Ziołowe leki uspokajające — przyczyny stosowania

W dzisiejszych czasach największe spustoszenie w naszym organizmie niewątpliwie powoduje stres. Może się on objawiać między innymi wzmożonym pobudzeniem, drżeniem rąk czy występowaniem zaburzeń lękowych. Długotrwały stres może prowadzić do wystąpienia znacznego obniżenia nastroju, a nawet zaburzeń depresyjnych (czytaj także: Leki na uspokojenie — bezpieczeństwo stosowania).

Wszystkie te objawy często łagodzimy ziołowymi lekami uspokajającymi. Są to leki dostępne bez recepty i bardzo często wybierane przez pacjentów jako leki pierwszego wyboru w stanach obniżenia nastroju, znacznego stresu czy problemów z zasypianiem [1,3].

Zioła o działaniu uspokajającym

Chmiel zwyczajny (Humulus lupulus)

Znalazł zastosowanie w terapii stanów niepokoju oraz leczeniu objawów związanych z menopauzą. Surowcem leczniczym jest kwiatostan żeński (szyszki chmielu) oraz lupulina, czyli kwiatostan pozbawiony włosków. Mechanizm działania uspokajającego opiera się o oddziaływanie na ośrodki kory mózgowej i rdzenia kręgowego. Odwrażliwia mózg na bodźce i zmniejsza ich przesyłanie. Za to działanie odpowiadają przede wszystkim kwasy goryczowe takie jak humulon czy lupulon. Badania dowiodły, że chmiel ma działanie estrogenne. Ten fakt przyczynił się do wykorzystywania go w leczeniu objawów menopauzy [1,5,6].

REKLAMA
REKLAMA

Lawenda lekarska (Lavandula officinalis)

Roślina o bardzo charakterystycznym zapachu i kolorze. Wykorzystujemy jej kwiaty, które są bogate w olejek eteryczny. Lawenda ma działanie uspokajające. Często jest stosowana w aromaterapii, gdzie przynosi podobne efekty. Najnowsze badania dowodzą, że łączenie lawendy z lekami przeciwdepresyjnymi wzmacnia ich działanie [1,2,5,6].

Męczennica cielista (Passiflora incranata)

Wykazuje działanie uspokajające, którego mechanizm nie jest do końca poznany. Wiadomo jednak, że wiąże się z oddziaływaniem na ośrodkowy układ nerwowy. Jest przeciwwskazana dla kobiet w ciąży oraz podczas laktacji. Nasila działanie innych leków uspokajających. Wchodzi w interakcje z lekami rozrzedzającymi krew [2,5,6].

Zioła o działaniu przeciwdepresyjnym

Dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum)

Posiada działanie przeciwdepresyjne, za co odpowiada między innymi hyperycyna i hyperforyna. Mechanizmem działania jest hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny, co jest charakterystyczne dla leków przeciwdepresyjnych wybieranych przez lekarzy jako pierwszych w leczeniu depresji. Stosowanie dziurawca jest obarczone ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych takich jak nudności czy silne reakcje skórne. W trakcie stosowania surowca należy stosować filtry przeciwsłoneczne, ponieważ substancje wykazują działanie fotouczulające [4,6].

Szafran uprawny (Crocus sativus)

Jest jedną z najdroższych roślin na świecie. Jego znamiona z pręcikami (stigma) zawierają safranal, posiadający działanie łagodzące objawy depresji. W wyborze preparatu zawierającego szafran należy zwrócić uwagę czy aby na pewno zawiera on pręciki, a nie kwiaty, które już takiego działania nie będą miały. Poza działaniem poprawiającym nastrój szafran wykazuje działanie zwiększające apetyt oraz wspomagające trawienie [1,6].

Zioła stosowane w problemach z bezsennością

Melisa lekarska (Melissa officinalis)

Surowcem pozyskiwanym w lecznictwie jest liść tej rośliny. Można w nim znaleźć całe bogactwo składników czynnych, a przede wszystkim olejek eteryczny, którego związki czynne są odpowiedzialne za działanie sedatywne. Melisa znalazła zastosowanie przede wszystkim w terapii nadmiernego zdenerwowania i bezsenności. Została również przebadana w kierunku łagodzenia napięcia miesiączkowego oraz ADHD. W obu przypadkach wyniki były obiecujące. Zespół napięcia przedmiesiączkowego miał znacznie łagodniejszy przebieg, a badane dzieci z zespołem ADHD wykazywały znaczny wzrost koncentracji. Liść melisy stosujemy także w zaburzeniach rytmu serca i zaburzeniach jelitowych związanych z pobudzeniem nerwowym. Nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 12. roku życia oraz u kobiet w ciąży i w czasie laktacji, ze względu na brak badań potwierdzających bezpieczeństwo stosowania [1,6].

Kozłek lekarski (Valeriana officinalis)

Cieszy się największą popularnością wśród surowców roślinnych wykorzystywanych w stanach niepokoju oraz problemach z bezsennością. Swoją nazwę zawdzięcza wyglądzie kłącza, które przypomina kozią bródkę. Właśnie to kłącze wraz z korzeniem znajdziemy w preparatach na uspokojenie. Kozłek lekarski jest bogaty w liczne związki chemiczne, jednak najważniejszymi z punktu widzenia sedacji są walepotriaty. Liczne badania potwierdzają skuteczność waleriany. Roślina ma dodatkowo działanie rozkurczowe. Pomimo że zalicza się do bezpiecznych środków, nie należy jej stosować dłużej niż miesiąc. Przy dłuższym stosowaniu mogą wystąpić bóle brzucha. Może nasilać nasenne działanie benzodiazepin (Diazepam, Estazolam, Lorazepam, Klonazepam). Dla bezpieczeństwa nie powinno się prowadzić samochodu przez minimum 2 h po spożyciu preparatu zawierającego kozłek lekarski. Przeciwwskazany u dzieci poniżej 3. roku życia, kobiet w ciąży i w okresie laktacji [1,6].

Przykłady mieszanek surowców roślinnych w preparatach dostępnych w aptece

W aptece możemy spotkać się z preparatami zawierającymi w składzie mieszankę ziół: Valused (korzeń kozłka, szyszki chmielu, ziele męczennicy), Persen forte (korzeń kozłka, liść melisy, liść mięty), Tabletki uspokajające labofarm (korzeń kozłka, szyszka chmielu, liść melisy, ziele serdecznika).

Ziołowe leki uspokajające występują w różnych dawkach oraz różnych połączeniach. Należy bezwzględnie pamiętać o czytaniu składów. Najlepiej nie łączyć preparatów, nawet jeśli mają inne składy, ponieważ większość ziół nasila działanie sedatywne innych.

Niektóre preparaty ziołowe oprócz mieszanek posiadają dodatki w zależności od profilu działania danego preparatu. Przykładowo w preparatach na problem z zasypianiem znajdziemy dodatek melatoniny (Sennio forte), lub w preparatach uspokajających dodatek magnezu (Doppelherz activ na uspokojenie forte).

Wszystkie leki ziołowe, chociaż wydają się bezpieczne, posiadają liczne działania niepożądane. Między innymi bardzo częste reakcje alergiczne po zażyciu preparatu. Należy pamiętać o tym, że ziołowe leki uspokajające mogą zaburzać koordynację ruchową oraz czas reakcji. W związku z tym nie powinno się ich zażywać przed prowadzeniem pojazdów.

Pomimo że działanie preparatów jest poparte licznymi badaniami, są one przeznaczone do doraźnego stosowania. Każdy dłużej trwający problem z zasypianiem czy obniżonym nastrojem należy skonsultować z lekarzem, zanim rozwinie się ciężka w leczeniu depresja.

Leki na uspokojenie — bezpieczeństwo stosowania