Około 30% przypadków gorączki ma nieznaną przyczynę. W wielu sytuacjach, szczególnie u noworodków i niemowląt, może być to jedyny objaw chorobowy. Warto również zaznaczyć, że gorączka jest wskazaniem do hospitalizacji u wszystkich noworodków do 7. dnia życia oraz noworodków, które urodziły się przedwcześnie. Natomiast jeśli chodzi o dzieci w wieku od 3. miesiąca życia do 3 lat gorączka ma niejednokrotnie charakter samoograniczający się. Jednak konieczna jest baczna obserwacja i jeśli zajdzie taka potrzeba – konsultacja z lekarzem pediatrą.

Gorączka u dzieci poniżej 5. roku życia może wynikać z infekcji układu oddechowego, pokarmowego, moczowego oraz ośrodkowego układu nerwowego. Niekiedy przyczyn poszukuje się również w czynnikach nieinfekcyjnych, m.in. w chorobach tkanki łącznej, układu odpornościowego czy stanach zapalnych jelit. 

Podwyższenie ciepłoty ciała jest reakcją obronną organizmu na pojawienie się w organizmie pewnego czynnika (np. patogenu), która rozpoznawany jest jako obcy. Aby zwalczyć ten czynnik, dochodzi do podniesienia temperatury ciała, co nasila tym samym aktywność makrofagów i neutrofili, które niszczą obce cząstki. Gorączka jest więc zjawiskiem fizjologicznym, wspomagającym walkę z patogenami i nie zawsze wymaga natychmiastowej interwencji [1,2].

Jak mierzyć temperaturę ciała u dzieci?

Uważa się, że miejscem, które pozwala uzyskać optymalny pomiar ciepłoty ciała jest ucho zewnętrzne. Choć sam pomiar trwa bardzo krótko, na jego dokładność może wpływać m.in. obecność korka woskowinowego. Czynność tę przeprowadzamy za pomocą termometru z czujnikiem podczerwieni (klasyczny termometr jest w tym przypadku niezalecany ze względu na konieczność umieszczenia go głęboko w uchu dziecka).

Odpowiednią techniką jest również mierzenie ciepłoty ciała w jamie ustnej, a właściwie podjęzykowo. To właśnie w tym miejscu dochodzi do najszybszych zmian temperatury wewnętrznej. Jednak jak nietrudno się domyśleć, pomiar może być niemożliwy do wykonania u dzieci najmłodszych i niewspółpracujących. Kolejnym rozwiązaniem jest klasyczny pomiar temperatury ciała w okolicy pachowej. Ten sposób rekomenduje się nie tylko u starszych dzieci, ale również w okresie noworodkowym. Wadą jest długość pomiaru oraz możliwość przesunięcia się termometru [1,3]. Staraj się mierzyć temperaturę ciała w tych samych miejscach i o jednakowych porach. To pomoże śledzić jakiekolwiek odchylenia od normy. Tego typu informacje zapisuj, aby mieć właściwy ogląd sytuacji. 

Od jakiej temperatury trzeba zbijać gorączkę u dzieci?

Prawidłowa ciepłota ciała mieści się w granicach 36,6-37°C, natomiast powyżej 37°C do maksymalnie 38°C mamy do czynienia ze stanem podgorączkowym. W takiej sytuacji często nie ma potrzeby podawania leków – zwłaszcza wtedy, gdy w zachowaniu dziecka nie zauważamy niczego niepokojącego, a maluch nie skarży się na gorsze samopoczucie i dolegliwości bólowe. Konieczna jest oczywiście baczna obserwacja dziecka.

Leki można podać wtedy, gdy ciepłota ciała przekracza 38°C, a dziecko jest apatyczne i widocznie osłabione. Mogą również pojawić się bóle głowy i bóle mięśniowe, dreszcze i uczucie zimna, a także przyspieszenie częstotliwości oddechów oraz pracy serca. Podanie leków można rozważyć również w sytuacji, gdy w przeszłości wystąpiły już drgawki gorączkowe, których ryzyko pojawienia się spędza sen z powiek wielu rodzicom.

Bardzo ważną kwestią jest nawadnianie dziecka. Gorączkujący maluch poci się, wilgoć odparowuje z powierzchni skóry, a to prowadzi do zwiększonej utraty płynów i soli mineralnych z organizmu. Co więcej, niejednokrotnie dochodzi do utraty apetytu, co również przyczynia się do odwodnienia organizmu. Wśród objawów odwodnienia wymienia się m.in. suchość w ustach, gęstą i lepką ślinę, obniżoną aktywność i apatię, a także zmianę koloru moczu na ciemniejszy. Niekiedy pojawia się również tzw. płacz bez łez [3,4].

Jakie leki podać w przypadku gorączki u dzieci?

Zanim sięgniesz po konkretny lek przeciwgorączkowy dla dzieci, dokładnie przeczytaj dołączoną ulotkę. Znajdziesz w niej instrukcję dotyczącą dawkowania preparatu. Podanie leków przeciwgorączkowych może wywołać pojawienie się wypieków na twarzy. Jest to fizjologiczne zjawisko spowodowane bardziej obfitym poceniem i stopniową utratą ciepła. Temperatura ciała ulega stabilizacji, dochodzi do poprawy samopoczucia dziecka i powrotu do codziennych aktywności.

Paracetamol

W przypadku gorączki u dzieci możesz sięgnąć po paracetamol, który działa przeciwgorączkowo i przeciwbólowo. Nie jest to natomiast lek przeciwzapalny. Paracetamol można stosować od pierwszych dni życia – uznawany jest za lek bezpieczny i niewchodzący w interakcje z antybiotykami czy lekami przeciwhistaminowymi. Występuje m.in. w postaci roztworów doustnych (np. Paracetamol Hasco, Pedicetamol, Panadol dla dzieci) oraz czopków (np. Efferalgan). Po podaniu doustnym wchłania się w 85-95%, natomiast po podaniu doodbytniczym w 50-60%. 

Zanim podasz paracetamol, przelicz dawkę na kilogram masy ciała. W przypadku roztworów doustnych nie przekraczaj dawki 10-15 mg/kg m.c. co 4-6 godzin (maksymalna dawka dobowa wynosi maksymalnie 90 mg/kg m.c.). Jeśli chodzi o podanie doodbytnicze, zaleca się stosowanie 25-30 mg/kg m.c. w przeliczeniu na jedną dawkę. 

Ibuprofen

U dzieci od 3. miesiąca życia można stosować ibuprofen (zaleca się, aby przed podaniem leku niemowlęciu poniżej 6. m. ż. zasięgnąć porady lekarza). Oprócz działania przeciwbólowego i przeciwgorączkowego, ibuprofen wykazuje również efekt przeciwzapalny, jednak w dawkach pediatrycznych jest on raczej łagodny. Zalecana dawka dobowa ibuprofenu wynosi od 20 do 30 mg/kg m.c. w dawkach podzielonych, podawanych co 6-8 godzin. 

Ibuprofen jest dostępny w postaci zawiesin doustnych (np. Nurofen dla dzieci Forte, Ibuprom dla dzieci, Axoprofen Forte, Ibufen dla dzieci Forte) oraz czopków (np. Nurofen dla dzieci). Dostępność obu postaci nie różni się znacząco – obie formy zapewniają porównywalne działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. Warto podkreślić, że ibuprofen nie jest zalecany w przebiegu ospy, ponieważ może wywoływać nadkażenia paciorkowcowe skóry. 

Uwaga! Nie podawaj kwasu acetylosalicylowego (np. Polopiryna S, Aspirin, Aspirin C) dzieciom do 12. roku życia (niektóre źródła podają, że nawet do 15. roku życia). Jest to obarczone ryzykiem wystąpienia zespołu Reye’a, który polega na uszkodzeniu mózgu oraz wątroby [1,3-5].

Podsumowanie

Pojawienie się gorączki (38°C i wyższej) u noworodków oraz niemowląt skonsultuj z lekarzem – nawet wtedy, gdy nie występują żadne inne objawy. Do specjalisty udaj się również wtedy, gdy pomimo podania leków gorączka nie spada lub trwa dłużej niż jeden dzień, a maluch jest wyraźnie osłabiony i rozdrażniony [4,5].