Czym naprawdę jest migrena i jak wpływa na życie?

Migrena to złożona choroba neurologiczna, która objawia się nawracającymi, pulsującymi bólami głowy, najczęściej po jednej stronie. Ból ten może być tak silny, że uniemożliwia normalne funkcjonowanie. Wyobraź sobie, że masz wrażenie, jakby ktoś wbijał ci gwóźdź w skroń, a każdy dźwięk, światło czy ruch tylko pogarsza sytuację. Osoby cierpiące na migrenę często doświadczają również nudności, wymiotów, nadwrażliwości na światło (światłowstręt) i dźwięki, co zmusza ich do ukrywania się w zaciemnionych, cichych pomieszczeniach podczas ataku [1].

Migreny dzielimy na dwa główne typy: epizodyczną i przewlekłą. Migrena epizodyczna pojawia się rzadziej niż 15 dni w miesiącu. Natomiast o migrenie przewlekłej mówimy, gdy bóle głowy występują przez 15 lub więcej dni w miesiącu, z czego przynajmniej przez 8 dni mają charakter migrenowy – i taki stan utrzymuje się przez co najmniej trzy miesiące. To właśnie pacjenci z migreną przewlekłą najczęściej kwalifikują się do leczenia botoksem, gdy inne metody zawodzą [1].

Botoks na migreny – jak to działa?

Toksyna botulinowa a migreny – o co tutaj chodzi? Już wyjaśniamy! Botoks, czyli toksyna botulinowa typu A, to substancja produkowana przez bakterie Clostridium botulinum. W medycynie stosuje się jej oczyszczoną formę nie tylko do wygładzania zmarszczek, ale także do leczenia nadpotliwości, zeza, skurczów mięśni, a od kilkunastu lat oficjalnie również przewlekłej migreny. Odkrycie jego przeciwmigrenowych właściwości było w dużej mierze przypadkowe – pacjenci poddawani zabiegom kosmetycznym zauważyli, że oprócz wygładzenia zmarszczek, zmniejszyła się również częstotliwość ich migren [2].

Jak działa botoks na migreny? Botoks działa wielotorowo w przypadku migreny. Jest neurotoksyną, która blokuje uwalnianie acetylocholiny – substancji przekazującej sygnały między nerwami a mięśniami. Rozluźnia napięte mięśnie głowy i szyi, które często przyczyniają się do bólu migrenowego, ale co ważniejsze, blokuje uwalnianie substancji chemicznych związanych z bólem. Nerwy czuciowe w obszarze głowy i szyi, które stają się nadwrażliwe podczas migreny, nie mogą wtedy wysyłać sygnałów bólowych do mózgu, co przerywa błędne koło bólu. Leczenie jest bezpieczne pod warunkiem, że wykonuje je wykwalifikowany lekarz, a działanie botoksu jest tymczasowe i zanika po kilku miesiącach [3].

Toksyna botulinowa i migrena – dla kogo będzie skuteczna?

Leczenie migreny botoksem nie jest dla każdego. Zgodnie z wytycznymi medycznymi, zaleca się je przede wszystkim osobom z migreną przewlekłą, u których wcześniejsze metody leczenia nie przyniosły zadowalających rezultatów. Lekarze często kierują na tę terapię pacjentów, którzy nie odczuli wystarczającej poprawy po zastosowaniu co najmniej trzech różnych leków profilaktycznych. Może to być frustrujące dla osób cierpiących, ale ma uzasadnienie – leczenie botoksem jest bardziej inwazyjne i kosztowne niż standardowa farmakoterapia [4].

Decyzję o rozpoczęciu leczenia migreny botoksem podejmuje neurolog lub specjalista od bólu, najlepiej z doświadczeniem w leczeniu migreny. Lekarz przeprowadzi dokładny wywiad, zapozna się z historią choroby i dotychczasowym leczeniem. Istnieją też przeciwwskazania do stosowania botoksu, m.in. ciąża i karmienie piersią, choroby nerwowo-mięśniowe (jak miastenia), infekcje w miejscu planowanego wstrzyknięcia oraz uczulenie na toksynę botulinową. Co ważne, leczenie migreny botoksem nie jest zalecane w przypadku migreny epizodycznej ani innych typów bólu głowy, takich jak ból napięciowy czy klasterowy [5].

Jak wygląda zabieg podania botoksu na migrenę?

Zabieg podania botoksu na migrenę różni się od zabiegów kosmetycznych. Standardowy protokół obejmuje wykonanie 31 zastrzyków w określone punkty głowy i szyi, a łączna dawka to zazwyczaj 155-195 jednostek toksyny botulinowej typu A. Miejsca iniekcji obejmują mięsień marszczący brwi (nad nosem), mięśnie korugatory (okolice brwi), mięsień czołowy (czoło), mięśnie skroniowe, potyliczne (tył głowy), mięśnie szyi oraz mięśnie trapezowe (barki) [6].

Cała procedura trwa zwykle około 10-15 minut, a lekarz używa bardzo cienkiej igły, co minimalizuje dyskomfort. Większość pacjentów opisuje uczucie podobne do ukłucia komara lub delikatnego szczypnięcia – nie jest to zabieg bezbolesny, ale ból jest zazwyczaj minimalny i krótkotrwały. Dla osób szczególnie wrażliwych na ból można zastosować miejscowe znieczulenie kremem. Efekt działania botoksu utrzymuje się zwykle przez 10-12 tygodni, dlatego standardowy schemat leczenia zakłada powtarzanie zabiegów co około 3 miesiące, co oznacza 3-4 serie zastrzyków rocznie [7].

Jakich efektów można się spodziewać i czy są skutki uboczne?

U większości pacjentów pierwsze efekty leczenia migreny botoksem pojawiają się w ciągu 2-4 tygodni od zabiegu, ale pełne działanie rozwija się często dopiero po drugiej serii zastrzyków. Badania pokazują, że skuteczność botoksu wzrasta z każdą kolejną serią, dlatego lekarze zalecają przeprowadzenie przynajmniej dwóch pełnych cykli leczenia (około 6 miesięcy) przed oceną jego skuteczności. Botoks nie eliminuje całkowicie migren, ale znacząco zmniejsza ich częstotliwość i nasilenie – badania kliniczne wykazały, że może zmniejszyć liczbę dni z bólem głowy o 30-50% [8].

Jak każda metoda leczenia, również botoks może powodować skutki uboczne, choć większość z nich jest łagodna i przemijająca. Najczęstsze to ból i zaczerwienienie w miejscu wstrzyknięcia oraz lekki ból głowy bezpośrednio po zabiegu. Bardziej specyficzne skutki uboczne to opadanie powieki (u około 1-5% pacjentów), uczucie sztywności karku czy ból szyi. Rzadko występują poważniejsze efekty jak trudności w połykaniu, mówienie lub oddychanie, które wymagają natychmiastowej konsultacji lekarskiej. Warto wspomnieć też o efektach kosmetycznych – botoks może prowadzić do wygładzenia zmarszczek na czole i wokół oczu, co dla jednych jest dodatkową korzyścią, a dla innych niepożądanym skutkiem [9].

Botoks na migreny NFZ – czy to możliwe?

W Polsce istnieje możliwość skorzystania z leczenia migreny przewlekłej botoksem w ramach świadczeń NFZ, co jest ważne, biorąc pod uwagę, że koszt jednej serii zastrzyków w prywatnych klinikach wynosi od 3000 złotych. Droga do uzyskania takiego leczenia wymaga jednak spełnienia określonych kryteriów – pacjent musi mieć zdiagnozowaną migrenę przewlekłą i wcześniej wypróbować bez sukcesu przynajmniej trzy różne leki profilaktyczne. Dodatkowo musi być pod stałą opieką neurologa, który udokumentuje przebieg choroby i nieskuteczność wcześniejszego leczenia.

Zabiegi w ramach NFZ wykonywane są w wybranych poradniach neurologicznych i klinikach bólu, które mają odpowiednią umowę. Dzieje się to w ramach programów lekowych. Niestety, dostępność jest ograniczona, a czas oczekiwania może wynosić nawet kilka miesięcy. Jeśli nie kwalifikujesz się do leczenia w ramach NFZ lub nie chcesz czekać, zawsze pozostaje opcja leczenia prywatnego. Warto sprawdzić też, czy Twoje prywatne ubezpieczenie zdrowotne pokrywa takie leczenie – niektóre firmy ubezpieczeniowe oferują częściową refundację zabiegów z toksyną botulinową w przypadku migreny przewlekłej.

Co jeszcze warto wiedzieć o leczeniu migreny?

Leczenie migreny botoksem przynosi najlepsze efekty, gdy łączy się je z innymi metodami. Regularne posiłki, odpowiednia ilość snu i umiarkowana aktywność fizyczna mogą znacząco zmniejszyć częstotliwość ataków. Techniki relaksacyjne jak medytacja, głębokie oddychanie czy progresywna relaksacja mięśni pomagają obniżyć poziom stresu, który często wyzwala migreny. Suplementacja magnezu (300-600 mg dziennie), ryboflawiny (witamina B2, 400 mg dziennie) czy koenzymu Q10 (100-300 mg dziennie) również może być pomocna, choć przed jej rozpoczęciem warto skonsultować się z lekarzem [10].

Prowadzenie dziennika migreny pomoże zidentyfikować czynniki wyzwalające ataki – zapisuj daty, nasilenie, czas trwania, przyjmowane leki oraz potencjalne czynniki, które mogły wywołać migrenę (posiłki, stres, pogoda, cykl menstruacyjny). Po kilku miesiącach możesz zauważyć wzorce, które pomogą ci unikać określonych czynników. Pamiętaj, że decyzja o rozpoczęciu leczenia botoksem powinna być podjęta po dokładnej konsultacji z lekarzem specjalistą, który pomoże ocenić, czy ta metoda jest odpowiednia w twoim przypadku i jakich efektów możesz się spodziewać [11].

Podsumowanie

Botoks na migreny to skuteczna metoda leczenia dla osób cierpiących na migrenę przewlekłą, które nie uzyskały ulgi po standardowych terapiach. Leczenie migreny botoksem polega na wykonaniu serii zastrzyków w określone punkty głowy i szyi, co może zmniejszyć częstotliwość ataków o 30-50%. Zabieg powtarza się co około 3 miesiące, a pełne efekty widoczne są zwykle po dwóch seriach. W Polsce możliwe jest uzyskanie refundacji w ramach botoks na migreny NFZ, pod warunkiem spełnienia określonych kryteriów. Toksyna botulinowa w migrenie działa poprzez blokowanie uwalniania substancji odpowiedzialnych za ból, a zastrzyki na migrenę (cena prywatnie wynosi od 3000 zł za serię) stanowią wartościową opcję dla pacjentów, u których inne metody zawiodły.

Sertralina i paroksetyna należą do selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). Jest to popularna grupa substancji wykorzystywana w leczeniu depresji. Warto zaznaczyć, że zarówno sertralina, jak i paroksetyna, są substancjami o silnym działaniu, dostępnymi tylko na receptę lekarską. Ich stosowanie powinno odbywać się pod kontrolą lekarza. Pacjent nie powinien samodzielnie modyfikować ich dawkowania [1,2]. 

Jakie działanie ma sertralina i paroksetyna?

Sertralina i paroksetyna należą do grupy SSRI. Leki należące do tej grupy blokują transport serotoniny do komórek nerwowych. W konsekwencji rośnie stężenie serotoniny w ośrodkowym układzie nerwowym. Serotonina to ważny neuroprzekaźnik, pełniący istotne funkcje dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, jest szczególnie ważna w regulacji nastroju [1,2].

Pomimo zbliżonego mechanizmu działania, istnieją drobne różnice w mechanizmie działania tych dwóch substancji. 

Paroksetyna jest jednym z najsilniejszych SSRI, czyli ma bardzo wysokie powinowactwo do transportera serotoniny (SERT). Prowadzi to do znaczących wzrostów poziomu serotoniny w synapsach. Z kolei sertralina ma mniejsze powinowactwo do SERT od paroksetyny. Prowadzi to do stabilnego i mniej intensywnego wzrostu poziomu serotoniny w porównaniu do paroksetyny. Dodatkowo paroksetyna wykazuje działania antycholinergiczne, czyli blokuje receptory acetylocholiny. Może to powodować skutki uboczne, takie jak suchość w ustach czy zaparcia. Z kolei sertralina ma słabe działanie hamujące wychwyt zwrotny dopaminy (DAT) [1,2].

Jakie skutki uboczne ma sertralina i paroksetyna?

Ponieważ obydwie substancje należą do tej samej grupy leków, mają podobne skutki uboczne, chociaż występują pewne różnice. Sertralina może powodować m.in. nudności, biegunki, bezsenność, nadmierne pocenie się czy zmniejszenie apetytu. Z kolei paroksetyna częściej może powodować przyrost masy ciała, senność, suchość w ustach, zaparcia czy obniżenie libido. Obydwie substancje mogą za to powodować bóle i zawroty głowy, uczucie zmęczenia, jak również stany lękowe, w szczególności na początku leczenia [1,2]. 

Kiedy stosuje się obie substancje?

Są one głównie stosowane w leczeniu depresji i zaburzeń lękowych. Dokładniej są wskazane w leczeniu epizodów depresji, lęku napadowego, fobii społecznych, zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych. Wybór leku przez lekarza powinien być poparty wcześniejszą historią leczenia pacjenta i reakcją jego organizmu na poszczególne leki [1,2].

Jak wygląda dawkowanie sertraliny i paroksetyny?

Dawkowanie tych leków zawsze ustala lekarz i należy go bezwzględnie przestrzegać. Nie wolno samodzielnie modyfikować dawki, bo może to doprowadzić do poważnych skutków ubocznych. Sertralina może być stosowana już przez dzieci od 6 roku życia w dawce od 25 mg, do 50 mg na dobę od 12 roku życia. Lekarz może jednak zadecydować o stopniowym zwiększaniu leku do maksymalnej dawki 200 mg na dobę. Powinno się ją stosować raz dziennie, rano lub wieczorem popijać szklanką wody [1]. 

Paroksetyna z kolei nie powinna być stosowana u dzieci i młodzieży. Badania kliniczne wykazały, że jej stosowanie przed 18 rokiem życia zwiększało ryzyko zachowań agresywnych oraz samobójczych. Zwykle stosuje się 20 mg paroksetyny dziennie. Po upływie co najmniej kilku tygodni stosowania leku lekarz może zadecydować o stopniowym zwiększaniu dawki. Maksymalna dawka dobowa nie powinna jednak przekraczać 60 mg na dobę [2]. 

Porównanie profilów bezpieczeństwa sertraliny i paroksetyny

Obie substancje mają różne profile bezpieczeństwa. Przyjrzyjmy im się bliżej.

Ciąża i karmienie piersią

Substancji tych nie można samodzielnie odstawiać, dlatego pacjentka planująca ciążę lub w niej będąca powinna być pod stałą kontrolą lekarza. Musi on ocenić ryzyko i korzyści płynące ze stosowania tych leków. Tym bardziej że mogą one prowadzić do powstania groźnych wad płodu (szczególnie w ostatnich trzech miesiącach ciąży). Podobnie w przypadku karmienia piersią, nie zaleca się stosowania tych preparatów [1,2]. 

Prowadzenie pojazdów

Leki zawierające sertralinę lub paroksetynę mogą niekorzystnie wpływać na prowadzenie pojazdów. Mogą prowadzić do zaburzenia równowagi, osłabienia refleksu czy zawrotów głowy, dlatego należy zachować szczególną ostrożność podczas ich stosowania oraz prowadzenia pojazdów mechanicznych [1,2]. 

Interakcje z alkoholem

Nie powinno łączyć się tych leków z alkoholem. Spożycie alkoholu podczas terapii może prowadzić do nadmiernej senności, zaburzeń koncentracji czy zawrotów głowy [1,2].

Stosowanie u seniorów, przy zaburzeniach czynności nerek, lub wątroby

Dane literaturowe nie wskazują na konieczność zmiany dawki sertraliny u pacjentów w podeszłym wieku lub cierpiących na zaburzenia nerek. Jak najmniejsze dawki należy zastosować u pacjentów z niedoczynnością wątroby. W przypadku paroksetyny u seniorów maksymalna dawka nie powinna przekroczyć 40 mg na dobę. Z kolei u pacjentów z zaburzeniami wątroby lub nerek należy stosować jak najmniejsze możliwe dawki [1,2]. 

Drogi podania i zamienniki sertraliny 

Sertralina występuje pod postacią tabletek w dwóch dawkach, 50 i 100 mg. W aptekach można znaleźć sertralinę pod następującymi nazwami handlowymi: Sertralina Krka, Asertin, Asentra, Setaloft, Zoloft, Sertagen, Zotral, Sertranorm, Miravil czy Sertraline Aurovitas.

Drogi podania i zamienniki paroksetyny 

Paroksetyna występuje pod postacią tabletek w dwóch dawkach, 20 i 40 mg. W aptekach można znaleźć ją pod nazwami handlowymi: Paroxinor, Parogen, Rexetin, Paxtin, Arketis, Xetanor, Seroxat, Paroxetine Aurovitas, Paroxetine Aurobindo.

Podsumowanie

Paroksetyna i sertralina są często stosowanymi lekami przeciwdepresyjnymi z grupy SSRI. Są one dosyć skuteczne, ale niosą za sobą potencjalne działania niepożądane. Pod żadnym pozorem nie wolno samodzielnie przerywać leczenia lub modyfikować dawek. Efekt odstawienia może być groźny dla zdrowia pacjenta. 

Kto z nas nie chciałby być odporny na stres, mieć dobrą pamięć, działać pod presją emocji i nie przejmować się codziennymi sprawami? Pewnie każdy, jednak do tej pory nie wynaleziono bezpiecznej i skutecznej substancji, która by takie coś zapewniała. Natomiast istnieją dobre preparaty pochodzenia roślinnego, które poprawiają pamięć, np. lecytyna. W aptekach znajdziemy także adaptogeny, czyli związki, które pomagają w adaptacji na stres i zmniejszają jego wpływ na nasz organizm, np. ashwagandhę, czyli Witanię ospałą. Jak działają te preparaty? Lepsza jest ashwagandha czy lecytyna? Co lepiej brać na pamięć i koncentrację?

Jakie działanie ma ashwagandha i lecytyna?

Ashwagandha (łac. Withania somnifera; Witania ospała) to roślina zaliczana do adaptogenów, czyli takich, które pomagają nam w zwalczaniu i adaptacji do stresu. Ashwagandha zawiera wiele substancji, które mają prozdrowotny wpływ na organizm, ale działanie adaptogenne wynika głównie z obecności witanolidów. Witania wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwdrobnoustrojowe, antyoksydacyjne, poprawiające odporność, redukujące stres i ochronne na układ nerwowy. Witania redukuje poziom stresu, lęku i niepokoju. Niektóre badania wskazują, że reguluje wydzielanie hormonów, działa przeciwcukrzycowo, kardioprotekcyjnie i poprawia jakość nasienia. Ze względu na mnogość związków zawartych w ashwagandzhie nie sposób określić jednego mechanizmu działania [1,2].

Lecytyna (fosfatydylocholina) to substancja pochodzenia tłuszczowego, fosfolipid, którą pozyskuje się z nasion soi lub żółtek jaj. Mechanizm działania lecytyny jest szeroki, ale głównie uznaje się, że wpływa pozytywnie na działanie mózgu i komórek nerwowych, m.in. dlatego, że wchodzi w ich skład. W skład lecytyny wchodzą, np. kwasy tłuszczowe, które zmniejszają wchłanianie cholesterolu, prowadząc do jego spadku. Lecytyna jest niezbędna do produkcji choliny, a ten składnik potrzebny jest do powstawania acetylocholiny. Acetylocholina to neuroprzekaźnik, który jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania mózgu i pamięci [3-6].

Jakie są skutki uboczne ashwagandhy i lecytyny?

Skutki uboczne ashwagandhy są niewielkie i lekkie. Najczęściej obejmują nudności, wymioty i biegunkę. U niektórych zdarzają się takie działania niepożądane jak senność, zawroty głowy, lub halucynacje. Ashwagandha stosowana krótkoterminowo (do kilku miesięcy) wydaje się być bezpiecznym związkiem, jednak nie przeprowadzono badań przy długotrwałym stosowaniu. Na suplementy z ashwagandhą powinny uważać osoby stosujące leki działające na układ nerwowy (np. nasenne, przeciwpadaczkowe) [2].

Lecytyna nie wykazuje poważnych skutków ubocznych. Rejestrowano jedynie takie objawy jak zaburzenia żołądkowo-jelitowe, nudności i wymioty lub biegunki. U osób nadwrażliwych na lecytynę obserwowano wysypkę [3,4].

Kiedy brać ashwagandhę, a kiedy lecytynę?

Ashwagandhę warto stosować okresowo w sytuacjach długotrwałego narażenia na stres. Roślina ta pomaga nam zaadaptować się do stresowego środowiska, zmniejsza lęk i nerwowość. Istnieją badania, które pokazują, że suplementacja ashwagandhą może mieć sens w demencji, chorobie Alzheimera lub Parkinsona. Na poziomie molekularnym obserwowano pozytywne działanie związków w niej zawartych, jednak podstawą w leczeniu tych chorób powinny być inne leki. Ciekawe wyniki uzyskano podczas badania syndromu odstawienia alkoholu u zwierząt. Ashwagandha znacząco redukowała poziom stresu. Wyciągu z witanii ospałej mogą także pomagać w terapii zaburzeń nasienia i płodności [2].

Kiedy stosować lecytynę? Jej główne wskazania obejmują stany związane z zaburzeniami pamięci, trudnością z koncentracją i nadmiernym stresem. Lecytynę można suplementować przy demencji, ale z punktu jej mechanizmu działania może polepszać leczenie chorób związanych ze zwyrodnieniem układu nerwowego, np. choroby Parkinsona lub Alzheimera. Niektóre badania pokazują, że suplementacja lecytyną może obniżać poziom cholesterolu [3,5].

Dawkowanie i czas działania

W przypadku ashwagandhy stosuje się zwykle wyciągi z jej korzenia lub sproszkowany korzeń. W danych literaturowych dawkowanie jest dość zróżnicowane, ale zwykle stosuje się od 250 mg do 600 mg wyciągu z korzenia na dobę. Zwykle taką dawkę dzieli się na 2 mniejsze. Jeśli chodzi o sproszkowany korzeń, to dawkowanie waha się od 5 g do 10 g czystego korzenia na dobę – zwykle jest to podzielona na 2 lub 3 dawki. Na efekt działania substancji należy trochę poczekać, dlatego najczęściej zaleca się przyjmowanie ashwagandhy przez minimum 1 miesiąc [1,2].

Preparaty z lecytyną najczęściej mają 1200 mg w 1 kapsułce i zwykle stosuje się od 1 do 2 kapsułek na dobę. Jednak lecytyna to bezpieczny związek i nawet wyższe dawki są dobrze tolerowane. Natomiast istnieją też badania, w których stosowano kilkadziesiąt gramów lecytyny na dobę – w zaburzeniach pamięci lub chorobie Alzheimera. Rozsądne będzie przyjmowanie do kilku gramów lecytyny na dobę [3,7].

Ashwagandha czy lecytyna – profile bezpieczeństwa

Ashwagandha nie powinna być przyjmowana podczas ciąży lub karmienia piersią. Nie ma dostatecznych dowodów, które potwierdzają lub negują jej bezpieczeństwo, ale ze względu na szeroki mechanizm działania lepiej zachować ostrożność. Lecytyna natomiast wydaje się być bezpieczna podczas ciąży i karmienia piersią. Jest to związek naturalnie występujący w mleku kobiet. W przypadku suplementacji zaleca się stosowanie niskich dawek i lecytyny pochodzenia naturalnego [2,3,8].

Ashwagandhę stosuje się do terapii zaburzeń snu. U niektórych osób może wywoływać senność. Należy sprawdzić, jak ten związek wpływa na organizm i jeśli wystąpią takie skutki uboczne, to nie należy prowadzić po nim pojazdów. Najlepiej przyjmować ją też na wieczór. Lecytyna nie wykazuje działania zmniejszające zdolność prowadzenia pojazdów [2,3].

Nie istnieją interakcje pomiędzy alkoholem a ashwagandhą lub lecytyną. Natomiast należy zachować ostrożność przy łączeniu ashwagandhy z alkoholem. Witania działa hamująco na układ nerwowy, dlatego obserwujemy jej zastosowanie, np. w terapii bezsenności. Z tego powodu alkohol może potęgować jej działanie [2,3].

Nie ma przeciwwskazań do stosowania ashwagandhy u seniorów. Należy zachować ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu leków działających na układ nerwowy. Czy należy z czymś nie łączyć lecytyny u seniorów? Tutaj podobnie nie ma żadnych przeciwwskazań co do stosowania tej substancji [2,3].

Jeśli chodzi o stosowanie lecytyny u ludzi z niewydolnością nerek, to nie istnieją takie przeciwwskazania. Niektóre badania wskazują na działanie ochronne na komórki nerek, co może wręcz przynieść pozytywne efekty. Ashwagandha także nie jest przeciwwskazana u osób z niewydolnością nerek [2,3,9].

Ashwagandha i lecytyny wydają się być bezpieczne u osób z niewydolnością wątroby. Natomiast należy zachować ostrożność przy ashwagandzie, bo stosowanie bardzo dużych dawek przez długi czas może uszkodzić komórki wątroby [2,3,10].

Dostępność leków i droga podania

Czysta lecytyna dostępna jest jedynie w formie doustnych kapsułek. Istnieją preparaty multiwitaminowe, które zawierają dodatek lecytyny. W takiej wersji znajdziemy ją w formie tabletek doustnych lub płynu.

Ashwagandha występuje jedynie w formie tabletek doustnych. Dostępna jest także w postaci ziół sypkich jako cięty korzeń.

Zamienniki ashwagandhy na pamięć

W Tabeli 1. przedstawiamy wybrane preparaty z ashwagandhą dostępne w aptekach.

Zamienniki lecytyny na pamięć

W Tabeli 2. przedstawiamy wybrane preparaty z lecytyną dostępne w aptekach.

Podsumowanie

Ashwagandha i lecytyna to preparaty, które głównie stosuje się na pamięć i koncentrację oraz do redukcji stresu. Produkty posiadają także inne zastosowanie, jednak ich użyteczność w innych wskazaniach nie jest tak duża, jak w przytoczonych na początku. Co lepiej brać na pamięć i koncentrację? Ashwagandhę czy lecytynę? Jeśli zależy nam tylko na poprawieniu pamięci i stosujemy dużo leków, to lepiej stosować lecytynę, bo nie ma praktycznie interakcji. Nie istnieją składniki, z którymi nie warto łączyć lecytyny. Jeśli zależy nam na dodatkowej redukcji stresu, to warto zastosować ashwagandhę. Czy są to najlepsze preparaty na pamięć i koncentrację? Co jest lepsze od ashwagandhy? Jeśli produkty ziołowe i naturalne nie pomagają na omawiane problemy, to najlepiej skonsultować się z lekarzem i rozpocząć terapię lekami na receptę, które będą z pewnością mocniejsze.

Cytykolina, inaczej znana jako cytydino-5-difosfocholina, to składnik, którego nasze ciało nie potrafi samodzielnie wytworzyć. Pomaga ona budować fosfatydylocholinę, czyli kluczowy element ścian komórek. Po przyjęciu doustnym cytykolina jest bardzo dobrze wchłaniana przez nasz system trawienny. W ciele rozpada się na dwie części: cytydynę i cholinę, które mogą przechodzić do mózgu i wspierać jego działanie [2].

Jak działa cytykolina?

Cytykolina pomaga chronić mózg (działa neuroprotekcyjnie) i poprawiać umiejętności myślenia (ma efekt nootropowy). To wszystko dzieje się dzięki różnym procesom. Po dostaniu się do mózgu, cytydyna i cholina łączą się znowu, pomagając tworzyć fosfatydylocholinę, ważny składnik ścianek komórek. Cholina dodatkowo pomaga w produkcji acetylocholiny, ważnej dla pracy mózgu, oraz glutationu, który chroni komórki. Acetylocholina odpowiada za funkcje poznawcze i pamięć. Natomiast glutation bierze udział w ochronie organizmu przed wolnymi rodnikami [2-4].

Cytykolina i jej zastosowanie w medycynie

Cytykolina, ze względu na swoje właściwości, może mieć pozytywny wpływ na wiele aspektów zdrowotnych. Poniżej przedstawiamy najważniejsze kierunki działania cytykoliny.

Udar niedokrwienny

Po udarze ścianki komórek w mózgu mogą zostać uszkodzone. Cytykolina pomaga im się szybko naprawić, bo łatwo przechodzi przez te uszkodzenia i pomaga budować nowe części ścianek komórek. Również pomaga walczyć ze szkodliwym działaniem wolnych rodników, które mogą powodować dalsze uszkodzenia. Te wolne rodniki często pojawiają się, gdy komórki się psują. Badania pokazują, że cytykolina najlepiej działa, gdy poda się ją zaraz po problemach z krążeniem w mózgu. Ale nawet używając jej później, może pomóc poprawić jakość życia osoby po udarze [1,3].

Zaburzenia pamięci 

Cytykolina pomaga myśleć, zapamiętywać i zauważać różne rzeczy, co jest bardzo przydatne, zwłaszcza gdy ktoś ma choroby mózgu, jak Alzheimer. Działa tak, że wzmacnia sygnały między komórkami mózgu odpowiedzialnymi za nasze uczucia i reakcje, takimi jak radość czy stres. Pomaga też chronić komórki mózgu przed uszkodzeniami [1,5].

Choroba Parkinsona

Badania pokazały, że gdy podaje się razem lewodopę i cytykolinę, lewodopa działa dłużej. Dzięki temu można dawać mniejsze dawki tego leku, co sprawia, że lepiej się go znosi i jest mniej skutków ubocznych. Cytykolina jest bezpieczna i zazwyczaj dobrze tolerowana przez organizm [1].

Terapia uzależnień

Najnowsze badania wskazują, jak pomóc osobom uzależnionym, szczególnie tym od kokainy i alkoholu, przez dodawanie pewnych suplementów m.in. z cytykoliną do ich diety. Wyniki wyglądają obiecująco, ale potrzebujemy więcej czasu, żeby być pewnymi tych efektów [1,6].

Jaskra

Cytykolina znajduje też zastosowanie w leczeniu jaskry. Może ona spowolnić jej rozwój. Pomaga poprawić widzenie, sprawiając, że lepiej widzimy szczegóły i kolory. Można ją brać jako tabletki albo krople do oczu [7].

Jakie preparaty cytykoliny kupisz w aptece?

Cytykolina znajduje się w następujących preparatach bez recepty:

• Aksobrex Plus, tabletki;
• Citogla Vis, tabletki doustne;
• Citogla Vis, krople do oczu;
• Cytykot, kapsułki;
• Aksobrex, tabletki;
• Citotrop, kapsułki.

Podsumowanie

Cytykolina to substancja, która może przynieść wiele korzyści dla naszego zdrowia, szczególnie w kontekście funkcjonowania mózgu. Pomaga w poprawie pamięci, koncentracji i ogólnej sprawności umysłowej, co jest szczególnie istotne dla osób starszych oraz tych, którzy zmagają się z problemami neurologicznymi. Dzięki swoim właściwościom neuroprotekcyjnym, cytykolina może wspierać regenerację komórek nerwowych i poprawiać komunikację między nimi. Choć jest dostępna bez recepty, warto skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem suplementacji, aby upewnić się, że jest to odpowiedni wybór dla naszego zdrowia.

Choroba Alzheimera jest najczęstszą przyczyną demencji dotykającą przeważnie ludzi w podeszłym wieku (powyżej 65 r.ż.) i staje się obecnie jednym z głównych problemów zdrowia publicznego na świecie. Schorzenie obejmuje trudności w mówieniu, zaburzenia pamięci, trudności w rozumieniu, wykonywaniu podstawowych czynności, skupieniu uwagi, niezdolność do rozpoznania oczywistych dla otoczenia przedmiotów lub zdarzeń. Przyczyną choroby Alzheimera jest uszkodzenie i zanik pewnych komórek nerwowych mózgu, co powoduje utrudnienie w przesyłaniu informacji za pomocą impulsów nerwowych [1,2].

Jakie działanie ma rywastygmina i donepezil?

Przez kilka dekad badano różne strategie terapeutyczne, jednak nadal nie opracowano skutecznego leczenia choroby Alzheimera. Priorytetem jest zapobieganie wystąpienia schorzenia i jego rozwoju. Terapia w chorobie Alzheimera wiąże się głównie z nasileniem przekazywania sygnałów w mózgu za pomocą ważnego neuroprzekaźnika – acetylocholiny. Rywastygmina i donepezil należą do tej samej grupy leków pod względem sposobu działania i zwiększają stężenie acetylocholiny w mózgu poprzez spowalnianie jej rozkładu. Tym samym poprawiają przepływ informacji między komórkami mózgowymi, opóźniają postęp choroby i poprawiają codzienne funkcjonowanie pacjentów [3-5].

Historia donepezilu i rywastygminy

Donepezil, został zsyntezowany w 1983 roku w Japonii, jako pochodna pierwszego leku na chorobę Alzheimera badanego klinicznie na dużą skalę – takryny. Rywastygmina powstała jako syntetyczny związek na bazie naturalnego alkaloidu fizostygminy w 1985 roku. Oba leki zostały zatwierdzone w Stanach Zjednoczonych w 1996 roku, a w Europie w roku 1997 w leczeniu łagodnej do umiarkowanej choroby Alzheimera (w roku 2000 rywastygmina została centralnie zatwierdzona w całej Unii Europejskiej) [6-8]. 

Porównanie skuteczności leków

Rywastygmina (6 do 12 mg dziennie doustnie lub 9,5 mg dziennie w postaci plastra) wykazuje korzyści w leczeniu pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu łagodnym do umiarkowanego. W badaniach zaobserwowano wolniejsze tempo pogarszania się funkcji poznawczych i wykonywania codziennych czynności u pacjentów przyjmujących rywastygminę w porównaniu z placebo [3].

Badania naukowe potwierdzają, że osoby z łagodną, umiarkowaną lub ciężką demencją spowodowaną chorobą Alzheimera leczone przez 12 lub 24 tygodnie donepezilem doświadczają korzyści w zakresie funkcji poznawczych, czynności życia codziennego i ogólnego stanu zdrowia [4]. 

Zgodnie z badaniami, leczenie lekami takimi jak donepezil czy rywastygmina może oferować korzyści terapeutyczne u pacjentów z łagodną i umiarkowaną postacią choroby Alzheimera. Chociaż oba leki działają podobnie na funkcje poznawcze i zachowanie, rywastygmina wydaje się zapewniać większe korzyści w zdolności do wykonywania codziennych czynności przez pacjenta i ogólnym funkcjonowaniu [9]. Z drugiej strony, zainteresowanie donepezilem w świecie naukowym wydaje się być większe, gdyż około dwukrotnie więcej publikacji, obejmujących również badania kliniczne jest dostępne dla donepezilu, co może świadczyć o upatrywaniu w nim większych szans na terapię w chorobie Alzheimera.

Jakie skutki uboczne ma donepezil i rywastygmina?

Rywastygmina i donepezil, jako należące do tej samej grupy farmakoterapeutycznej leków są zwykle dobrze tolerowane przez pacjentów [10].

Rywastygmina – skutki uboczne

Do najczęściej występujących działań niepożądanych rywastygminy należą zaburzenia żołądka i jelit, w tym nudności (38%) i wymioty (23%), szczególnie w okresie ustalania dawki. Wśród częstych działań niepożądanych są ponadto: 

• Bardzo często (1 lub więcej na 10 przypadków): brak łaknienia (anoreksja), zawroty głowy
• Często (1 lub więcej na 100): koszmary senne, pobudzenie, lęk, splątanie, senność, drżenie, nadmierne pocenie, uczucie zmęczenia, złe samopoczucie [11,12].

Donepezil – skutki uboczne

W przypadku donepezilu, stosowanie dawki 5 mg dziennie niesie za sobą istotne ryzyko zawrotów i bólu głowy. Natomiast dawka dobowa 10 mg najczęściej może wiązać się z wystąpieniem nudności, wymiotów, biegunki i anoreksji. Najczęstszymi działaniami niepożądanymi donepezilu są: 

• Bardzo często (1 lub więcej na 10 przypadków): biegunka, nudności, ból głowy
• Często (1 lub więcej na 100): przeziębienie, jadłowstręt, skurcze mięśni, omamy, pobudzenie, agresywne zachowanie, nietypowe sny, koszmary senne, omdlenia, zawroty głowy, wysypkę, świąd, bezsenność, wymioty, zaburzenia żołądkowe, nietrzymanie moczu, zmęczenie [13,14].

W przeglądzie systematycznym obejmującym badania dotyczących najczęściej stosowanych leków w chorobie Alzheimera, czyli donepezilu, rywastygminy, galantaminy i memantyny, częstotliwość zgłaszania zdarzeń niepożądanych była ogólnie najniższa w przypadku donepezilu i najwyższa w przypadku rywastygminy. Dlatego można wnioskować, że efekty uboczne częściej zdarzają się w przypadku stosowania rywastygminy niż donepezilu, szczególnie w fazie dobierania odpowiedniej dawki [9,15].

Kiedy stosuje się oba leki?

Wskazaniami do stosowania rywastygminy są:

• Leczenie objawowe łagodnej do średniozaawansowanej postaci otępienia typu alzheimerowskiego
• Leczenie objawowe łagodnej do średniozaawansowanej postaci otępienia u pacjentów z chorobą Parkinsona o nieznanym podłożu [11,12].

Wskazania do stosowania donepezilu to objawowe leczenie łagodnej do średnio ciężkiej postaci otępienia w chorobie Alzheimera [13,14].

Dawkowanie i czas działania

Omawiane substancje różnią się między sobą czasem działania w organizmie, a co za tym idzie – sposobem dawkowania.

Rywastygmina – dawkowanie

Leczenie rywastygminą można rozpocząć jedynie wtedy, gdy możliwe jest zapewnienie opieki osoby odpowiedzialnej za regularne przyjmowanie produktu leczniczego przez pacjenta. Rywastygmina jest bardzo szybko rozkładana przez nasz organizm. Jej tzw. biologiczny czas półtrwania, czyli czas, po którym ilość leku w naszym organizmie zmniejsza się o połowę, wynosi 1,5 h. Dlatego należy ją przyjmować dwa razy na dobę – z porannym i wieczornym posiłkiem, aby zapewnić odpowiednie stężenie leku w organizmie. Dawką początkową jest 1,5 mg. Dawkę optymalną ustala się poprzez zwiększanie jednorazowej dawki po co najmniej dwóch tygodniach do 3 mg, 4,5 mg, a następnie 6 mg. Dawka podtrzymująca to 3 mg do 6 mg dwa razy dziennie. Maksymalna dawka rywastygminy to 6 mg dwa razy na dobę. [11,12].

Donepezil – dawkowanie

Donepezil długo utrzymuje się w naszym organizmie, jego czas półtrwania to aż 70 godzin, dlatego można go przyjmować raz na dobę. Wydaje się to być dużym atutem donepezilu, gdyż łatwiej zachować systematyczność przyjmowaniu leku raz na dobę. Zwłaszcza istotne jest to u pacjentów, którzy mogą mieć problem z pamięcią, co charakterystyczne w chorobie Alzheimera oraz bardziej dogodne dla opiekunów. Dawka początkowa donepezilu wynosi 5 mg. Dawkę tę powinno się utrzymywać przez okres co najmniej jednego miesiąca, co pozwala na wystarczającą ocenę skuteczności leczenia przez lekarza. Dzienna dawka leku może być zwiększona do maksymalnej zalecanej – 10 mg [13,14].

Porównanie bezpieczeństwa rywastygminy i donepezilu 

Stosowanie u kobiet w ciąży i karmiących piersią 

Rywastygminy nie wolno stosować w okresie ciąży oraz karmienia piersią, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne. Nie wiadomo, czy rywastygmina przenika przez łożysko oraz do mleka kobiecego, jednak dzieje się tak u zwierząt [11,12]. 

Stosowanie donepezilu podczas ciąży jest przeciwwskazane. Kobiety stosujące donepezil nie powinny karmić piersią, ze względu na brak badań potwierdzających bezpieczeństwo noworodka [13,14].

Prowadzenie pojazdów 

Sam donepezil czy rywastygmina wywierają niewielki lub umiarkowany wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów lub obsługiwania maszyn, choć mogą powodować zmęczenie, zawroty głowy i skurcze mięśni (donepezil) lub zawroty głowy i senność (rywastygmina) szczególnie na początku leczenia lub w trakcie zmiany dawki. Jednak otępienie w chorobie Alzheimera może powodować zaburzenie zdolności prowadzenia pojazdów lub obsługiwania maszyn. Dlatego lekarz prowadzący powinien regularnie oceniać możliwość dalszego prowadzenia pojazdów lub obsługiwania maszyn przez pacjentów leczonych donepezilem lub rywastygminą [11-14].

Interakcje z alkoholem 

Ogólnie nigdy nie powinno się przyjmować leków alkoholem. Nie ma jednak danych potwierdzających występowanie szczególnych interakcji rywastygminy z etanolem.

Alkohol może zmniejszać stężenie donepezilu. Dlatego w czasie stosowania leku nie powinno się spożywać alkoholu [13,14].

Stosowanie u seniorów 

Badania przeprowadzone u pacjentów z chorobą Alzheimera w wieku od 50 do 92 lat nie wykazały związanych z wiekiem zmian przyswajalności rywastygminy, choć u zdrowych ochotników w podeszłym wieku przyswajalność leku jest większa niż u młodych osób. Nie ma konieczności modyfikacji dawki u seniorów [11].

Donepezil jest przeznaczony do stosowania dla osób dorosłych i w podeszłym wieku, zatem jest bezpieczny dla seniorów i nie trzeba dostosowywać dawki leku ze względu na wiek pacjenta [13].

Stosowanie przy zaburzeniach czynności nerek 

Nie ma konieczności dostosowywania dawki rywastygminy u pacjentów z łagodnymi do umiarkowanych zaburzeniami czynności nerek. Jednak należy starannie dobrać wielkość dawki, w zależności od indywidualnej tolerancji leku, ponieważ u pacjentów z istotnymi zaburzeniami czynności nerek może wystąpić więcej działań niepożądanych [12].

W przypadku donepezilu niewydolność nerek nie wpływa na wydalanie leku przez nerki. Należy zatem stosować ten sam schemat dawkowania u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, jak u pacjentów z prawidłową funkcją tych narządów [13,14].

Stosowanie przy zaburzeniach czynności wątroby

Nie ma konieczności dostosowywania dawki rywastygminy u pacjentów z łagodnymi do umiarkowanych zaburzeniami czynności wątroby. Jednak należy starannie dobrać wielkość dawki, w zależności od tolerancji leku przez pacjenta, ponieważ w przypadku istotnych zaburzeń czynności wątroby może wystąpić więcej działań niepożądanych zależnych od ilości przyjętego leku. Nie przeprowadzono badań u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby, jednakże kapsułki z rywastygminą mogą być stosowane w tej populacji pacjentów pod warunkiem ścisłego monitorowania [12].

U pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności wątroby, dawka donepezilu powinna być zwiększana w zależności od indywidualnej tolerancji i odpowiedzi pacjenta na lek. Nie ma danych dotyczących pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby [13,14].

Interakcje z innymi lekami

Rywastygmina wykazuje potencjalnie mniej interakcji z innymi lekami, gdyż nie jest metabolizowana w wątrobie. Warto jednak zachować ostrożność podczas stosowania leku z lekami znieczulającymi, lekami na pęcherz nadreaktywny (oksybutynina, tolterodyna) czy lekami stosowanymi w nadciśnieniu i niewydolności serca (tzw. beta-blokerami, np. atenolol) [7,8,12].

Donepezil jest metabolizowany w wątrobie przez te same enzymy co wiele leków, dlatego może wchodzić w interakcje:

• z lekami zwiększającymi stężenie donepezilu, np. ketokonazol, chinidyna, itrakonazol, erytromycyna, fluoksetyna
• z lekami zmniejszającymi stężenie donepezilu, m.in. ryfampicyna, fenytoina, karbamazepina
• z lekami powodującymi w połączeniu arytmię serca, np. chinidyna, amiodaron, sotalol, citalopram, escitalopram, amitryptylina, klarytromycyna, erytromycyna, lewofloksacyna [13].

Dostępne postaci leków

Rywastygmina jest dostępna w lekach w takich postaciach jak: system transdermalny, plaster, roztwór doustny (stosowane w lecznictwie zamkniętym, czyli w szpitalach, np. Rivastigmine Hexal, 2 mg/ml), kapsułki twarde, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej (w lecznictwie zamkniętym, np. Nimvastid). W stosowanych dawkach plaster transdermalny może mieć mniej skutków ubocznych niż kapsułki, przy zachowaniu porównywalnej skuteczności [3].

Donepezil jest zarejestrowany w Polsce w postaci tabletek powlekanych i tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej.

Zamienniki i preparaty

W polskich aptekach dostępne jest kilka zamienników zarówno dla rywastygminy jak i donepezilu, w różnych postaciach farmaceutycznych.

Rywastygmina – zamienniki 

Zamiennikami rywastygminy w postaci kapsułek do połykania są np.:

• Rivaldo, 1,5 mg, 3 mg, 4,5 mg, 6,0 mg, kapsułki twarde
• Ristidic, 1,5 mg, 3 mg, 4,5 mg, 6,0 mg, kapsułki twarde
• Rivastigmin NeuroPharma, 1,5 mg, 3 mg, 4,5 mg, 6 mg, kapsułki twarde
• Rivastigmin Orion, 1,5 mg, 3 mg, 4,5 mg, 6 mg,  kapsułki twarde.

Rywastygmina w postaci plastrów, gdzie substancja uwalnia się przez skórę do krwi w kontrolowanym, wolniejszym tempie, występuje w lekach, będących swoimi odpowiednikami, takich jak np.:

• Atmina, 4,6 mg/24 h, 9,5 mg/24 h
• Evertas, 4,6 mg/24 h, 9,5 mg/24 h
• Rivastigmine Mylan, 4,6 mg/24 h, 9,5 mg/24 h.

Donepezil – zamienniki

Donepezil w postaci tabletek jest dostępny w wielu produktach będących swoimi odpowiednikami, m.in.:

• Apo-Doperil, 5 mg, 10 mg, tabletki powlekane
• Aricept, 5 mg, 10 mg, tabletki powlekane
• Cogiton, 5 mg, 10 mg, tabletki powlekane
• Donecept, 5 mg, 10 mg, tabletki powlekane
• Donectil, 5 mg, 10 mg, tabletki powlekane.

Donepezil w postaci tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej jest zarejestrowany w lekach:

• Cogiton ODT, 5 mg, 10 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej
• Donectil ODT 5 mg, 10 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej
• Ricordo, 5 mg, 10 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej
• Yasnal Q-Tab, 5 mg, 10 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej.

Podsumowanie

Do tej pory nie wykryto substancji w pełni zatrzymujących czy leczących chorobę Alzheimera. Zarówno donepezil, jak i rywastygmina to leki stosowane objawowo, opóźniające postęp tej choroby. Oba leki mają udokumentowaną skuteczność względem placebo, ich profil bezpieczeństwa jest znany i badany od dziesięcioleci. W postaci doustnej nieco większą częstością działań niepożądanych w badaniach charakteryzowała się rywastygmina. Jest ona szybko rozkładana przez nasz organizm, dlatego dawkuje się ją dwa razy na dobę lub stosuje w postaci plastrów transdermalnych. Donepezil można stosować raz na dobę, ze względu na dłuższy czas utrzymywania się w organizmie. Decyzja, który lek będzie lepszy dla konkretnego pacjenta, zależy od lekarza i odpowiedzi chorego na dobrane leczenie.

Podstawowymi jednostkami układu nerwowego człowieka są komórki nerwowe (neurony). W mózgu dorosłego człowieka znajduje się ok. 100 mld neuronów. Komórki te są pobudliwe. Oznacza to, że wykazują wrażliwość na bodźce wywołujące impulsy nerwowe, które są następnie przewodzone na kolejne neurony. 

Każdy neuron może stworzyć maksymalnie 10 tys. połączeń, a cała sieć komórek określana jest mianem “gąszcza neuronów”. Właśnie neuronom i połączeniom międzyneuronalnym zawdzięczamy myślenie, zapamiętywanie oraz zdolność do odczuwania pełnej gamy bodźców.

Uszkodzenie lub niszczenie komórek nerwowych oraz połączeń międzyneuronalnych może powodować zaburzenia lub utratę pamięci krótkotrwałej (np. problemy z zapamiętaniem niedawnych wydarzeń), trudności w doborze właściwych słów, wahania nastroju, a nawet zmiany osobowości. Te wszystkie objawy mogą sugerować otępienie alzheimerowskie lub chorobę Alzheimera, która rozwija się na długo przed wystąpieniem zauważalnych symptomów [1,2].

Czy choroba Alzheimera jest uleczalna?

Choć na rynku dostępne są leki, które pozwalają złagodzić przebieg choroby Alzheimera, wciąż brakuje skutecznego remedium w walce z dolegliwością. 

Obecnie stosowane substancje czynne to wskazane w leczeniu łagodnej i umiarkowanej postaci choroby rywastygmina (Evertas, Exelon, Nimvastid, Rivaldo), galantamina (Nivalin) oraz donepezil (Aricept, Cogiton, Donepex, Ricordo), a także zalecany w umiarkowanym lub ciężkim nasileniu choroby chlorowodorek memantyny (AuroMemo, Biomentin, Cognomem, Ebixa, Memantine Orion, Zenmem) [3-6].

Podczas gdy rywastygmina, galantamina i donepezil zwiększają stężenie acetylocholiny w mózgu (neuroprzekaźnika odpowiedzialnego za poprawę funkcji poznawczych), chlorowodorek memantyny oddziałuje na receptor NMDA, nasilając tym samym przekaźnictwo nerwowe. Nie są to jednak leki doskonałe, dlatego niekiedy konieczne jest dołączenie innych preparatów, np. działających przeciwdrgawkowo.

Warto zaznaczyć, że wymienione leki nie zatrzymują rozwoju choroby Alzheimera (nie działają przyczynowo), ale pomagają kontrolować jej objawy, takie jak np. przetwarzanie i zapamiętywanie informacji, a także mogą poprawić ogólny stan chorego [1,3-6].

Alzheimer – nowe metody leczenia

Wciąż poszukuje się nowych metod leczenia choroby Alzheimera. Jako, że za główną przyczynę rozwoju schorzenia uznaje się odkładanie nieprawidłowych białek w mózgu (amyloidu beta) oraz uwalnianie białka tau, naukowcy próbują bliżej przyjrzeć się temu zjawisku [1,2].

Aducanumab 

Jednym z najnowocześniejszych leków, zatwierdzonych w 2021 roku w trybie przyspieszonym przez amerykańską Agencję Żywności i Leków (ang. FDA), jest aducanumab (Aduhelm). Wykazano, że lek posiada zdolność do usuwania złogów amyloidu beta, które gromadząc się w mózgu wywołują procesy neurodegeneracyjne.

Decyzja FDA wywołała niemałe kontrowersje, ponieważ jak dotąd nie dowiedziono, że lek rzeczywiście poprawia jakość życia pacjentów. Potrzebne są więc kolejne badania, które pozwolą ocenić dokładne działanie oraz profil bezpieczeństwa aducanumabu [7,8].

Lecanemab

Kolejną nowością w terapii choroby Alzheimera jest lecanemab (Leqembi) – przeciwciało monoklonalne zatwierdzone przez FDA w styczniu 2023 roku. Mechanizm działania cząsteczki opiera się na podobnej zasadzie jak w przypadku aducanumabu, czyli usuwaniu płytek amyloidu beta w mózgu. 

Przypuszcza się, że lecanemab, w porównaniu do aducanumabu, jest lekiem bezpieczniejszym w grupie pacjentów stosujących środki przeciwzakrzepowe. U tych chorych istnieje bowiem ryzyko pojawiania się krwotoków mózgowych.

Naukowcy podkreślają, że zarówno aducanumab, jak i lecanemab będą najbardziej skuteczne w przypadku zastosowania tych leków we wczesnym stadium choroby. Pacjenci z zaawansowaną chorobą Alzheimera najprawdopodobniej wymagać będą wdrożenia innych ścieżek terapii [9, 10].

Donanemab – nowy lek na chorobę Alzheimera?

Donamemab to kolejne przeciwciało monoklonalne, które może okazać się skuteczne w leczeniu choroby Alzheimera. Choć mechanizm działania leku jest analogiczny do dwóch poprzednich (aducanumabu i lecanemabu), donamebab ma wykazywać silniejsze działanie wobec złogów amyloidu beta. Lek ma również obniżać stężenie białka tau, jednak nie w kluczowym obszarze mózgu, a we krwi. 

Choć donamemab nie został jeszcze oficjalnie zatwierdzony przez FDA, wykazano dotychczas, że cząsteczka redukuje pogarszanie się funkcji poznawczych o niemal 35%, a także spowalnia postęp choroby o 40%. 

Należy przy tym zaznaczyć, że u pacjentów zmagających się z zaawansowaną postacią choroby lek nie przyniósł większych korzyści [11].

Leki prokinetyczne to grupa leków, które pomagają w ruchach mięśni w górnej części układu pokarmowego. Sprawiają, że mięśnie w przełyku, żołądku i dwunastnicy lepiej się kurczą, co pomaga w przesuwaniu jedzenia. Te leki też działają na mięsień zamykający przełyk, co ułatwia opróżnianie żołądka i przyspiesza pasaż pokarmu przez jelita. W codziennej definicji można powiedzieć, że są to leki na żołądek i jelita. Ale kiedy dokładnie się je stosuje i jak działają?

Jak działają leki prokinetyczne?

Leki prokinetyczne to grupa leków, które przyspieszają przesuwanie treści pokarmowej przez przewód pokarmowy. Można wyróżnić trzy główne mechanizmy działania leków prokinetycznych:

• blokowanie receptorów dopaminowych – przykładem leku blokującego te receptory jest metoklopramid. Metoklopramid to lek, który działa na pewne miejsca w mózgu zwane receptorami. Gdy te miejsca są zablokowane, organizm produkuje więcej pewnej substancji, nazywanej acetylocholiną. Metoklopramid pomaga w przekazywaniu sygnałów, które sprawiają, że nasze jelita lepiej się poruszają;
• zwiększenie wrażliwości receptorów serotoninowych – przykładem leku jest prukalopryd. Prukalopryd to lek, który pomaga jelitom pracować lepiej, sprawiając, że specjalne miejsca w jelitach, zwane receptorami, są bardziej czułe na serotoninę. Dzięki temu lekowi, mięśnie w jelitach mocniej się kurczą, co sprawia, że jedzenie szybciej przesuwa się przez jelita;
• hamowanie enzymów – przykładem leku hamującego enzymy jest itopryd. Itopryd to lek, który działa na pewne białka w naszym ciele, powodując, że są mniej aktywne. Dzięki temu w jelitach jest więcej acetylocholiny, czyli substancji, która pomaga mięśniom jelit się kurczyć. W rezultacie, dzięki temu lekowi, nasze jelita lepiej się poruszają.

Kiedy stosuje się leki na żołądek i jelita – prokinetyki?

Kiedy stosuje się wspomniane tabletki na jelita i żołądek? Leki prokinetyczne są używane przy problemach z układem pokarmowym, takich jak trudności z ruchem jedzenia przez przełyk, choroba refleksowa przełyku, dyspepsja (złe samopoczucie po jedzeniu) czy gastropareza, czyli opóźnione opróżnianie żołądka. Pomagają też przy zaparciach, zespole jelita nadwrażliwego z zaparciami oraz w specjalnych przypadkach, np. przed badaniem żołądka u osób z krwawieniem z górnych części układu pokarmowego [1,2].

Wiemy już dość sporo o lekach prokinetycznych, czyli lekach na żołądek i jelita. Czy są one dostępne w aptekach? Które leki prokinetyczne są bez recepty, a na które substancje wymagana jest recepta lekarska? Czy istnieją zamienniki bez recepty popularnych prokinetyków?

Jakie są leki prokinetyczne na receptę?

Większość leków na żołądek i jelita omawianych w tym artykule dostępnych jest na receptę. Leki te wpływają na perystaltykę jelit i pracę żołądka, dlatego stosowane niezgodnie z zaleceniami lekarza, np. nadużywane, mogą w łatwy sposób zaburzyć prawidłową pracę układu pokarmowego. Jednak istnieją pewne leki prokinetyczne bez recepty, ale to omówimy później. Lekami prokinetycznymi dostępnymi na receptę są:

• itopryd (Prokit, Zirid) – itopryd to lek, który pomaga jelitom lepiej pracować i sprawia, że żołądek szybciej się opróżnia. Ma też właściwości, które pomagają przeciwdziałać wymiotom. Stosuje się go, kiedy ktoś ma problemy z trawieniem, jak uczucie ciężkości w żołądku, dyskomfort czy wzdęcia, często związane z chorobą wrzodową. Ten lek jest przeznaczony tylko dla dorosłych;
• metoklopramid (Metoclopramidum Polpharma) – ten lek pomaga na nudności i wymioty, a także sprawia, że układ pokarmowy lepiej pracuje. Jednak powinno się go stosować tylko przez krótki czas, kiedy te problemy są spowodowane przez leczenie raka, radioterapię, operacje lub migrenę;
• cisapryd (Gasprid) – ten lek pomaga całemu układowi trawiennemu pracować szybciej. Dzięki niemu jedzenie nie zatrzymuje się zbyt długo w przełyku i żołądku, a także szybciej przechodzi przez jelita. Jest używany głównie do leczenia problemów z wolnym trawieniem, które mogą pojawiać się bez wyraźnej przyczyny lub z powodu cukrzycy;
• trimebutyna (Debretin, Debridat, Ircolon, Ircolon Forte, Tribux, Tribux Forte) – ten lek pomaga w sytuacji, gdy układ trawienny działa zbyt wolno, pomagając mu pracować szybciej. Jest bezpieczny i dobrze tolerowany, więc można go dawać nawet dzieciom.

Jakie są leki na perystaltykę jelit bez recepty?

Jeśli chodzi o leki na perystaltykę jelit bez recepty, to mamy dostępną jedną substancję. Preparatem dostępnym bez recepty, zawierającym w swoim składzie wspomnianą wyżej trimebutynę jest Tribux Bio – lek w postaci tabletek stosowany w zaburzeniach czynności układu pokarmowego oraz w zaburzeniach trawienia. Jest to zamiennik bez recepty takich leków jak Debridat, Tribux i Debretin. Należy pamiętać, że ma jedynie mniejszą dawkę niż wersje na receptę. Z kolei płynnym preparatem posiadającym działanie prokinetyczne jest Iberogast – lek ziołowy (naturalny prokinetyk) zawierający w swoim składzie mieszankę 9 ziół: rumianek, melisa, mięta, kminek, lukrecja, ostropest, ubiorek gorzki, glistnik jaskółcze ziele, arcydzięgiel.

Tribux Bio, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• jedyny lek z trimebutyną bez recepty;
• zawiera laktozę;
• stosować krótkotrwale – maksymalnie do 3. dni;
• przyjmować przed posiłkiem;
• nie stosować u kobiet w ciąży;
• do stosowania od 12. roku życia.

Iberogast, płyn doustny

O produkcie

• lek działa poprzez pobudzenie motoryki jelit, co dzieje się za sprawą wzmocnienia napięcia odcinków przewodu pokarmowego, które są osłabione;
• drugi kierunek działania polega na rozkurczaniu mięśni gładkich przewodu pokarmowego, co skutkuje uczuciem ulgi w bólu i towarzyszących wzdęciach bardzo częstych w zespole jelita drażliwego;
• Iberogast stymuluje produkcję prostaglandyn, które chronią błonę śluzową żołądka. Ekstrakty roślinne zawarte w leku wykazują działanie przeciwzapalne, wiatropędne;
• przy długotrwałym stosowaniu może dojść do uszkodzenia wątroby, przy objawach takich jak zażółcenie oczu, bóle w nadbrzuszu powinno się udać do lekarza.

Iberogast Balance, krople doustne

O produkcie

• Iberogast Balance działa na dwa sposoby: uspokaja napięte mięśnie żołądka, a jednocześnie pobudza mięśnie odźwiernika (wyjścia z żołądka), co poprawia trawienie;
• lek zmniejsza stany zapalne w przewodzie pokarmowym i łagodzi nadwrażliwość na ból, co przynosi ulgę w dolegliwościach bólowych często towarzyszących problemom trawiennym;
• składniki roślinne zawarte w Iberogast Balance korzystnie wpływają na bakterie jelitowe i tworzą ochronną warstwę na śluzówce żołądka;
• w przypadku długotrwałego stosowania leku, jeśli objawy nie ustępują po 7 dniach lub pogorszą się, należy skonsultować się z lekarzem w celu wykluczenia innych chorób.

Jak maślan sodu wpływa na pracę jelit?

Choć preparaty z maślanem sodu nie należą do leków prokinetycznych, mogą być stosowane wspomagająco w dbaniu o prawidłową pracę jelit (np. Tributron, Debutir Forte, Ibesan Maślan). Nie pobudzają bezpośrednio perystaltyki, ale maślan stanowi ważne źródło energii dla komórek nabłonka jelitowego, wspiera funkcjonowanie bariery jelitowej i może pomagać w utrzymaniu prawidłowego stanu błony śluzowej przewodu pokarmowego.

Tributron, kapsułki

O produkcie

• kompleksowy preparat składający się z maślanu sodu, probiotyku i prebiotyku;
• maślan sodu to źródło energii dla komórek jelita;
• 5 wyselekcjonowanych szczepów bakterii kwasu mlekowego zasiedlających jelito cienkie i grube; 
• Actilight® (fruktooligosacharydy) – pożywka niezbędna do wzrostu bakterii probiotycznych (prebiotyk);
• zastosowana technologia chroni bakterie kwasu mlekowego przed tlenem, temperaturą, wilgocią i pH żołądka;
• składniki pomagają w zachowaniu równowagi mikrobioty jelit;
• produkt polecany jest podczas i w trakcie antybiotykoterapii, dla osób z wrażliwymi jelitami i stosujących dietę lekkostrawną i ubogobłonnikową;
• dostępny w opakowaniach po 30 kapsułek.

Debutir Forte, kapsułki

O produkcie

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego;
• zawiera maślan sodu – 300 mg w 1 kapsułce;
• wspiera regenerację błony śluzowej jelita i równowagę mikroflory;
• nowoczesna technika mikrogranulacji pozwala na uwalnianie kwasu masłowego w jelicie cienkim i grubym;
• dawkowanie u dorosłych: 1 kapsułka 2 razy dziennie;
• może być stosowany u dzieci powyżej 7. roku życia;
• zaleca się stosowanie preparatu prze okres minimum 3 miesięcy;
• nie zawiera glutenu;
• dostępne opakowanie: 60 kapsułek.

Ibesan Maślan, kapsułki

O produkcie

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego;
• zawiera maślan sodu – 150 mg w 1 kapsułce;
• wspiera postępowanie dietetyczne w chorobach zapalnych i czynnościowych jelit oraz biegunkach poantybiotykowych;
• może być stosowany u dzieci od 7. roku życia;
• bez glutenu;
• zalecane dawkowanie to 1-2 kapsułki dwa razy dziennie (rano i wieczorem) u dorosłych;
• stosować przez przynajmniej 3 miesiące;
• dostępny w opakowaniach po 60 kapsułek.

Jak bezpiecznie stosować leki prokinetyczne? 7 wskazówek

W celu bezpiecznego stosowania leków prokinetycznych, warto przestrzegać poniższych wskazówek:

• konsultuj się z lekarzem – przed rozpoczęciem stosowania jakichkolwiek leków prokinetycznych, zawsze skonsultuj się z lekarzem. On dobierze odpowiedni preparat i ustali dawkowanie dostosowane do Twojego stanu zdrowia;
• przestrzegaj zaleceń – ważne jest, aby dokładnie przestrzegać zaleceń lekarza dotyczących dawkowania i częstotliwości przyjmowania leku. Nie należy przekraczać zalecanej dawki ani zmieniać sposobu podawania leku bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem;
• informuj lekarza o innych lekach – przed rozpoczęciem stosowania leków prokinetycznych, poinformuj lekarza o wszystkich innych lekach, suplementach i ziołach, które obecnie przyjmujesz. Niektóre leki mogą wchodzić w interakcje z lekami prokinetycznymi, co może wpływać na ich skuteczność lub bezpieczeństwo;
• uważaj na działania niepożądane – w czasie stosowania leków prokinetycznych, zwracaj uwagę na ewentualne działania niepożądane. Mogą to być np. ból głowy, nudności, biegunka czy osłabienie. Jeśli wystąpią jakiekolwiek objawy niepożądane, natychmiast skontaktuj się z lekarzem;
• unikaj alkoholu – spożywanie alkoholu podczas stosowania leków prokinetycznych może zwiększyć ryzyko działań niepożądanych. Dlatego zaleca się zachowanie umiaru lub całkowite unikanie alkoholu podczas leczenia;
• informuj o ciąży lub karmieniu piersią – jeśli jesteś w ciąży, planujesz zajście w ciążę lub karmisz piersią, poinformuj o tym lekarza przed rozpoczęciem stosowania leków prokinetycznych. Niektóre preparaty mogą być przeciwwskazane w tych okolicznościach lub wymagać szczególnej ostrożności;
• przestrzegaj terminów ważności leków – sprawdzaj daty ważności leków prokinetycznych i nie stosuj preparatów po upływie terminu ważności. Nieprawidłowe działanie leków po przekroczeniu terminu ważności może zagrażać Twojemu zdrowiu.

Jak naturalnie przyspieszyć opróżnianie żołądka?

Tabletki na jelita i żołądek oraz leki prokinetyczne bez recepty i na receptę to nie wszystko. Zdrowa i zrównoważona dieta odgrywa istotną rolę w skuteczności opróżniania żołądka i właściwej perystaltyki przewodu pokarmowego. Bogactwo błonnika w diecie jest kluczowe, ponieważ błonnik dodaje objętości stolcowi, co przyczynia się do pobudzenia ruchów perystaltycznych jelit i prawidłowego wypróżniania. Starajmy się zatem spożywać odpowiednią ilość błonnika, znajdującego się w produktach takich jak pełnoziarniste pieczywo, kasze i nasiona.

Warzywa i owoce są także niezwykle ważne w diecie. Pełne witamin, minerałów i przeciwutleniaczy, pomagają one w utrzymaniu zdrowej flory bakteryjnej w jelitach. W szczególności warto sięgnąć po produkty bogate w witaminę C, np. paprykę, porzeczki czy cytrusy, które działają przeciwzapalnie i wspierają funkcję układu trawiennego. Odpowiednie nawodnienie jest równie istotne dla optymalnej kinetyki przewodu pokarmowego. Płyny pomagają w utrzymaniu odpowiedniej konsystencji stolca, co ułatwia przesuwanie go przez jelita. Warto pamiętać o spożywaniu odpowiedniej ilości wody i unikać nadmiernego spożycia napojów zawierających kofeinę lub alkohol.

Oprócz tego warto zadbać o nasze zdrowie fizyczne i psychiczne. Zmniejszona perystaltyka jelit wynika z braku ruchu. Dobrze wprowadzić do codzinnego życia aktywność fizyczną. Nawet spacery będą dużo lepsze niż siedzenie przed telewizorem. Ostatnią kwestią jest stres, który bardzo wpływa na pracę jelit i żołądka. Powinniśmy zmniejszyć jego ilość w naszym życiu. Żadne leki na perystaltykę jelit bez recepty nie będą tak skuteczne jak ograniczenie długotrwałego stresu.

Kiedy należy udać się do lekarza?

W przypadku, gdy pacjent przyjmuje leki prokinetyczne, a objawy nie ustępują lub nasilają się, konieczne jest skonsultowanie się z lekarzem. Może to oznaczać, że lek nie działa wystarczająco skutecznie lub że istnieją inne przyczyny objawów, które wymagają różnego podejścia do leczenia. Lekarz jest najlepiej wyposażony, aby ocenić sytuację i dostosować dawkowanie lub zmienić lek prokinetyczny, jeśli to konieczne.

Warto również udać się do lekarza, jeśli występują jakiekolwiek niepokojące objawy po rozpoczęciu stosowania leku prokinetycznego, takie jak nudności, wymioty, trudności w oddychaniu, wysypka lub obrzęk. Te objawy mogą wskazywać na możliwość reakcji alergicznej lub działań niepożądanych leku, które wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.

Podsumowanie

Przyjmowanie leków prokinetycznych lub preparatów o działaniu prokinetycznym, takich jak Tribux Bio czy naturalny Iberogast, powinno odbywać się zgodnie z zaleceniami lekarza lub farmaceuty. Równie ważne są zmiany w diecie, w tym odpowiednia podaż błonnika, warzyw i owoców oraz prawidłowe nawodnienie organizmu, które wspierają perystaltykę jelit i funkcjonowanie układu trawiennego. Uzupełnieniem takiego postępowania mogą być preparaty z maślanem sodu, które nie działają prokinetycznie, ale wspierają prawidłowe funkcjonowanie błony śluzowej jelit (np. Tributron, Debutir Forte).

Co  sprawia, że jemioła stosowana jest w lecznictwie?

Już w starożytności zauważono jej właściwości lecznicze. Obecnie z rośliny wyizolowano szereg związków o znanym działaniu. Są to:

• flawonoidy: kwercetyna;
• aminy: cholina, acetylocholina, tyramina, histamina;
• triterpeny – kwas oleanolowy, ursolowy, betulinowy;
• polipeptyd – wiskotoksyna;
• cykliczne peptydy — wiskumamid;
• aminokwasy: arginina, kwas gamma-aminomasłowy;
• alkohole cukrowe — mannitol;
• lektyny: glikoproteiny i fitohemaglutyniny;
• fenolokwasy: kawowy, ferulowy;
• fitosterole: betasitosterol.

Kiedy warto stosować jemiołę?

Bogaty skład w związki czynne sprawił, że właściwości tej rośliny można wykorzystać w celu:

• obniżenia ciśnienia krwi (działa moczopędnie i rozszerza naczynia krwionośne) szczególnie u osób w podeszłym wieku oraz chorych z dużymi wahaniami ciśnienia, miażdżycą, zmianami w krążeniu mózgowym;
• obniżenie ciśnienia z powodu stresu i chorób nerek;
• wspomagania leczenia nowotworów z uwagi na działanie cytostatyczne, kancerostatyczne oraz immunostymulująco (lektyny, polisacharydy);
• wspomagania pracy układu krwionośnego;
• utrzymania prawidłowego poziomu cholesterolu i lipidów we krwi jako terapia uzupełniająca.

Ziele jemioły stosuje się również kosmetyce. Można ją znaleźć w wielu produktach o działaniu przeciwzapalnym, ściągającym, oraz hamującym wydzielanie łoju [1,2,3,4,5].

Jak prawidłowo stosować jemiołę?

Ze względu na zmienność składu preparatów z jemioły, co związane jest z czasem zbioru oraz rodzajem drzewa, na którym pasożytuje, zawartość składników czynnych może być różna. W związku z tym konieczna jest ostrożność w stosowaniu. Niezbędne jest również przestrzeganie zasad dawkowania określonych przez producenta. W zależności od postaci, w jakiej jemioła będzie stosowana, dawkowanie jest następujące.

Wyciągi alkoholowe

• Eliksir z jemioły (Herbapol) – suplement diety, stosowany 2x dziennie w ilości 5 ml co jest równe 248.3 mg wyciągu z jemioły w zalecanej dobowej dawce.
• Intractum Visci (Phytopharm) – produkt leczniczy stosowany 3x dziennie po 2,5 ml. Wyciąg należy pić, rozcieńczając go w małej ilości wody. Czas trwania kuracji nie powinien przekroczyć 4 tygodni. Dawka dobowa wynosi 6,939 g wyciągu [7].
• Preparaty złożone w postaci wyciągów z różnych ziół, w których skład wchodzi również wyciąg z jemioły, należy stosować według wskazań producenta. Z reguły są to preparaty, które w podobnych ilościach jak wyżej opisane przed spożyciem należy rozcieńczyć w wodzie.

Tabletki i kapsułki

• Jemioła kapsułki (Herbapol) – suplement diety do stosowania 3x dziennie po 1 kapsułce. Dawka dzienna wynosi 750 mg ziela z jemioły.
• Jemioła w tabletkach (Colfarm) – suplement diety zawiera 250 mg wyciągu w 1 tabletce, którą należy przyjmować 1x dziennie.

Zioła sypkie

1 płaską łyżeczkę należy zalać 200 ml wrzącej wody i odstawić pod przykryciem na 5-10 min. Pozostawienie zalanego ziela ma na celu wydostanie się substancji czynnych do naparu. Zaleca się go pić 1x dziennie. Za każdym razem trzeba przygotować świeży napar. Tak przygotowanych ziół nie należy stosować długo [6].

Preparaty homeopatyczne

Do sporządzania takich preparatów stosowane są pasożytujące na drzewach liściastych świeże liście i owoce. Dawkowanie określa szczegółowo producent.

Herbatki ziołowe złożone

Herbaty z jemiołą, mają mniejsza zawartość tego składnika niż wyciągi. Zalecane stosowanie to z reguły picie herbatki 2-3x dziennie. Pamiętać należy o pozostawieniu zalanej saszetki na 10-15 min. pod przykryciem.

Kto nie powinien stosować ziela jemioły?

Oto kilka grup osób, które powinny zachować ostrożność lub nie stosować jemioły:

1. Kobiety w ciąży i karmiące piersią;
2. Osoby z alergią lub nadwrażliwością;
3. Osoby z chorobami wątroby lub nerek;
4. Dzieci i niemowlęta;
5. Osoby przyjmujące niektóre leki;
6. Osoby z chorobami autoimmunologicznymi;
7. Osoby z chorobami serca.

Czy jemioła jest szkodliwa i trująca?

Od wieków roślina uważana była za magiczną. Wokół niej narosło wiele mitów i przesądów. Trujące działanie wyciągów z jemioły, może mieć miejsce w przypadku przedawkowania. Każdy z producentów określa sposób dawkowania i zalecane dzienne spożycie. Różnice w ilości substancji czynnych w każdym preparacie są różne, dlatego za każdym razem należy się zapoznać z ulotką. W przypadku pominięcia dawki nie należy stosować następnej dawki w podwójnej ilości.

Do zatrucia, którego skutkiem jest nadmierne obniżenie ciśnienia, może dojść podczas stosowania nieprawidłowych dawek jemioły w połączeniu z lekami obniżającymi ciśnienie. Osoby stosujące takie leki powinny preparaty z jemiołą stosować po konsultacji z lekarzem.

Ciężkie zatrucia mogą objawić się między innymi: biegunką, majaczeniem i drgawkami. Z tego względu najlepiej stosować ją pod kontrolą lekarza. Właściwe dawkowanie wg Komisji Europejskiej to 10 g surowca na dobę, przyjmowane doustnie [2].

Choroba Alzheimera (ang. Alzheimer’s Disease, AD) to przewlekła i postępująca choroba układu nerwowego, w której następuje stopniowe zwyrodnienie i zanikanie komórek nerwowych głównie w obszarze kory mózgowej. Stanowi ona zewnętrzną warstwę półkul mózgowych i to właśnie w niej znajdują się ośrodki odpowiedzialne za procesy prawidłowego myślenia, planowania, rozwiązywania problemów i podejmowania decyzji u człowieka. [1,2]

Jakie są przyczyny choroby Alzheimera?

Sam mechanizm powstawania choroby Alzheimera jest wciąż niejasny i bardzo złożony. Aktualne badania, wskazują, że za powstawania zmian neurodegeneracyjnych w mózgu są odpowiedzialne prawdopodobnie patologiczne, wewnątrzkomórkowe skupiska nieprawidłowo sfałdowanych białek tau oraz odkładające się blaszki amyloidowe (tzw. blaszek starczych), które powstają w wyniku zalegania substancji białkowej (beta-amyloidu). Zmiany te przeszkadzają komórkom w prawidłowym przewodzeniu impulsów nerwowych. W konsekwencji z czasem neurony ulegają obumarciu, a kora mózgowa kurczy się. Dodatkowo obserwuje się także niedobór niezbędnych neurotransmiterów — związków chemicznych, które są odpowiedzialne za przesyłanie sygnałów pomiędzy komórkami nerwowymi (w szczególności acetylocholiny). [1,3]

Czym się różni choroba Alzheimera od demencji?

Pogorszenie funkcji poznawczych (opisywane jako zaburzenia orientacji, trudności w zapamiętywaniu, ocenianiu, rozumieniu i podejmowaniu decyzji) występuje bardzo często u osób w starszym wieku.  W przypadku znacznego nasilenia wspomnianych zaburzeń, określa się je terminem otępienia lub demencji (łac. de – poza, mens – umysł). Natomiast choroba Alzheimera uważana jest za największą przyczynę otępienia. [4]

Kto może zachorować na chorobę Alzheimera?

Głównym czynnikiem ryzyka wystąpienia otępienia jest zaawansowany wiek. Każdego roku przybywa 4,5 mln pacjentów z objawami demencji, z czego choroba Alzheimera, według wyników badań epidemiologicznych z krajów rozwiniętych, występuje ona u 5% – 7% osób po 65. roku życia. Ze względu na wzrost średniej przeżywalności i starzenie się społeczeństwa szacuje się, że w ciągu najbliższych lat liczba chorych na AD może wzrosnąć nawet trzykrotnie. [5]

Poza zaawansowanym wiekiem choroba Alzheimera częściej dotyka kobiet oraz osób z chorobami współistniejącymi (nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą typu 2, niewydolnością serca). Niski poziom aktywności fizycznej oraz izolacja i wycofanie z życia społecznego również zwiększają ryzyko wystąpienia choroby. [6]

Czy Alzheimer jest dziedziczny?

Na podstawie aktualnych badań wiadomo, że ponad 20 genów zwiększa lub zmniejsza ryzyko rozwoju choroby Alzheimera. Ktoś, kto ma rodzica lub rodzeństwo, u którego zdiagnozowano chorobę Alzheimera w wieku powyżej 65 lat, ma nieco wyższe ryzyko zachorowania. Nie oznacza to jednak, że choroba Alzheimera jest w takim wypadku „wyrokiem” i jej wystąpienie jest nieuniknione. Każda osoba może wpłynąć na zmniejszenie ryzyka zachorowania, prowadząc zdrowy i aktywny tryb życia. Jedyny test predyspozycji genetycznych dotyczy bardzo rzadkiej postaci choroby Alzheimera o wczesnym początku, która rozwija się pomiędzy 30 a 65 r.ż. (co stanowi 10% wszystkich chorych). W tym przypadku przyczyną choroby są warianty patogenne w genie PSEN1, w genie APP oraz w genie PSEN2. [6,7,8]

Choroba Alzheimera – objawy. Jak zachowuje się człowiek chory na Alzheimera?

Opisane wcześniej zmiany w obszarze mózgu początkowo powodują łagodne objawy w postaci zaburzeń uwagi czy zapamiętywania nowych informacji. Osoba chora zaczyna np.: zapominać gdzie odłożyła konkretne przedmioty, czy uzyskała już odpowiedź na zadane niedawno pytanie lub nie jest w stanie powtórzyć niedawno usłyszanych informacji. Wspomniane łagodne zaburzenia poznawcze mogą trwać nawet wiele lat bez pogorszenia, co nie oznacza, że takie objawy należy lekceważyć lub sądzić, że choroba Alzheimera nas nie dotyczy. W przypadku wystąpienia powyższych symptomów u siebie czy bliskiej osoby konieczna jej dalsza obserwacja i udanie się na konsultacje do lekarza w celu wykonania odpowiednich badań.

W kolejnych stadiach rozwoju choroby pacjent jest coraz bardziej zagubiony i zdezorientowany. Dochodzi do rozwoju zmian w układzie ruchu (bezcelowe chodzenie, błądzenie, spowolnienie ruchowe), nieprawidłowości równowagi i chodu, zakłóceń snu, upośledzenia funkcji narządów zmysłów, a w późniejszych stadiach rozwoju choroby nawet do znacznych zaburzeń nastroju i zmian osobowości. Chory nie jest w stanie już komunikować się z otaczającymi go osobami, traci poczucie rzeczywistości, kontrolę nad własnym ciałem i nie jest w stanie wykonywać nawet podstawowych czynności, tj.: jeść, korzystać z toalety, ubierać się czy myć, przez co wymaga stałej opieki. [4]

Ile się żyje z chorobą Alzheimera?

Zmiany neurodegeneracyjne w mózgu mogą rozpoczynać się nawet 30 lat przed pierwszymi objawami otępienia. Choroba niestety jest nieuleczalna, ale systematyczne stosowanie leków i zaleceń dotyczących stylu życia pozwala spowolnić nasilenie objawów. Według aktualnych statystyk osoba chorująca na Alzheimera żyje ok. 8 lat, jednak obserwuje się przypadki pacjentów żyjących nawet 20 lat. Długość życia z chorobą jest kwestią bardzo subiektywną i zależy od wielu czynników — stadium choroby, stanu zdrowia chorego, momentu jej rozpoznania oraz stosowanego procesu leczenia. [3]

Jak sprawdzić czy jest się chorym na Alzheimera? Jak wygląda diagnoza?

Diagnozowanie choroby Alzheimera zwykle wymaga przeprowadzenia kompleksowej oceny przez profesjonalistów. Jeśli masz podejrzenia, że Ty lub ktoś z Twojej rodziny może cierpieć na chorobę Alzheimera, ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem w celu uzyskania dokładnej diagnozy. Postępowanie diagnostyczne choroby Alzheimera zazwyczaj obejmuje następujące kroki:

1. Wywiad medyczny: Lekarz oceni historię medyczną pacjenta, w tym wszelkie objawy i ich rozwój w czasie. Może również pytać o historię choroby w rodzinie oraz istniejące wcześniej schorzenia.
2. Badanie fizyczne i neurologiczne: Przeprowadzone zostanie dokładne badanie fizykalne, aby ocenić ogólny stan zdrowia i funkcji neurologicznych. Lekarz może sprawdzić odruchy, równowagę, koordynację oraz siłę mięśni.
3. Ocena poznawcza: Wykorzystuje się różne testy poznawcze, aby ocenić pamięć, umiejętności myślenia oraz zdolności do rozwiązywania problemów. Mogą to być testy polegające na przypominaniu informacji, rozwiązywaniu łamigłówek i wykonywaniu instrukcji.
4. Badania dodatkowe: Mogą być przeprowadzone dodatkowe badania w celu wykluczenia innych potencjalnych przyczyn upośledzenia poznawczego, takie jak badania krwi w celu sprawdzenia niedoborów witamin lub funkcji tarczycy, badania obrazowe mózgu (np. rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa) w celu zidentyfikowania ewentualnych zmian strukturalnych w mózgu oraz neuropsychologiczne testy, które pozwalają na szczegółową ocenę zdolności poznawczych.

Jaki jest najskuteczniejszy lek na Alzheimera?

Nie ma jedynego, skutecznego leku na chorobę Alzheimera. Ze względu na złożony, wciąż niejasny, mechanizm rozwoju schorzenia aktualne terapie opierają się na leczeniu objawowym. Oprócz tego stosowane są również inne opcje terapeutyczne (niefarmakologiczne), które również zmniejszają ryzyko szybkiej progresji choroby. Zarówno stosowanie leków jak i innych form terapii (trening pamięci i orientacji przestrzennej, wywoływanie wspomnień, stały kontakt z najbliższymi i dbanie o bezpieczne otoczenie dla chorego) pozwala poprawić funkcje poznawcze. Dzięki temu pacjent będzie mógł przez dłuższy czas wykonywać swobodnie wszystkie czynności niezbędne do codziennego, prawidłowego funkcjonowania oraz opóźni tym samym wystąpienie zaburzeń zachowania.

Leki stosowane w leczeniu Alzheimera przedstawiono poniżej.

Donepezil

Donepezil hamuje działanie enzymu rozkładającego acetylocholinę – kluczowego neuroprzekaźnika biorącego udział w procesie zapamiętywania. Według hipotezy cholinergicznej choroba Alzheimera spowodowana jest przez zbyt małą syntezę acetylocholiny, stąd używane są leki, które pozwolą zachować jej odpowiedni poziom w organizmie. Donepezil stosowany jest w formie tabletek doustnych lub rozpadających się w jamie ustnej w dawkach 5 mg i 10 mg (np.: Donepex, Yasnal, Cogiton, Donepezil Bluefish, Pamigen).

Rywastygmina

Rywastygmina również hamuje rozkład acetycholiny uwalnianej przez komórki nerwowe, tym samym podwyższa jej poziom w organizmie i przyczynia się do zwiększenia przekaźnictwa cholinergicznego. Stosowana w postaci tabletek doustnych lub w formie systemów transdermalnych – plastrów na skórę (np.: Evertas, Exelon).

Memantyna

Działanie memantyny opiera się na poprawie przekaźnictwa glutaminianergicznego (glutaminian pełni ważną rolę w procesach uczenia się i tworzenia śladu pamięciowego), który jest drugim, obok cholinergicznego, mechanizmem istotnym w rozwoju otępienia. Preparaty zawierające w składzie memantynę dostępne są w postaci tabletek doustnych (np.: Biomentin, Nemdatine) lub tabletek rozpadających się w jamie ustnej (Zenmem).

Jakie są nowe leki na Alzheimera?

Wszystkie aktualne opcje leczenia farmakologicznego nie wpływają bezpośrednio na przyczynę choroby Alzheimera, ale na jej objawy, spowalniając tym samym rozwój choroby. Wraz z pojawieniem się hipotezy o bezpośrednim wpływie gromadzących się białek (beta-amyloidu i białek tau) w mózgu na rozwój AD rozpoczęto pracę nad nową opcją terapeutyczną. I tak powstał lek o nazwie Aducanumab (zarejestrowany w USA pod nazwą handlową AduhelmTM i produkowany przez firmę Biogen). Jest on lekiem biologicznym, a dokładniej przeciwciałem monoklonalnym wytworzonym metodami inżynierii genetycznej podawanym w formie wlewów dożylnych. Badania kliniczne wykazały, że lek zmniejsza ilość złogów beta-amyloidu oraz białek tau w mózgu, spowalniając tym samym rozwój otępienia u osób w łagodnym stadium choroby Alzheimera. [9]

Jak wcześnie wykryć chorobę Alzheimera?

Wczesne rozpoznanie choroby Alzheimera jest niestety nadal trudne dla współczesnej medycyny. Wiele innych chorób o podłożu neurodegeneracyjnym może dawać podobne objawy do AD i przez to sama diagnostyka staje się długim i żmudnym procesem. Natomiast zmiany w mózgu mogą pojawiać się nawet wiele lat przed pojawieniem się pierwszych objawów. Pomocnym w diagnozie lub podjęciu decyzji o udaniu się do lekarza może okazać się przeanalizowanie opracowanych przez specjalistów 10 wczesnych oznak i objawów choroby Alzheimera:

1. Zaniki pamięci.
2. Planowanie lub rozwiązywanie problemów staje się dużym wyzwaniem.
3. Wykonywanie kiedyś prostych zadań zaczyna sprawiać więcej trudności.
4. Poczucie dezorientacji i zagubienia, nawet we wcześniej znanych i często odwiedzanych miejscach.
5. Zaburzenia wzrokowo-przestrzenne (trudności w czytaniu, ocenianiu odległości).
6. Problemy w wypowiadaniu się i pisaniu.
7. Odkładanie rzeczy w zupełnie innych miejscach i problemy w ich odnajdywaniu.
8. Podejmowanie decyzji, nawet co do wykonania codziennych czynności, staje się trudnością.
9. Wycofanie się z pracy lub spotkań towarzyskich.
10. Zmiany nastroju i osobowości. [10]

Jak postępować z chorym na Alzheimera?

Zazwyczaj choroba Alzheimera zmusza najbliższe osoby pacjenta do zaopiekowania się nim. To opiekun musi poszerzyć swoją wiedzę o tej chorobie, o jej objawach, a także o metodach pielęgnacyjno-opiekuńczych. Wymagane są trwałe zmiany w dotychczasowym życiu. Opieka nad chorym na Alzheimera powinna przede wszystkim być nastawiona na zapewnienie mu bezpieczeństwa i komfortu. Wówczas warto:

• Zabezpieczyć schody oraz usunąć małe chodniki i dywany, a także przestawić drobne meble, aby nie utrudniały poruszania się pacjenta;
• Zasłonić lustra i obrazy oprawione w szkło, jeśli pacjent reaguje lękiem lub agresją na odbicia w lustrze lub szybie;
• Ostre przedmioty, zapałki i zapalniczki trzymać w zamykanej szufladzie;
• Uniemożliwić pacjentowi dostęp do urządzeń mechanicznych, takich jak mikser czy kosiarka;
• Wszelkie ważne dokumenty, klucze do samochodu, czy rachunki trzymać w miejscu niedostępnym dla chorego;
• Odłączać dopływ gazu i wody wówczas, gdy chory zostaje sam w domu;
• Zamontować w łazience uchwyty, a o ile to możliwe, wannę zastąpić prysznicem;
• W wannie lub pod prysznicem stosować maty przeciwpoślizgowe;
• Trzymać w zamkniętej szafce wszelkie środki czystości, rozpuszczalniki, kleje czy środki owadobójcze, a także leki.

Istnieje również wiele cennych wskazówek, które poza bezpieczeństwem pacjenta, ułatwią mu także samodzielne funkcjonowanie. Warto wspomnieć o:

• Oznaczaniu tras (np. za pomocą strzałek), którymi porusza się chory, np. do łazienki lub do kuchni;
• Używaniu dużego zegara z wyraźnie zaznaczonymi cyframi;
• Wypisywaniu na dużej tablicy czynności, które danego dnia powinien wykonać pacjent.

Jakie są pomocne akcesoria dla chorych na Alzheimera?

W codziennym funkcjonowaniu z pacjentem chorym na Alzheimera mogą pomóc proste akcesoria. Aby oznaczyć najważniejsze miejsca w domu albo wyznaczyć trasę do łazienki lub kuchni, warto stosować zwykłe naklejki w kształcie strzałek, bądź duże strzałki wycięte z papieru przyklejone w widocznym miejscu. Aby zapobiec poślizgnięciu się w łazience podczas mycia, warto stosować proste maty antypoślizgowe. W celu zabezpieczenia chodników, wycieraczek czy małych dywaników, można użyć taśmy dwustronnej. Pomocna może okazać się także duża tablica, na której opiekun może wypisać proste zadania do wykonania dla chorego.

Jednocześnie dobrym pomysłem samych dla pacjentów  z chorobą Alzheimera są dostępne na rynku ćwiczenia pamięci, łamigłówki dla seniorów, a także układanki i puzzle stworzone specjalnie dla tej grupy pacjentów.

Dlaczego chory na Alzheimera chudnie?

Chorzy na Alzheimera często mogą chudnąć z różnych powodów. Jednym z głównych powodów jest niedożywienie, które często towarzyszy tej chorobie. Choroba Alzheimera może prowadzić do utraty apetytu, zaburzeń odżywiania, częstych biegunek, zaparć i zaburzeń wchłaniania substancji odżywczych. W miarę postępu choroby, osoby chore na Alzheimera mogą mieć trudności z utrzymaniem prawidłowej masy ciała ze względu na problemy z pamięcią i zdolnością do samodzielnego jedzenia i przygotowywania posiłków.

Należy zadbać o odpowiednią opiekę i odpowiednie odżywienie osób chorych na Alzheimera, aby zapobiec niedożywieniu i utracie masy ciała. Wiele osób z Alzheimerem wymaga specjalistycznego wsparcia żywieniowego i diety dostosowanej do ich potrzeb.

Na co umierają chorzy na Alzheimera?

Choroba Alzheimera, podobnie jak inne formy otępienia, jest postępującym schorzeniem wpływającym na mózg i prowadzącym do stopniowego pogorszenia funkcji poznawczych. Chociaż samo schorzenie Alzheimera nie jest bezpośrednią przyczyną śmierci, osoby chore na to schorzenie mają większe ryzyko rozwoju powikłań, które mogą przyczynić się do śmierci.

Najczęstsze przyczyny śmierci u osób z chorobą Alzheimera to:

1. Zapalenie płuc spowodowane aspiracją: Trudności w połykaniu mogą skutkować dostawaniem się jedzenia lub płynów do dróg oddechowych zamiast do przełyku, co powoduje zapalenie płuc związanego z aspiracją;
2. Odwodnienie i niedożywienie: Zaawansowane stadium choroby Alzheimera może utrudniać osobom jedzenie i picie, co prowadzi do odwodnienia i niedożywienia;
3. Infekcje: Osoby z chorobą Alzheimera, zwłaszcza na późnym etapie choroby, są bardziej podatne na infekcje, takie jak infekcje dróg moczowych, które mogą prowadzić do powikłań;
4. Współistniejące schorzenia: Osoby z chorobą Alzheimera mogą mieć inne choroby współistniejące, które przyczyniają się do ogólnego pogorszenia zdrowia i śmiertelności.

Gdzie szukać pomocy?

Istnieje wiele stowarzyszeń i fundacji, zajmujących się osobami cierpiącymi na chorobę Alzheimera. Jeśli jesteś świeżo zdiagnozowanym pacjentem, lub ktoś z Twojego bliskiego otoczenia choruję na tę dolegliwość, warto zapoznać się wówczas z ofertą takich stowarzyszeń. Oferują one pomoc na wielu płaszczyznach, nie tylko dla pacjentów, ale także dla ich rodzin. Są one rzetelnym źródłem informacji o trwających naborach do badań klinicznych dotyczących choroby Alzheimera, przedstawiają dostępne metody leczenia, ale również udzielają wskazówek opiekuńczo-pielęgnacyjnych, a także oferują specjalistyczne wsparcie psychologiczne.

Jednym ze stowarzyszeń, zajmujących się pacjentami z chorobą Alzheimera jest Polskie Stowarzyszenie Pomocy Osobom z Chorobą Alzheimera. Jest to charytatywna i pozarządowa organizacja pożytku publicznego, zrzeszająca od lat rodziny oraz opiekunów chorych. Stowarzyszenie to:

• Prowadzi telefon zaufania 22 622 11 22 w każdy wtorek i czwartek w godz. 15-17;
• Prowadzi dyżury bez konieczności zapisów;
• Organizuje comiesięczne spotkania grup wsparcia;
• Wydaje poradniki dla opiekunów i biuletyny;
• Prowadzi kampanie upowszechniające wiedzę o chorobie Alzheimera, w tym na rzecz opracowania i wdrożenia Polskiego Planu Alzheimerowskiego.

Nudności i wymioty są efektem podrażnienia chemoreceptorów w odpowiednich strukturach przez różne neuroprzekaźniki, takie jak: histamina, dopamina, serotonina, acetylocholina lub neurokininy. Leki przeciwwymiotne działają jako antagoniści tych substancji, czyli nie dopuszczają do oddziaływania danego neuroprzekaźnika z receptorem [1].

Do najczęstszych przyczyn wymiotów należą:

1. Zatrucia pokarmowe;
2. Choroby zakaźne;
3. Choroby przewodu pokarmowego: zapalenie jelit, choroba wrzodowa czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego;
4. Choroby wątroby: uszkodzenie wątroby, marskość wątroby czy żółtaczka;
5. Choroby nerek: niewydolność nerek, kamica nerkowa;
6. Choroby ośrodkowego układu nerwowego: migrena, guzy mózgu czy zapalenie opon mózgowych;
7. Reakcja na leki;
8. Choroby psychiczne: niektóre choroby psychiczne, takie jak bulimia czy anoreksja;
9. Mocne wrażenia zapachowe i smakowe;
10. Ciąża: zwłaszcza w pierwszym trymestrze.

Warto pamiętać, że wymioty mogą mieć również inne, bardziej rzadkie przyczyny, dlatego jeśli występują często, powtarzają się lub są uporczywe, zawsze warto skonsultować się z lekarzem w celu dokładnej diagnozy i leczenia.

Jakie są rodzaje wymiotów?

Generalnie wymioty i nudności można podzielić na dwa rodzaje: nagłe i przewlekłe [2].

Nagłe wymioty najczęściej związane są z konkretną jednostką chorobową. W przypadku klasycznego zatrucia pokarmowego działaniem podstawowym jest odpowiednie nawodnienie pacjenta, aby przeciwdziałać odwodnieniu. Nie zaleca się stosowania tabletek na wymioty na samym początku. Nawet jeśli stan zdrowotny wymaga włączenia leków przeciwwymiotnych na receptę, to najczęściej skuteczne są małe dawki przez krótki czas [2].

Sytuacja komplikuje się w wymiotach przewlekłych. Często są przyczyną przewlekłego stanu chorobowego pacjenta i np. zażywanych leków. Tutaj terapia przeciwwymiotna jest już długotrwała i ma na celu zniwelować nieprzyjemne działania niepożądane i umożliwić normalne życie pacjentowi. Jakie w takim razie możemy wyróżnić leki przeciwwymiotne [2]?

Leczenie objawowe vs leczenie przyczynowe wymiotów. Czym się różnią?

Leczenie objawowe wymiotów koncentruje się na łagodzeniu i kontrolowaniu objawów wymiotnych. Skupia się na zapewnieniu natychmiastowej ulgi, poprzez stosowanie leków przeciwwymiotnych lub środków łagodzących objawy. Celem tego rodzaju leczenia jest przede wszystkim złagodzenie uczucia mdłości i zmniejszenie częstotliwości wymiotów. Przykładowe metody leczenia objawowego mogą obejmować stosowanie leków przeciwwymiotnych, zmianę diety, wstrzyknięcie płynów dożylnie w przypadkach zaawansowanych wymiotów.

Z kolei leczenie przyczynowe wymiotów skupia się na identyfikacji i leczeniu bezpośredniej przyczyny wymiotów. Zamiast jedynie łagodzić objawy, celem leczenia przyczynowego jest wyeliminowanie lub kontrolowanie czynnika wywołującego wymioty. Przykładowo, gdy wymioty są spowodowane dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi, leczenie przyczynowe może obejmować stosowanie leków przeciwwymiotnych, antybiotyków lub leczenie infekcji.

Jak wygląda leczenie objawowe wymiotów?

Leczenie objawowe wymiotów może pomóc złagodzić nieprzyjemne dolegliwości. Polega ono na łagodzeniu uciążliwych symptomów, nie zwalcza jednak samej przyczyny wymiotów. Oto kilka metod leczenia:

1. Hydratacja: W przypadku wymiotów ważne jest utrzymanie odpowiedniego poziomu nawodnienia organizmu. Pij małymi łyczkami wodę lub napoje izotoniczne, aby uniknąć odwodnienia. Unikaj napojów gazowanych, słodkich lub alkoholu.
2. Przyjmowanie małych posiłków: Wybieraj lekkie, łatwostrawne pokarmy, takie jak sucharki, herbatniki, tosty lub bulion. Spożywanie małych porcji pokarmowych w równomiernych odstępach czasu może pomóc w utrzymaniu jedzenia w żołądku.
3. Unikanie silnych zapachów i smaków: Odruch wymiotny często jest wywoływany przez intensywne zapachy i smaki. Staraj się unikać potraw o intensywnym zapachu lub smaku, które mogą wywoływać mdłości i wymioty.
4. Odpoczynek: Odpoczynek może pomóc w redukcji nudności i wymiotów. Spróbuj znaleźć miejsce ciche i spokojne, gdzie będziesz mógł się zrelaksować.
5. Leki przeciwwymiotne: W niektórych przypadkach lekarz może zalecić stosowanie leków przeciwwymiotnych, takich jak domperidon, metoklopramid czy ondansetron, aby złagodzić objawy wymiotów.
6. Naturalne metody: Niektóre zioła i metody alternatywne, takie jak imbir, akupresura czy aromaterapia, mogą być stosowane jako uzupełnienie leczenia objawowego. Warto jednak skonsultować się z lekarzem przed zastosowaniem takich metod.

Jakie są leki przeciwwymiotne?

W celu przybliżenia dostępnej farmakoterapii wymiotów omówimy poszczególne grupy leków oraz zwrócimy uwagę, kiedy je najlepiej stosować.

Antagoniści dopaminy

Najczęściej stosowanym lekiem, który występuje w formie tabletek na wymioty, jak i zastrzyku przeciwwymiotnego jest metoklopramid. Inne leki z tej grupy o podobnych wskazaniach to, np. cyzapryd lub domperidon.

Metoklopramid to lek, który blokuje receptory dopaminowe, ale również serotoninowe (5-HT3). Z tego powodu redukuje nudności i wymioty na dwóch drogach [3].

Metoklopramid ma również działanie prokinetyczne, czyli zwiększa motorykę przewodu pokarmowego, przyspiesza opróżnianie żołądka, ale nie zwiększa wydzielania soków trawiennych. Stosuje się go w poniższych wskazaniach:

• Zapobieganie nudnościom i wymiotom po zabiegach chirurgicznych i radioterapii.
• W przeciwdziałaniu wymiotom podczas zaburzeń żołądkowo-jelitowych.
• Do leczenia nudności i wymiotów będących efektem napadów migreny (w połączeniu  z paracetamolem) [1,3].

Metoklopramid w formie iniekcji można stosować już od 1. roku życia. Tabletki na wymioty przeznaczone są dla osób od 15. roku życia [3].

Jak stosować ten lek? U dorosłych i młodzieży od 15. roku życia podaje się maksymalnie 10 mg 3 razy na dobę. U mniejszych dzieci metoklopramid powinno się dawkować na masę ciała. Dawka jednorazowa wynosi od 0,1 mg na kilogram masy ciała do 0,15 mg na kilogram masy ciała 3 razy na dobę [3].

Czy istnieją czopki przeciwwymiotne?

Do antagonistów receptorów dopaminowych zalicza się również tietylperazynę. To substancja, która występuje w leku Torecan. Torecan dostępny jest w postaci tabletek na wymioty, roztworu do wstrzykiwań i czopków przeciwwymiotnych.

Tabletki na wymioty Torecan, jak i czopki stosuje się u młodzieży od 15. roku życia i dorosłych. Dawkowanie wynosi od 1 do 3 tabletek na dobę [4].

Działania niepożądane

Najczęstsze spotykane działania niepożądane po lekach z tej grupy to zawroty i ból głowy [2].

Antagoniści serotoniny

Antagoniści serotoniny to kolejna grupa leków stosowana w leczeniu nudności i wymiotów. Sztandarowym przykładem leku z tej grupy jest ondansetron. Występuje on w formie tabletek, jak i roztworu do wstrzykiwań. Inne leki z tej grupy, to np. granisetron, tropisetron, palonosetron.

Ondansetron stosuje się w poniższych wskazaniach:

• Zapobieganie i leczenie nudności i wymiotów spowodowanych chemioterapią lub radioterapią.
• Leczenie nudności i wymiotów w okresie okołooperacyjnym.
• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe.
• Leczenie wymiotów spowodowanych nadużywaniem opioidów [1,5].

Ondansetron jest lekiem I rzutu w przypadku nudności i wymiotów u dzieci. Dawkę 2 mg można podawać już dzieciom od 6. miesiąca życia i ważących powyżej 8 kg [1].

U dorosłych standardowe dawkowanie ondansetronu wynosi 8 mg 2 razy na dobę. W przypadku dzieci lek podaje się w zależności od masy ciała:

• ≤ 10 kg: 2 mg 2 razy na dobę.
• > 10 kg: 4 mg 2 razy na dobę.
• > 30 kg: tak jak dorośli [1,5].

Działania niepożądane

Przyjmując te leki, możemy doświadczyć zawrotów i bólów głowy oraz zaparć. Niestety jako efekt uboczny notuje się również wydłużenie odcinka QTc, dlatego pacjenci z tym problemem powinni unikać tej grupy leków [2].

Leki przeciwhistaminowe

Leki przeciwhistaminowe kojarzą się nam głównie z lekami używanymi w celu leczenia alergii, ale to nie jest tylko ich jedyne zastosowanie. W tej grupie znajdują się także leki do leczenia nudności i wymiotów i niektóre z nich są dostępne bez recepty.

Głównym lekiem stosowanym do leczenia wymiotów jest Diphergan – syrop przeciw wymiotom z prometazyną. Jest on dostępny jedynie na receptę. Inną substancją dostępną na receptę, jak i OTC jest dimenhydrynat.

Diphergan to syrop przeciw wymiotom, jak i lek na nudności na receptę. Można go stosować od 2. roku życia. Dawkowanie przedstawia się następująco:

• 25 mg co 4 do 6 godzin – dorośli.
• 0,25 mg do 0,5 mg na kilogram masy ciała co 4 do 6 godzin – dzieci od 2. do 12. roku życia [6].

Działania niepożądane

Leki przeciwhistaminowe to jedne z bezpieczniejszych środków. M.in. dlatego są szeroko stosowane u dzieci. Najczęstszym działaniem niepożądanym jest ospałość [2].

Antagoniści neurokinin

Najczęściej spotykanym lekiem z grupy antagonistów neurokinin jest aprepitant. To lek przeznaczony głównie do zmniejszania nudności i wymiotów spowodowanych chemioterapią. Ma najsilniejsze działania przeciwwymiotne [1].

Lek ten podaje się w 3-dniowym schemacie. W pierwszym dniu pacjent przyjmuje 125 mg, a w kolejnych dwóch dniach po 80 mg.

Działania niepożądane

Głównym działaniem niepożądanym leków z tej grupy są ból i zawroty głowy [2].

Glikokortykosteroidy

Co ciekawe nawet glikokortykosteroidy można stosować jako leki przeciwwymiotne na recepcie. W tym celu używa się głównie deksametazonu (np. Pabi-Dexamethason, Dexamethasone Krka, Demezon, Dexaven) doustnie lub dożylnie. Stosowany krótkotrwale jest dobrze tolerowany i przynosi oczekiwane rezultatu, jednak jego nadużywanie może prowadzić do zmian nastroju [2].

Inne leki przeciwwymiotne na receptę

Istnieją również inne leki, które poprzez swój mechanizm działania stosuje się jako leki przeciwwymiotne. Jednak nie są one podawane w terapii pierwszego rzutu, głównie ze względu na działania niepożądane i nie tak dobry efekt, jak wymienione powyżej.

Do takich leków należą antagoniści receptorów dopaminowych, np.:

• Pochodne butyrofenonów: droperidol lub haloperidol (Haloperidol Unia, Haloperidol WZF).
• Atypowe leki przeciwpsychotyczne, np. olanzapina (Egolanza, Olanzin, Olazax, Olzapin) [1,2].

Ostatnio do leczenia nudności i wymiotów stosuje się również kannabinoidy, np. Nabilon i Dronabilon. Niestety spora część osób notuje po nich zawroty głowy, spadki ciśnienia i obniżenie nastroju [1,2].

Wybrane leki przeciw wymiotom bez recepty i na receptę

Poniżej prezentujemy wybrane substancje chemiczne używane w celu leczeniu wymiotów i nudności wraz z nazwami handlowymi preparatów.

Tabela 1. Wybrane tabletki na wymioty oraz zastrzyki i czopki przeciwwymiotne.

Kiedy skonsultować się z lekarzem w przypadku wymiotów?

Wymioty mogą być objawem różnych schorzeń i stanów, dlatego warto skonsultować się z lekarzem w następujących przypadkach:

1. Występowanie ciężkich i niekontrolowanych wymiotów przez dłuższy czas.
2. Wymioty towarzyszące bólowi brzucha, gorączce, utracie wagi lub zmianom w rytmie serca.
3. Wystąpienie krwi w wymiocinach.
4. Pojawienie się wymiotów po zażyciu nowego leku.
5. Wymioty u osoby w ciąży, ze względu na możliwość wystąpienia poważniejszych schorzeń.

W przypadku wymiotów, które trwają dłużej niż 24 godziny, są bardzo nasilone lub towarzyszą im inne niepokojące objawy, zawsze warto skonsultować się z lekarzem. Lekarz będzie mógł dokładnie ocenić przyczynę wymiotów i zalecić odpowiednie leczenie.

Jakie są domowe sposoby na wymioty?

W przypadku wymiotów można spróbować zastosować domowe sposoby, aby złagodzić objawy i przyspieszyć proces łagodzenia dolegliwości:

1. Imbir – jednym z domowych sposobów na uśmierzenie wymiotów może być stosowanie imbiru. Imbir zmniejsza stan zapalny w organizmie i działa uspokajająco na układ trawienny. Napar z imbiru można przygotować samemu, gotując około 1 cm świeżego korzenia imbiru przez 10 minut w 1 szklance wody. Następnie należy przecedzić i wypić powstały napar. Imbir można także dodawać do potraw lub żuć na surowo.
2. Herbatki – można spróbować wypić herbatki na bazie ziół, które łagodzą dolegliwości żołądkowe, takie jak melisa, mięta pieprzowa, rumianek czy dziurawiec.
3. Woda kokosowa – woda kokosowa to źródło elektrolitów, która może pomóc w uzupełnieniu poziomu płynów w organizmie. Można pić wodę kokosową naturalną lub dodać ją do smoothie lub koktajli.

Nie zapomnij o nawodnieniu! Dlaczego jest tak ważne w trakcie wymiotów?

Nawodnienie odgrywa kluczową rolę w trakcie wymiotów. Wymioty mogą prowadzić do znacznej utraty płynów i elektrolitów z organizmu, co może powodować odwodnienie. Odwodnienie jest poważnym stanem, który może prowadzić do szeregu problemów zdrowotnych, zwłaszcza gdy utrata płynów jest przewlekła lub intensywna. W przypadku odwodnienia, organizm traci nie tylko wodę, ale także sole mineralne i składniki odżywcze. Brak odpowiedniej ilości płynów może zaburzyć równowagę elektrolitową organizmu, co może prowadzić do zaburzeń metabolicznych i niedoborów składników odżywczych.

Ważne jest, aby w przypadku wymiotów utrzymać odpowiednie nawodnienie organizmu. Można to osiągnąć poprzez regularne picie małych ilości płynów przez cały dzień. Dobre wybory to klarowne płyny, takie jak woda, słabe herbatki ziołowe, bulion warzywny lub napoje izotoniczne. Unikaj napojów gazowanych, kawy i alkoholu, które mogą dodatkowo podrażniać żołądek. W przypadku poważniejszego odwodnienia lub trudności w nawadnianiu doustnym, konieczne może być podawanie płynów dożylnie w szpitalu. Jeśli masz wątpliwości lub obawy dotyczące nawodnienia w trakcie wymiotów, ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem.

Jakie mogą być skutki przewlekłych wymiotów?

Przewlekłe wymioty mogą być oznaką poważnych problemów zdrowotnych. Wymioty powyżej 24 godzin mogą prowadzić do odwodnienia i zaburzenń elektrolitowych, a w cięższych przypadkach do niedoborów odżywczych. Również zwiększają one ryzyko pojawienia się stanów zapalnych przełyku, żołądka i jelit, a także utworzenia owrzodzeń i krwawień w tych organach.