Czym są blizny?

Podczas urazów może dochodzić do naruszenia warstw skóry. W konsekwencji tego powstaje rana, która w naturalnym procesie gojenia przechodzi na samym końcu w fazę tworzenia się blizny. Jeśli jest to rana płytka, zazwyczaj nie pozostawia widocznego śladu na skórze. Jednak kiedy uszkodzona zostaje warstwa skóry właściwej, blizna sięga na tyle głęboko, że zazwyczaj pozostaje z nami na długo. Blizny mogą być płaskie, lub wypukłe oraz w kolorze od czerwonego, przez brązowy do białego [1].

Blizny — rodzaje

Blizny różnią się od siebie i wiele zależy od tego, w jaki sposób powstały. Możemy wyróżnić następujące:

  • Cienkie i proste — najczęściej spotykane zmiany, które są efektem, np. przecięcia skóry w trakcie zabiegów chirurgicznych bądź skaleczeń. Zwykle nie bolą, ale mogą swędzieć przez kilka miesięcy. Proces ich zanikania może trwać nawet dwa lata, jednak nie znikną całkowicie. Pozostanie zauważalna linia, którą będzie różnić się od otaczającej tkanki.
  • Bliznowce — są efektem nadprodukcji kolagenu nawet po zagojeniu się rany. Takie blizny są przerośnięte, wystają ponad skórę i mogą być zaczerwienione bądź przyciemnione względem otaczającej tkanki. Bliznowce pojawiają się nie tylko w obrębie uszkodzonej skóry, ale również zdrowej, otaczającej ją tkanki. Powodują swędzenie i ból, a jeśli są umiejscowione w okolicach stawów, to mogą ograniczać ruchy.
  • Hipertroficzne — podobne do bliznowców, jednak pojawiają się tylko w obrębie uszkodzonej tkanki.
  • Atroficzne (zanikowe) — obserwujemy je jako wgłębienie skóry. Powstają w efekcie ubytku tkanki tłuszczowej lub mięśniowej pod raną. Często są efektem trądziku lub ospy wietrznej.
  • Rozstępy — nie można zapominać, że to też blizny. Pojawiają się w efekcie nagłego rozciągania skóry, np. spowodowanego ciążą lub szybkim przybieraniem masy mięśniowej [2,3].

Jak powstają blizny?

Po urazie kolejne warstwy skóry zaczynają się odnawiać. W przypadku małych ran trwa to krótko i nasz organizm jest w stanie wytworzyć kolejne warstwy skóry, które nie różnią się od tkanki, która nie została naruszona. Jednak w przypadku większych ran może wytworzyć się blizna. Proces powstawania blizny obejmuje tworzenie się dobrze unaczynionej tkanki w miejscu urazu. Dzięki naczyniom zewnętrzne warstwy nowego naskórka wysyłają informacje do organizmu, który reaguje, produkując nowe cząsteczki kolagenu. Kolagen odkłada się w miejscu rany, tworząc strukturę, którą bardzo ciężko usunąć [1,4].

REKLAMA
REKLAMA

Czy warto martwić się blizną jeszcze przed jej powstaniem?

Najlepiej, jeśli o bliźnie zaczniemy myśleć jeszcze przed jej pojawieniem się. Oczywiście nie jest to zawsze możliwe, jednak powinniśmy o tym pamiętać przy zabiegach operacyjnych. Dużo zależy od chirurga, gdyż to on powinien dobrać sposób cięcia tak, aby pasował do lokalnego napięcia skóry. Ważne jest również odpowiednie zamknięcie rany. Prawidłowo dobrana ilość, głębokość i napięcie szwów jest niezbędne, aby rana się nie rozeszła. Nieprawidłowości na tym etapie mogą prowadzić do powstania nieestetycznej blizny. Czasami niestety trudno zastosować te reguły do blizn umiejscowionych w okolicach narażonych na większe napięcie, np. okolicy naramiennej czy mostkowej [5,6].

Jak usunąć blizny?

Blizny oprócz zmiany wyglądu naszego ciała niosą za sobą wspomnienia o przeżytej traumie oraz mogą być bolesne. W związku z tym można zastosować preparaty do użytku zewnętrznego bezpośrednio na bliznę. W przypadku blizn dużej powierzchni oraz takich, które towarzyszą nam bardzo długi czas, zachodzi konieczność laserowego usuwania. Odpowiedni krem na blizny możemy dostać bez recepty w aptece [1,4].

Blizny — co robić na początku?

Po zszyciu bądź opatrzeniu rany należy dbać o higienę i odpowiednią zmianę opatrunku. Nie możemy dopuścić do zakażenia i rozwoju stanu zapalnego, gdyż opóźni to proces gojenia się tkanki i zwiększy prawdopodobieństwo powstania blizny [5].

Początkowo gojąca się tkanka jest mniej odporna na urazy mechaniczne. Zaleca się stosowanie plastrów przeznaczonych do zamykania ran (Viscoplast Steri-Strip, Pasocare Med, Urgostrips). Ściągają one skórę, co zmniejsza napięcie oddziałujące na bliznę, które może doprowadzić do jej rozciągnięcia się i powstania blizny przerostowej. Takie zabiegi powinno się stosować nawet do 3 miesięcy po zdjęciu szwów. Co ciekawe, istnieją sposoby, które polegają na ostrzykiwaniu okolicy świeżej blizny toksyną botulinową. W efekcie dochodzi do zmniejszenia napięcia mięśniowego, co przyczynia się do polepszenia jej wyglądu [6].

Blizny — dalsze postępowanie

Poza mechanicznym ściąganiem skóry powinniśmy stosować również inne preparaty.

Silikon

W pielęgnacji blizn duże znaczenie odgrywają produkty zawierające silikon medyczny. Najczęściej są to polisiloksany. Świeża blizna jest młodą tkanką z tendencją do wysychania. Mechanizm związany z silikonem medycznym nie jest do końca poznany, ale naukowcy twierdzą, że duże znaczenie może odgrywać kwestia ograniczenia przezskórnego parowania nawet o połowę. Zwiększone nawilżenie skóry powoduje zmniejszenie przekrwienia tkanki i redukcję odkładania kolagenu, co wpływa na wygładzenie blizny [5].

Preparaty silikonowe występują pod dwoma postaciami:

  • żele, takie jak Raniseptol Blizny, Bliznasil, Sutricon, Blizan lub Silaurum,
  • plastry, takie jak Sikatris, Bliznasil, Sutricon.

Efekty stosowania obu postaci są podobne, jednak plastry są mniej komfortowe dla pacjentów. Po naklejeniu mogą krępować ruchy i są widoczne. Plastry zwiększają wilgotność w miejscu naklejenia, dlatego stosowane zbyt długo powodują macerację skóry. Inne działania niepożądane, jakie mogą się pojawić to:

  • świąd,
  • wysypka,
  • nieprzyjemny zapach,
  • odklejanie się plastra.

Znacznie lepiej w tym porównaniu wypadają żele, których efektywność nie jest gorsza, a szybko wysychają i tworzą niewidoczną powłokę na bliźnie. Niedogodnością może być fakt, że aplikację żelu należy powtarzać kilka razy dziennie [5].

Produkty oparte na silikonie nie dają efektów natychmiast. Należy stosować je długotrwale — minimum 6 miesięcy. Terapię powinno rozpocząć się możliwie jak najszybciej, ale nie wolno stosować żeli i plastrów na otwarte oraz niewygojone rany [5,6].

Maść z cebuli na blizny

Jednym z najbardziej popularnych preparatów są maści zawierające wyciągi z cebuli. Roślina ta ma zdolność do hamowania procesu bliznowacenia. Powoduje ograniczenie produkcji kolagenu, który jest głównym składnikiem tkanki tworzącej bliznę. Dodatkowo posiada właściwości bakteriobójcze i przeciwzapalne. Kwercetyna, którą znajdziemy w wyciągach z cebuli, powoduje łagodzenie uczucia swędzenia, który towarzyszy powstawaniu blizny. W związku z powyższym mechanizmem działania stosowanie maści zawierających wyciąg z cebuli na blizny ma sens, jeśli zastosujemy je na świeżo zagojoną ranę. Wtedy jej działanie prewencyjne zapobiegnie wytworzeniu bliznowca [7].

Heparyna na blizny

Podobne działanie do cebuli posiada heparyna, jednak  dodatkowo oddziałujeona na kolagen poprzez zwiększenie międzycząsteczkowych wiązań pomiędzy nim. W efekcie dochodzi do powstania mniejszej blizny. W aptekach możemy znaleźć następujące produkty z heparyną:

  • Lioton 1000,
  • Heparin-Hasco Forte,
  • Heparinum GSK.

Preparaty oparte na cebuli zwyczajnej i heparynie mają potwierdzone działanie w redukcji blizn typu przerostowych czy bliznowców. Powodują również wygładzenie blizn po cięciu cesarskim. W obu przypadkach ważny jest okres stosowania, który nie powinien być krótszy niż 6 miesięcy [5].

Najlepsza maść na blizny: Cepan czy Contractubex?

Na rynku aptecznym są dwa znane preparaty z wyciągiem cebuli. Contractubex oraz Cepan to preparaty zawierające oprócz wyciągów z cebuli:

  • heparynę: która powoduje zmniejszenie obrzęku w miejscu powstawania blizny. Heparyna może również wiązać wodę, dzięki czemu nadmierne uwalnianie wody w tym miejscu jest zahamowane. Badacze przypuszczają, że substancja może powodować hamowanie produkcji kolagenu.
  • alantoinę: czyli substancję, która łagodzi podrażnienia [3,4].
CECHYCEPANCONTRACTUBEX
Zawartość substancjiCepan zawiera w przeliczeniu na 1g produktu:

  • 200 mg wyciągu z cebuli
    • 50 IU heparyny
    • 10 mg alantoiny
  • 50 mg wyciągu z rumianku 

Rumianek jest rośliną, która ma działanie przeciwzapalne oraz łagodzące podrażnienia.

Contractubex zawiera w przeliczeniu na 1g produktu:

  • 100 mg wyciągu z cebuli
  • 50 IU heparyny
  • 10 mg alantoiny
Cena

Cepan jest preparatem tańszym. Jego cena waha się z granicach 15-20 zł za 35g.

W przeliczeniu na 1g produktu wynosi 0,42 -0,57 zł.

Contractubex dostaniemy w pojemności 20g oraz 50g. Cena za 50g wynosi około 50-60zł.

W przeliczeniu na 1g produktu wynosi 1-1,2zł.

Postać preparatuCepan to krem na blizny.Contractubex to żel na blizny.
Postać żelu ma przewagę nad kremem, ponieważ powoduje lepszą okluzję skóry. W konsekwencji tego składniki oddziaływują na skórę nieco dłużej.

Nawilżenie blizny

Nawilżenie zmienionej skóry to również bardzo ważny aspekt, o którym nie można zapominać. Tę funkcję spełniają wspomniane wcześniej żele i plastry na bazie silikonu medycznego. Jednak prawidłową wilgotność utrzymamy, stosując także tańsze metody. Idealnie nadadzą się do tego kremy nawilżające (Cetaphil PS), oliwki dziecięce czy preparaty na rozstępy (Bio-Oil, Pharmaceris M Tocoreduct Forte). Najlepiej stosować je zamiennie z innymi preparatami, np. rano i wieczorem po umyciu.

Blizny – zaawansowane metody postępowania

Czasami blizny (szczególnie przerostowe czy bliznowce) są na tyle poważnymi zmianami, że preparaty dostępne bez recepty nie wystarczą. W takim przypadku należy skorzystać z pomocy specjalistów.

Glikokortykosteroidy

Ostrzykiwanie blizny glikokortykosteroidami stosuje się w przypadku bliznowców i blizn hipertroficznych. Zabieg powtarza się zwykle trzykrotnie w odstępie od 4 do 6 tygodni. Kortykosteroidy redukują obrzęk i zmniejszają bliznę poprzez zmniejszenie syntezy kolagenu i glikozaminoglikanów oraz wykazują działanie przeciwzapalne. Niektórzy pacjenci wymagają dłuższego przeprowadzanie zabiegu — nawet do kilku miesięcy. Metoda opiera się na podawaniu acetonidu triamcinolonu (Triamhexal, Kenalog) w stężeniu od 10 do 40 mg/ml [2,5].

Zabieg często przynosi zamierzone efekty, jednak nie eliminuje całkowicie blizny — wygładza ją. Jest to metoda inwazyjna, dlatego posiada też pewne skutki uboczne, takie jak:

  • ból w miejscu podania,
  • hiperpigmentacja,
  • atrofia skóry i tkanki tłuszczowej [5].

Bleomycyna

Inny sposób na redukcję wielkości blizn to zastrzyki z siarczanem bleomycyny, które podaje się w okolice zmian. Mechanizm działania związku nie jest do końca poznany, ale uważa się, że może mieć związek z nekrozą keratynocytów, czyli procesem śmierci komórek naskórka, co może wpływać na redukcję blizny. Oprócz wizualnego zmniejszenia blizny bleomycyna powoduje także redukcję bólu lub świądu, który jest częsty w przypadku bliznowców i blizn przerostowych. Działania niepożądane zabiegu są podobne, jak w przypadku glikokortykosteroidów [5].

Terapia laserowa

Zabiegi laserowe pomagają zmniejszyć zaczerwienienie poprzez oddziaływanie na naczynia krwionośne w bliznach. W niektórych przypadkach laser pozwala także na wizualną redukcję zmiany poprzez usunięcie wierzchniej warstwy komórek, co indukuje produkcję kolagenu w głębszym warstwach [2].

Krioterapia

W przypadku bliznowców stosuje się również krioterapię z użyciem ciekłego azotu. W początkowym okresie tworzenia się blizny, krioterapia pozwala na jej spłaszczenie i zatrzymanie dalszego rozwoju. Krioterapia może być łączona z miejscowym podawaniem glikokortykosteroidów [2,5].

Zabiegi chirurgiczne

Do niektórych rodzajów blizn stosuje się zabiegi chirurgiczne, które polegają na wycięciu zmienionej tkanki. Skóra może do pewnego stopnia się rozciągnąć, jednak w przypadku rozległych blizn czasami może być wymagany przeszczep skóry. Takie zabiegi wykonuje się najczęściej jeśli istniejąca blizna znacznie przeszkadza w codziennym funkcjonowaniu, np. jest zlokalizowana w obrębie stawów [2].

Blizny i alternatywne metody leczenia

Oprócz metod konwencjonalnych, w pracach naukowych pojawiają się również inne zabiegi, których przydatność jest testowana do leczenia blizn.

Warto tutaj wspomnieć o zastrzykach z interferonem alfa lub gamma, który blokuje syntezę kolagenu typu I i III, co może znaleźć zastosowanie w zmniejszeniu blizny. Jest to jednak bolesna i kosztowna terapia. Podobne badania przeprowadzono również z zastosowaniem 5-fluorouracylu w kombinacji z triamcinolonem [5].

Podsumowanie

Walka z bliznami jest długotrwałym i kosztownym procesem. Zabiegi należy rozpocząć jak najszybciej to możliwe. Cały proces często trwa wiele miesięcy lub lat i niestety nigdy nie osiągniemy całkowitej redukcji blizny — możemy ją tylko zmniejszyć, wygładzić lub rozjaśnić.