Jaka jest wiedza Polaków na temat działań niepożądanych leków?

Data publikacji:

Co Polacy wiedzą o działaniach niepożądanych  leków?

W dzisiejszych czasach coraz łatwiejszy dostęp do leków nie idzie w parze z odpowiednią wiedzą o ich potencjalnych działaniach niepożądanych. Ostatnie badanie przeprowadzone przez naszą platformę leki.pl wskazuje, że świadomość Polaków na temat działań niepożądanych leków jest alarmująco niska. Jakie konkretnie wyniki ujawniło to badanie i dlaczego jest tak ważne?
Działanie niepożądane leku, skutek uboczny leku (fot. Canva).

W dzisiejszych czasach wciąż za mało mówi się o możliwych negatywnych skutkach  stosowania leków. Niewystarczająca wiedza pacjentów na temat działań niepożądanych leków może prowadzić do wielu niebezpiecznych dla ich zdrowia sytuacji, ale też stawia Polskę na szarym końcu na tle innych krajów Unii Europejskiej w ilości zgłaszanych działań niepożądanych. To pokazuje, że ten rodzaj postawy obywatelskiej jest jeszcze zbyt mało zakorzeniony w mentalności polskiego pacjenta.

Aby lepiej zrozumieć ten problem, przeprowadziliśmy badanie na 1000 osób, pytając ich o ich doświadczenia, wiedzę i opinie na temat zgłaszania działań niepożądanych leków. Przyjrzyjmy się bliżej wynikom badania ankietowego. 

Czy potrafimy rozpoznać działanie niepożądane leku?

Wyniki badania ankietowego wyraźnie wskazały, iż ponad połowa badanych uważa, że doświadczyła działań niepożądanych leków. Jednocześnie prawie 70% ankietowanych deklaruje, że jest w stanie samodzielnie określić związek przyczynowo-skutkowy między przyjęciem leku, a wystąpieniem działania niepożądanego, czyli są w stanie sami rozpoznać skutek uboczny zastosowanego leku.

Warto w tym miejscu rozważyć, czy 40% ankietowanych, deklarujących, że nigdy nie doświadczyła działania niepożądanego, rzeczywiście nie miała takiego efektu , czy po prostu nie potrafiła go prawidłowo rozpoznać? 

Działanie niepożądane a skutek uboczny: czy wiemy o czym mówimy?

Z analiz platformy leki.pl wynika, że znacznie większa grupa pacjentów poszukuje w internecie fraz kluczowych powiązanych z lekami używając określenia “skutki uboczne” a nie “działania niepożądane”. Wg danych firmy Ahrefs fraza “skutki uboczne” ma ponad 1,3 mln miesięcznych wyszukiwań w internecie, podczas gdy “działania niepożądane” zaledwie kilka tysięcy. Aby lepiej zobrazować tę skalę przeprowadziliśmy analizę porównawczą zapytań w poszukiwaniu konkretnego leku i konkretnego leku oraz jego skutków ubocznych. Okazało się, że odsetek zapytań pacjentów poszukujących informacji o działaniach niepożądanych konkretnego leku waha się w przedziale od 3% – 20% całości zapytań o konkretny lek.  

Analizując te zapytania można określić różne przyczyny takiego stanu rzeczy: strach przed negatywnym skutkiem ubocznym, a niekiedy po prostu chęć sprawdzenia czy objaw, który wystąpił u pacjenta mógł być spowodowany przez lek. Niewątpliwie, skala wyszukiwań wskazuje na duże zainteresowanie tym tematem i świadomością wśród pacjentów faktu, że leki mogą dawać efekty inne niż pożądane. 

Wartym podkreślenia jest to, że wyrażenie “skutek uboczny” jest używany przez pacjentów znacznie częściej niż “działanie niepożądane”, które w rzeczywistości jest fachowym i prawidłowym sformułowaniem. Tymczasem nie są one tożsame, bowiem skutek uboczny leku to zazwyczaj przewidywalna i udokumentowana reakcja, która może wystąpić podczas stosowania leku zgodnie z zaleceniami lekarza i czasami może być to efekt pożądany w zalecanej terapii; większość skutków ubocznych ustępuje samoistnie wraz z upływem czasu. Z kolei działanie niepożądane jest zwykle nieudokumentowanym, niespodziewanym efektem, który może pojawić się niezależnie od dawki, jest zawsze niepożądane i wymaga interwencji medycznej.

Według wyników naszej ankiety, zaledwie 10% ankietowanych rozumie różnicę między tymi dwoma wyrażeniami, jednocześnie ponad połowa badanych nie rozróżnia tych pojęć. W związku z powyższym, na platformie leki.pl świadomie przyjęliśmy zasadę, aby oba wyrażenia stosować zamiennie (mimo, że zdajemy sobie sprawę, że nie są synonimami), aby ułatwić naszym czytelnikom zrozumienie naszych treści. 

Doświadczyłam/em działania niepożądanego i co dalej? Czy wiemy, jak reagować na działania niepożądane leków?

Jedynie  22% wszystkich ankietowanych uważa, że wie, co należy zrobić po zaobserwowaniu u siebie działania niepożądanego leku, a wśród osób, które doświadczyły takich efektów tylko nieco ponad połowa wiedziała, co należy zrobić w takiej sytuacji. Te wyniki jednoznacznie podkreślają, jak ważna jest edukacja społeczeństwa i kształtowanie obywatelskiej postawy, która przybliży nas do coraz bezpieczniejszych metod leczenia. Pozyskane raporty dotyczące działań niepożądanych stosuje się do optymalizowania terapii, poszerzania możliwości użycia leku w grupach, na których nie prowadzi się badań klinicznych (np. kobiety w ciąży), rozwoju nowych leków, wsparcia decyzji regulacyjnych czy poprawy edukacji pacjentów i personelu medycznego. 

Pacjenci wiedzą, że zgłaszanie działań niepożądanych leków jest ważne i stanowi istotny element odpowiedzialności społecznej. Wskazali na to niemal wszyscy ankietowani.  Mimo, że badani nie znali dokładnie terminologii i nie potrafili rozróżnić “skutku ubocznego” od “działania niepożądanego” to byli świadomi, jak ważne jest zgłaszanie tego rodzaju negatywnych efektów stosowania leków. Jest to bardzo optymistyczny wynik, wskazujący na wysoką gotowość pacjentów do współpracy w tym zakresie. 

Niestety, biorąc pod uwagę ilość rzeczywistych zgłoszeń działań niepożądanych, które trafiły do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, wiele pracy jest jeszcze w rękach regulatora oraz samych producentów leków. W 2023 roku w Polsce zgłoszono tylko 20 910 przypadków potencjalnych skutków ubocznych. To oznacza, że zgłasza je tylko 1 osoba na 2000 mieszkańców. W naszej opinii wynika to z braku “łącznika” między pacjentem, a producentem leku czy Urzędem Rejestracji Produktów Leczniczych – instytucjami, które bezpośrednio odpowiadają za zgłaszanie działań niepożądanych. Dlatego też na platformie leki.pl chcemy umożliwić pacjentom zgłaszanie sygnałów działań niepożądanych (skutków ubocznych) leków poprzez wdrożenie prostego i łatwo dostępnego formularza zgłoszenia sygnału działania niepożądanego i infolinii. Tymi kanałami, przekazując tylko podstawowe informacje, można zgłosić potencjalny sygnał działania niepożądanego.

Bibliografia

Powiązane produkty

Omawiane substancje

W tym poradniku nie omawiamy konkretnych substancji.

Omawiane schorzenia

W tym poradniku nie omawiamy konkretnych schorzeń.

Więcej poradników

Wyświetlane poradniki pochodzą z kategorii czytanego artykułu: .
  • Ilustracja poradnika Dowiedz się, jak przygotować się do pobierania krwi

    Odpowiednie przygotowanie do badań krwi jest niezwykle ważne. Jakość wyników, a co za tym idzie postawiona na ich…

  • Ilustracja poradnika Uważaj na te leki, jeśli masz chorą wątrobę!

    Choroba wątroby wymaga szczególnej ostrożności przy stosowaniu leków, ponieważ niektóre popularne środki mogą pogorszyć stan zdrowia. Paracetamol, niesteroidowe…

  • Ilustracja poradnika Jak wyleczyć lipodemię?

    Lipodemia dla kobiet dotkniętych tą chorobą jest bolesnym doświadczeniem. Obrzęk tłuszczowy związany z niewłaściwym rozmieszczeniem tłuszczu jest bardzo…

  • Ilustracja poradnika Wszystko, co musisz wiedzieć o utylizacji przeterminowanych leków

    Czy niektóre leki chomikujesz, aby w razie potrzeby wyciągnąć z zakamarków szafki? W środku nocy doskwiera Ci ból…

  • Ilustracja poradnika Dlaczego nie musisz się bać zamienników leków?

    Niektórzy pacjenci uważają, że lekiem oryginalnym jest zawsze ten, który lekarz przepisał na recepcie. Często boją się zamienników.…