Co powinieneś wiedzieć o nietrzymaniu moczu?

Jakie są rodzaje nietrzymania moczu?

Nietrzymanie moczu to problem, który dotyka obie płci i może wystąpić w każdym wieku. Nietrzymanie moczu może wydawać się wąskim tematem, jednak tak naprawdę u jego podstaw leżą rozmaite problemy. W poniższym artykule omówimy, co to jest nietrzymanie moczu i jakie są jego rodzaje.
Jakie są rodzaje nietrzymania moczu? (fot. Canva)

Co to jest nietrzymanie moczu?

Częstość występowania nietrzymania moczu jest trudna do określenia i brak jest jednoznacznych danych określających odsetek liczby osób cierpiących na tę dolegliwość. Według danych przedstawianych przez Międzynarodowe Towarzystwo Kontynencji (International Continence Society, ICS) około 10% kobiet zgłasza co najmniej jeden incydent wycieku moczu w tygodniu, a nawet 25-45% kobiet może doświadczać wycieków sporadycznych [1]. 

U mężczyzn liczby te prezentują się nieco inaczej, ale, podobnie jak wśród kobiet występują tutaj spore rozbieżności. Około 1-40% mężczyzn może doświadczać NTM, przy czym u starszych mężczyzn przedział ten wynosi już 11-35% [1]. 

Dane statystyczne wyraźnie pokazują jednak, że kobiety doświadczają NTM częściej niż mężczyźni. Ponadto ryzyko jego wystąpienia wzrasta wraz z wiekiem. Nie należy jednak traktować NTM jako naturalnego procesu starzenia się [1]!

Najszersza definicja nietrzymania moczu wskazuje, że jest to przypadłość polegająca na mimowolnym oddawaniu moczu, co stanowi problem nie tylko zdrowotny, ale również społeczny i higieniczyny dla pacjenta. Jednocześnie International Continence Society podkreśla, że wspomniana niedogodność jest zawsze bardziej złożona, dlatego możemy wyróżnić wiele rodzajów nietrzymania moczu, które zostaną omówione w dalszej części artykułu [2].

Jakie wyróżniamy rodzaje nietrzymania moczu?

Nietrzymanie moczu przybiera różne postacie. Czasami to może być jedynie bezwiedne popuszczanie kilku kropli, a czasami dochodzi wręcz do całego opróżnienia pęcherza. Częstotliwość występowania problemu to także rzecz zmienna. Epizody NTM mogą występować kilkukrotnie w ciągu dnia, ale również okazjonalnie, np. kilka razy w miesiącu. Ostatni z czynników, jaki może posłużyć do opisania NTM to przewidywalność. Bywa tak, że pacjent jest świadomy tego, że zaraz nastąpi popuszczenie moczu, a czasami bywa to totalnie nieprzewidywalne [1].

Pod względem klasyfikacji nietrzymania moczu możemy wyróżnić następujące rodzaje:

  • Wysiłkowe nietrzymanie moczu.
  • Naglące nietrzymanie moczu (nietrzymanie moczu z parcia).
  • Mieszane nietrzymanie moczu [1,2].

Powyższe rodzaje NTM występują najczęściej, ale możemy wyróżnić także inne rodzaje, np.:

  • Nocne nietrzymanie moczu.
  • Nietrzymanie moczu z przepełnienia.
  • Pozazwieraczowe nietrzymanie moczu.
  • Ciągłe nietrzymanie moczu [1,2].

Wysiłkowe nietrzymanie moczu

Przyczyną występowania wysiłkowego nietrzymania moczu najczęściej jest osłabienie mięśni dna miednicy, które w efekcie nie są w stanie prawidłowo zaciskać cewki moczowej. Następstwem jest niekontrolowany wyciek moczu, do którego dochodzi podczas czynności, które powodują zwiększenie ciśnienia wewnątrzbrzusznego, a co za tym idzie zwiększenia ciśnienia w samym pęcherzu. Do wysiłkowego nietrzymania moczu może dochodzić podczas takich czynności jak:

  • kaszel,
  • kichanie,
  • śmiech,
  • chodzenie,
  • ćwiczenia fizyczne – głównie angażujące tłocznię brzucha, np. dźwiganie ciężarów,
  • schylanie się [3,4].

W wysiłkowym NTM najczęściej dochodzi do niewielkiej utraty moczu, ale w zaawansowanych przypadkach może dojść nawet do opróżnienia pęcherza. Problem często występuje u kobiet w wieku menopauzalnym oraz kobiet będących w ciąży. Inne czynniki ryzyka wystąpienia wysiłkowego NTM to m.in.:

  • liczne, naturalne porody,
  • otyłość,
  • częste choroby przebiegające z silnym kaszlem,
  • choroby i zabiegi chirurgiczne okolic rodnych u kobiet,
  • zabiegi związane z usunięciem nowotworu prostaty [1,3,4].

Naglące nietrzymanie moczu

Naglące nietrzymanie moczu to przypadłość, w której pojawia się nagła i silna potrzeba oddania moczu i najczęściej w krótkim czasie do tego dochodzi. Jest to sytuacja, w której nie możemy kontrolować odruchu oddania moczu. Naglące nietrzymanie moczu określa się również jako nietrzymanie moczu z parcia. U podstawy problemu leży najczęściej nieprawidłowe funkcjonowanie mięśni pęcherza [1]. 

Nietrzymanie moczu z parcia jest jednym z objawów pęcherza nadreaktywnego (overactive bladder, OAB). W tym typie NTM opróżnianie pęcherza następuje szybko i nagle – w sytuacji, w której nie jest jeszcze do końca wypełniony. Naglące parcie może być na tyle silne, że pacjent nie jest w stanie dojść do toalety [3,4].

Innymi objawami pęcherza nadreaktywnego może być” 

  • Częstomocz dzienny, czyli oddawanie moczu w dzień powyżej 7 razy. Chociaż ta ilość może się wahać, np. od spożytej objętości płynów lub wysiłku fizycznego.
  • Nokturia, czyli sytuacja, w której pojawia się potrzeba oddania moczu w nocy jeden lub więcej razy [5].

Mieszane nietrzymanie moczu

Mieszane nietrzymanie moczu to połączenie wysiłkowego i naglącego nietrzymania moczu. U takich pacjentów pojawiają się nieprawidłowości w funkcjonowaniu mięśni pęcherza oraz dna miednicy. W efekcie epizody nietrzymania moczu pojawiają się podczas wysiłku, a także w wyniku nadreaktywności pęcherza [2].

Nocne nietrzymanie moczu

Nocne nietrzymanie moczu dotyka głównie dzieci powyżej 5. roku życia. Szacuje się, że około 10% dzieci w wieku od 6. do 7. roku życia cierpi na to schorzenie [3].

Nocne nietrzymanie moczu polega na tym, że podczas snu dochodzi do bezwiednego opróżnienia pęcherza. Pacjent pomimo wypełnienia pęcherza nie budzi się. U dzieci z nocnym NTM diagnozuje się zmniejszone, maksymalne wypełnienie pęcherza względem wieku oraz nadmierne wydzielanie moczu w nocy [3].

Moczenie nocne może również wiązać się z nokturią, czyli wybudzaniem się w nocu w celu oddania moczu — przy czym przyjmuje się, że za problem zdrowotny powinno uznawać się już dwie mikcje w porze nocnej.

Nietrzymanie moczu z przepełnienia

Ostatni, omawiany rodzaj nietrzymania moczu to NTM z przepełnienia. W tym typie schorzenia pęcherz pozostaje nadmiernie rozciągnięty. Jest to spowodowane zaburzeniem w odpływie moczu. Bardzo często problemem jest upośledzenie kurczliwości mięśnia wypieracza pęcherza. Może dojść także do niedrożności wylotu pęcherza [4].

Upośledzenie wypieracza pęcherza może wynikać z innych problemów, niezwiązanych bezpośrednio z układem moczowym, np. ze stwardnienia rozsianego, cukrzycy lub urazów rdzenia kręgowego. Schorzenie jest częstsze dla mężczyzn i czasami wynika z przeszkody w oddawaniu moczu, jaką jest przerost gruczołu krokowego [4].

Objawy NTM z przepełnienia to częste oddawanie moczu w małych ilościach oraz ból podczas mikcji. Dochodzi również do bezwiednego oddawania moczu [4]. 

NTM z przepełnienia moczu jest nie tylko krępujące, ale i niebezpieczne dla zdrowia. Ciągłe rozciągnięcie pęcherza prowadzi do osłabienia jego funkcjonowania. Zaleganie moczu może prowadzić do poważnych schorzeń związanych z nerkami. W niektórych przypadkach zaleganie moczu diagnozuje się także w nerkach. W efekcie może to prowadzić do niewydolności tego narządu [4].

W schorzeniach związanych z nietrzymaniem moczu oprócz farmakoterapii i zabiegów pomocne są preparaty chłonne, które zostaną omówione w kolejnym artykule z serii.

Pozazwieraczowe nietrzymanie moczu

Przy pozazwieraczowym nietrzymaniu moczu wyciek moczu następuje przez inne otwory niż ujście zewnętrzne cewki moczowej np. przez przetoki.

Ciągłe nietrzymanie moczu

Jeśli chodzi o ciągłe nietrzymanie moczu to przypadłość, w której obserwujemy stały wypływ moczu.

Gdzie szukać pomocy?

Problem nietrzymania moczu dotyczy wielu z nas. Istnieją organizacje pacjenckie, które zrzeszają osoby z tym problemem i udzielają im wsparcia. Jedną z nich jest Stowarzyszenie UroConti.

Logo Uro Conti

Stowarzyszenie Osób z NTM UroConti zrzesza osoby z problemem nietrzymania moczu. Stowarzyszenie zostało założone przez grupę aktywnych osób, które chcą pomóc sobie i innym pacjentom borykającym się z tym problemem. Cele Stowarzyszenia to poprawa jakości życia osób z NTM, wsparcie dla osób z problemem nietrzymania moczu i ich rodzin, a także popularyzacja wiedzy na temat metod leczenia nietrzymania moczu oraz wzrost świadomości społecznej na temat NTM.

Bibliografia

  1. V. W. Nitti, „The Prevalence of Urinary Incontinence”, Rev. Urol., t. 3, nr Suppl 1, s. S2–S6, 2001.
  2. The 2023 compilation of the International Continence Society Standardisations, Consensus statements, Educational modules, Terminology and Fundamentals documents, with the International Consultation on Incontinence algorithms.
  3. J. Vande Walle i in., „Enuresis: practical guidelines for primary care”, Br. J. Gen. Pract., t. 67, nr 660, s. 328–329, lip. 2017, doi: 10.3399/bjgp17X691337.
  4. L. N. Tran i Y. Puckett, „Urinary Incontinence”, w StatPearls, Treasure Island (FL): StatPearls Publishing, 2023. Dostęp: 30 grudzień 2023. [Online]. Dostępne na: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559095/
  5. D. J. Lightner, A. Gomelsky, L. Souter, i S. P. Vasavada, „Diagnosis and Treatment of Overactive Bladder (Non-Neurogenic) in Adults: AUA/SUFU Guideline Amendment 2019”, J. Urol., t. 202, nr 3, s. 558–563, wrz. 2019, doi: 10.1097/JU.0000000000000309.
  6. W. D. Steers, „Pathophysiology of Overactive Bladder and Urge Urinary Incontinence”, Rev. Urol., t. 4, nr Suppl 4, s. S7–S18, 2002.

Omawiane substancje

W tym poradniku nie omawiamy konkretnych substancji.

Omawiane schorzenia

  • Nietrzymanie moczu

    Nietrzymanie moczu to schorzenie, które dotyka zarówno mężczyzn, jak i kobiet, i polega na niekontrolowanym wycieku moczu. Może mieć różne przyczyny i stopień nasilenia.

Więcej poradników

Wyświetlane poradniki pochodzą z kategorii czytanego artykułu: .