się diagnostykę. Do niespecyficznych objawów tężyczki jawnej, które są charakterystyczne dla tężyczki utajonej, należą:

• przewlekłe zmęczenie;
• zaburzenia nastroju;
• drażliwość;
• potliwość;
• bóle głowy;
• bóle brzucha;
• drżenie mięśni [1-3].

Tężyczka: jakie badania wykonać w celu zdiagnozowania choroby?

Standardem w diagnozie tężyczki jest tak zwana próba tężyczkowa, w której przeprowadza się badanie potencjałów z elektrody igłowej umieszczonej w dłoni w odpowiednich warunkach. Niestety dzięki temu badaniu można odczytać jedynie, czy w mięśniach doszło do zaburzeń elektrolitowych, co nie zawsze jest jednoznaczne z występowaniem tężyczki. Kolejnym badaniem jest podanie pacjentowi soli wapnia i magnezu, a następnie obserwowanie efektów. Poprawa stanu zdrowia jest często interpretowana jako występowanie tężyczki. Często jednak zdarza się, że pomimo badań niewskazujących na występowanie schorzenia, stawiana jest diagnoza na podstawie samego wywiadu. Z tej przyczyny tężyczka jest uznawana za chorobę ciężką do diagnozy, ze względu na różnorakość postaci i przyczyn występowania [1]. 

Jak leczyć tężyczkę?

To jak leczyć tężyczkę zależy od zdiagnozowanych zaburzeń. Jeśli występują niedobory magnezu oraz wapnia, leczenie rozpoczyna się od uzupełnienia pierwiastków. Warto też wdrożyć dietę uzupełniającą pokarm w wapń i magnez. Jeśli tężyczka jest wynikiem występującej choroby, to leczenie schorzenia opiera się o terapię choroby podstawowej [2]. 

Czy tężyczka jest groźna?

Tężyczka sama w sobie może być nieprzyjemna i powodować dyskomfort, ale zazwyczaj nie jest bezpośrednio groźna dla życia. Objawy tężyczki mogą być alarmujące i nieprzyjemne dla osoby doświadczającej tych symptomów. W przypadkach łagodnych, tężyczka może być zarządzana poprzez <a href=”/tag/suplementacja-mineralow/” title=”suplementacja minerałów” class=”to-tag” data-termid=”32900″>suplementację minerałów (takich jak wapń i magnez) oraz poprzez zmiany w stylu życia, które pomagają utrzymać równowagę elektrolitów w organizmie.

Jednak w niektórych sytuacjach, jeśli tężyczka jest wynikiem poważniejszych zaburzeń metabolicznych, takich jak hipokalcemia (niski poziom wapnia we krwi) spowodowana przez hipoparatyreoidyzm, czy zaburzenia równowagi elektrolitowej, może wymagać bardziej intensywnego leczenia. Nieleczona, może prowadzić do komplikacji, takich jak trwałe skurcze mięśni, które mogą wpływać na oddychanie lub powodować inne poważne problemy zdrowotne.

Czy można zapobiec wystąpieniu tężyczki?

O zapobieganiu tężyczce powinny pomyśleć osoby, które przebyły zabieg usunięcia przytarczyc, cierpią na nowotwór tarczycy. Także dla osób, które mają zaburzenia wchłaniania pokarmu, czyli takich z chorobami jelit suplementacja magnezu i wapnia jest dobrym wyborem. Warto pamiętać o lekach, które mogą spowodować zaburzenia elektrolitowe. Są to leki moczopędne stosowane w nadciśnieniu tętniczym, takie jak diuretyki pętlowe (furosemid, torasemid: Furosemidum, Diured, Toramide, Trifas) [2,3].

Podsumowanie

Tężyczka jest zaburzeniem charakteryzującym się nadmierną pobudliwością nerwowo-mięśniową, co prowadzi do skurczów, mrowienia oraz drętwienia, głównie w obrębie dłoni, stóp i twarzy. Związana jest przede wszystkim z niskim poziomem wapnia w organizmie, ale również może być wywołana przez niedobory magnezu lub potasu, a także przez zmiany w równowadze pH krwi. Stres, nadużywanie alkoholu, niektóre leki oraz zaburzenia funkcjonowania przytarczyc mogą również przyczyniać się do jej wystąpienia. Chociaż tężyczka często wiąże się z dyskomfortem, to w większości przypadków nie jest stanem zagrażającym życiu i może być efektywnie leczona poprzez suplementację odpowiednich minerałów i zmiany w stylu życia. Ważne jest, aby osoby doświadczające jej objawów skonsultowały się z lekarzem, aby wykluczyć poważniejsze przyczyny i zapobiec ewentualnym komplikacjom.

Zastrzyk zawierający adrenalinę (znaną również pod nazwą epinefryna) jest lekiem przeciwwstrząsowym podawanym podczas anafilaksji. Powoduje skurcz naczyń krwionośnych, podnosi ciśnienie krwi, hamuje perystaltykę jelit, ułatwia wysycenie tlenem mózgu i tkanek oraz co najważniejsze, rozluźnia mięśnie gładkie oskrzeli (pozwala oddychać pacjentowi, który ma wstrząs anafilaktyczny). W Polsce epinefrynę do samodzielnego podania można dostać albo w formie ampułkostrzykawki np. Andrenalinum WZF albo jako pen np. EpiPen Senior czy EpiPen Junior. Czym się różnią? Ampułkostrzykawki, to jak sama nazwa wskazuje, połączenie strzykawki z ampułką z lekiem. Są one gotowe do natychmiastowego użycia. Z kolei Pen to przypominający długopis automatyczny wstrzykiwacz zawierający adrenalinę. Peny są dużo prostsze w użyciu, dlatego zaleca się je do stosowania przez dzieci [1,2]. 

Czy mogę nosić przy sobie adrenalinę?

Pacjenci, u których występuje ryzyko wstrząsu anafilaktycznego, zdecydowanie powinni mieć ze sobą gotowy zestaw z adrenaliną. Oczywiście potrzebują na nią receptę i posiadają stosowną dokumentację medyczną. Należy pamiętać o regularnym sprawdzeniu daty ważności takiego zestawu. Jeżeli zastrzyk się przeterminuje, należy udać się do lekarza po nową receptę [2,3]. 

Dodatkowo, pacjenci narażeni na wystąpienie wstrząsu anafilaktycznego, powinni poinformować swoje najbliższe otoczenie (w szczególności rodzinę, współpracowników, nauczycieli w szkole w przypadku dzieci) o takiej możliwości. Pozwoli to na szybką reakcję i w wielu przypadkach pomoże uratować życie takiemu pacjentowi. Czas odgrywa kluczową rolę w przypadku wstrząsu anafilaktycznego. Ważne jest również, aby pacjent nosił przy sobie 2 dawki leku. W przypadku gdy pierwsze podanie się nie uda lub będzie nieskuteczne, po ok 15 minutach po pierwszej należy podać 2 dawkę [2,3]. 

Kto może podać adrenalinę w nagłej sytuacji?

Adrenalinę powinien zaaplikować sobie samodzielnie pacjent. Jeżeli pacjent sam nie jest w stanie tego zrobić (jest nieprzytomny) należy zadzwonić na numer alarmowy i postępować zgodnie z zaleceniami dyspozytora. W przypadku sytuacji ratowania życia można podać pacjentowi adrenalinę, pod warunkiem, że ten zastrzyk został wypisany przez lekarza dla tego konkretnego pacjenta oraz udzielający pierwszej pomocy został przeszkolony, w jaki sposób, w nagłej sytuacji zagrażającej życiu, podać zastrzyk z adrenaliną [2,3].

Jak zrobić zastrzyk z adrenaliną?

1. Należy chwycić ampułkostrzykawkę ręką używaną do pisania tak, aby kciuk znajdował się po przeciwległej stronie igły Jeśli używasz pena, chwyć go tak, aby kciuk znajdował się blisko niebieskiej nakładki, a dłoń była zaciśnięta w pięść wokół preparatu.
2. Następnie trzeba zdjąć nasadkę z igły (ampułkostrzykawka) lub niebieską nakładkę ochronną (pen);
3. W kolejnym kroku trzymając ampułkostrzykawkę, należy wbić igłę głęboko w udo pod kątem prostym (może być również przez ubranie) i naciskać tłok tak długo, aż wyczuwalny będzie wyraźny opór, następnie wyciągnąć igłę. 
4. Ten krok jest prostszy w przypadku pena, ponieważ automat sam wbija igłę po umiarkowanie silnym przyłożeniu go pod kątem prostym do uda, a później wyciąga igłę;
5. W ostatnim kroku należy przez ok. sekund masować miejsce wstrzyknięcia [2,3].

Instrukcja wykonania zastrzyku z adrenaliną (fot. leki.pl).

Wybrane preparaty zawierające adrenalinę 

Adrenalina WZF 0.1%, iniekcje, 300 mcg / 0,3 ml, 1 ampułko – strzykawka 1 ml

• lek na receptę;
• jedna dawka zawiera 300 mikrogramów adrenaliny w 0,3 ml roztworu;
• substancje pomocnicze: sodu pirosiarczyn, sodu chlorek, woda do wstrzykiwań;
• ampułkostrzykawkę powinno przechowywać się w lodówce w temperaturze 2-8°C. 
• preparat można przechowywać poza lodówką przez 6 miesięcy w temperaturze poniżej 25°C [4].

EpiPen Jr, 0.15 mg/dawkę i EpiPen Senior, 0.30 mg/dawkę,roztwór do wstrzykiwań, 1 wstrzykiwacz

• leki na receptę;
• jedna dawka zawiera 150 mikrogramów (EpiPen Jr) ub 300 mikrogramów (EpiPen Senior) adrenaliny w 0,3 ml roztworu; 
• substancje pomocnicze to chlorek sodu, pirosiarczyn sodu, kwas solny i woda do wstrzykiwań;
• EpiPeny przechowuje się w temperaturze pokojowej  (do 25°C) w oryginalnym opakowaniu (zabezpiecza przed dostępem światła); 
• z tego względu są lepsze do noszenia przy sobie przez pacjentów w porównaniu do ampułkostrzykawek [5, 6]. 

Ile kosztuje zastrzyk z adrenaliny?

Zastrzyk z adrenaliną jest dostępny wyłącznie z przepisu lekarza. Ceny różnią się w zależności od preparatu. Znacznie droższy jest EpiPen. Jego cena waha się w zależności od apteki od 250-350 zł za 1 sztukę. Znacznie tańsza jest adrenalina produkcji WZF dostępna w ampułko-strzykawce. Za jedną sztukę zapłacisz około 50-70 zł. W aptece adrenalina przechowywana jest w lodówce, jednak produkt jest przeznaczony do przechowywania zawsze pod ręką. Warto pamiętać, że można go nosić przy sobie w temperaturze poniżej 25॰C przez 18 miesięcy [4,5,6].

Zastrzyk z adrenaliny w serce

Adrenaliny nie podaje się bezpośrednio do serca w normalnych warunkach, nawet w sytuacjach ratunkowych. Dawniej była taka praktyka, szczególnie pokazywana w filmach (np. w scenie z filmu Pulp Fiction), ale obecnie w medycynie uznaje się ją za niebezpieczną i niewskazaną.

W sytuacjach nagłych, takich jak zatrzymanie krążenia, adrenalinę podaje się zazwyczaj dożylnie lub doszpikowo. Wstrzyknięcie adrenaliny bezpośrednio do serca może uszkodzić mięsień sercowy, spowodować dodatkowe komplikacje i nie jest zgodne z aktualnymi wytycznymi postępowania w stanach nagłych.

Jaka działania niepożądane powoduje adrenalina? 

• kołatanie serca, przyspieszenie czynności serca; 
• nadmierna potliwość i osłabienie;
• nudności, wymioty;
• trudności w oddychaniu; 
• bladość skóry; 
• zawroty i ból głowy;
• drżenie mięśni; 
• stany lękowe i uczucie niepokoju;
• zimne kończyny;
• omamy i omdlenia; 
• podwyższone stężenia glukozy oraz obniżone stężenia potasu we krwi; 
• kwasica metaboliczna;
• rozszerzenie źrenic; 
• trudności w oddawaniu moczu z zatrzymaniem moczu włącznie [6].

Podsumowanie 

Zastrzyk z adrenaliną może uratować życie, dlatego tak ważne jest, aby osoby, u których występuje ryzyko wstrząsu anafilaktycznego, miały ją zawsze przy sobie. Pojawienie się penów znacznie ułatwiło przechowywanie oraz samą procedurę podania adrenaliny. Warto zatroszczyć się, aby osoby z otoczenia takiego pacjenta były przeszkolone z prawidłowego podawania adrenaliny. Należy pamiętać, że w takich przypadkach kluczowy jest czas.